Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionHistory
Օտար աղբյուրները Հայաստանի և հայերի մասին, հատոր 18․ Պարսկական աղբյուրներ, հատոր Ա․ Միրզա Սամիա՝ «Արքաների հիշատակարան»
Գիրքը հայագիտական և արևելագիտական սկզբնաղբյուրների բազմահատորյա մատենաշարի կարևոր ուսումնասիրություններից է, որը ներկայացնում է պարսկական պատմագրական ժառանգության մի արժեքավոր նմուշ՝ Միրզա Սամիայի «Թազքիրաթ ալ-Մուլուք» աշխատությունը, որը հայտնի է նաև «Արքաների հիշատակարան» անվամբ։ Այն պատկանում է պարսկական պատմագիտական և վարչական գրականության այն երկերի շարքին, որոնք կարևոր տեղեկություններ են պարունակում Իրանի պետական կառավարման համակարգի, արքունական հաստատությունների, վարչական կառուցվածքի, պետական պաշտոնների, հարկային հարաբերությունների և հասարակական կյանքի վերաբերյալ։ Աշխատությունը հատկապես նշանակալի է Սեֆյան Իրանի պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ ներկայացնում է այդ ժամանակաշրջանի պետական կառավարման կազմակերպման, իշխանական համակարգի և վարչական ինստիտուտների վերաբերյալ կարևոր տեղեկություններ։ Միրզա Սամիայի երկը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու պարսկական պետության կառավարման ներքին մեխանիզմների, արքունիքի գործառույթների, պաշտոնատար անձանց պարտականությունների, պետական կառույցների փոխհարաբերությունների և երկրի վարչատարածքային կազմակերպման մասին։ Այս տեղեկությունները կարևոր նշանակություն ունեն ոչ միայն Իրանի քաղաքական ու վարչական պատմության, այլև տարածաշրջանի տարբեր ժողովուրդների, այդ թվում՝ հայերի պատմական միջավայրի ուսումնասիրության համար։ Հայաստանի և Պարսկաստանի պատմական հարաբերությունները դարերի ընթացքում զարգացել են քաղաքական, տնտեսական, ռազմական և մշակութային բազմաթիվ փոխազդեցությունների պայմաններում։ Պարսկական պետության կազմում ընդգրկված կամ նրա ազդեցության ոլորտում գտնվող հայկական տարածքների պատմությունը սերտորեն կապված էր կենտրոնական իշխանության քաղաքականության, տեղական վարչական համակարգի, հարկային պարտավորությունների, բնակչության տեղաշարժերի և համայնքային հարաբերությունների հետ։ Հետևաբար պարսկական պետական ու պատմագրական աղբյուրները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու Հայաստանի պատմական իրադարձությունները ոչ միայն հայկական գրավոր ավանդույթի, այլև հարևան պետության վարչական ու քաղաքական տեսանկյունից։ Նման սկզբնաղբյուրների կարևորությունը հատկապես մեծ է այն դեպքերում, երբ անհրաժեշտ է համադրել տարբեր ժողովուրդների պատմական հիշողությունը, բացահայտել քաղաքական իրադարձությունների փոխադարձ ընկալումները և վերակազմել տարածաշրջանի պատմական զարգացումների ամբողջական պատկերը։ Միրզա Սամիայի աշխատության արժեքը պայմանավորված է նաև պարսկական վարչական տերմինաբանության, պետական պաշտոնների անվանումների, կառավարման սկզբունքների և արքունական համակարգի նկարագրության մեջ պարունակվող տեղեկություններով, որոնք կարող են օգտակար լինել պատմական Հայաստանի՝ Իրանի քաղաքական ու տնտեսական համակարգի հետ ունեցած կապերի ուսումնասիրության համար։ Հատորի գիտական նշանակությունը միայն մեկ պարսկական երկի ներկայացմամբ չի սահմանափակվում․ այն նաև հնարավորություն է ստեղծում հայկական պատմագիտության մեջ օգտագործելու օտարալեզու սկզբնաղբյուրները՝ Հայաստանի և հայ ժողովրդի անցյալը բազմակողմանիորեն ուսումնասիրելու նպատակով։ Պարսկական պատմագրական ավանդույթը կարևոր տեղ է զբաղեցնում տարածաշրջանի պատմական աղբյուրագիտության մեջ, քանի որ այն արտացոլում է Իրանի քաղաքական վերնախավի, պետական կառույցների և վարչական գործիչների պատկերացումները երկրի ու նրա ազդեցության ներքո գտնվող տարածքների վերաբերյալ։ Այդ աղբյուրների ուսումնասիրությունը նպաստում է պատմական փաստերի համադրմանը, ժամանակաշրջանի քաղաքական իրողությունների հստակեցմանը և հայ-իրանական հարաբերությունների տարբեր կողմերի բացահայտմանը։ Հատորի կարևոր առանձնահատկություններից է նաև բնագրային աղբյուրի գիտական շրջանառության մեջ ներմուծումը, որի միջոցով հայ ընթերցողին հասանելի է դառնում պարսկական պատմագիտական ժառանգության մի կարևոր հատված։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում պարսկերեն սկզբնաղբյուրների, իրանագիտության, սեֆյան ժամանակաշրջանի պատմության, վարչական պատմության և պատմական աշխարհագրության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների համար։ Միաժամանակ գիրքը արժեքավոր է հայագետների, պատմաբանների, աղբյուրագետների և ուսանողների համար, քանի որ ընդլայնում է Հայաստանի պատմության ուսումնասիրության աղբյուրագիտական շրջանակը և հնարավորություն տալիս հայ ժողովրդի պատմական անցյալը դիտարկելու հարևան պետությունների քաղաքական ու վարչական համակարգերի համատեքստում։ Աշխատությունն ունի կարևոր գիտական և մշակութային նշանակություն՝ նպաստելով հայ-իրանական պատմական կապերի ուսումնասիրությանը, պարսկական սկզբնաղբյուրների հետազոտմանը և Հայաստանի պատմության բազմակողմանի ու համադրական ներկայացմանը։
Updated: 2026-11-17
Linguistics
Հայ-ֆիննաուգրական լեզվական առնչություններ
Լեզվաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է հայերենի և ֆիննաուգրական լեզուների միջև հնարավոր լեզվական առնչությունների, ընդհանրությունների և փոխազդեցությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում տարբեր լեզվական մակարդակներում նկատվող զուգահեռները՝ բառապաշարի, հնչյունաբանության, ձևաբանության և քերականական կառուցվածքների տեսանկյունից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բառային համապատասխանություններին, դրանց ծագման հնարավոր աղբյուրներին, փոխառությունների և պատմական լեզվական շփումների բացահայտման խնդիրներին։ Վերլուծվում են համեմատական և պատմահամեմատական լեզվաբանության մեթոդների կիրառման հնարավորությունները՝ նմանությունների բնույթն ու առաջացման պայմանները պարզաբանելու նպատակով։ Քննարկվում են նաև լեզվական ընդհանրությունների մեկնաբանման տարբեր մոտեցումները, պատահական նմանությունների և պատմականորեն պայմանավորված կապերի տարբերակման սկզբունքները։ Լեզվական նյութի ուսումնասիրությունը դիտարկվում է համապատասխան ժողովուրդների պատմական ու մշակութային շփումների հնարավոր համատեքստում՝ առանց լեզուների ծագումնաբանական կապի կանխադրման։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայերենի պատմությամբ, ֆիննաուգրագիտությամբ, համեմատական լեզվաբանությամբ, ստուգաբանությամբ և լեզվական շփումների ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների ու համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։
Updated: 2026-10-03
Literature
Դժվարությունների հաղթահարում․ կատակերգություն չորս գործողությամբ
Սույն ստեղծագործությունը հայ դրամատուրգիայի վաղ շրջանի կատակերգական երկերից է, որը կառուցված է չորս գործողությամբ և իր բովանդակային ու գեղարվեստական ուղղվածությամբ առնչվում է մարդկային կյանքի դժվարությունների, հասարակական հարաբերությունների, կենցաղային հակասությունների և դրանց հաղթահարման թեմաներին։ Կատակերգության հիմքում ընկած է մարդկային վարքի, հասարակական փոխհարաբերությունների և առօրյա կյանքի այնպիսի իրավիճակների գեղարվեստական ներկայացումը, որոնցում դժվարությունները, թյուրիմացությունները, հակասություններն ու անհաջողությունները դառնում են հումորի և երգիծանքի աղբյուր։ Գործողությունների դրամատիկական զարգացումը հնարավորություն է տալիս աստիճանաբար բացահայտելու ներկայացվող հարաբերությունների բնույթը, կերպարների վարքագծի առանձնահատկությունները և այն հանգամանքները, որոնց հետևանքով առաջանում են բախումներ ու զավեշտալի իրավիճակներ։ Ստեղծագործության վերնագրում արտահայտված դժվարությունների գաղափարը կարող է դիտարկվել որպես մարդու առօրյա կյանքի փորձությունների, հասարակական միջավայրում ծագող խնդիրների և դրանց