Նոր գրքեր : Գյուղատնտեսություն : Ինֆորմացիոն ցանկ (1982, Սեպտեմբեր, թիվ 9)

Economics

Այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ինովացիոն միջավայրի զարգացման և բարելավման խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Նյութում վերլուծվում են ինովացիոն համակարգի գլխավոր բաղադրիչները՝ գիտահետազոտական ինստիտուտներ, կրթական հաստատություններ, ձեռնարկություններ և պետական կառավարման մարմիններ, ինչպես նաև նրանց համագործակցության մակարդակը և արդյունավետությունը։ Աշխատությունը ընդգծում է իրավական, ֆինանսական, տեխնոլոգիական և կազմակերպչական խոչընդոտները, որոնք սահմանափակում են նորարարությունների ներդրման և տարածման գործընթացը, ինչպես նաև առաջարկում է քաղաքականություն, ֆինանսավորման և կրթության ուղղված բարեփոխումներ՝ ինովացիոն գործունեության խթանման նպատակով։ Նյութում ներկայացվում են հաջողված փորձառություններ և համեմատական վերլուծություններ միջազգային երկրներից, ցուցադրվում է Հայաստանի կոնտեքստում դրանց հնարավոր տեղայնացումը և կիրառելիությունը։ Աշխատությունը կարևոր է տնտեսագետների, քաղաքական որոշումներ կայացնողների, ձեռնարկատերերի և գիտահետազոտական ոլորտի մասնագետների համար՝ նպաստելով երկրի ինովացիոն կարողությունների բարձրացմանը և գիտատեխնոլոգիական զարգացման ռազմավարական նպատակների իրականացմանը։

Culture

Ժողովածուն նախատեսված է տղաների համար և միավորում է երգային տեքստեր ու դրանց կատարման երաժշտական եղանակներ։ Այն ներկայացնում է մանկապատանեկան երաժշտական կրթության ավանդույթը, որտեղ երգեցողությունը դիտվում է որպես երեխաների գեղագիտական դաստիարակության, լեզվական զարգացման և մշակութային գիտելիքների փոխանցման միջոց։ Երգի խոսքի և երաժշտական եղանակի համատեղ ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս նյութը կիրառելու ոչ միայն ընթերցանության, այլև գործնական երգեցողության ընթացքում։ Նման երգարանները կարող էին օգտակար լինել դպրոցական պարապմունքների, խմբային կատարումների և ինքնուրույն երաժշտական վարժությունների համար՝ զարգացնելով ռիթմի զգացումը, լսողական հիշողությունը և երաժշտական արտահայտչամիջոցների ընկալումը։ Ժողովածուն հետաքրքրություն է ներկայացնում XIX դարի հայալեզու մանկական հրատարակությունների, երաժշտական մանկավարժության և երգային մշակույթի պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն կարող է ծառայել որպես աղբյուր՝ պարզելու, թե ինչպիսի նյութեր էին նախատեսվում երեխաների երաժշտական դաստիարակության համար, ինչպես էին երգերն ամրագրվում տպագիր ձևով և ինչ դեր կարող էին ունենալ կրթական միջավայրում։ Հրատարակությունը արժեքավոր է հայ մանկական երգարանների մատենագիտական հավաքածուների, պատմական երաժշտական կրթության ուսումնասիրությունների և հայ տպագիր մշակույթի զարգացման վերաբերյալ հետազոտությունների համար։

