Նոր այբբենական տետրակ

Mathematics

Բարձրագույն մաթեմատիկա. Մաս I-ը բարձրագույն մաթեմատիկայի հիմնարար ուսումնական ձեռնարկ է, որը նախատեսված է տեխնիկական և տնտեսագիտական մասնագիտությունների ուսանողների համար և ընդգրկում է մաթեմատիկական անալիզի ու գծային հանրահաշվի հիմնական թեմաները, աշխատությունում ներկայացվում են իրական թվերի համակարգը, հաջորդականություններն ու սահմանները, ֆունկցիաների շարունակականությունը և ածանցյալի գաղափարը, ինչպես նաև դրանց երկրաչափական ու կիրառական մեկնաբանությունները, միաժամանակ դիտարկվում են մատրիցների և որոշիչների (determinants) հիմունքները, գծային հավասարումների համակարգերի լուծման մեթոդները և վեկտորային հասկացությունների ներածությունը, հատուկ ուշադրություն է դարձվում մաթեմատիկական ապացույցների տրամաբանությանը և խնդիրների լուծման մեթոդաբանությանը, աշխատությունը ներառում է բազմաթիվ օրինակներ և վարժություններ, որոնք նպաստում են տեսական գիտելիքների ամրապնդմանը և վերլուծական մտածողության զարգացմանը, հանդիսանալով հիմք հետագա բարձրագույն մաթեմատիկական և ինժեներական ուսումնասիրությունների համար։

Literature

Մ. Գյուլգեազյանի այս ստեղծագործությունը հեքիաթային բնույթի պատմողական երկ է, որի կենտրոնում Սմբատ անունով հերոսն է։ Հեքիաթի ժանրին բնորոշ գեղարվեստական պատումի միջոցով ներկայացվում է հերոսի պատմությունը՝ ընթերցողին ներգրավելով երևակայական և դաստիարակչական նշանակություն ունեցող իրադարձությունների աշխարհ։ Հեքիաթները կարևոր տեղ են զբաղեցնում հայ գրականության մեջ՝ փոխանցելով բարոյական պատկերացումներ, մարդկային արժեքներ, կյանքի փորձի ընդհանրացումներ և հասարակական միջավայրում ձևավորված ավանդույթներ։ Նման ստեղծագործություններում հերոսի արարքները, հանդիպումները և փորձությունները կարող են ծառայել որպես բնավորության, ընտրության և վարքագծի գեղարվեստական բացահայտման միջոց։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում XX դարի սկզբի հայ գեղարվեստական գրականության, մասնավորապես՝ հեքիաթային և մանկապատանեկան ընթերցանության պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն նաև վկայում է Ալեքսանդրապոլի գրական ու տպագրական կյանքի մասին՝ ներկայացնելով տվյալ ժամանակաշրջանի հայերեն գրքի ստեղծման և տարածման միջավայրը։

Medicine

Գիրքը նվիրված է անդրոգրաֆոլիդի վերլուծության մեթոդների մշակմանը և դրա ֆարմակոկինետիկ հատկությունների ուսումնասիրությանը։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են կենսաբանական ակտիվ միացության քիմիական բնութագրերը, դեղանյութի հետազոտման ժամանակակից վերլուծական մոտեցումները և օրգանիզմում դրա ներծծման, բաշխման, փոխակերպման ու արտազատման գործընթացների ուսումնասիրման մեթոդները։ Քննարկվում են նյութի որակական և քանակական որոշման եղանակները, լաբորատոր հետազոտությունների կազմակերպման սկզբունքները, ինչպես նաև դեղաբանական հատկությունների գնահատման կարևորագույն չափանիշները։ Ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի նոր դեղամիջոցների մշակման, բուսական ծագման ակտիվ նյութերի հետազոտության և դրանց արդյունավետության ու անվտանգության գնահատման ոլորտներում։ Գիրքը արժեքավոր աղբյուր է դեղագետների, դեղագործական քիմիկոսների, կենսաքիմիկոսների, հետազոտողների, բժշկական և դեղագործական մասնագիտությունների ուսանողների համար, ովքեր հետաքրքրված են կենսաակտիվ միացությունների վերլուծությամբ և ֆարմակոկինետիկ ուսումնասիրություններով։

