Մովսես Խորենացու «Պատմութիւն Հայոց»-ը և Աստվածաշունչը

History

Այս աշխատությունը նվիրված է 1985–1991 թվականների Հայաստանի պարբերական մամուլի զարգացման, բովանդակային փոփոխությունների և հասարակական դերի ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով վերակառուցման (պերեստրոյկա) և անկախության նախօրեի քաղաքական-սոցիալական գործընթացների ազդեցությունը մամուլի համակարգի վրա։ Գրքում վերլուծվում է խորհրդային վերջին տարիների հայկական մամուլի կառուցվածքը՝ կենտրոնական և հանրապետական թերթեր, գիտական հանդեսներ, արտադրական ու մասնագիտական պարբերականներ, ինչպես նաև դրանց խմբագրական քաղաքականության առանձնահատկությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում 1985-ից սկսված գաղափարական մեղմացման և խոսքի հարաբերական ազատության աճին, որի արդյունքում մամուլում աստիճանաբար ընդլայնվեց քննադատական հրապարակումների շրջանակը, սկսեցին քննարկվել սոցիալական խնդիրներ, տնտեսական դժվարություններ, բնապահպանական հարցեր և հասարակական բարեփոխումների անհրաժեշտություն։ Աշխատությունում առանձնապես կարևոր տեղ է զբաղեցնում 1988 թվականի Ղարաբաղյան շարժման, Սպիտակի երկրաշարժի և 1991 թվականի անկախության գործընթացի լուսաբանման վերլուծությունը, որոնք կտրուկ փոխեցին մամուլի թեմատիկան՝ այն դարձնելով առավել քաղաքականացված և ազգային օրակարգին ուղղված։ Քննարկվում է նաև մամուլի դերի աճը հասարակական կարծիքի ձևավորման, ազգային ինքնագիտակցության բարձրացման և քաղաքական մոբիլիզացիայի գործընթացներում՝ ցույց տալով, թե ինչպես պարբերականները դարձան անցումային շրջանի կարևոր տեղեկատվական և գաղափարական հարթակներ։ Վերլուծվում են նաև գրաքննության թուլացման, խմբագրական անկախության ընդլայնման և նոր պարբերականների առաջացման միտումները, որոնք նախանշեցին հետխորհրդային մամուլի համակարգի ձևավորումը Հայաստանում։ Գրքի նպատակն է ներկայացնել այդ շրջանի մամուլի բազմաշերտ զարգացումը՝ որպես հասարակական փոփոխությունների և պետական վերափոխման կարևոր աղբյուր։

Pedagogy

Այս թեման վերաբերում է ապացուցումների ուսուցման գործընթացի կազմակերպման գիտամեթոդական հիմքերին և այն մեխանիզմներին, որոնց միջոցով հնարավոր է կանխատեսել ուսումնական չափորոշիչներով սահմանված արդյունքների ձևավորումը և զարգացումը։ Այն ընդգրկում է մաթեմատիկական մտածողության, տրամաբանական հիմնավորման և ապացուցման կարողությունների ձևավորման գործընթացի ուսումնասիրությունը՝ դիտարկելով, թե ինչպես են ուսանողները կամ սովորողները յուրացնում ապացուցման կառուցվածքը, քայլերի հաջորդականությունը և հիմնավորման ճշգրտությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ուսուցման մեթոդների ընտրությանը, գնահատման չափանիշների մշակմանը և ուսումնական արդյունքների կանխատեսման մոդելներին, որոնք թույլ են տալիս կանխատեսել սովորողների առաջընթացը ըստ կրթական չափորոշիչների։ Այս մոտեցումը հիմնված է կրթական չափագիտության, դիդակտիկայի և մաթեմատիկայի ուսուցման տեսությունների համադրման վրա՝ ապահովելով ուսուցման արդյունավետության վերլուծություն և բարելավման հնարավորություններ։

