Несколько слов о названиях древних армянских месяцев

Biology

Աշխատությունը նվիրված է ֆերմենտացիայի գործընթացի վերջնական փուլերի ռեդօքս կարգավորման մեխանիզմների ուսումնասիրությանը և այդ գիտելիքների կիրառման հնարավորություններին օրգանական թափոնների կենսաբանական վերամշակման ոլորտում։ Հետազոտության հիմքում ընկած է այն գաղափարը, որ միկրոօրգանիզմների նյութափոխանակության ընթացքում օքսիդավերականգնման հավասարակշռությունը կարևոր դեր է կատարում վերջնական նյութափոխանակային արգասիքների ձևավորման, էներգիայի ստացման և ֆերմենտացիոն գործընթացի ուղղության որոշման մեջ։ Ռեդօքս վիճակի փոփոխությունները կարող են ազդել վերականգնված և օքսիդացված միացությունների հարաբերակցության, էլեկտրոնների փոխանցման և տարբեր վերջնական արտադրանքների կուտակման վրա։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ֆերմենտացիայի ընթացքում տեղի ունեցող էլեկտրոնների փոխանցման գործընթացները, նիկոտինամիդային կոֆերմենտների՝ NAD⁺/NADH համակարգի հավասարակշռությունը և այն նյութափոխանակային ուղիները, որոնց միջոցով միկրոօրգանիզմները վերականգնող համարժեքների ավելցուկը կամ պակասը հավասարակշռում են։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆերմենտացիայի վերջին փուլերին, երբ սկզբնական սուբստրատների փոխակերպման արդյունքում ձևավորվում են վերջնական կամ միջանկյալ օրգանական միացություններ, որոնց հարաբերակցությունը կարող է կախված լինել բջջի ռեդօքս վիճակից։ Այս գործընթացների վերահսկումը կարող է հնարավորություն տալ նպատակային կերպով փոփոխել ֆերմենտացիայի արտադրանքների կազմը և բարձրացնել օրգանական նյութերի կենսաբանական վերամշակման արդյունավետությունը։ Հետազոտության կիրառական ուղղությունը կապված է օրգանական թափոնների վերամշակման հետ։ Կենցաղային, գյուղատնտեսական և սննդարդյունաբերական օրգանական թափոնները պարունակում են զգալի քանակությամբ կենսաքայքայվող նյութեր, որոնք համապատասխան միկրոբիոլոգիական պայմաններում կարող են ենթարկվել ֆերմենտացիայի և վերածվել ավելի պարզ միացությունների։ Այդ գործընթացը կարող է նվազեցնել թափոնների ծավալը, սահմանափակել շրջակա միջավայրի աղտոտումը և միաժամանակ հնարավորություն ստեղծել արժեքավոր երկրորդային արտադրանքների ստացման համար։ Աշխատության կարևոր խնդիրներից է պարզել, թե ինչպես կարելի է ռեդօքս պայմանների