Նամակագրության արվեստը

Pedagogy

Աշխատությունը նվիրված է հայ մտավորական, գրականագետ և հասարակական գործիչ Նիկոլ Աղբալյանի մանկավարժական գործունեության, կրթական հայացքների և հայ կրթական մտքի զարգացման մեջ նրա ունեցած ներդրման ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում նրա ուսուցչական և կրթական գործունեությունն է՝ դիտարկված այն պատմամշակութային միջավայրի համատեքստում, որտեղ ձևավորվել են կրթության, ազգային դաստիարակության և մտավոր զարգացման վերաբերյալ նրա պատկերացումները։ Քննվում են ուսուցման նպատակների, ուսուցչի դերի, սովորողի անհատականության զարգացման, ազգային մշակույթի յուրացման և կրթության հասարակական նշանակության վերաբերյալ նրա մոտեցումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում մայրենի լեզվի, հայ գրականության, պատմության և մշակութային ժառանգության դերին կրթական գործընթացում՝ որպես ազգային ինքնագիտակցության և արժեքային համակարգի ձևավորման կարևոր միջոցների։ Մանկավարժական գործունեությունը ներկայացվում է ոչ միայն դասավանդման գործնական փորձի, այլև կրթության վերաբերյալ տեսական գաղափարների համատեքստում՝ բացահայտելով նրա գրականագիտական, մշակութաբանական և հասարակական հայացքների ազդեցությունը մանկավարժական մտածողության վրա։ Կարևորվում է սովորողի ինքնուրույն մտածողության, ստեղծագործական կարողությունների, ընթերցանության մշակույթի և գիտելիքի նկատմամբ գիտակցված վերաբերմունքի ձևավորման խնդիրը։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև նրա գործունեությանը տարբեր կրթական հաստատություններում, դասավանդման կազմակերպման սկզբունքներին և երիտասարդ սերնդի կրթության ու դաստիարակության վերաբերյալ արտահայտած գաղափարներին։ Առանձին ուշադրության է արժանանում ուսուցչի մասնագիտական ու բարոյական կերպարի վերաբերյալ նրա ընկալումը, որտեղ մանկավարժը հանդես է գալիս ոչ միայն գիտելիք փոխանցողի, այլև սովորողի մտավոր և մշակութային զարգացմանն աջակցող անձի դերում։ Նրա կրթական ժառանգության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու նաև ժամանակաշրջանի հայկական դպրոցի առջև ծառացած խնդիրները և կրթական գաղափարների կապը ազգային ու մշակութային կյանքի հետ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը ներկայացնում է Նիկոլ Աղբալյանի մանկավարժական ժառանգության պատմական և տեսական նշանակությունը՝ այն դիտարկելով հայ մանկավարժական մտքի, կրթության պատմության և ազգային մշակույթի զարգացման փոխկապակցվածության շրջանակում։

