Մանկավարժական կոլեկտիվի և համայնքի համագործակցության կազմակերպման ձևերը դպրոցում

Biology

Աշխատությունը նվիրված է մանր եղջերավոր անասունների օրգանիզմում ազոտային նյութափոխանակության տեսակային և ցեղային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ուշադրություն դարձնելով սպիտակուցների յուրացման, փոխակերպման և օրգանիզմի կողմից ազոտ պարունակող նյութերի օգտագործման ֆիզիոլոգիական ու կենսաքիմիական մեխանիզմներին։ Հետազոտության շրջանակում համեմատականորեն դիտարկվում են ոչխարների և այծերի, ինչպես նաև դրանց տարբեր ցեղերի նյութափոխանակային առանձնահատկությունները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել ժառանգական, ֆիզիոլոգիական և սննդային գործոնների ազդեցությունը ազոտային հավասարակշռության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կերային սպիտակուցների մարսմանը, ազոտային միացությունների յուրացման արդյունավետությանը, ամինաթթուների փոխանակությանը և նյութափոխանակության վերջնական արգասիքների ձևավորման ու արտազատման գործընթացներին։ Քննվում է որոճողների մարսողական համակարգի առանձնահատուկ դերը, մասնավորապես նախաստամոքսներում բնակվող միկրոօրգանիզմների մասնակցությունը կերի ազոտային բաղադրիչների փոխակերպմանը և մանրէային սպիտակուցի առաջացմանը։ Կարևորվում է տարբեր կերաբաժինների կազմի, սպիտակուցի քանակի ու որակի և էներգետիկ ապահովվածության ազդեցությունը ազոտի յուրացման մակարդակի վրա։ Հետազոտության ընթացքում կարող են համադրվել արյան, մարսողական համակարգի պարունակության և արտազատվող նյութերի կենսաքիմիական ցուցանիշները՝ նյութափոխանակության ընթացքի առավել ամբողջական բնութագրման նպատակով։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ազոտի ընդունման, օրգանիզմում պահպանման և արտազատման հարաբերակցությանը, քանի որ այդ ցուցանիշները հնարավորություն են տալիս գնահատել կերային սպիտակուցի օգտագործման արդյունավետությունը։ Տեսակների և ցեղերի միջև հայտնաբերվող տարբերությունները դիտարկվում են կենդանիների գենետիկական առանձնահատկությունների, արտադրողական ուղղվածության, տարիքի, ֆիզիոլոգիական վիճակի և շրջակա միջավայրին հարմարվողականության համատեքստում։ Կարևորվում է նաև ազոտային նյութափոխանակության և կենդանիների աճի, մարմնի հյուսվածքների ձևավորման, բրդատվության, կաթնատվության ու ընդհանուր արտադրողականության միջև հնարավոր փոխկապակցվածությունը։ Նման համեմատական ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տալիս ավելի հիմնավորված մոտենալ տարբեր ցեղերի սնուցման կազմակերպմանը և կերաբաժինների համապատասխանեցմանը նրանց կենսաբանական պահանջներին։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են գիտական նշանակություն ունենալ գյուղատնտեսական կենդանիների նյութափոխանակության օրինաչափությունների բացահայտման համար, ինչպես նաև կիրառական արժեք ունենալ անասնաբուծության մեջ կերային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման և կենդանիների արտադրողականության գնահատման տեսանկյունից։ Այն կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել կենդանիների ֆիզիոլոգիայի, կենսաքիմիայի, անասնաբուծության, կերակրման և գյուղատնտեսական կենդանիների ցեղաբուծության ոլորտներում աշխատող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Literature