Pedagogy

Սույն ուսումնասիրությունը նվիրված է համագործակցային ուսուցման համակարգի (ԿՍՕ) հիմնական դրույթների ներդրմանը ոչ լեզվաբանական բուհերում ռուսաց լեզվի ուսուցման գործընթացում՝ ինֆորմատիկային վերաբերող մասնագիտական տեքստերի հիման վրա։ Աշխատությունը վերլուծում է մասնագիտական ուղղվածությամբ լեզվական կրթության կազմակերպման մեթոդները, ուսանողների հաղորդակցական կարողությունների զարգացման ուղիները և համագործակցային ուսուցման դերը լեզվի արդյունավետ յուրացման գործում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ինֆորմատիկայի ոլորտի մասնագիտական տեքստերի օգտագործմանը՝ որպես մասնագիտական բառապաշարի, տերմինաբանության և ակադեմիական հաղորդակցության հմտությունների ձևավորման միջոց։ Ուսումնասիրությունը ներկայացնում է խմբային աշխատանքի, փոխադարձ ուսուցման, խնդիրահեն առաջադրանքների և ինտերակտիվ մեթոդների կիրառման հնարավորությունները, որոնք նպաստում են ուսանողների ակտիվ ներգրավվածությանը և ուսումնական արդյունքների բարելավմանը։ Աշխատությունը կարևոր է ռուսաց լեզվի դասավանդողների, մեթոդիստների և բարձրագույն կրթության մասնագետների համար՝ նպաստելով մասնագիտական ուղղվածությամբ լեզվական կրթության արդյունավետության բարձրացմանը։

Technology

Շինարարական նյութագիտության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի բնական լցանյութերի հիմքով մոդիֆիկացված բետոնների բաղադրությունների մշակման և միաձույլ շինարարությունում դրանց կիրառման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում տեղական բնական լցանյութերի ֆիզիկամեխանիկական և տեխնոլոգիական հատկությունները, դրանց ազդեցությունը բետոնային խառնուրդների կառուցվածքի ու շահագործական բնութագրերի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բետոնի բաղադրիչների հարաբերակցության ընտրությանը, մոդիֆիկացնող հավելանյութերի կիրառմանը և անհրաժեշտ ամրության, խտության ու երկարակեցության ապահովմանը։ Վերլուծվում են տարբեր բաղադրությունների փորձարարական փորձարկումների, խառնուրդների աշխատունակության և կարծրացած բետոնի հիմնական հատկությունների գնահատման մեթոդական մոտեցումները։ Քննարկվում են նաև տեղական հումքի արդյունավետ օգտագործման, նյութատարության նվազեցման և միաձույլ կառուցվածքների տեխնոլոգիական պահանջներին համապատասխան բետոնների ստացման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հիմնավորելու բնական լցանյութերի և համապատասխան մոդիֆիկացնող բաղադրիչների համակցմամբ շինարարական նյութերի հատկությունների կատարելագործման ուղղությունները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել շինարարական նյութերի, բետոնի տեխնոլոգիայի, միաձույլ շինարարության և կառուցվածքների նախագծման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Culture

Աշխատությունը նվիրված է հայազգի աշխարհահռչակ օպերային և կամերային երգիչ, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Պավել (Պողոս) Գերասիմի Լիսիցյանի (1911–2004) կյանքի, ստեղծագործական ուղու և երաժշտական արվեստում ունեցած նշանակալի ավանդի ուսումնասիրությանը։ Ներկայացվում են նշանավոր բարիտոնի կենսագրության կարևորագույն դրվագները՝ սկսած մանկության և պատանեկության տարիներից մինչև միջազգային ճանաչման ձեռքբերումը և երաժշտական գործունեության հասուն շրջանը։ Անդրադարձ է կատարվում նրա ընտանեկան միջավայրին, երաժշտության նկատմամբ վաղ տարիքում դրսևորած հետաքրքրությանը, մասնագիտական կրթությանը և կատարողական վարպետության ձևավորման գործընթացին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Լենինգրադի Փոքր օպերային թատրոնում, Երևանի Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի թատրոնում և Մոսկվայի Մեծ թատրոնում ծավալած ստեղծագործական գործունեությանը։ Լուսաբանվում են երգչի բեմական հաջողությունները, օպերային խաղացանկի բազմազանությունը, տարբեր երաժշտական ոճերի և ժանրերի մեկնաբանման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև նրա բացառիկ ձայնային հնարավորություններն ու արտիստական անհատականությունը։ Կարևորվում են համաշխարհային օպերային գրականության նշանավոր ստեղծագործություններում նրա մարմնավորած կերպարները, որոնց միջոցով բացահայտվում են երգչի վոկալ տեխնիկան, երաժշտական մտածողությունը, դերասանական արտահայտչականությունը և կերպարների հոգեբանական խորությունը փոխանցելու կարողությունը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև կամերային երգարվեստում նրա ունեցած նվաճումներին, դասական ռոմանսների, հայկական և այլ ժողովուրդների երգերի կատարումներին, համերգային շրջագայություններին և միջազգային երաժշտական հանրության շրջանում ձեռք բերած հեղինակությանը։ Ուսումնասիրվում է նրա կատարողական արվեստի առանձնահատուկ տեղը 20-րդ դարի երաժշտական մշակույթի պատմության մեջ՝ ընդգծելով հայկական և ռուսական վոկալ դպրոցների ավանդույթների փոխազդեցությունը։ Ներկայացվում է նաև երգչի մանկավարժական գործունեությունը, մասնավորապես Երևանի պետական կոնսերվատորիայում դասավանդելու տարիները, երիտասարդ երաժիշտների մասնագիտական զարգացման գործում ունեցած ներդրումը և կատարողական հարուստ փորձի փոխանցումը հաջորդ սերունդներին։ Աշխատության շրջանակներում կարևորվում են արվեստագետի ստեղծագործական սկզբունքները, երաժշտական ժառանգությունը, ձայնագրությունները, ստացած պետական պարգևներն ու պատվավոր կոչումները, ինչպես նաև նրա արվեստի գնահատականը ժամանակակիցների և հետագա սերունդների կողմից։ Երգչի կյանքի և գործունեության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու 20-րդ դարի հայ և խորհրդային օպերային արվեստի զարգացման, միջազգային մշակութային կապերի ընդլայնման և հայ կատարողական արվեստի համաշխարհային ճանաչման գործընթացների մասին։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում երաժշտագետների, արվեստաբանների, վոկալ արվեստի մասնագետների, երաժշտական ուսումնական հաստատությունների դասախոսների, ուսանողների, ինչպես նաև հայ երաժշտական մշակույթի պատմությամբ և նշանավոր արվեստագետների կենսագրություններով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Literature