Agriculture

Աշխատությունը նվիրված է Արագածոտնի և Կոտայքի մարզերի կարտոֆիլի ցանքատարածություններում չրխկանների տարածվածության, տեսակային կազմի, կենսաբանական առանձնահատկությունների և մշակաբույսերին պատճառվող վնասի ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև դրանց դեմ արդյունավետ պայքարի միջոցառումների մշակմանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է վնասատուների տարածման տարածքային օրինաչափությունների բացահայտման, պոպուլյացիաների խտության գնահատման և կարտոֆիլի մշակության տարբեր պայմաններում դրանց վնասակարության աստիճանի որոշման վրա։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի բույսերի պաշտպանության տեսանկյունից, քանի որ հողաբնակ վնասատուները և հատկապես դրանց թրթուրային փուլերը կարող են վնասել կարտոֆիլի ստորգետնյա օրգանները՝ բացասաբար անդրադառնալով բերքի քանակական և ապրանքային ցուցանիշների վրա։ Քննության են առնվում Արագածոտնի և Կոտայքի մարզերի բնակլիմայական ու հողային առանձնահատկությունները, գյուղատնտեսական նշանակության տարածքների կառուցվածքը, կարտոֆիլի մշակության պայմանները և այն գործոնները, որոնք կարող են ազդել վնասատուների բազմացման ու տարածման վրա։ Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում տարբեր բարձրադիր գոտիներում, հողատեսակներում և մշակության համակարգերում դրանց հանդիպման հաճախականությանը։ Հետազոտությունների ընթացքում կարևոր է վնասատուների տեսակային կազմի ճշգրտումը, քանի որ տարբեր տեսակներ կարող են տարբերվել զարգացման տևողությամբ, կենսակերպով, սննդային նախասիրություններով և վնասակարության աստիճանով։ Տեսակային կազմի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի հիմնավորված ընտրել պայքարի մեթոդները և կանխատեսել վնասատուների զարգացման հնարավոր փոփոխությունները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում չրխկանների կենսաբանական զարգացման փուլերին և սեզոնային դինամիկային։ Դիտարկվում են ձվադրման, թրթուրների զարգացման, հողում պահպանման և հասուն միջատների ակտիվության առանձնահատկությունները։ Հողում բնակվող թրթուրների տարածվածության ուսումնասիրությունը կարևոր է հատկապես այն պատճառով, որ դրանց առկայությունը միշտ չէ, որ հնարավոր է ժամանակին նկատել միայն բույսերի վերգետնյա մասերի զննությամբ։ Այդ պատճառով կարևորվում են հողի հետազոտության և վնասատուների քանակական հաշվառման համապատասխան մեթոդները։ Ուսումնասիրվում է վնասատուների թվաքանակի փոփոխությունը կարտոֆիլի աճի և զարգացման տարբեր փուլերում, ինչպես նաև դրա կապը ջերմաստիճանի, հողի խոնավության, տեղումների և այլ բնապահպանական գործոնների հետ։ Նման դիտարկումները հնարավորություն են տալիս որոշել վնասակարության առավել բարձր ռիսկ ունեցող ժամանակաշրջանները և համապատասխանաբար կազմակերպել բույսերի պաշտպանության միջոցառումները։ Կարևոր ուղղություն է չրխկանների տարածվածության և նախորդ մշակաբույսերի միջև հնարավոր կապերի ուսումնասիրությունը։ Ցանքաշրջանառության կառուցվածքը, բազմամյա խոտաբույսերի առկայությունը, հողի մշակման եղանակները և դաշտերի նախկին օգտագործումը կարող են ազդել հողաբնակ վնասատուների պոպուլյացիաների ձևավորման վրա։ Այս գործոնների համադրումը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել վնասատուների բարձր թվաքանակի ձևավորմանը նպաստող ագրոտեխնիկական պայմանները։ Քննության են առնվում նաև կարտոֆիլի պալարների վնասման բնույթը և բերքի վրա դրա ազդեցությունը։ Վնասված պալարները կարող են կորցնել ապրանքային արժեքի մի մասը և ավելի խոցելի դառնալ պահպանման ընթացքում առաջացող որոշ երկրորդային խնդիրների նկատմամբ։ Հետևաբար վնասակարության գնահատման ժամանակ կարևոր է հաշվի առնել ոչ միայն բերքի ընդհանուր զանգվածը, այլև պալարների որակական վիճակը և վնասված արտադրանքի բաժինը։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչներից է վնասատուների քանակի հաշվառման և տարածվածության գնահատման մեթոդների կատարելագործումը։ Դաշտային ուսումնասիրությունների միջոցով հնարավոր է առանձնացնել առավել վարակված տեղամասերը, համեմատել տարբեր համայնքների կամ գյուղատնտեսական գոտիների ցուցանիշները և կազմել