Մշակութային կյանքը արցախյան մամուլում (1990-2010 թթ.)

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է չինախոս ուսանողներին հայերեն որպես օտար լեզու դասավանդելու ընթացքում առաջացող լեզվական, մեթոդական և կրթական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են հայերենի և չինարենի կառուցվածքային տարբերությունները և դրանց ազդեցությունը հայերենի յուրացման գործընթացի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հնչյունական համակարգին, արտասանությանը, հայերեն գրային համակարգի յուրացմանը, բառապաշարի ձևավորմանը և քերականական կառուցվածքների ուսուցմանը։ Քննվում են այն դժվարությունները, որոնք կարող են պայմանավորված լինել սովորողների մայրենի լեզվի առանձնահատկություններով, այդ թվում՝ հայերենի հոլովական համակարգի, բայական ձևերի, ժամանակների, համաձայնության, նախադասության կառուցվածքի և այլ քերականական երևույթների յուրացման ընթացքում։ Կարևորվում է հայոց այբուբենի ուսուցման մեթոդական կազմակերպումը, տառերի ճանաչման, գրության և հնչյունների ճիշտ արտաբերման հմտությունների աստիճանական ձևավորումը։ Ուսումնասիրվում է մայրենի լեզվի ազդեցությունը երկրորդ կամ օտար լեզվի յուրացման վրա՝ բացահայտելով հնարավոր լեզվական փոխանցումները, բնորոշ սխալները և դրանց հաղթահարման արդյունավետ եղանակները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում հաղորդակցական կարողությունների զարգացմանը, քանի որ լեզվի ուսուցման նպատակներից է ոչ միայն քերականական կանոնների յուրացումը, այլև իրական հաղորդակցական իրավիճակներում հայերենը նպատակային և հասկանալի օգտագործելու կարողության ձևավորումը։ Քննարկվում են լսողական ընկալման, բանավոր խոսքի, ընթերցանության և գրավոր խոսքի համակցված զարգացման մեթոդները, ինչպես նաև ուսուցողական վարժությունների և առաջադրանքների ընտրության սկզբունքները։ Կարևորվում է սովորողների լեզվական մակարդակին համապատասխան ուսումնական նյութերի մշակումը, բառապաշարի աստիճանական ընդլայնումը և արդեն յուրացված գիտելիքների պարբերական ամրապնդումը։ Հետազոտության մեջ կարող են դիտարկվել նաև միջմշակութային հաղորդակցության խնդիրները, քանի որ հայերեն սովորելը կապված է հայկական մշակույթի, կենցաղի, հաղորդակցական վարքի և լեզվամշակութային իրողությունների ճանաչման հետ։ Ուսուցման արդյունավետ կազմակերպման համար կարևոր է հաշվի առնել սովորողների կրթական փորձը, լեզվական մտածողության առանձնահատկությունները և ուսումնառության ընթացքում առաջացող կրկնվող դժվարությունները։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս մշակել նպատակային դասավանդման մեթոդներ, կանխել բնորոշ սխալների ամրապնդումը և նպաստել հայերենի գործնական կիրառման կարողությունների զարգացմանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել հայերենի՝ որպես օտար լեզվի դասավանդմամբ, լեզուների ուսուցման մեթոդիկայով, կիրառական լեզվաբանությամբ և միջմշակութային հաղորդակցությամբ զբաղվող մասնագետների, դասախոսների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Technology