կառավարումն օգտագործել թափոնների քայքայման արագությունն ու ուղղությունը վերահսկելու նպատակով։ Կարող են ուսումնասիրվել այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են սուբստրատի բաղադրությունը, միկրոօրգանիզմների տեսակը, միջավայրի թթվայնությունը, ջերմաստիճանը, վերականգնման աստիճանը և տարբեր մետաբոլիտների կոնցենտրացիաները։ Այս պարամետրերի փոփոխությունը կարող է ազդել միկրոօրգանիզմների նյութափոխանակության վրա և որոշել, թե որ վերջնական արտադրանքներն են գերակշռելու։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են կարևոր լինել կենսավառելիքների, օրգանական թթուների, սպիրտների և այլ կենսատեխնոլոգիական արտադրանքների ստացման համար, եթե համապատասխան ֆերմենտացիոն համակարգերը հնարավոր լինի նպատակային ուղղորդել։ Միաժամանակ ռեդօքս կարգավորման մեխանիզմների կիրառումը կարող է նպաստել օրգանական թափոնների ավելի վերահսկելի կենսաքայքայմանը և թափոնների կառավարման գործընթացների արդյունավետության բարձրացմանը։ Աշխատությունը կարող է ներառել նաև ֆերմենտացիոն համակարգերի փորձարարական ուսումնասիրություն՝ տարբեր ռեդօքս պայմաններում ստացվող մետաբոլիտների կազմի և քանակի համեմատությամբ։ Այդպիսի մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել այն պայմանները, որոնց դեպքում միկրոօրգանիզմների նյութափոխանակությունն առավել արդյունավետ է օգտագործում օրգանական սուբստրատը և ապահովում ցանկալի վերջնական արտադրանքների ձևավորում։ Գիտական առումով ուսումնասիրությունը կարևոր է մանրէային նյութափոխանակության կարգավորման մեխանիզմների ավելի խորքային ըմբռնման համար, իսկ գործնական առումով՝ շրջանաձև տնտեսության և կենսաբանական թափոնների վերամշակման տեխնոլոգիաների զարգացման համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել մանրէաբաններին, կենսաքիմիկոսներին, կենսատեխնոլոգներին, բնապահպաններին, թափոնների կառավարման մասնագետներին և արդյունաբերական կենսատեխնոլոգիայի ոլորտում աշխատող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը միավորում է ֆերմենտացիայի կենսաքիմիական մեխանիզմների հետազոտությունը և օրգանական թափոնների օգտահանման կիրառական խնդիրները՝ ցույց տալով, որ ռեդօքս հավասարակշռության նպատակային կառավարումը կարող է դառնալ կենսաբանական վերամշակման գործընթացների արդյունավետության բարձրացման կարևոր գործիք։