վնասատուների տարածման վերաբերյալ տարածական պատկերացում։ Նման տեղեկատվությունը կարող է օգտագործվել բուսասանիտարական մշտադիտարկման և կանխատեսման համակարգերի զարգացման համար։ Առանձին տեղ է հատկացվում ագրոտեխնիկական պայքարի միջոցառումներին։ Հողի մշակման ճիշտ կազմակերպումը, ցանքաշրջանառության կիրառումը, մոլախոտային բուսականության կառավարումը, տնկանյութի և դաշտերի ճիշտ ընտրությունը կարող են նպաստել վնասատուների համար անբարենպաստ պայմանների ձևավորմանը։ Ագրոտեխնիկական մեթոդները դիտարկվում են որպես համալիր պաշտպանության կարևոր բաղադրիչ, քանի որ դրանք հնարավորություն են տալիս երկարաժամկետ հեռանկարում նվազեցնել վնասատուների պոպուլյացիաների զարգացման համար նպաստավոր պայմանները։ Ուսումնասիրվում են նաև կենսաբանական և այլ բնապահպանական առումով հիմնավորված մոտեցումների կիրառման հնարավորությունները։ Վնասատուների բնական թշնամիների պահպանությունը, կենսաբանական միջոցների կիրառման հեռանկարները և ագրոէկոհամակարգի կայունության բարձրացումը կարող են լրացնել ավանդական պայքարի միջոցառումները։ Քիմիական պաշտպանության միջոցները դիտարկվում են նպատակային և հիմնավորված կիրառման տեսանկյունից՝ հաշվի առնելով վնասատուների իրական թվաքանակը, վնասակարության տնտեսական նշանակությունը և շրջակա միջավայրի պահպանության պահանջները։ Կարևորվում է անհարկի մշակումների սահմանափակումը և այնպիսի մոտեցման ձևավորումը, որի դեպքում պաշտպանության միջոցառումների ընտրությունը հիմնվում է դաշտային մշտադիտարկման արդյունքների վրա։ Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում պայքարի տարբեր մեթոդների համակցմանը։ Ինտեգրված բույսերի պաշտպանության սկզբունքներով ագրոտեխնիկական, կենսաբանական, կազմակերպական և անհրաժեշտության դեպքում բուսապաշտպանական միջոցների համատեղ կիրառումը կարող է ապահովել ավելի կայուն արդյունք, քան որևէ առանձին մեթոդի մեկուսացված օգտագործումը։ Այս մոտեցման դեպքում վնասատուի ամբողջական ոչնչացումը չի դիտարկվում որպես հիմնական նպատակ․ առավել կարևոր է դրա թվաքանակը պահել այնպիսի մակարդակում, որը չի առաջացնում տնտեսապես նշանակալի վնաս։ Ուսումնասիրվում է նաև առաջարկվող միջոցառումների տնտեսական արդյունավետությունը։ Պաշտպանության համակարգի գնահատման ժամանակ կարևոր է համադրել կատարվող ծախսերը, պահպանված բերքի քանակը և ստացված արտադրանքի որակը։ Այսպիսի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս գյուղացիական տնտեսությունների համար ընտրել ոչ միայն կենսաբանական տեսանկյունից արդյունավետ, այլև տնտեսապես հիմնավորված միջոցառումներ։ Արագածոտնի և Կոտայքի մարզերի պայմաններում ստացված տվյալների համադրումը կարող է ցույց տալ, թե ինչպես են տեղական բնակլիմայական և ագրոտեխնիկական առանձնահատկությունները պայմանավորում վնասատուների տարածվածության տարբերությունները։ Դա հնարավորություն է տալիս ընդհանուր հանձնարարականների փոխարեն մշակել առանձին գյուղատնտեսական գոտիների պայմաններին առավել համապատասխանեցված պաշտպանության մոտեցումներ։ Կարևորվում է նաև պարբերական բուսասանիտարական մոնիթորինգը, որի միջոցով հնարավոր է հետևել վնասատուների պոպուլյացիաների փոփոխություններին և ժամանակին արձագանքել դրանց թվաքանակի աճին։ Հետազոտության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է կարտոֆիլի ագրոցենոզներում չրխկանների տարածման, կենսաբանության և վնասակարության առանձնահատկությունների համալիր գնահատմամբ, իսկ կիրառական նշանակությունը՝ Հայաստանի կարևոր կարտոֆիլագործական շրջաններից երկուսում վնասատուների դեմ արդյունավետ և տնտեսապես հիմնավորված պաշտպանության համակարգի ձևավորման հնարավորությամբ։ Ստացված արդյունքները կարող են նպաստել կարտոֆիլի բերքատվության և ապրանքային որակի պահպանմանը, բույսերի պաշտպանության միջոցների ավելի նպատակային կիրառմանը և գյուղատնտեսական արտադրության կայունության բարձրացմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել բույսերի պաշտպանության, գյուղատնտեսական միջատաբանության, կարտոֆիլաբուծության և ագրոնոմիայի ոլորտների հետազոտողների, գյուղատնտեսների, բույսերի պաշտպանության մասնագետների, դասախոսների և ուսանողների համար։