Материал посвящён исследованию влияния грунтовых условий на характер распространения сейсмических волн, интенсивность проявления землетрясений на поверхности и степень сейсмического воздействия на здания и сооружения. Особое внимание уделяется тому, что одинаковое по энергетике землетрясение может вызывать существенно различающиеся последствия на территориях с разными инженерно-геологическими условиями. При прохождении сейсмических волн через земную толщу их параметры изменяются в зависимости от состава, плотности, влажности, мощности и механических свойств грунтов, а также от особенностей геологического строения участка. Мягкие и рыхлые грунты способны усиливать определённые компоненты сейсмических колебаний, изменять их продолжительность и частотный состав, тогда как плотные грунты и скальные основания, как правило, характеризуются иными условиями передачи энергии. Существенное значение имеет явление локального грунтового усиления, при котором характеристики колебаний на поверхности могут заметно отличаться от параметров движения на коренной породе. Исследование подобных эффектов необходимо для корректной оценки сейсмической опасности и определения расчётных воздействий, которые должны учитываться при проектировании и строительстве сооружений. Важным направлением является анализ динамических свойств грунтов, включая их деформируемость, прочность, скорость распространения сейсмических волн и способность изменять амплитуду колебаний. Отдельное внимание может уделяться насыщенным водой рыхлым грунтам, для которых при сильных землетрясениях возникает риск разжижения, сопровождающегося резким снижением несущей способности основания и увеличением вероятности повреждения сооружений. Степень сейсмического воздействия зависит также от характеристик самого сооружения: его массы, высоты, жёсткости, конструктивной схемы, собственных периодов колебаний и качества строительных материалов. Поэтому оценка сейсмического риска требует комплексного рассмотрения системы «грунт — фундамент — сооружение», а не анализа грунтового основания и конструкции по отдельности. Материал может включать методы инженерно-геологических исследований, сейсмического районирования, инструментальных измерений и расчётного моделирования, позволяющие определить особенности поведения конкретного грунтового массива при сейсмических воздействиях. Полученные данные используются при выборе типа фундамента, расчёте конструктивных элементов, определении требований к сейсмостойкости и разработке мероприятий по снижению потенциального ущерба. Особое практическое значение имеет учёт локальных грунтовых условий при составлении карт сейсмической опасности, поскольку общая характеристика сейсмичности региона не всегда отражает реальный уровень воздействия на конкретной строительной площадке. Изучение связи между грунтовыми условиями и интенсивностью сейсмических колебаний позволяет повысить точность прогнозирования возможных повреждений, рациональнее выбирать конструктивные решения и совершенствовать нормы сейсмостойкого строительства. В целом тема подчёркивает, что надёжная оценка сейсмической безопасности сооружений невозможна без детального изучения инженерно-геологических условий участка, поскольку свойства грунтов непосредственно влияют на распространение и трансформацию сейсмической энергии и тем самым могут существенно определять характер воздействия землетрясения на расположенные на поверхности здания и инфраструктурные объекты.

Medicine

Հայկական բժշկությունը ներկայացնում է Հայաստանի տարածքում ձևավորված բժշկական գիտելիքների, փորձի և ավանդույթների բազմադարյա զարգացումը՝ սկսած հնագույն ժամանակներից մինչև ժամանակակից գիտական բժշկություն։ Այն ներառում է ինչպես ժողովրդական բժշկության հարուստ ժառանգությունը՝ բուսաբուժության, բնական միջոցների և բուժական փորձի վրա հիմնված մոտեցումներով, այնպես էլ միջնադարյան և նոր շրջանի գիտական բժշկության ձևավորումը, որը զարգացել է հայ բժիշկների, գիտնականների և կրթական կենտրոնների գործունեության շնորհիվ։ Հայ բժշկության պատմության մեջ առանձնահատուկ տեղ ունեն այնպիսի գործիչներ, ովքեր նպաստել են բժշկական գրականության ստեղծմանը, հիվանդությունների նկարագրությանը և բուժման մեթոդների համակարգմանը՝ միաժամանակ կապելով տեղական փորձը միջազգային բժշկական գիտության հետ։ Բժշկությունը Հայաստանում միշտ եղել է ոչ միայն բուժման միջոց, այլ նաև մշակութային և գիտական մտածողության մաս, որտեղ կարևոր դեր են խաղացել նաև վանական դպրոցները և համալսարանները, որոնք պահպանում և փոխանցում էին բժշկական գիտելիքները։ Ժամանակակից փուլում հայկական բժշկությունը համադրում է ավանդական արժեքները և արդի բժշկական տեխնոլոգիաները՝ զարգացնելով տարբեր մասնագիտացված ուղղություններ, ներդնելով նորարարական բուժման մեթոդներ և միջազգային համագործակցություն, ինչի արդյունքում ձևավորվել է մրցունակ և շարունակ զարգացող առողջապահական համակարգ։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է գիտական հետազոտությունների և տեխնոլոգիական մշակումների արդյունքները տնտեսական շրջանառության մեջ ներգրավելու, դրանց շուկայական կիրառությունը զարգացնելու և նորարարական գործունեության արդյունավետությունը բարձրացնելու հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը Հայաստանի Հանրապետության պայմաններում։ Հետազոտության կենտրոնում գիտական գաղափարից և հետազոտական արդյունքից մինչև կիրառելի տեխնոլոգիա, նոր արտադրանք կամ ծառայություն անցնելու գործընթացն է՝ դիտարկելով դրա տնտեսական, կազմակերպական, իրավական և կառավարչական բաղադրիչները։ Քննվում են գիտահետազոտական կազմակերպությունների, բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների, նորարարական ձեռնարկությունների, ներդրողների և մասնավոր հատվածի միջև համագործակցության հնարավոր ձևերը, ինչպես նաև գիտության և տնտեսության միջև արդյունավետ կապերի ձևավորման անհրաժեշտությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում մտավոր սեփականության պաշտպանության, գիտատեխնիկական արդյունքների տնտեսական արժեքի գնահատման, տեխնոլոգիաների փոխանցման և լիցենզավորման ընդհանուր խնդիրներին։ Դիտարկվում են նաև նորարարական նախագծերի ֆինանսավորման աղբյուրները, ներդրումային ռիսկերը, շուկայի պահանջարկի գնահատումը և գիտատար արտադրանքի մրցունակության ձևավորման գործոնները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում գիտատեխնոլոգիական մշակումների առևտրայնացման ենթակառուցվածքների ուսումնասիրությունը՝ տեխնոլոգիաների փոխանցման կենտրոնների, բիզնես ինկուբատորների, տեխնոլոգիական կենտրոնների և գիտություն–բիզնես համագործակցության այլ մեխանիզմների տեսանկյունից։ Վերլուծվում են այն հնարավոր խոչընդոտները, որոնք կարող են առաջանալ հետազոտական արդյունքների գործնական կիրառության ճանապարհին՝ ֆինանսական ռեսուրսների սահմանափակությունից և կառավարման փորձի պակասից մինչև շուկայի հետ կապերի և առևտրայնացման համապատասխան մեխանիզմների զարգացման անհրաժեշտություն։ Անդրադարձ է կատարվում նաև պետական քաղաքականության և իրավական միջավայրի դերին՝ նորարարական ձեռնարկատիրության, հետազոտությունների կիրառական ուղղվածության և մասնավոր ներդրումների խթանման համատեքստում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել Հայաստանի փորձի ուսումնասիրությունը և միջազգային կիրառվող մոտեցումների համեմատական վերլուծությունը՝ տեղական պայմաններին համապատասխան զարգացման հնարավորությունները բացահայտելու նպատակով։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է նորարարությունների տնտեսագիտության, տեխնոլոգիական կառավարման, ձեռնարկատիրության և մտավոր սեփականության ոլորտների մոտեցումները՝ գիտական ներուժի և տնտեսական զարգացման միջև առավել արդյունավետ փոխկապակցվածության ձևավորման հնարավորությունները ուսումնասիրելու նպատակով։