Agriculture

Այս հրատարակությունը գյուղատնտեսության վերաբերյալ հանձնարարական գրականության մատենագիտական ցանկի՝ այգեգործությանը նվիրված մասնագիտացված մասն է, որի նպատակն է ընթերցողին կողմնորոշել այգեգործության ոլորտին վերաբերող անհրաժեշտ և օգտակար գրականության ընտրության հարցում։ Այն նախատեսված է որպես տեղեկատվական-մատենագիտական ուղեցույց և կարող է օգտակար լինել ինչպես գյուղատնտեսության մասնագետների, այնպես էլ ուսանողների, գյուղատնտեսությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների, այգեգործների և համապատասխան ոլորտում ինքնակրթությամբ զբաղվող անձանց համար։ Նյութի հիմնական թեմատիկ շրջանակը ներառում է պտղատու և այլ այգեգործական մշակաբույսերի մշակությունը, այգիների հիմնադրումը և խնամքը, բույսերի աճի ու զարգացման պայմանները, հողի նախապատրաստումը, տնկման աշխատանքները, ոռոգումը, պարարտացումը, էտը, պատվաստումը, վնասատուների և հիվանդությունների դեմ պայքարը, բերքատվության բարձրացումը և ստացված բերքի արդյունավետ օգտագործումը։ Քանի որ հրատարակությունը կազմված է հանձնարարական գրականության սկզբունքով, դրա հիմնական արժեքը ոչ թե առանձին մշակաբույսերի վերաբերյալ մանրամասն տեխնոլոգիական նկարագրությունն է, այլ համապատասխան մասնագիտական աղբյուրների համակարգված ներկայացումը։ Նման մատենագիտական ցանկերը կարևոր դեր են ունեցել մասնագիտական գիտելիքի տարածման գործում, հատկապես այն ժամանակաշրջանում, երբ գյուղատնտեսական մասնագիտացված գրականության որոնումը հիմնականում իրականացվում էր գրադարանների կատալոգների, մատենագիտական տեղեկատուների և թեմատիկ ցանկերի միջոցով։ Այգեգործությանը նվիրված բաժինը կարող է ընդգրկել ինչպես ընդհանուր բնույթի ձեռնարկներ ու դասագրքեր, այնպես էլ առանձին մշակաբույսերի, պտղատու ծառերի և թփերի, այգիների մշակության տեխնիկայի, բույսերի պաշտպանության և գյուղատնտեսական արտադրության կազմակերպման վերաբերյալ հրատարակություններ։ Գրականության նման դասակարգումը հնարավորություն է տալիս ընթերցողին ընտրել աղբյուրներ՝ ըստ իր մասնագիտական կամ գործնական հետաքրքրության։ Հրատարակության կարևոր առանձնահատկությունը դրա գործնական ուղղվածությունն է։ Այգեգործությունը պահանջում է տեսական գիտելիքների և գործնական հմտությունների համադրություն, քանի որ բերքի քանակն ու որակը կախված են բազմաթիվ փոխկապակցված գործոններից՝ մշակաբույսի կենսաբանական առանձնահատկություններից, կլիմայական պայմաններից, հողի հատկություններից, ջրային ռեժիմից, մշակության տեխնոլոգիայից և բույսերի պաշտպանության միջոցներից։ Այդ պատճառով համապատասխան մասնագիտական գրականության ընտրությունը կարևոր նախապայման է այգեգործական աշխատանքների ճիշտ կազմակերպման համար։ Մատենագիտական ցանկը կարող է արժեքավոր լինել նաև գյուղատնտեսության պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ ընդգրկված գրականության կազմը պատկերացում է տալիս տվյալ ժամանակաշրջանում այգեգործության զարգացման առաջնահերթությունների, տարածված մշակաբույսերի, կիրառվող ագրոտեխնիկական մոտեցումների և մասնագիտական գիտելիքի տարածման ձևերի մասին։ Նման աղբյուրների միջոցով հնարավոր է հետևել, թե ինչ հարցերի նկատմամբ էր առավել մեծ հետաքրքրություն ցուցաբերվում այգեգործության ոլորտում և ինչպիսի գիտական կամ գործնական աշխատություններ էին առաջարկվում ընթերցողներին։ Ընդհանուր առմամբ, հրատարակությունը կարելի է դիտարկել որպես այգեգործության վերաբերյալ մասնագիտական տեղեկատվության որոնումն ու ընտրությունը հեշտացնող մատենագիտական ուղեցույց։ Այն կարող է օգտակար լինել գյուղատնտեսական գրադարանների, ուսումնական հաստատությունների, մասնագիտական դասընթացների, հետազոտական աշխատանքների և այգեգործական գործնական գործունեության համար՝ ընթերցողին ուղղորդելով դեպի ոլորտի վերաբերյալ ավելի ծավալուն և մասնագիտացված աղբյուրներ։