History

Աշխատությունը նվիրված է «ումմա» հասկացության (իսլամական համայնք) կարգավիճակի և բովանդակային բնորոշման ուսումնասիրությանը՝ ըստ Ղուրանի և վաղ իսլամական սկզբնաղբյուրների։ Գրքում վերլուծվում են Ղուրանական տեքստերում «ումմա»-ի իմաստային դաշտերը, դրա կապը հավատքի, սոցիալական կազմակերպման և իրավական-էթիկական նորմերի հետ։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև վաղ իսլամական ավանդույթներում՝ հադիսներում և պատմական քրոնիկներում, համայնքի ձևավորման գործընթացը, դրա քաղաքական և կրոնական բաղադրիչների փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև Մուհամմադ մարգարեի ժամանակաշրջանում «ումմա»-ի ինստիտուցիոնալացումը։ Աշխատության մեջ համադրվում են տեքստաբանական և պատմական-քննադատական մոտեցումներ՝ ցույց տալու համար հասկացության զարգացման դինամիկան և դրա ազդեցությունը իսլամական քաղաքակրթության ձևավորման վրա։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է իսլամագետների, պատմաբանների, աստվածաբանների և համեմատական կրոնագիտության մասնագետների համար՝ նպաստելով վաղ իսլամի սոցիալ-կրոնական կառուցվածքի ավելի խորքային ըմբռնմանը։

Law

Հայցային վաղեմության քաղաքացիաիրավական կարգավորումը Հայաստանի Հանրապետությունում նախատեսում է դատավարական և նյութական իրավունքի մեխանիզմներ, որոնք սահմանում են քաղաքացիների և իրավաբանական անձանց իրավունքների և պարտականությունների պաշտպանության ժամկետները, երբ речь գնում է պարտքային կամ այլ քաղաքացիական իրավունքների իրականացումից, և նպատակաուղղված է ապահովել իրավաբանական վստահություն, կանխարգելել իրավունքի չարաշահումները և իրավական հարաբերությունների երկարաժամկետ անորոշությունը։ Ըստ գործող քաղաքացիական օրենսգրքի՝ պահանջի հստակացման պահից սկսած սահմանված ժամանակահատվածում պահանջատերը պարտավոր է իր պահանջը ներկայացնել դատարան կամ այլ իրավասու մարմին, հակառակ դեպքում պահանջը կարող է ճանաչվել վաղեմության ենթակա և, որպես կանոն, չբացառվող դաշտում։ ՀՀ իրավակարգն առավելագույնս ընդգծում է պահանջի բնույթը, վաղեմության ժամկետի տևողությունը՝ այն դասակարգելով՝ ընդհանուր, առանձնահատուկ և բացառիկ ժամկետների, որոնք կախված են պահանջի ձևից, առարկայից և իրավաբանական հետևանքներից, և նախատեսում է որոշ բացառություններ, օրինակ՝ սուտի, խարդախության, հանցավոր արարքի կամ իրավաբանական անձանց գործունեության հատուկ հանգամանքներում ժամկետների դադարեցում կամ երկարացում։

