Նախադպրոցականի սեռային դաստիարակության հոգեբանամանկավարժական ժամանակակից մոտեցումները

History

Հրատարակությունը պարունակում է Ազգային ժողովի տասներկուերորդ նիստի արձանագրությունը՝ ներկայացնելով ժողովի գործունեության հերթական փուլի պաշտոնական գրառումը։ Այն պահպանում է նիստի ընթացքում քննարկված հարցերի, մասնակիցների արտահայտած տեսակետների և ժողովական ընթացակարգերի վերաբերյալ տեղեկությունները՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրելու ազգային ներկայացուցչական մարմնի աշխատանքը։ Փաստաթուղթը կարևոր սկզբնաղբյուր է 19-րդ դարի հայ համայնքի հասարակական, քաղաքական և վարչական կյանքի հետազոտության համար։ Դրա միջոցով հնարավոր է դիտարկել, թե ինչպես էին կազմակերպվում ժողովական քննարկումները, ինչպես էին ներկայացվում համայնքին առնչվող խնդիրները և ինչ ձևով էին արձանագրվում քննարկումների արդյունքներն ու ընդունված որոշումները։ Նյութը արժեքավոր է նաև ժամանակաշրջանի պաշտոնական լեզվի, վարչական գրագրության և ազգային կառավարման մշակույթի առանձնահատկությունները բացահայտելու տեսանկյունից։ Այն կարող է օգտագործվել այլ նիստերի արձանագրությունների հետ համեմատական ուսումնասիրություններ կատարելիս՝ ժողովի գործունեության շարունակականությունը, հարցերի քննարկման հաջորդականությունը և համայնքային ինքնակառավարման կազմակերպական սկզբունքները պարզաբանելու նպատակով։ Փաստաթուղթը նշանակալի նյութ է հայ ազգային հաստատությունների պատմությամբ և հասարակական կյանքի փաստագրական աղբյուրներով հետաքրքրվողների համար։

Biology

Երկրաքիմիական և բնապահպանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Երևան քաղաքի օդային ավազանի քիմիական կազմի, աղտոտման աղբյուրների և մթնոլորտային միջավայրում քիմիական տարրերի տարածման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում քաղաքային օդային միջավայրի ձևավորման բնական և մարդածին գործոնները, արդյունաբերական գործունեության, տրանսպորտային միջոցների, շինարարական աշխատանքների և այլ աղբյուրների ազդեցությունը մթնոլորտի որակական բնութագրերի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում օդում առկա փոշու մասնիկների, ծանր մետաղների և այլ քիմիական բաղադրիչների տարածական բաշխմանը, դրանց հնարավոր կուտակման գոտիներին և երկրաքիմիական փոփոխությունների օրինաչափություններին։ Վերլուծվում են քաղաքի ռելիեֆի, կլիմայական պայմանների, քամիների ռեժիմի և քաղաքաշինական կառուցվածքի ազդեցությունները աղտոտիչների տարածման ու կուտակման գործընթացների վրա։ Քննարկվում են նաև մթնոլորտային օդի երկրաքիմիական ուսումնասիրության մեթոդները, նմուշառման և լաբորատոր վերլուծության սկզբունքները, ինչպես նաև ստացված ցուցանիշների բնապահպանական գնահատման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու քաղաքային միջավայրի երկրաքիմիական առանձնահատկությունները, գնահատելու օդային ավազանի աղտոտման հնարավոր ռիսկերը և հիմնավորելու շրջակա միջավայրի մշտադիտարկման ու պահպանության միջոցառումների անհրաժեշտությունը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել երկրաքիմիայի, բնապահպանության, աշխարհագրության, մթնոլորտի ուսումնասիրության և քաղաքային էկոլոգիայի ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