Other Subjects

Հրատարակությունը Բաքվի Հայոց մարդասիրական ընկերության գրադարանի մատենագիտական գրացուցակի երրորդ մասն է, որի նպատակն է համակարգված ներկայացնել գրադարանային հավաքածուի մեջ ընդգրկված գրքերը և ընթերցողներին հնարավորություն տալ կողմնորոշվելու հասանելի գրականության մեջ։ Գրադարանային գրացուցակները կարևոր գործիքներ են եղել գրքերի որոնման, դասակարգման և գրադարանային ֆոնդերի հաշվառման համար։ Դրանց միջոցով հնարավոր է եղել տեղեկություններ ստանալ հավաքածուի կազմի, գրքերի մատենագիտական տվյալների և գրականության բազմազանության մասին։ Հայոց մարդասիրական ընկերության գրադարանի գործունեությունը կապված էր հայ համայնքի կրթական ու մշակութային կյանքի կազմակերպման, ընթերցանության խրախուսման և գիտելիքի տարածման հետ։ Գրացուցակի առանձին մասերի հրատարակումը վկայում է հավաքածուն մատչելի և համակարգված ներկայացնելու անհրաժեշտության մասին։ Նման մատենագիտական աղբյուրները կարևոր նշանակություն ունեն հայ գրադարանային գործի պատմության, գրքի շրջանառության և ընթերցողական մշակույթի ուսումնասիրման համար։ Դրանք կարող են հետազոտողներին օգնել պարզելու, թե ինչ գրականություն էր հավաքվում և կազմակերպվում հայկական մշակութային հաստատություններում, ինչպես էին ներկայացվում գրքերը և ինչ սկզբունքներով էր կառուցվում գրադարանային տեղեկատու համակարգը։ Հրատարակությունը արժեքավոր նյութ է նաև Բաքվի հայ համայնքի կրթամշակութային գործունեության և 19-րդ դարի վերջի ու 20-րդ դարի սկզբի հայկական մատենագիտական ավանդույթների ուսումնասիրության համար։