հաղթահարման ձգտման ընդհանրական գեղարվեստական արտահայտություն։ Կատակերգական ժանրի ընտրությունը հնարավորություն է տալիս մարդկային թերություններն ու հակասությունները ներկայացնելու ոչ թե ողբերգական կամ խրատական ծանր պատումի, այլ հումորի, երկխոսությունների, իրավիճակային զավեշտի և կերպարների բախումների միջոցով։ Այս ժանրային մոտեցման շնորհիվ ստեղծագործությունը կարող է միաժամանակ ծառայել որպես ժամանցային թատերական երկ և հասարակական կյանքի քննադատական դիտարկում։ Կատակերգության կարևոր գաղափարական ուղղություններից է մարդու վարքի և իրական կյանքի միջև առաջացող հակասությունների բացահայտումը։ Մարդկային ինքնահավանությունը, անհիմն հավակնությունները, թյուր դատողությունները, շտապողականությունը և փոխըմբռնման պակասը հաճախ դառնում են հասարակական ու անձնական դժվարությունների պատճառ, իսկ դրանց գեղարվեստական ներկայացումը հնարավորություն է տալիս ընթերցողին կամ հանդիսատեսին ճանաչելու սեփական միջավայրին բնորոշ երևույթները։ Հումորը այս պարագայում հանդես է գալիս ոչ միայն որպես զվարճանքի միջոց, այլև որպես քննադատական հայացք, որի միջոցով բացահայտվում են մարդկային բնավորության թերությունները և հասարակական հարաբերությունների խոցելի կողմերը։ Չորս գործողությամբ կառուցվածքը բնորոշ է դասական թատերական կազմակերպման այն ձևերին, որոնցում գործողությունների հաջորդական զարգացումը նպաստում է հիմնական հակասությունների բացահայտմանը, դրանց սրմանը և հանգուցալուծմանը։ Դրամատիկական երկխոսությունները, իրավիճակային բախումները և կերպարների փոխհարաբերությունները կատակերգության հիմնական արտահայտչամիջոցներն են, իսկ գործողությունների բաժանումը հնարավորություն է տալիս ստեղծելու իրադարձությունների հստակ հաջորդականություն և պահպանելու բեմական պատումի ներքին ամբողջականությունը։ Գրական տեսանկյունից ստեղծագործությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ կատակերգության և դրամատուրգիական մտածողության զարգացման պատմության ուսումնասիրության համար։ Կատակերգությունը հայ գրականության մեջ կարևոր դեր է ունեցել հասարակական կյանքի, կենցաղային սովորույթների, մարդկային փոխհարաբերությունների և բարոյական խնդիրների գեղարվեստական ներկայացման գործում։ Այն հնարավորություն է տվել անդրադառնալու առօրյա կյանքի հակասություններին՝ օգտագործելով հումորի, երգիծանքի, խոսքային խաղի և բեմական իրավիճակների արտահայտչական հնարավորությունները։ Այսպիսի երկերը նպաստել են թատերական գրականության ժանրային բազմազանության ձևավորմանը և հայերեն դրամատիկական խոսքի զարգացմանը։ Պատմական և մշակութային առումով առանձնահատուկ ուշադրության է արժանի ստեղծագործության հրատարակությունը Կալկաթայում, որը XIX դարի սկզբին հայ մտավոր, կրթական և տպագրական կյանքի կարևոր կենտրոններից էր։ Հնդկաստանի հայկական համայնքները նշանակալի դեր են ունեցել հայ մամուլի, գրականության, կրթության և տպագրության զարգացման գործում։ Կալկաթայի հայ տպագրական միջավայրը նպաստել է ոչ միայն կրոնական ու կրթական գրականության, այլև գեղարվեստական և դրամատիկական երկերի տարածմանը։ Այս հրատարակությունը վկայում է, որ հայ գրական կյանքը զարգանում էր ոչ միայն պատմական հայրենիքում և եվրոպական մշակութային կենտրոններում, այլև հայկական գաղթօջախներում, որտեղ ձևավորվել էին ազգային կրթության, գրականության և մշակույթի պահպանման ու զարգացման ինքնուրույն կենտրոններ։ Այն կարևոր նյութ է հայ հին տպագրության, գաղթօջախների գրական կյանքի, հայ դրամատուրգիայի և XIX դարի սկզբի թատերական մտածողության ուսումնասիրության համար։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ գրականության պատմաբանների, դրամատուրգիայի ուսումնասիրողների, թատերական մշակույթի հետազոտողների և հայ գաղթօջախների պատմությամբ զբաղվող մասնագետների համար։ Ընթերցողական առումով այն հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու հայ կատակերգական գրականության