History

Այս աշխատությունը նվիրված է Մոսոխների՝ Հայաստանի տարածքից Սվանիա արտագաղթի ժամանակագրական հարցի ուսումնասիրությանը և դրա հետ կապված պատմական ու ազգագրական խնդիրների քննությանը։ Ուսումնասիրության կենտրոնում է բնակչության տեղաշարժի ժամանակաշրջանի հնարավոր ճշգրտումը, դրա պատմական նախադրյալների բացահայտումը և Հայաստանի ու Սվանիայի միջև ձևավորված բնակչական ու մշակութային կապերի ուսումնասիրությունը։ Աշխատության մեջ կարևոր նշանակություն է տրվում պատմական աղբյուրների համադրմանը, տարբեր ժամանակաշրջանների տեղեկությունների քննությանը և այն փաստերի վերլուծությանը, որոնք կարող են օգնել պարզելու արտագաղթի մոտավոր ժամանակը և դրա ընթացքը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում Մոսոխների ծագման, բնակության վայրերի և տարածաշրջանի պատմական աշխարհագրության վերաբերյալ տեղեկություններին, ինչպես նաև նրանց հնարավոր տեղաշարժերի հետ կապված պատմագիտական տեսակետներին։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև Սվանիայի բնակչության ձևավորման գործընթացներին, տեղական հասարակության հետ նորեկ խմբերի փոխհարաբերություններին և ժամանակի ընթացքում նրանց մշակութային առանձնահատկությունների պահպանման կամ փոփոխության հարցերին։ Կարևոր է նաև պատմական հիշողության, բանավոր ավանդույթների և ազգագրական տվյալների դերը, քանի որ նման միգրացիոն գործընթացների ժամանակագրությունը հաճախ հնարավոր է վերականգնել ոչ միայն գրավոր աղբյուրների, այլև հետագա պատմական ու մշակութային վկայությունների համադրությամբ։ Աշխատությունը հետաքրքրական է նրանով, որ մեկ կոնկրետ բնակչական տեղաշարժի օրինակով հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել հին և միջնադարյան տարածաշրջանային միգրացիաների, էթնոմշակութային փոխազդեցությունների և բնակչության տարածական շարժերի ավելի լայն խնդիրներ։ Այն կարող է արժեքավոր լինել Հայաստանի և Կովկասի պատմությամբ, պատմական աշխարհագրությամբ, ազգագրությամբ և ժողովուրդների տեղաշարժերի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։ Նյութը կարող է օգտակար լինել նաև ուսանողներին և մասնագետներին, ովքեր ուսումնասիրում են Հայաստանի ու Վրաստանի պատմական կապերը, տարածաշրջանի բնակչության ձևավորման գործընթացները և տարբեր էթնիկ խմբերի տեղաշարժերի պատմական առանձնահատկությունները։