Biology

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է պրոտոնային F₀F₁-ATPազի և ֆորմատի-ջրածնային լյազային համակարգի փոխազդեցության ուսումնասիրությանը տարբեր ածխածնային աղբյուրների և դրանց խառնուրդների խմորման պայմաններում։ Հետազոտության կենտրոնում մանրէների էներգետիկ փոխանակության այն գործընթացներն են, որոնց ընթացքում ածխածնային միացությունների քայքայումը ուղեկցվում է պրոտոնային գրադիենտի ձևավորմամբ, ATP-ի սինթեզով և վերականգնող նյութափոխանակության արգասիքների առաջացմամբ։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս դիտարկել այդ երկու համակարգերի գործառական կապը և հասկանալ, թե ինչպես են ածխածնային սնուցման պայմանների փոփոխությունները ազդում մանրէային բջջի էներգետիկ հավասարակշռության և ջրածնի առաջացման գործընթացների վրա։ F₀F₁-ATPազը բջջային էներգետիկ համակարգի կարևոր բաղադրիչ է, որը կապում է պրոտոնների էլեկտրաքիմիական գրադիենտը ATP-ի սինթեզի հետ։ Այս մեխանիզմի ուսումնասիրությունը կարևոր է հասկանալու համար, թե ինչպես են մանրէները օգտագործում թաղանթային էներգետիկ ներուժը կենսական գործընթացների ապահովման համար։ Մյուս կողմից, ֆորմատի-ջրածնային լյազային համակարգը մասնակցում է ֆորմատի փոխակերպմանը՝ ջրածնի և ածխաթթու գազի առաջացմամբ, և կապված է մանրէների անաէրոբ նյութափոխանակության ու վերականգնող գործընթացների հետ։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է պարզել, թե ինչպիսի ֆիզիոլոգիական և էներգետիկ հարաբերություններ են ձևավորվում այս համակարգերի միջև տարբեր սննդային պայմաններում։ Ուսումնասիրվում են տարբեր ածխածնային աղբյուրների օգտագործման հետևանքով առաջացող նյութափոխանակային փոփոխությունները և դրանց ազդեցությունը ATP-ի առաջացման, պրոտոնային գրադիենտի, ջրածնի արտադրության և ֆերմենտային ակտիվության վրա։ Ածխածնային աղբյուրի բնույթը կարող է զգալիորեն փոխել բջջի նյութափոխանակության ուղղությունը, քանի որ տարբեր սուբստրատներ տարբեր կերպ են ներգրավվում կենտրոնական մետաբոլիկ ուղիներում և առաջացնում տարբեր քանակի վերականգնող համարժեքներ ու վերջնական արգասիքներ։ Աշխատանքում հատկապես հետաքրքիր է ածխածնային աղբյուրների խառնուրդների ուսումնասիրությունը։ Մի քանի սուբստրատների համատեղ օգտագործումը կարող է առաջացնել այնպիսի նյութափոխանակային արձագանքներ, որոնք չեն համընկնում առանձին աղբյուրների կիրառման դեպքում դիտվող արդյունքների հետ։ Այդպիսի պայմաններում կարող են փոխվել աճի արագությունը, ֆերմենտային համակարգերի ակտիվությունը, ATP-ի առաջացման արդյունավետությունը և ջրածնի արտադրության մակարդակը։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու նաև ածխածնային աղբյուրների փոխազդեցության հնարավոր դրսևորումները և դրանց ազդեցությունը մանրէային էներգետիկ փոխանակության վրա։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են համեմատվել տարբեր սննդային պայմաններում աճող մանրէային կուլտուրաների ֆիզիոլոգիական ցուցանիշները, ATPազի և ֆորմատի-ջրածնային լյազային համակարգի ակտիվությունը, ինչպես նաև խմորման վերջնական արգասիքների կազմն ու քանակը։ Այս տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել ածխածնային նյութափոխանակության, թաղանթային էներգետիկ գործընթացների և ջրածնի առաջացման միջև գոյություն ունեցող կապերի մասին։ Հետազոտության կարևոր նշանակությունն այն է, որ այն F₀F₁-ATPազի և ֆորմատի-ջրածնային լյազային համակարգը դիտարկում է ոչ թե որպես միմյանցից անկախ ֆերմենտային համակարգեր, այլ որպես բջջային էներգետիկ և վերականգնող նյութափոխանակության փոխկապակցված բաղադրիչներ։ Նրանց գործունեության հարաբերակցության ուսումնասիրությունը կարող է բացահայտել այն մեխանիզմները, որոնց միջոցով մանրէները հարմարվում են տարբեր ածխածնային աղբյուրների առկայությանը և կարգավորում էներգիայի արտադրությունն ու էլեկտրոնների հոսքը։ Աշխատանքը նաև կարող է նշանակություն ունենալ կենսատեխնոլոգիական գործընթացների համար, մասնավորապես՝ մանրէային խմորման և կենսաբանական ջրածնի արտադրության օպտիմալացման տեսանկյունից։ Ածխածնային սուբստրատների ճիշտ ընտրությունը և դրանց համադրության ազդեցության ըմբռնումը կարող են հնարավորություն տալ կառավարելու խմորման արդյունավետությունը և նպատակային արգասիքների առաջացումը։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը միավորում է մանրէների ֆիզիոլոգիայի, կենսաքիմիայի և կենսաէներգետիկայի մոտեցումները՝ ուսումնասիրելով ածխածնային սնուցման պայմանների, F₀F₁-ATPազի գործունեության և ֆորմատի-ջրածնային լյազային համակարգի միջև փոխկապակցվածությունը։ Այն կարող է հետաքրքրել մանրէաբաններին, կենսաքիմիկոսներին, մոլեկուլային կենսաբաններին, կենսատեխնոլոգներին և մանրէային խմորման ու կենսաբանական էներգետիկայի գործընթացներով զբաղվող հետազոտողներին։