Աշխատությունը նվիրված է XI դարի հայ միջնադարյան պատմագրական արձակի գեղարվեստական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ պատմական շարադրանքը դիտարկելով ոչ միայն որպես անցյալի իրադարձությունների մասին տեղեկություններ պահպանող աղբյուր, այլև որպես ինքնուրույն գրական կառուցվածք ունեցող ստեղծագործություն։ Հետազոտության առանցքում պատմական նյութի գեղարվեստական կազմակերպման սկզբունքներն են, հեղինակի պատմողական եղանակը, կերպարաստեղծման միջոցները, լեզվաոճական համակարգը և իրադարձությունների հեղինակային մեկնաբանության ձևերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում պատմագրության և գեղարվեստական գրականության փոխհարաբերությանը՝ բացահայտելով, թե ինչպես են իրական պատմական դեպքերի նկարագրությանը միանում հուզական գնահատականները, պատկերավոր խոսքը, խորհրդանշական շերտերը և բարոյափիլիսոփայական ընդհանրացումները։ Քննվում է պատմողի կերպարը, նրա վերաբերմունքը ներկայացվող իրադարձություններին և այն եղանակները, որոնց միջոցով պատմական ժամանակաշրջանի ողբերգական իրողությունները վերածվում են գրականորեն ամբողջական պատումի։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ողբերգականության և դրամատիզմի դրսևորումներին, որոնք պայմանավորում են պատմողական նյութի հուզական լարվածությունը և նպաստում պատմական իրադարձությունների մարդկային հետևանքների ընդգծմանը։ Ուսումնասիրվում են կերպարների բնութագրման սկզբունքները, անհատական ու հավաքական կերպարների հարաբերակցությունը, ինչպես նաև հասարակության տարբեր խմբերի ներկայացման առանձնահատկությունները։ Լեզվաոճական վերլուծության շրջանակում դիտարկվում են պատկերավոր արտահայտությունները, համեմատությունները, փոխաբերությունները, հակադրությունները, կրկնությունները և հռետորական կառուցվածքները՝ որպես պատմողական ազդեցությունն ուժեղացնող միջոցներ։ Առանձին ուշադրության է արժանանում աստվածաշնչյան ու քրիստոնեական պատկերային համակարգի ազդեցությունը, որի միջոցով պատմական իրադարձությունները կարող են ստանալ բարոյական և խորհրդանշական մեկնաբանություն։ Հետազոտվում են նաև ժամանակի, տարածության և պատմական հիշողության գեղարվեստական կազմակերպման առանձնահատկությունները՝ պարզելու համար, թե ինչպես է պատմիչը կառուցում իր դարաշրջանի ամբողջական պատկերը։ Կարևորվում է ստեղծագործության ժանրային բնույթի հարցը, քանի որ պատմագրական փաստագրությունը, վկայությունը, ողբերգական պատումը և գրական պատկերավորությունը հանդես են գալիս փոխկապակցված ձևով։ Գրականագիտական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հեղինակի անհատական ոճը և նրա տեղը հայ միջնադարյան արձակի զարգացման համատեքստում։ Աշխատությունն ընդհանուր առմամբ նպաստում է հայ միջնադարյան պատմագրության գեղարվեստական արժեքի առավել ամբողջական ընկալմանը՝ ցույց տալով պատմական հիշողության, հեղինակային աշխարհընկալման և գրական արտահայտչամիջոցների սերտ փոխազդեցությունը։