Biology

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի մի շարք գետերի ջրերի գենոտոքսիկության գնահատմանը և դրանցում հնարավոր գենետիկորեն վնասակար գործոնների հայտնաբերմանը։ Աշխատանքի առանցքում ջրային միջավայրի որակի ուսումնասիրությունն է՝ հատկապես այն տեսանկյունից, թե տարբեր գետերից վերցված ջրային նմուշները կարող են արդյոք առաջացնել կենդանի օրգանիզմների բջիջներում գենետիկական նյութի վնասում կամ այլ անցանկալի փոփոխություններ։ Հետազոտության թեման կարևոր նշանակություն ունի Հայաստանի համար, քանի որ գետային ջրերը ոչ միայն բնական էկոհամակարգերի կարևոր բաղադրիչ են, այլև օգտագործվում են գյուղատնտեսության, արդյունաբերության, կենցաղային և այլ նպատակներով, իսկ ջրային միջավայրում կուտակվող աղտոտիչները կարող են բացասաբար անդրադառնալ ինչպես ջրային օրգանիզմների, այնպես էլ ամբողջ էկոհամակարգի կենսաբանական հավասարակշռության վրա։ Աշխատանքում գենոտոքսիկության մոնիթորինգը դիտարկվում է որպես ջրի որակի գնահատման լրացուցիչ և տեղեկատվական մեթոդ, որը հնարավորություն է տալիս բացահայտել այնպիսի ազդեցություններ, որոնք միշտ չէ, որ կարելի է արձանագրել միայն ջրի սովորական քիմիական կամ ֆիզիկաքիմիական ցուցանիշների միջոցով։ Հետազոտության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում տարբեր ջրային տարածքներից ստացված նմուշների համեմատությանը, դրանց հնարավոր կենսաբանական ազդեցությունների բացահայտմանը և շրջակա միջավայրի աղտոտվածության մակարդակի գնահատմանը։ Գենոտոքսիկության ուսումնասիրությունը կարող է ներառել բջջային կամ գենետիկական թեստավորման մեթոդներ, որոնց միջոցով հնարավոր է արձանագրել քրոմոսոմային փոփոխություններ, ԴՆԹ-ի վնասում, մուտացիոն գործընթացների ակտիվացում կամ բջջային բաժանման խանգարումներ։ Նման մոտեցումը կարևոր է հատկապես այն դեպքերում, երբ ջրում առկա են տարբեր ծագման բազմաթիվ աղտոտիչներ, որոնց համակցված ազդեցությունը կարող է դժվարությամբ գնահատվել միայն առանձին քիմիական նյութերի կոնցենտրացիաների ուսումնասիրությամբ։ Աշխատությունը արժեքավոր է նաև բնապահպանական մոնիթորինգի տեսանկյունից, քանի որ նման հետազոտությունների արդյունքները կարող են օգտագործվել գետերի էկոլոգիական վիճակի համապարփակ գնահատման, աղտոտման հնարավոր աղբյուրների բացահայտման և հետագա վերահսկողական միջոցառումների մշակման համար։ Ուսումնասիրությունը միավորում է հիդրոէկոլոգիայի, բնապահպանական թունաբանության, գենետիկայի և շրջակա միջավայրի պաշտպանության գիտական ուղղությունները՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարող են կենսաբանական թեստավորման մեթոդները լրացնել ջրային ռեսուրսների ավանդական վերահսկման համակարգերը։ Այն հատկապես հետաքրքիր կարող է լինել շրջակա միջավայրի պահպանությամբ, ջրային ռեսուրսների կառավարմամբ, էկոլոգիական անվտանգությամբ, գենետիկական թունաբանությամբ և կենսամոնիթորինգով զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Law

Այս աշխատանքը նվիրված է կալանավորման՝ որպես խափանման միջոցի կիրառման տեսական և գործնական հիմնահարցերի ուսումնասիրությանը Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության համակարգում, որտեղ դիտարկվում են անձի ազատության սահմանափակման իրավական հիմքերը, պայմանները և ընթացակարգային երաշխիքները։ Հեղինակը վերլուծում է կալանավորման կիրառման օրենսդրական կարգավորումները՝ ընդգծելով դրա բացառիկության սկզբունքը, համաչափության պահանջը և դատարանների դերը՝ որպես հիմնական վերահսկող մարմին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կալանավորման հիմնավորման չափանիշներին, կասկածի և մեղադրանքի բավարարության գնահատմանը, ինչպես նաև նախնական կալանքի ժամկետների և դրանց երկարաձգման իրավաչափությանը։ Աշխատությունը քննարկում է նաև մարդու հիմնարար իրավունքների պաշտպանության հարցերը՝ հատկապես ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունքի սահմանափակման համատեքստում՝ համադրելով ազգային կարգավորումները միջազգային չափանիշների, այդ թվում՝ Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի պահանջների հետ։ Ներկայացվում են դատական պրակտիկայի առանձնահատկությունները և այն խնդիրները, որոնք կապված են կալանավորման որպես կանխարգելիչ միջոցի հաճախակի կամ ոչ համաչափ կիրառման հետ։