Economics

Էլեկտրոէներգիայի հաղորդման ինքնարժեքը ներկայացնում է այն ծախսերի ամբողջական գումարը, որը անհրաժեշտ է էներգիան արտադրող կայանից սպառողին հասցնելու համար՝ առանց շահույթի և հարկերի հաշվառման: Այն ընդգրկում է էլեկտրահաղորդման ենթակառուցվածքների շահագործման, սպասարկման, տեխնիկական սպասարկման, կորուստների, վառելիքի կամ էներգիայի հետ կապված ռեսուրսների, աշխատուժի, փոխարինման և վերանորոգման ծախսերը: Հաղորդման ինքնարժեքի ճիշտ հաշվարկը կարևոր է ինչպես էլեկտրաէներգիայի սակագների ձևավորման, այնպես էլ էներգիայի համակարգի արդյունավետության գնահատման համար, քանի որ այն թույլ է տալիս որոշել իրական ծախսերը սպառողի համար և գնահատել ներդրումների արդարացվածությունը ենթակառուցվածքների արդիականացման կամ ընդլայնման դեպքում: Ինքնարժեքը նաև կարևոր է պետական կարգավորման և մրցակցային շուկայի ձևավորման համար՝ ապահովելով թափանցիկություն, հաշվետվողականություն և ֆինանսական կայունություն էներգետիկ համակարգում: Ընդհանուր առմամբ, էլեկտրոէներգիայի հաղորդման ինքնարժեքի վերլուծությունը հանդիսանում է էներգետիկ համակարգի տնտեսական և տեխնիկական ռազմավարության հիմք, որը թույլ է տալիս ապահովել էներգիայի մատչելիություն, արդյունավետություն և կայունություն:

History

Գիրքը ներկայացնում է Հայաստան-ի հելլենիստական շրջանի քաղաքական ու ռազմական վերելքը՝ Տիգրան Մեծի օրոք, երբ Հայաստանը դարձավ տարածաշրջանային հզոր պետություն։ Հիմնական բովանդակությունը․ Տիգրան Մեծի իշխանության ձևավորումը Գահակալումը և երկրի ներքին ուժեղացումը։ Հայկական կայսրության ընդլայնումը Տարածքների նվաճումներ և Հայաստանի տարածքային առավելագույն ընդարձակումը։ Մայրաքաղաք Տիգրանակերտ Նոր մայրաքաղաքի հիմնադրում և մշակութային զարգացում։ Հռոմի և Պարթևաստանի հետ հարաբերություններ Ռազմական և դիվանագիտական հակամարտություններ տարածաշրջանի մեծ տերությունների հետ։ Հայաստանի քաղաքական ու մշակութային վերելք Պետական կառավարման ամրապնդում և մշակութային ծաղկում։