Literature

Ուսումնասիրությունը նվիրված է բարոյական զգացողության և պատասխանատվության գաղափարների քննությանը Նաթանիել Հոթորնի գրական ժառանգության մեջ։ Աշխատության կենտրոնում մարդու ներաշխարհի, խղճի, մեղքի, բարոյական ընտրության և սեփական արարքների հետևանքների նկատմամբ պատասխանատվության խնդիրներն են։ Հեղինակի ստեղծագործություններում բարոյական հակասությունները հաճախ ներկայացվում են որպես մարդու ներքին պայքարի դրսևորումներ, որտեղ անձնական ցանկությունները բախվում են հասարակական նորմերին, կրոնական պատկերացումներին և սեփական խղճի պահանջներին։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես է Հոթորնը գեղարվեստականորեն ներկայացնում մեղքի գիտակցումը, ամոթի և մեղավորության զգացումները, գաղտնիքի ազդեցությունը մարդու հոգեբանության վրա և բարոյական պատասխանատվությունից խուսափելու կամ այն ընդունելու հետևանքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում անհատի և հասարակության փոխհարաբերությանը, քանի որ հերոսների բարոյական ընտրությունները հաճախ պայմանավորված են ոչ միայն անձնական համոզմունքներով, այլև հասարակական դատողությամբ ու միջավայրի ճնշմամբ։ Աշխատության մեջ բարոյականությունը դիտարկվում է ոչ թե որպես միանշանակ և պարզ համակարգ, այլ որպես բարդ ներքին գործընթաց, որի ընթացքում մարդը ստիպված է վերանայել սեփական արժեքները, որոշումները և հարաբերությունները շրջապատի հետ։ Հոթորնի խորհրդանշական և հոգեբանական պատկերավորման միջոցով ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես են մեղքը, խիղճը, պատասխանատվությունը և բարոյական վերափոխումը դառնում ստեղծագործությունների գաղափարական առանցքային թեմաներ։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել ամերիկյան գրականության, գրականության տեսության և հոգեբանական արձակի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետներին, ինչպես նաև փիլիսոփայության, բարոյագիտության և գրականագիտության ուսանողներին ու հետազոտողներին։ Այն հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու Հոթորնի ստեղծագործությունների գաղափարական աշխարհը և դրանցում մարդու բարոյական բնույթի, ազատ ընտրության ու պատասխանատվության վերաբերյալ բարձրացված հարցերը։

History

Աշխատությունը նվիրված է Անդրկովկասի հայ բնակչության շրջանում ձևավորված և սերնդեսերունդ փոխանցված ժողովրդական իրավական սովորույթների, հասարակական հարաբերությունների կարգավորման ավանդական ձևերի և դրանց պատմական զարգացման ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն չգրված նորմերի և վարքականոնների վրա, որոնք երկար ժամանակ գործել են համայնքային կյանքում և կարգավորել ընտանեկան, ամուսնական, ժառանգական, գույքային, հողային ու այլ սոցիալական հարաբերություններ։ Ներկայացվում է, թե ինչպես էին ավանդույթը, հասարակական կարծիքը, համայնքի հեղինակավոր ներկայացուցիչները և ընդունված բարոյական պատկերացումները մասնակցում իրավական նշանակություն ունեցող հարցերի լուծմանը՝ պետական գրավոր օրենսդրությանը զուգահեռ կամ դրա սահմանափակ ազդեցության պայմաններում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ընտանիքի կառուցվածքին, ամուսնության հետ կապված սովորույթներին, ընտանիքի անդամների իրավունքներին ու պարտականություններին, ժառանգության փոխանցման ձևերին, սեփականության վերաբերյալ պատկերացումներին և համայնքի ներսում առաջացող վեճերի կարգավորման ավանդական մեխանիզմներին։ Քննության են առնվում նաև համայնքային ինքնակառավարման առանձնահատկությունները, ավագների և հեղինակավոր անձանց դերը, փոխադարձ պարտավորությունների համակարգը և հասարակական պատասխանատվության ձևերը։ Սովորութային իրավունքը ներկայացվում է ոչ միայն որպես իրավական նորմերի ամբողջություն, այլև որպես ժողովրդի սոցիալական կառուցվածքի, կենցաղի, բարոյական արժեքների և պատմական փորձի արտահայտություն։ Տարբեր բնակավայրերում և տարածաշրջաններում պահպանված սովորույթների համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել ինչպես ընդհանուր հայկական իրավական ավանդույթները, այնպես էլ տեղային առանձնահատկությունները, որոնք ձևավորվել են տնտեսական պայմանների, բնակավայրի կառուցվածքի և հարևան ժողովուրդների հետ երկարատև փոխհարաբերությունների ազդեցությամբ։ Կարևորվում է նաև գրավոր իրավունքի և ժողովրդական սովորույթի փոխազդեցությունը՝ ցույց տալով, թե պաշտոնական իրավական համակարգերի փոփոխության պայմաններում ինչպես են որոշ ավանդական կարգավորումներ շարունակել պահպանել իրենց հասարակական նշանակությունը։ Նյութը արժեքավոր է հայ հասարակության պատմական առօրյայի ուսումնասիրման տեսանկյունից, քանի որ իրավական սովորույթների միջոցով հնարավոր է վերականգնել մարդկանց միջև հարաբերությունների, ընտանիքի, սեփականության, համայնքային կազմակերպման և սոցիալական պատասխանատվության վերաբերյալ պատկերացումները։ Միաժամանակ աշխատանքը կարևոր ազգագրական աղբյուր է, քանի որ իրավական հարաբերությունները դիտարկվում են ժողովրդական կենցաղի, ավանդույթների և հասարակական կազմակերպման հետ անմիջական կապի մեջ։ Հրատարակությունը հնարավորություն է տալիս համադրել իրավագիտական, պատմական և ազգագրական մոտեցումները և առավել ամբողջական պատկերացում կազմել հայերի սովորութային իրավական մշակույթի մասին։ Այն կարող է օգտակար լինել իրավունքի պատմության, հայագիտության, ազգագրության, սոցիալական պատմության և մշակութային մարդաբանության մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Religion

