Նոր գրքեր : Գյուղատնտեսություն : Ինֆորմացիոն ցանկ (1980, Օգոստոս, թիվ 8)

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է հայոց լեզվի քերականության ուսումնասիրությանը և նախատեսված է հայերենի կառուցվածքի, լեզվական կանոնների ու գրավոր խոսքի առանձնահատկությունների ուսուցման համար։ Վերնագրում օգտագործված «դպրություն» բառը կապված է ուսուցման և կրթության հասկացությունների հետ, իսկ «նոր քերականություն հայերենի» ձևակերպումը ցույց է տալիս, որ գիրքը նպատակ ունի համակարգված կերպով ներկայացնելու հայոց լեզվի քերականական գիտելիքները։ Քերականական աշխատությունները կարևոր նշանակություն ունեն լեզվի ուսուցման գործընթացում, քանի որ բացատրում են բառերի կազմությունը, խոսքի մասերի առանձնահատկությունները, բառերի փոփոխման ձևերը, նախադասությունների կառուցման սկզբունքները և գրավոր խոսքի ճիշտ կիրառության կանոնները։ Հայոց լեզվի քերականության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու լեզվի ներքին կառուցվածքը, տարբեր լեզվական միավորների փոխհարաբերությունները և այն օրինաչափությունները, որոնց միջոցով բառերը միավորվում են իմաստալից արտահայտությունների ու նախադասությունների մեջ։ Նման դասագրքերում սովորաբար կարևոր տեղ են զբաղեցնում հնչյունների և տառերի ուսումնասիրությունը, վանկերի ու բառերի կազմությունը, գոյականի, ածականի, դերանվան, թվականի, բայի և այլ խոսքի մասերի քերականական հատկանիշները, ինչպես նաև բառերի հոլովման ու խոնարհման ձևերը։ Քերականական կանոնների համակարգված ներկայացումը սովորողին օգնում է տարբերակել բառերի գործառույթները, ճիշտ կիրառել լեզվական ձևերը և ավելի հստակ արտահայտել մտքերը թե՛ բանավոր, թե՛ գրավոր խոսքում։ Հայերենի ուսուցման համար նախատեսված աշխատությունները կարող էին ներառել նաև ուղղագրության, կետադրության, շարահյուսության և գրավոր շարադրանքի հետ կապված բացատրություններ՝ նպաստելով լեզվական գրագիտության զարգացմանը։ Քերականական գիտելիքների յուրացումը կարևոր է ոչ միայն դպրոցական կրթության, այլև գրական տեքստերի ընթերցման, գրավոր հաղորդակցության և լեզվի պատմական զարգացման ուսումնասիրության համար։ XIX դարում հայերեն քերականական գրքերի հրատարակությունը կապված էր հայ կրթական կյանքի ընդլայնման, դպրոցների գործունեության և մայրենի լեզվի ուսուցման մեթոդների կատարելագործման հետ։ Այդ ժամանակաշրջանում հայերենով դասագրքերի և ուսումնական ձեռնարկների ստեղծումը կարևոր միջոց էր կրթությունը կազմակերպելու, լեզվական գիտելիքները սերունդներին փոխանցելու և գրավոր լեզվի միասնականությանն աջակցելու համար։ Հայկական կրթական միջավայրում քերականական աշխատությունները նպաստում էին լեզվի կանոնների ուսուցմանը, ընթերցանության ու գրավոր խոսքի զարգացմանը և հայերենով գիտելիքներ ստանալու հնարավորությունների ընդլայնմանը։ Կ. Պոլիսը հայ մշակութային և կրթական կյանքի կարևոր կենտրոններից էր, որտեղ գործել են հայկական դպրոցներ, տպարաններ և հրատարակչական հաստատություններ։ Այդ միջավայրում լույս տեսած ուսումնական գրքերը շրջանառվել են կրթական ու մտավորական շրջանակներում և մասնակցել հայերեն տպագիր գրքի զարգացմանը։ Նման աշխատությունների արժեքը պայմանավորված է ոչ միայն դրանց ուսուցողական նշանակությամբ, այլև լեզվաբանական մտքի պատմության համար ունեցած կարևորությամբ։ Դրանք կարող են տեղեկություններ հաղորդել այն մասին, թե ինչպես էին տվյալ ժամանակաշրջանում դասակարգվում քերականական երևույթները, ինչ տերմինաբանություն էր կիրառվում, ինչպես էին բացատրվում լեզվական կանոնները և ինչ մեթոդներով էին կազմակերպվում հայերենի ուսուցումը։ Քերականական դասագրքերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համեմատելու տարբեր ժամանակաշրջանների լեզվաբանական մոտեցումները, բացահայտելու քերականական տերմինների փոփոխությունները և դիտարկելու հայերենի դասավանդման պատմական զարգացումը։ Հրատարակությունը կարող է հետաքրքրել հայոց լեզվի պատմությամբ, հայ լեզվաբանական մտքի զարգացմամբ, հին դասագրքերով, հայկական կրթական հաստատությունների գործունեությամբ և XIX դարի հայ գրատպության պատմությամբ զբաղվող ընթերցողներին ու հետազոտողներին։ Այն կարող է նաև կարևոր սկզբնաղբյուր լինել հին հայերեն քերականական ձեռնարկների լեզուն, կառուցվածքը և ուսուցողական սկզբունքներն ուսումնասիրելու համար։ Միաժամանակ, միայն վերնագրի և մատենագիտական տվյալների հիման վրա հնարավոր չէ հաստատել՝ աշխատությունն առավելապես վերաբերում է գրաբարին, աշխարհաբարին, հայերենի որևէ այլ լեզվական տարբերակի, թե ներկայացնում է քերականական ընդհանուր կանոններ։ Հնարավոր չէ նաև ճշգրիտ նշել գրքում ներառված բաժինները, վարժությունները կամ հեղինակի կիրառած քերականական մեթոդը՝ առանց բովանդակության կամ գրքի նախաբանի ուսումնասիրության։ Հետևաբար, նկարագրությունը ներկայացնում է հրատարակության հիմնական ուսումնական և լեզվաբանական ուղղվածությունը՝ հիմնվելով վերնագրի վրա և չվերագրելով գրքին չստուգված մանրամասներ։