History

Ռոզա Գրիգորյանի այս ծավալուն ազգագրական և բանահյուսագիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Գեղարքունիքի պատմամշակութային միջավայրին, տարածաշրջանի բնակչության ժողովրդական ստեղծագործությանը, ավանդական կենսակերպին, սովորույթներին և հոգևոր մշակույթի առանձնահատկություններին։ Աշխատությունը ներկայացնում է Գեղարքունիքը որպես հայ ժողովրդի պատմական և մշակութային ինքնատիպ շրջան, որի բանավոր ժառանգության մեջ պահպանվել են տարբեր ժամանակաշրջանների պատմական հիշողությունը, հասարակական կյանքի դրսևորումները, տեղական աշխարհընկալումը և սերնդեսերունդ փոխանցված ավանդույթները։ Ժողովածուի հիմնական արժեքը տարածաշրջանին բնորոշ բանահյուսական նյութերի հավաքումն ու գիտական ներկայացումն է, որի միջոցով բացահայտվում են ժողովրդական ստեղծագործության ժանրային բազմազանությունը, թեմատիկ ընդգրկումը և տեղական առանձնահատկությունները։ Հատուկ նշանակություն ունեն ժողովրդական պատմություններն ու պատումները, որոնցում արտացոլվում են ժողովրդի հիշողության մեջ պահպանված պատմական իրադարձությունները, նշանավոր անձանց մասին պատկերացումները, բնակավայրերի անցյալը, հասարակական հարաբերությունները և համայնքային կյանքի կարևոր դրվագները։ Դրանց շարքում առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում հուշապատումներն ու պատմական երգերը, որոնք կարևոր նյութ են տարածաշրջանի պատմական գիտակցության, անցյալի իրադարձությունների ժողովրդական ընկալման և բանավոր հիշողության պահպանման ձևերի ուսումնասիրության համար։ Բանահյուսական նյութերը հնարավորություն են տալիս բացահայտելու նաև Գեղարքունիքի բնակչության աշխարհայացքը, բարոյական պատկերացումները, մարդկային հարաբերությունների ընկալումը, առօրյա կյանքի փորձը և հասարակական վարքագծի ավանդական չափանիշները։ Ժողովրդական ստեղծագործությունների միջոցով արտահայտվում են աշխատանքի, ընտանիքի, հայրենիքի, ազատության, սիրո, հավատարմության, արդարության, բարության և մարդկային արժանապատվության գաղափարները։ Դրանց գեղարվեստական առանձնահատկությունները դրսևորվում են բանավոր խոսքին բնորոշ պատկերավորությամբ, արտահայտչականությամբ, կրկնություններով, ավանդական ձևակերպումներով, տեղական լեզվական երանգներով և ժողովրդական մտածողությանը հատուկ հումորով։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է նաև տարածաշրջանի պատմամշակութային առանձնահատկությունների ներկայացումը, որը հնարավորություն է տալիս բանահյուսական ժառանգությունը դիտարկել իր ձևավորման և պահպանման միջավայրում։ Գեղարքունիքի բնակավայրերի պատմական անցյալը, տեղական ավանդույթները, հասարակական կյանքի պայմանները և մշակութային կապերը փոխկապակցված են ժողովրդական ստեղծագործության հետ՝ ձևավորելով տարածաշրջանի ինքնատիպ մշակութային դիմագիծը։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև լեզվական տեսանկյունից, քանի որ տեղական բանավոր խոսքը, բարբառային ձևերը, բառապաշարն ու արտահայտությունները ոչ միայն փոխանցում են նյութերի բնօրինակ հնչերանգը, այլև արժեքավոր աղբյուր են ներկայացնում հայերենի տարածքային տարբերակների և ժողովրդական լեզվամտածողության ուսումնասիրության համար։ Հավաքված բանահյուսական ժառանգությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տեղական և համահայկական մշակութային ավանդույթների փոխհարաբերությունները, տարբերակելու տարածաշրջանային ինքնատիպ դրսևորումները և հասկանալու, թե ինչպես են պատմական իրադարձություններն ու հասարակական փոփոխություններն արտացոլվել ժողովրդի բանավոր ստեղծագործության մեջ։ Հատկապես կարևոր է պատմական հիշողության և ժողովրդական պատումի փոխկապակցվածությունը, քանի որ բանավոր փոխանցվող պատմությունները հաճախ պահպանել են համայնքի ինքնության, անցյալի իրադարձությունների և ազգային փորձառության մասին պատկերացումներ, որոնք լրացնում են գրավոր պատմական տեղեկությունները։ Աշխատությունը նշանակալի ներդրում ունի հայ ազգագրական և բանահյուսագիտական նյութերի համակարգված հավաքման, պահպանման ու ուսումնասիրության գործում՝ ներկայացնելով Գեղարքունիքի մշակութային ժառանգությունը որպես հայ ժողովրդի ընդհանուր հոգևոր հարստության կարևոր բաղադրիչ։ Այն արժեքավոր է հայ ժողովրդական բանահյուսության, պատմական երգի, հուշապատումի, տեղական ավանդույթների, բարբառագիտության և տարածաշրջանային մշակույթի հետազոտության համար։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել ազգագրագետներին, բանագետներին, պատմաբաններին, լեզվաբաններին, մշակութային մարդաբաններին, ուսանողներին և բոլոր նրանց, ովքեր հետաքրքրված են Գեղարքունիքի պատմությամբ ու ժողովրդական մշակույթով։ Այն միաժամանակ ունի պահպանողական և ճանաչողական նշանակություն՝ փաստագրելով բանավոր ժառանգության կարևոր շերտեր և հնարավորություն տալով հետագա սերունդներին ծանոթանալու տարածաշրջանի բնակչության պատմական հիշողությանը, հոգևոր արժեքներին, ստեղծագործական մտածողությանը և մշակութային ինքնատիպությանը։