Other Subjects

Հրատարակությունը կազմակերպական և տեղեկատվական բնույթի փաստաթուղթ է, որում համակարգված ներկայացվում են Հայաստանի գլխավոր գրադարանային հաստատության մեկ տարվա ընթացքում նախատեսված աշխատանքները, հիմնական ուղղությունները, միջոցառումները և մասնագիտական նախաձեռնությունները։ Այն հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու հաստատության տարեկան գործունեության առաջնահերթությունների, գրադարանային և մատենագիտական աշխատանքի կազմակերպման, ազգային տպագիր ժառանգության պահպանման ու հանրահռչակման, ընթերցողների սպասարկման և տեղեկատվական ծառայությունների զարգացման վերաբերյալ։ Ծրագրային նյութում կարևոր տեղ կարող են զբաղեցնել գրադարանային հավաքածուների համալրման, հաշվառման, մշակման, դասակարգման, գրացուցակագրման և պահպանության հետ կապված աշխատանքները, ինչպես նաև թվային տեխնոլոգիաների կիրառման և էլեկտրոնային տեղեկատվական ռեսուրսների զարգացման ուղղությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն գրքային և փաստաթղթային ժառանգության թվայնացման, հանրային հասանելիության ընդլայնման և ազգային մշակութային արժեքների պահպանությանն ուղղված նախաձեռնությունները։ Ներկայացվում են նաև գիտական, կրթական և մշակութային գործունեության տարբեր ձևեր՝ գրքերի շնորհանդեսներ, ցուցահանդեսներ, մասնագիտական հանդիպումներ, գիտաժողովներ, գրական ու մշակութային միջոցառումներ և գրադարանային ոլորտի հանրահռչակմանը նպաստող ծրագրեր։ Տարեկան գործունեության համատեքստում կարևորվում է համագործակցությունը Հայաստանի և արտերկրի գրադարանների, կրթական ու գիտական հաստատությունների, մշակութային կազմակերպությունների և մասնագիտական կառույցների հետ։ Ծրագրային փաստաթուղթը կարող է ներառել նաև աշխատակիցների մասնագիտական կարողությունների զարգացման, վերապատրաստման, գրադարանային նոր մեթոդների և տեխնոլոգիաների ներդրման հետ կապված աշխատանքներ։ Ընթերցողների սպասարկման տեսանկյունից կարևոր են տեղեկատվության հասանելիության բարելավումը, ժամանակակից ծառայությունների զարգացումը և տարբեր խմբերի համար գրադարանի կրթական ու մշակութային հնարավորությունների ընդլայնումը։ Տարվա միջոցառումների շարքում առանձնահատուկ նշանակություն է ունեցել Ազգային գրադարանային շաբաթը, որն անցկացվել է «Գրադարանը՝ նորարարության հարթակ» կարգախոսով։ Ընդհանուր առմամբ, նման ծրագիրը ոչ միայն ընթացիկ աշխատանքի կազմակերպման գործիք է, այլև կարևոր աղբյուր՝ հաստատության զարգացման ուղղությունները, մասնագիտական առաջնահերթությունները և տվյալ ժամանակաշրջանի գրադարանային քաղաքականությունը ուսումնասիրելու համար։ Այն կարող է օգտակար լինել գրադարանագիտության, մատենագիտության, մշակութային կառավարման և տեղեկատվական գործունեության ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։

Literature

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է գեղարվեստական ոճի և պատկերային համակարգի առանձնահատկությունների փոխանցման խնդիրներին գրական թարգմանության գործընթացում՝ կենտրոնանալով ռուսական դասական վեպի հայերեն վերարտադրության վրա։ Աշխատությունում վերլուծվում է, թե ինչպես են պահպանվում կամ վերափոխվում ստեղծագործության բազմաշերտ կառուցվածքը, սիմվոլիկան, սատիրիկ և ֆանտաստիկ տարրերը, ինչպես նաև հեղինակային լեզվի ռիթմը և արտահայտչականությունը թարգմանության ընթացքում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում պատկերային մտածողության փոխանցման դժվարություններին՝ ներառյալ մշակութային ենթատեքստերի, բիբլիական և փիլիսոփայական ակնարկների, ինչպես նաև հումորի և իռոնիայի վերարտադրության հարցերը։ Քննարկվում են նաև թարգմանչական ռազմավարությունները՝ բառացի, համարժեքային և ստեղծագործական վերաիմաստավորման մեթոդները, որոնք կիրառվում են գեղարվեստական ամբողջականությունը պահպանելու նպատակով։ Աշխատությունը ընդգծում է գրական թարգմանության դերը որպես միջմշակութային հաղորդակցության և գեղարվեստական արժեքների փոխանցման կարևոր մեխանիզմ։