Աշխատությունը պատմական կրոնական բնույթի տեքստ է՝ նվիրված առ Աստված գոհաբանական և աղոթական դիմումին՝ Ռուսական կայսրության միապետի և կայսերական ընտանիքի առողջության ու բարօրության համար։ Այն արտացոլում է տվյալ ժամանակաշրջանի եկեղեցական արարողակարգը, միապետական իշխանության նկատմամբ ձևավորված կրոնական պատկերացումները և պետական ու հոգևոր կյանքի փոխհարաբերությունները։ Տեքստում կարևոր տեղ է հատկացվում բարձրագույն իշխանության պահպանության, առողջության, երկարակեցության և բարօրության համար կատարվող աղոթքին՝ դրանք ներկայացնելով աստվածային հովանավորության և հասարակական խաղաղության գաղափարների համատեքստում։ Բովանդակությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու այն ժամանակվա պաշտոնական կրոնական խոսքի լեզվական և ոճական առանձնահատկությունները, աղոթական ձևակերպումները, պատվանունների կիրառությունը և միապետին ու նրա ընտանիքին վերաբերող հանդիսավոր արտահայտչամիջոցները։ Միաժամանակ այն արժեքավոր սկզբնաղբյուր է պետական արարողությունների և եկեղեցական ծիսական պրակտիկայի պատմության ուսումնասիրության համար։ Նյութի միջոցով հնարավոր է պատկերացում կազմել, թե ինչպես էին կրոնական արարողությունները ներգրավվում պետական նշանակության իրադարձությունների և միապետական իշխանության խորհրդանշական ներկայացման մեջ։ Աշխատությունը հետաքրքրություն կարող է ներկայացնել նաև հասարակական մտածողության, քաղաքական մշակույթի և կրոնական աշխարհընկալման պատմության տեսանկյունից։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, կրոնագետների, եկեղեցու պատմության մասնագետների, մշակութաբանների, հին տպագիր գրականության ուսումնասիրողների և պատմական սկզբնաղբյուրներով զբաղվող հետազոտողների համար։