Informatics

Տեխնիկական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է բազմառոտոր անօդաչու թռչող սարքերի դինամիկական ճշգրտության ուսումնասիրությանը պատահական արտաքին ազդեցությունների պայմաններում։ Քննության են առնվում թռիչքային համակարգի շարժման և կայունացման առանձնահատկությունները, կառավարման ազդանշանների ձևավորումը և արտաքին խանգարումների ազդեցությունը սարքի դիրքի ու շարժման պարամետրերի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում քամու, թրթռումների, չափման անորոշությունների և այլ պատահական գործոնների պայմաններում թռիչքի հետագծի պահպանման ու դիրքավորման ճշգրտության գնահատմանը։ Վերլուծվում են բազմառոտոր համակարգերի դինամիկական մոդելները, կառավարման ալգորիթմների աշխատանքը և տարբեր խանգարումների նկատմամբ համակարգի արձագանքի բնութագրերը։ Քննարկվում են նաև հավանականային և վիճակագրական մեթոդների, համակարգչային մոդելավորման և թվային փորձարկումների կիրառման հնարավորությունները դինամիկական ճշգրտության գնահատման համար։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս որոշելու կառավարման համակարգի արդյունավետության և թռիչքային կայունության վրա ազդող հիմնական գործոնները և գնահատելու դրանց ազդեցությունը սարքի աշխատանքային բնութագրերի վրա։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել անօդաչու համակարգերի, ավտոմատ կառավարման, ռոբոտատեխնիկայի և թռչող սարքերի դինամիկայի ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Economics

Տնտեսագիտական, ֆինանսաբանկային և բանկային կառավարման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է պահուստների դերի, նշանակության և գործառույթների ուսումնասիրությանը բանկային համակարգում։ Քննության են առնվում բանկային պահուստների տնտեսական էությունը, դրանց ձևավորման անհրաժեշտությունը և ազդեցությունը առևտրային բանկերի ֆինանսական կայունության ու վճարունակության ապահովման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պարտադիր պահուստների, իրացվելիության պահուստների և հնարավոր կորուստների ծածկման նպատակով ձևավորվող պահուստների առանձնահատկություններին ու դրանց միջև առկա տարբերություններին։ Վերլուծվում են պահուստավորման մեխանիզմները, դրանց կարգավորման սկզբունքները և կենտրոնական բանկի դրամավարկային քաղաքականության հետ ունեցած փոխկապակցվածությունը։ Քննարկվում են պարտադիր պահուստավորման նորմատիվների ազդեցությունը բանկերի վարկավորման հնարավորությունների, ներգրավված միջոցների օգտագործման արդյունավետության և ֆինանսական միջնորդության գործընթացների վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել վարկային ռիսկերի գնահատման, հնարավոր կորուստների հաշվառման և համապատասխան պահուստների ձևավորման մեթոդաբանական մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում բանկային կապիտալի, իրացվելիության, ակտիվների որակի և պահուստների բավարարության փոխհարաբերություններին։ Կարևորվում է պահուստների արդյունավետ կառավարման նշանակությունը ֆինանսական ռիսկերի նվազեցման, ավանդատուների շահերի պաշտպանության և բանկային համակարգի նկատմամբ վստահության պահպանման տեսանկյունից։ Աշխատանքը կարող է ներառել Հայաստանի Հանրապետության բանկային համակարգի կարգավորման առանձնահատկությունների և միջազգային բանկային վերահսկողության սկզբունքների համեմատական ուսումնասիրություն։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել բանկային պահուստավորման քաղաքականության կատարելագործմանը, ֆինանսական կայունության ամրապնդմանը և բանկային ռեսուրսների կառավարման արդյունավետության բարձրացմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել բանկային գործի, ֆինանսների, դրամավարկային քաղաքականության, ֆինանսական ռիսկերի կառավարման և բանկային վերահսկողության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։