վաղ տպագիր ժառանգությանը, ուսումնասիրելու թատերական երկի կառուցվածքային առանձնահատկությունները և բացահայտելու հումորի ու երգիծանքի դերը մարդկային ու հասարակական հակասությունների ներկայացման գործում։ Ստեղծագործության արժեքը պայմանավորված է ոչ միայն նրա ժանրային բնույթով, այլև հայ գրականության պատմության մեջ ունեցած տեղով՝ որպես չորս գործողությամբ կառուցված կատակերգական երկ, որն առնչվում է հայ դրամատուրգիայի ձևավորման, թատերական գրականության զարգացման և հայկական մշակութային կյանքի աշխարհագրական ընդլայնման գործընթացներին։
Updated: 2026-11-13
Other Subjects
Բանջարաբուծություն
Ա. Շ. Մելիքյանը գրքում ներկայացնում է բանջարաբույսերի կենսաբանական առանձնահատկությունների ուսումնասիրման, մշակության տեխնոլոգիաների և արտադրական գործընթացների գործնական կիրառման մեթոդները՝ նպատակ ունենալով զարգացնել ուսանողների և սկսնակ մասնագետների հմտությունները։ Աշխատությունը ընդգրկում է գործնական պարապմունքների լայն շրջանակ՝ սերմերի որակի գնահատում, սածիլների աճեցում, հողի պատրաստում, ցանքերի իրականացում, ոռոգման և պարարտացման համակարգերի ուսումնասիրություն, ինչպես նաև մշակաբույսերի աճի և զարգացման դիտարկում։ Գրքում մանրամասն ներկայացված են նաև բանջարաբույսերի վնասատուների և հիվանդությունների ճանաչման ու կանխարգելման գործնական մոտեցումները, ինչպես նաև բերքատվության գնահատման մեթոդները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում փորձերի կազմակերպման, արդյունքների գրանցման և վերլուծության տեխնիկային, ինչը նպաստում է գիտական մտածողության ձևավորմանը և տեսական գիտելիքների գործնական կիրառմանը։ Աշխատությունը նախատեսված է գյուղատնտեսական բուհերի ուսանողների, ագրոնոմների և բանջարաբուծության ոլորտի մասնագետների համար, ովքեր ցանկանում են ձեռք բերել գործնական հմտություններ և խորացնել իրենց գիտելիքները բանջարաբուծության ոլորտում։
Updated: 2026-09-21
Economics
Արժութային ռիսկի կառավարումը (ՀՀ օրինակով)
Գիտական աշխատությունը նվիրված է արժութային փոխարժեքների տատանումների հետևանքով առաջացող ֆինանսատնտեսական ռիսկերի բացահայտման, գնահատման և կառավարման տեսական ու գործնական հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության տնտեսության առանձնահատկությունների համատեքստում։ Հետազոտության շրջանակներում քննության են առնվում արժութային ռիսկերի առաջացման տնտեսական նախադրյալները, դրանց հիմնական տեսակները, ֆինանսական շուկաների զարգացման և միջազգային տնտեսական հարաբերությունների ազդեցությունը փոխարժեքների փոփոխությունների վրա, ինչպես նաև արժութային տատանումների հետևանքները տնտեսավարող սուբյեկտների, առևտրային բանկերի և ազգային տնտեսության համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի արժութային շուկայի կառուցվածքին, ազգային արժույթի փոխարժեքի ձևավորման գործոններին, դրամավարկային քաղաքականության առանձնահատկություններին և արտաքին տնտեսական միջավայրից բխող հնարավոր ռիսկերին։ Ուսումնասիրվում են փոխարժեքների փոփոխությունների ազդեցությունները կազմակերպությունների ֆինանսական արդյունքների, արտաքին առևտրային գործառնությունների, արտարժութային պարտավորությունների, ներդրումային որոշումների և դրամական հոսքերի վրա։ Քննարկվում են արժութային ռիսկերի դասակարգման սկզբունքները՝ ներառելով գործարքային, հաշվապահական և տնտեսական ռիսկերը, դրանց առաջացման պայմանները և կառավարման մեթոդաբանական առանձնահատկությունները։ Անդրադարձ է կատարվում արժութային դիրքերի գնահատմանը, ակտիվների և պարտավորությունների արժութային կառուցվածքի վերլուծությանը, փոխարժեքային փոփոխությունների նկատմամբ ֆինանսական ցուցանիշների զգայունության որոշմանը և հնարավոր կորուստների կանխատեսման մեթոդներին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է արժութային ռիսկերի քանակական գնահատման գործիքակազմի ուսումնասիրությունը, մասնավորապես՝ վիճակագրական վերլուծության, սցենարային գնահատման, սթրես-թեստավորման և ռիսկի հնարավոր չափերի որոշման մոդելների կիրառման հնարավորությունները։ Դիտարկվում են արժութային ռիսկերի սահմանափակման և նվազեցման մեխանիզմները, ֆինանսական հեջավորման գործիքները, արտարժութային ակտիվների ու պարտավորությունների հավասարակշռման մոտեցումները, արժութային դիվերսիֆիկացիան և կազմակերպությունների ներքին վերահսկողության համակարգերի նշանակությունը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի բանկային համակարգում արժութային ռիսկերի կառավարման առանձնահատկություններին, արտարժութային վարկավորման և ավանդների կառուցվածքին, բանկերի բաց արժութային դիրքերի վերահսկմանը և ֆինանսական կայունության ապահովմանն ուղղված կարգավորիչ պահանջների նշանակությանը։ Քննության են առնվում Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի դրամավարկային և մակրոպրուդենցիալ քաղաքականության դերը, արժութային շուկայի կարգավորման սկզբունքները և ֆինանսական համակարգի կայունության պահպանման հնարավորությունները։ Կարևորվում են նաև Հայաստանի տնտեսության արտաքին տնտեսական կախվածության, ներմուծման և արտահանման կառուցվածքի, դրամական փոխանցումների, միջազգային կապիտալի հոսքերի և համաշխարհային ֆինանսական շուկաներում տեղի ունեցող փոփոխությունների ազդեցությունները արժութային ռիսկերի ձևավորման վրա։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակում դիտարկվում են տնտեսավարող սուբյեկտների ֆինանսական կառավարման ռազմավարությունները, արժութային ռիսկերի կառավարման արդյունավետության գնահատման չափանիշները, որոշումների ընդունման գործընթացում ռիսկերի հաշվառման անհրաժեշտությունը և կազմակերպությունների ֆինանսական դիմակայունության բարձրացման հնարավորությունները։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել արժութային ռիսկերի կառավարման մեթոդաբանական հիմքերի կատարելագործմանը, Հայաստանի ֆինանսական շուկայի առանձնահատկություններին համապատասխան գնահատման և կանխարգելման մեխանիզմների զարգացմանը, ինչպես նաև տնտեսական անորոշության պայմաններում ֆինանսական որոշումների հիմնավորվածության բարձրացմանը։ Աշխատությունն ունի տեսական և կիրառական նշանակություն և կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, ֆինանսական վերլուծաբանների, բանկային համակարգի մասնագետների, ռիսկերի կառավարիչների, ֆինանսական կազմակերպությունների ղեկավարների, դրամավարկային քաղաքականության հետազոտողների, գիտաշխատողների, ասպիրանտների և տնտեսագիտական բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ուսանողների համար։
Updated: 2026-10-10
Agriculture
Նոր գրքեր: Գյուղատնտեսություն: (Ինֆորմացիոն ցանկ)= Новые книги: Сельское хозяйство: (Информационный указатель) (1981, Июнь, №6)
Այս ինֆորմացիոն ցուցիչը ներկայացնում է գյուղատնտեսության ոլորտին վերաբերող նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցանկը, որի նպատակն է ապահովել ընթերցողների, մասնագետների և հետազոտողների արագ կողմնորոշումը ժամանակակից գյուղատնտեսական գրականության մեջ։ Այն ընդգրկում է բուսաբուծությանը, անասնաբուծությանը, ագրոտեխնիկային, հողագիտությանը, ոռոգման համակարգերին, ագրոէկոլոգիային, գյուղատնտեսական մեքենայացմանը և գյուղատնտեսության տնտեսագիտությանը վերաբերող հրատարակություններ՝ արտացոլելով ոլորտի գիտատեխնիկական զարգացման արդի միտումները և կիրառական նոր մոտեցումները։ Ցուցիչը կազմվում է գրադարանային նոր ստացումների և հրատարակչական տվյալների հիման վրա՝ ապահովելով տեղեկատվության համակարգված և հուսալի ներկայացում, և ծառայում է որպես կարևոր տեղեկատվական գործիք գիտական հետազոտությունների, ուսումնական գործընթացի և արտադրական պրակտիկայի համար՝ հնարավորություն տալով արագ ծանոթանալ նոր գրականությանը, գնահատել դրա գիտական և գործնական արժեքը և կիրառել այն ոլորտի զարգացման նպատակներով։
Updated: 2026-11-02