Biology

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է դեռահասների ագրեսիվության երևույթի հոգեֆիզիոլոգիական ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով վարքային, նյարդային և սոցիալական գործոնների փոխազդեցությունը։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են դեռահասության շրջանում տեղի ունեցող հորմոնալ փոփոխությունները, կենտրոնական նյարդային համակարգի հասունացման առանձնահատկությունները և դրանց ազդեցությունը հուզական կարգավորման ու իմպուլսային վարքի վրա։ Աշխատությունում դիտարկվում է ագրեսիվ վարքի դրսևորման տարբեր ձևերը՝ ռեակտիվ, պրոակտիվ և սոցիալապես պայմանավորված ագրեսիա, ինչպես նաև դրանց կապը անհատական հոգեբանական առանձնահատկությունների հետ։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ստվերային տնտեսության ծավալների գնահատմանը տնտեսամաթեմատիկական մեթոդների կիրառմամբ։ Հետազոտության հիմքում այն խնդիրն է, որ տնտեսության այն հատվածը, որը ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն չի արտացոլվում պաշտոնական վիճակագրության մեջ, կարող է էապես ազդել տնտեսական գործընթացների իրական գնահատման վրա։ Ստվերային գործունեությունը կարող է դրսևորվել չգրանցված արտադրության և ծառայությունների, չհայտարարագրված եկամուտների, հարկային պարտավորություններից խուսափելու, ոչ պաշտոնական զբաղվածության և տնտեսական գործունեության այլ ձևերի միջոցով։ Այդ պատճառով դրա ծավալի գնահատումը կարևոր է ինչպես տնտեսական վիճակագրության ճշգրտության, այնպես էլ հարկային, սոցիալական և մակրոտնտեսական քաղաքականության մշակման համար։ Աշխատության հիմնական նպատակը ստվերային տնտեսության չափը և դինամիկան քանակականորեն գնահատելու համար համապատասխան տնտեսամաթեմատիկական գործիքների ընտրությունն ու կիրառումն է՝ օգտագործելով Հայաստանի Հանրապետության վերաբերյալ վիճակագրական տվյալները։ Քանի որ ստվերային տնտեսության մեծ մասը բնույթով թաքնված է և ուղղակիորեն չի չափվում պաշտոնական հաշվետվություններում, հետազոտության կարևոր խնդիր է անուղղակի ցուցանիշների միջոցով դրա չափի գնահատումը։ Այդ նպատակով տնտեսագիտական գրականության մեջ կիրառվում են տարբեր մոտեցումներ՝ դրամական պահանջարկի, էլեկտրաէներգիայի սպառման, հարկային բեռի, զբաղվածության, ազգային հաշիվների և այլ մակրոտնտեսական ցուցանիշների հիման վրա կառուցվող մոդելներ։ Աշխատության տեսական հատվածում կարող են համեմատվել ստվերային տնտեսության գնահատման տարբեր մեթոդաբանություններ՝ պարզելու համար, թե դրանցից որոնք են առավել կիրառելի Հայաստանի տնտեսական առանձնահատկությունների պայմաններում։ Տնտեսամաթեմատիկական մեթոդների կիրառումը հնարավորություն է տալիս ստվերային տնտեսության գնահատումը իրականացնել ոչ միայն նկարագրական, այլև քանակական մակարդակում։ Մոդելների միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել ստվերային գործունեության և այնպիսի գործոնների միջև կապը, ինչպիսիք են հարկային բեռը, գործազրկությունը, եկամուտների մակարդակը, գնաճը, դրամաշրջանառությունը, պետական ծախսերը և տնտեսական աճը։ Այդ հարաբերությունների ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս բացահայտել այն տնտեսական պայմանները, որոնք կարող են նպաստել ստվերային հատվածի ընդլայնմանը կամ, հակառակը, դրա կրճատմանը։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել ժամանակային շարքերի օգտագործումը։ Հայաստանի Հանրապետության տարբեր տարիների տնտեսական ցուցանիշների հիման վրա կառուցված մոդելները հնարավորություն են տալիս հետևել ստվերային տնտեսության փոփոխության միտումներին և գնահատել դրա հարաբերական չափը ՀՆԱ-ի նկատմամբ։ Նման վերլուծությունը հատկապես արժեքավոր է տնտեսական և հարկային քաղաքականության փոփոխությունների ազդեցությունը գնահատելու համար, քանի որ ստվերային հատվածի նվազումը կամ ընդլայնումը կարող է կապված լինել ինչպես հարկային վարչարարության, այնպես էլ ընդհանուր տնտեսական միջավայրի փոփոխության հետ։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև տնտեսամաթեմատիկական մոդելի ընտրության հիմնավորումը։ Մոդելը պետք է հաշվի առնի այն հանգամանքը, որ ուսումնասիրվող երևույթը ուղղակիորեն դիտարկելի չէ, իսկ դրա մասին տեղեկությունը ստացվում է մի քանի անուղղակի ցուցանիշներից։ Այս պատճառով կարող են կիրառվել վիճակագրական, էկոնոմետրիկ և լատենտ փոփոխականների վրա հիմնված մոտեցումներ։ Ստացված գնահատականների հավաստիությունը բարձրացնելու համար նպատակահարմար է տարբեր մեթոդներով հաշվարկված արդյունքների համեմատական վերլուծությունը։ Աշխատության կարևոր խնդիրներից է նաև ստվերային տնտեսության ազդեցության ուսումնասիրությունը պետական ֆինանսների վրա։ Չհայտարարված տնտեսական գործունեության աճը կարող է նվազեցնել հարկային եկամուտների հավաքագրումը, խեղաթյուրել մրցակցային պայմանները և մեծացնել այն տնտեսավարողների հարաբերական բեռը, որոնք գործում են օրինական դաշտում։ Միաժամանակ ստվերային հատվածի առկայությունը կարող է խաթարել մակրոտնտեսական ցուցանիշների իրական պատկերը՝ դժվարացնելով տնտեսական քաղաքականության արդյունավետ պլանավորումը։ Հայաստանի պայմաններում խնդրի ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև փոքր շուկայի, զբաղվածության կառուցվածքի, ձեռնարկատիրական միջավայրի և հարկային վարչարարության առանձնահատկությունների պատճառով։ Ստվերային տնտեսության գնահատման արդյունքները կարող են օգտագործվել հարկային քաղաքականության կատարելագործման, վարչարարական մեխանիզմների բարելավման և տնտեսական գործունեության օրինականացման խթանների մշակման համար։ Միաժամանակ կարևոր է հաշվի առնել, որ ստվերային տնտեսության չափը գնահատող տարբեր մոդելներ կարող են տալ տարբեր արդյունքներ՝ կախված օգտագործվող տվյալներից, ենթադրություններից և մեթոդաբանությունից։ Հետևաբար ստացված թվային գնահատականները պետք է դիտարկել որպես տնտեսագիտական մոդելավորման արդյունք, այլ ոչ թե թաքնված գործունեության ուղղակի հաշվառում։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է ստվերային տնտեսության տեսական ուսումնասիրությունը և Հայաստանի Հանրապետության տնտեսական տվյալների քանակական վերլուծությունը՝ նպատակ ունենալով գնահատել ստվերային հատվածի ծավալը, բացահայտել դրա ձևավորման վրա ազդող հիմնական գործոնները և մշակել դրա գնահատման համար կիրառելի տնտեսամաթեմատիկական մոտեցումներ։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, վիճակագիրներին, էկոնոմետրիկներին, հարկային քաղաքականության մասնագետներին, պետական կառավարման ոլորտի ներկայացուցիչներին, հետազոտողներին և տնտեսագիտական ուղղվածության ուսանողներին։