History

Աշխատությունը նվիրված է Բիայնիլի-Ուրարտու պետության քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական և հասարակական կառուցվածքի համալիր ուսումնասիրությանը՝ պատմական և հնագիտական աղբյուրների համադրման միջոցով։ Հետազոտության կենտրոնում մ.թ.ա. առաջին հազարամյակի առաջին կեսին Հայկական լեռնաշխարհում ձևավորված հզոր պետական կազմավորման զարգացման առանձնահատկություններն են, պետական կառավարման համակարգը, տարածքային ընդարձակումը, տնտեսական հիմքերը և հասարակության ներքին կառուցվածքը։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարևոր տեղ է հատկացվում սեպագիր արձանագրություններին, հնագիտական պեղումների նյութերին, ամրոցներին, բնակավայրերին, դամբարաններին, պաշտամունքային կառույցներին, կենցաղային առարկաներին, զենքերին և այլ նյութական վկայություններին, որոնց միջոցով հնարավոր է վերականգնել պետության և հասարակության կյանքի տարբեր կողմերը։ Աշխատությունը դիտարկում է պետական իշխանության կազմակերպման համակարգը և թագավորական իշխանության դերը՝ ուսումնասիրելով կենտրոնական կառավարման, վարչատարածքային բաժանման, ռազմական կազմակերպության և ենթակա տարածքների կառավարման մեխանիզմները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում պետության ռազմական հզորությանը, ամրոցաշինությանը և ռազմավարական նշանակություն ունեցող բնակավայրերի ձևավորմանը, քանի որ ռազմական կառույցները կարևոր դեր են ունեցել ինչպես տարածքների վերահսկման, այնպես էլ տնտեսական և վարչական կենտրոնների պաշտպանության գործում։ Մեծ նշանակություն ունի նաև տնտեսական կյանքի ուսումնասիրությունը։ Աշխատության մեջ քննարկվում են գյուղատնտեսության, ոռոգման համակարգերի, անասնապահության, արհեստների և առևտրի զարգացման հարցերը։ Հատկապես կարևոր են ջրանցքների և արհեստական ոռոգման համակարգերի կառուցումը, որոնք հնարավորություն էին տալիս ընդլայնելու մշակվող հողատարածքները և ապահովելու բնակչության ու պետական կառույցների տնտեսական պահանջները։ Հնագիտական նյութերը հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու նաև արտադրական գործընթացները, մետաղագործությունը, խեցեգործությունը, շինարարական տեխնիկան և արհեստագործական մասնագիտացումները։ Հասարակության ուսումնասիրության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում սոցիալական շերտավորմանը, տարբեր խմբերի և համայնքների դիրքին, ռազմիկների, արհեստավորների, գյուղատնտեսական բնակչության և իշխանական վերնախավի փոխհարաբերություններին։ Կարևոր խնդիր է նաև կախյալ բնակչության և ռազմագերիների դերի բացահայտումը, քանի որ ռազմական արշավանքները և բնակչության տեղաշարժերը ազդեցություն էին ունենում պետության ժողովրդագրական ու տնտեսական գործընթացների վրա։ Աշխատությունը անդրադառնում է նաև կրոնական պատկերացումներին և պաշտամունքային համակարգին՝ ուսումնասիրելով աստվածությունների պաշտամունքը, տաճարների և սրբավայրերի նշանակությունը, արքայական իշխանության ու կրոնական գաղափարախոսության փոխհարաբերությունը։ Կրոնական համակարգը դիտարկվում է ոչ միայն որպես հոգևոր կյանքի դրսևորում, այլև որպես պետական իշխանության ամրապնդման և հասարակության կազմակերպման կարևոր բաղադրիչ։ Հետազոտության պատմահնագիտական բնույթը թույլ է տալիս համադրել գրավոր աղբյուրների տվյալները նյութական մշակույթի վկայությունների հետ և ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել պետության իրական կյանքի մասին։ Այդ համադրությունը հատկապես կարևոր է այն պատճառով, որ հնագույն հասարակությունների վերաբերյալ պահպանված գրավոր տեղեկությունները հաճախ ներկայացնում են իրադարձությունները իշխանական տեսանկյունից, մինչդեռ հնագիտական նյութերը հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու առօրյա կյանքը, արտադրությունը, բնակավայրերի կառուցվածքը և սոցիալական հարաբերությունների տարբեր դրսևորումները։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը Բիայնիլի-Ուրարտուն ներկայացնում է որպես զարգացած պետական և հասարակական համակարգ ունեցող հին քաղաքական կազմավորում՝ ընդգծելով նրա կառավարման, տնտեսության, ռազմական կազմակերպության, կրոնական կյանքի և նյութական մշակույթի առանձնահատկությունները։ Այն արժեքավոր է Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն պատմության, Ուրարտուի պետականության և հասարակական հարաբերությունների ուսումնասիրության համար և կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, հնագետներին, արևելագետներին, հայագետներին, ուսանողներին և Հին Արևելքի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Mathematics

Աշխատությունը նվիրված է 10-ից 100 ՄԷՎ էներգիայի ունեցող ալիքիացած պոզիտրոնների և էլեկտրոնների ճառագայթման տեսության մշակմանը՝ դիտարկելով նրանց փոխազդեցությունը երկայնական ակուստիկ ալիքների դաշտի հետ։ Գրքում ներկայացվում է կանալացված մասնիկների շարժման մոդելավորումը, ալիքիածված մասնիկների ճառագայթման սպեկտրների և ինտենսիվության հաշվարկը, ինչպես նաև ակուստիկ դաշտի ազդեցությունը ճառագայթման առանձնահատկությունների վրա։ Հեղինակը կիրառել է քվանտային մեխանիկայի, դինամիկական համակարգերի և գերժամանակակից մաթեմատիկական մոդելավորման մեթոդներ՝ ցույց տալու համար ոչ տիպային էներգետիկ բաշխման և ռեզոնանսային երևույթների առաջացում։ Աշխատությունը կարևոր է մասնիկային ֆիզիկոսների, նյութաբանների և ակուստիկային ազդեցություններով բարձր էներգիայի ճառագայթման փորձեր իրականացնող հետազոտողների համար՝ նպաստելով նյութերի նոր ֆիզիկական երևույթների ուսումնասիրությանը և առաջադեմ ճառագայթային տեխնոլոգիաների մշակմանը։