Րաֆֆու «Խենթը» հայ գրականության նշանավոր պատմական-հասարակական վեպերից է, որն անդրադառնում է հայ ժողովրդի ազգային կյանքի բարդ իրադրությանը, ազատության ձգտմանը, հասարակական ինքնագիտակցության ձևավորմանը և ազգային ապագայի վերաբերյալ մտահոգություններին։ Ստեղծագործության գործողությունները կապված են ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակաշրջանի և Արևմտյան Հայաստանի հայ բնակչության վիճակի հետ։ Վեպի կենտրոնական կերպարը՝ Վարդանը, ներկայացվում է որպես առաջադեմ մտածողությամբ, ազգային ցավով և ազատագրական իդեալներով առաջնորդվող անհատ, որի գաղափարներն ու գործողությունները հաճախ հակադրվում են պահպանողական մտածողությանը, անգործությանը և ճակատագրապաշտությանը։ «Խենթ» բնորոշումը ձեռք է բերում խորհրդանշական իմաստ․ այն հասարակության կողմից անսովոր կամ անհասկանալի համարվող մարդու կերպարն է, որը համարձակվում է քննադատել գոյություն ունեցող կարգերը և պատկերացնել ավելի ազատ ու արդար ապագա։ Վեպում կարևոր տեղ են զբաղեցնում ազգային ինքնապաշտպանության, կրթության, գիտելիքի, հասարակական վերափոխման և ժողովրդի ինքնուրույն զարգացման գաղափարները։ Հեղինակը բացահայտում է նաև պատմական իրադարձությունների ազդեցությունը հասարակ մարդկանց կյանքի վրա՝ ներկայացնելով անապահովության, բռնության, սոցիալական անհավասարության և ազգային իրավունքների սահմանափակման պայմաններում ձևավորվող մարդկային հարաբերությունները։ Ստեղծագործության գեղարվեստական առանձնահատկություններից են գաղափարական սուր հակադրությունները, հերոսների աշխարհայացքային բախումները, պատմական իրադարձությունների և անձնական ճակատագրերի միահյուսումը, ինչպես նաև հրապարակախոսական շեշտադրումները։ Վեպը ոչ միայն պատմական ժամանակաշրջանի գեղարվեստական պատկերում է, այլև ազգային ինքնագիտակցության և հասարակական առաջընթացի մասին մտորումների արտահայտություն։ Այն նշանակալի դեր ունի հայ ազգային վեպի զարգացման պատմության մեջ և շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին՝ իր բարձրացրած ազատության, պատասխանատվության, հայրենասիրության ու հասարակության ապագայի վերաբերյալ հարցերով։