Psychology

Աշխատությունը նվիրված է արտակարգ իրավիճակների ազդեցության պայմաններում անձի վարքային շեղումների ձևավորման սոցիալ-հոգեբանական օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը և դրանց կանխարգելման ու հաղթահարման ընդհանուր մոտեցումների վերլուծությանը։ Հետազոտության առանցքում այն փոփոխություններն են, որոնք կարող են առաջանալ բնական աղետների, տեխնածին պատահարների, հասարակական ցնցումների և այլ ճգնաժամային իրադարձությունների հետևանքով՝ անդրադառնալով անձի հուզական վիճակին, սոցիալական հարմարմանը, վարքային ինքնակարգավորմանը և շրջապատի հետ հարաբերություններին։ Դևիանտ վարքը դիտարկվում է ոչ թե որպես մեկ միասնական երևույթ, այլ որպես սոցիալական նորմերից շեղվող վարքային դրսևորումների բազմագործոն համակարգ, որի ձևավորման վրա կարող են ազդել ինչպես անհատական հոգեբանական առանձնահատկությունները, այնպես էլ ընտանիքի, սոցիալական միջավայրի և ճգնաժամային իրավիճակի բնույթը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել սթրեսային ազդեցության ուժգնությանը և տևողությանը, սոցիալական աջակցության հասանելիությանը, անձի հարմարվողական հնարավորություններին և նախկին կենսափորձին։ Հետազոտությունը կարող է ուսումնասիրել նաև տարբեր տարիքային ու սոցիալական խմբերի արձագանքների առանձնահատկությունները՝ բացահայտելով այն գործոնները, որոնք կարող են մեծացնել կամ, հակառակը, նվազեցնել վարքային խնդիրների առաջացման հավանականությունը։ Կարևոր ուղղություն է արտակարգ իրավիճակից հետո սոցիալական միջավայրի վերականգնման նշանակության գնահատումը, քանի որ ընտանեկան հարաբերությունները, կրթական կամ աշխատանքային միջավայր վերադարձը, համայնքային աջակցությունը և մասնագիտական հոգեբանական օգնության հասանելիությունը կարող են նպաստել բնականոն հարմարմանը։ Հաղթահարման ուղիները դիտարկվում են համալիր կանխարգելիչ և վերականգնողական աշխատանքի շրջանակում՝ ներառելով հոգեբանական աջակցությունը, սոցիալական վերաինտեգրումը, հաղորդակցական և հուզական ինքնակարգավորման կարողությունների զարգացումը, ինչպես նաև ռիսկի գործոնների ժամանակին բացահայտումը։ Առանձին նշանակություն ունի համապատասխան մասնագետների և կառույցների համագործակցությունը, քանի որ արտակարգ իրավիճակների սոցիալ-հոգեբանական հետևանքների կառավարումը կարող է պահանջել հոգեբանական, մանկավարժական, սոցիալական և կազմակերպական միջոցների համադրում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է սոցիալական հոգեբանության, վարքաբանության, ճգնաժամային հոգեբանության և արտակարգ իրավիճակների կառավարման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել ճգնաժամային ազդեցությունների և վարքային շեղումների միջև կապերը և ներկայացնել անձի սոցիալական ու հոգեբանական հարմարմանն աջակցող հիմնական ուղղությունները։