Pedagogy

Հանդիսավոր ճառախոսության ժանրին պատկանող ստեղծագործություն է, որը կապված է Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանի կրթական և հասարակական կյանքի կարևոր իրադարձություններից մեկի՝ Երաստուի ազատագրմանը նվիրված հանդիսության հետ։ Երկը ներկայացնում է XIX դարի հայ մտավորական և կրթական միջավայրին բնորոշ հրապարակային խոսքի մշակույթը, որի միջոցով արտահայտվում էին պատմական հիշողության, ազատության, մարդկային արժանապատվության, բարոյական պարտքի և հասարակական առաջընթացի գաղափարները։ Ճառի ստեղծման և արտասանության հանգամանքները այն կապում են Լազարյան ճեմարանի՝ որպես հայ կրթական ու մշակութային կյանքի կարևոր կենտրոնի գործունեության հետ, որտեղ ուսումնական գործընթացին զուգահեռ մեծ նշանակություն էր տրվում ազգային ինքնագիտակցության, պատմական գիտելիքի, լեզվամշակութային ժառանգության և հռետորական արվեստի զարգացմանը։ Երաստուի ազատագրման հիշատակին կազմակերպված հանդիսությունը դիտարկելի է որպես պատմական իրադարձության հանրային և խորհրդանշական իմաստավորման առիթ, որի շրջանակում ճառախոսությունը ծառայել է ոչ միայն տվյալ իրադարձության հիշատակմանը, այլև ազատության և մարդկային ինքնուրույնության արժեքների ընդգծմանը։ Ստեղծագործության գաղափարական շրջանակը կապված է ազատագրման երևույթի բարոյական և հասարակական նշանակության, ազատ կամքի, արդարության, մարդկային իրավունքների և անհատի ու հասարակության փոխհարաբերությունների հարցերի հետ։ Հանդիսավոր ճառի ժանրային առանձնահատկությունները ենթադրում են հանդիսատեսի առջև կառուցված խոսք, գաղափարների հաջորդական զարգացում, հռետորական շեշտադրումներ և ունկնդրի վրա բարոյական ու մտավոր ներգործություն գործելու նպատակ։ Այսպիսի երկերում կարևոր տեղ են զբաղեցնում պատմական հիշողության ակտիվացումը, օրինակների միջոցով գաղափարների հիմնավորումը, առաքինության և հայրենասիրության խրախուսումը, ինչպես նաև կրթության ու լուսավորության դերի ընդգծումը։ Գրական տեսանկյունից հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում XIX դարի հայ հրապարակախոսական և ճառախոսական լեզվի, գրաբարի ու նոր գրական լեզվի փոխհարաբերությունների, հանդիսավոր խոսքի ոճական միջոցների և կրթական հաստատություններում ձևավորված հռետորական ավանդույթի ուսումնասիրության համար։ Պատմամշակութային առումով այն կարևոր վկայություն է Մոսկվայի հայ համայնքի մտավոր կյանքի և Լազարյան ճեմարանի գործունեության մասին։ Ճեմարանը նշանակալի դեր է ունեցել հայ կրթության, արևելագիտության, լեզվաբանության և հասարակական մտքի զարգացման գործում՝ ձևավորելով գիտական ու մշակութային մի միջավայր, որտեղ հայ երիտասարդությունը հաղորդակցվում էր ինչպես ազգային, այնպես էլ համաշխարհային մտավոր ժառանգությանը։ Արևելյան լեզուների ուսումնասիրությանը նվիրված այս հաստատության հանդիսությունները նաև նպաստում էին ուսանողների բանավոր խոսքի, պատմական մտածողության և հասարակական հարցերի շուրջ դիրքորոշում արտահայտելու կարողությունների զարգացմանը։ Հրատարակությունը կարևոր է հայ կրթական հաստատությունների պատմության, XIX դարի հայ մտավորականության, Մոսկվայի հայ գաղթօջախի մշակութային կյանքի, հանդիսավոր ճառախոսության և հայ տպագրական ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայագետների, պատմաբանների, գրականագետների, լեզվաբանների և մատենագետների համար, ինչպես նաև այն ընթերցողների, ովքեր ուսումնասիրում են հայ լուսավորական շարժումը, ազգային կրթության զարգացումը և հայ հասարակական մտքի ձևավորման պատմական ընթացքը։