Pedagogy

Աշխատությունը նվիրված է Կարնո կրթական համակարգի ձևավորման, զարգացման և կազմակերպական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը 19-րդ դարի երկրորդ կեսից մինչև 20-րդ դարի սկիզբը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Սանասարյան վարժարանի գործունեությանը։ Հետազոտությունը կրթական կյանքը դիտարկում է Օսմանյան կայսրության արևելյան շրջանների հայության հասարակական, մշակութային և ազգային զարգացման համատեքստում՝ ցույց տալով, թե ինչպես էին դպրոցական հաստատությունները դառնում կրթության տարածման, ազգային ինքնագիտակցության ամրապնդման և մտավոր կյանքի զարգացման կարևոր կենտրոններ։ Ուսումնասիրության առանցքային թեմաներից է Կարնո կրթական միջավայրի ձևավորման պատմական նախադրյալների բացահայտումը, դպրոցների ցանցի զարգացումը, ուսումնական հաստատությունների կազմակերպչական կառուցվածքը և դրանց կրթադաստիարակչական նպատակները։ Առանձնահատուկ տեղ է հատկացվում Սանասարյան վարժարանին՝ որպես ժամանակաշրջանի հայ կրթական կյանքի կարևորագույն հաստատություններից մեկի, որի գործունեությունը դուրս էր գալիս սովորական դպրոցական կրթության շրջանակներից և կապված էր ազգային մտավոր ներուժի ձևավորման ու մասնագիտական պատրաստության խնդիրների հետ։ Հետազոտության ընթացքում կարող են ուսումնասիրվել վարժարանի հիմնադրման պայմանները, ֆինանսավորման աղբյուրները, կառավարման համակարգը, ուսուցչական կազմը, աշակերտների ընդունելության և կրթության կազմակերպման սկզբունքները։ Կարևոր ուղղություն է նաև ուսումնական ծրագրերի ուսումնասիրությունը․ կարող են դիտարկվել հայագիտական, լեզվական, պատմական, բնագիտական և այլ առարկաների տեղն ու դերը կրթական գործընթացում, ինչպես նաև տեսական գիտելիքների և գործնական պատրաստության հարաբերակցությունը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ հայոց լեզվի և գրականության, ազգային պատմության ու մշակույթի ուսուցմանը՝ որպես ազգային ինքնության պահպանման և սերունդների կրթության կարևոր բաղադրիչների։ Միաժամանակ կարող են ուսումնասիրվել օտար լեզուների, գիտությունների և մասնագիտական առարկաների դասավանդման առանձնահատկությունները, որոնք նպաստում էին շրջանավարտների ավելի լայն կրթական ու մասնագիտական հնարավորությունների ձևավորմանը։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է նաև ուսուցչական կադրերի պատրաստման և մանկավարժական գաղափարների տարածման հարցը։ Դպրոցների գործունեության միջոցով տարածվում էին ժամանակի առաջադեմ մանկավարժական պատկերացումները, ուսուցման նոր մեթոդները և աշակերտակենտրոն մոտեցումները, որոնք աստիճանաբար փոփոխում էին ավանդական կրթական մշակույթը։ Կարող է ուսումնասիրվել նաև կրթության հասանելիության խնդիրը, աշակերտների սոցիալական կազմը և տարբեր բնակավայրերից սովորողների ներգրավումը։ Սանասարյան վարժարանի գործունեությունը հատկապես կարևոր էր նրանով, որ այն նպաստում էր կրթված ազգային մտավորականության և մասնագետների ձևավորմանը, որոնցից շատերը հետագայում դեր են ունեցել հայկական հասարակական, մշակութային, կրթական և քաղաքական կյանքում։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև Կարնոյի կրթական հաստատությունների և համայնքային կյանքի փոխհարաբերությանը՝ ցույց տալով, թե ինչպես էին դպրոցները մասնակցում ազգային կազմակերպվածության և մշակութային կյանքի պահպանմանը։ Պատմական համատեքստի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու նաև այն սահմանափակումներն ու դժվարությունները, որոնց պայմաններում գործում էին հայկական դպրոցները՝ կապված վարչական վերահսկողության, ֆինանսական խնդիրների, քաղաքական անկայունության և կրթական ռեսուրսների սահմանափակության հետ։ Հետազոտության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն լրացնում է արևմտահայ կրթության պատմության ուսումնասիրությունը և հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու Կարնոյի հայության կրթական և մշակութային կյանքի մասին։ Աշխատությունը կարող է արժեքավոր լինել մանկավարժության պատմությամբ, հայագիտությամբ, արևմտահայության պատմությամբ, կրթական հաստատությունների պատմությամբ և 19-րդ դարի հայ հասարակական մտքի զարգացմամբ զբաղվող մասնագետների համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը Կարնո կրթական համակարգը ներկայացնում է որպես ազգային կրթության և մշակութային ինքնության պահպանման կարևոր հենարան՝ բացահայտելով դրա զարգացման հիմնական փուլերը, կրթական կազմակերպման առանձնահատկությունները և Սանասարյան վարժարանի նշանակալի դերը հայ կրթական ու հասարակական կյանքում։