Medicine

Այս աշխատությունը նվիրված է հղիության դեղորայքային ընդհատման բժշկական ասպեկտների ուսումնասիրությանը՝ վաղ և ավելի ուշ ժամկետներում։ Գրքի հիմնական ուշադրության կենտրոնում դեղորայքային աբորտի մեթոդների կլինիկական կիրառումն է, դրանց արդյունավետությունը, անվտանգությունը, հնարավոր բարդությունները և տարբեր հղիության ժամկետներում բուժման տակտիկայի առանձնահատկությունները։ Հեղինակը դիտարկում է այն ֆիզիոլոգիական և բժշկական գործընթացները, որոնք տեղի են ունենում դեղորայքային ընդհատման ընթացքում, ինչպես նաև այն գործոնները, որոնք կարող են ազդել բուժման արդյունքի վրա։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում վաղ ժամկետներում կիրառվող դեղորայքային մեթոդներին, դրանց ցուցումներին և հակացուցումներին, ինչպես նաև բուժման արդյունավետության գնահատմանը և անհրաժեշտության դեպքում հետագա բժշկական միջամտության ընտրությանը։ Ավելի ուշ ժամկետների վերաբերյալ բաժիններում քննարկվում են կլինիկական իրավիճակի բարդությունը, հիվանդի վիճակի գնահատումը, հնարավոր ռիսկերը և բժշկական հսկողության անհրաժեշտությունը։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչ է նաև հնարավոր բարդությունների ուսումնասիրությունը՝ արյունահոսություն, ոչ լիարժեք ընդհատում, վարակային բարդություններ և այլ անցանկալի հետևանքներ, ինչպես նաև դրանց ժամանակին հայտնաբերման և բուժման սկզբունքները։ Գրքում ուշադրություն է դարձվում նախնական հետազոտությանը, հղիության ժամկետի ճշգրիտ որոշմանը, հիվանդի բժշկական պատմության գնահատմանը և այն պայմաններին, որոնց դեպքում դեղորայքային մեթոդի կիրառումը կարող է պահանջել հատուկ զգուշություն կամ այլ բուժական մոտեցում։ Կարևորվում է նաև հետագա հսկողությունը՝ բուժման արդյունքի հաստատումը և այն իրավիճակների հայտնաբերումը, երբ անհրաժեշտ է լրացուցիչ բժշկական օգնություն։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը ներկայացնում է հղիության դեղորայքային ընդհատումը որպես բազմափուլ բժշկական գործընթաց, որի անվտանգությունն ու արդյունավետությունը կախված են հղիության ժամկետից, կնոջ առողջական վիճակից, համապատասխան մեթոդի ընտրությունից և մասնագիտական բժշկական վերահսկողությունից։ Այն կարող է հետաքրքրել բժշկական բուհերի ուսանողներին, մանկաբարձ-գինեկոլոգներին, վերարտադրողական բժշկության մասնագետներին և թեմայով մասնագիտական գիտելիքներ խորացնող ընթերցողներին։