Agriculture

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է գյուղատնտեսական արտադրության կառավարման համակարգային հիմնախնդիրների բացահայտմանը և դրանց լուծման արդյունավետ ուղիների մշակմանը՝ Արագածոտնի մարզ-ի օրինակով։ Աշխատությունում վերլուծվում են գյուղատնտեսական ոլորտի կազմակերպչական, տնտեսական և տեխնոլոգիական խնդիրները, ներառյալ արտադրության ցածր արդյունավետությունը, ռեսուրսների ոչ օպտիմալ օգտագործումը, շուկայի անկայունությունը և գյուղացիական տնտեսությունների սահմանափակ մրցունակությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կառավարման մեխանիզմների կատարելագործման անհրաժեշտությանը՝ արտադրական պլանավորման, ֆինանսական աջակցության, կոոպերացիայի զարգացման և պետական քաղաքականության գործիքների արդյունավետ կիրառման համատեքստում։ Քննարկվում են նաև նոր տեխնոլոգիաների ներդրման հնարավորությունները, ոռոգման համակարգերի արդիականացումը, գյուղատնտեսական խորհրդատվական ծառայությունների զարգացումը և գյուղական համայնքների սոցիալ-տնտեսական կայունության բարձրացման ուղիները։ Աշխատությունը ընդգծում է համակարգված մոտեցման կարևորությունը՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել գյուղատնտեսական արտադրության արդյունավետությունը և ապահովել կայուն զարգացման երկարաժամկետ հեռանկարներ։

Psychology

Աշխատությունը նվիրված է քաղաքական առաջնորդի իմիջի ձևավորման գործընթացում առասպելի՝ որպես սոցիալ-հոգեբանական գործոնի, դերի ուսումնասիրությանը։ Գրքում վերլուծվում են քաղաքական առասպելների ծագումը, կառուցվածքը և գործառույթները, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը հասարակական գիտակցության, քաղաքական ընկալումների և առաջնորդի հանրային կերպարի ձևավորման վրա։ Հեղինակը քննարկում է այն մեխանիզմները, որոնց միջոցով քաղաքական գործիչների շուրջ ստեղծվում և տարածվում են խորհրդանշական պատկերացումներ, հերոսական կամ բացառիկ հատկանիշների մասին պատմություններ և հանրային ընկալումները ձևավորող նարատիվներ։ Ուսումնասիրվում են զանգվածային հաղորդակցության միջոցների, քաղաքական քարոզչության, մշակութային ավանդույթների և հասարակական սպասումների ազդեցությունը առաջնորդի կերպարի կառուցման գործընթացում։ Աշխատության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում քաղաքական առաջնորդության հոգեբանական ընկալման առանձնահատկություններին, հասարակության կողմից լեգիտիմության ձևավորմանը և քաղաքական առասպելների կիրառմանը իշխանության ամրապնդման ու հանրային աջակցության ապահովման նպատակով։ Գիրքը հետաքրքրություն կարող է ներկայացնել քաղաքագետների, հոգեբանների, հաղորդակցության մասնագետների, սոցիոլոգների և քաղաքական գործընթացների ուսումնասիրությամբ զբաղվող ընթերցողների համար։

Medicine

Ուսումնասիրությունը նվիրված է սեզոնային ռիթմերի՝ որպես ինսուլտով հիվանդացության և մահացության վրա ազդող հնարավոր ռիսկի գործոնի ուսումնասիրությանը։ Աշխատության շրջանակում վերլուծվում է, թե ինչպես կարող են տարվա տարբեր եղանակներին բնորոշ կլիմայական, ֆիզիոլոգիական և սոցիալական փոփոխությունները կապված լինել ինսուլտի առաջացման հաճախականության, կլինիկական ընթացքի և հիվանդության ելքերի հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում սեզոնային տատանումների և ինսուլտի տարբեր տեսակների, տարիքային խմբերի ու հիվանդների այլ բնութագրերի միջև հնարավոր փոխկապակցվածություններին։ Ուսումնասիրությունը կարևորում է նաև այնպիսի գործոնների ազդեցությունը, ինչպիսիք են ջերմաստիճանի փոփոխությունները, մթնոլորտային պայմանները, արյան ճնշման տատանումները և սրտանոթային համակարգի վիճակը, որոնք կարող են որոշակի դեր ունենալ ինսուլտի ռիսկի ձևավորման գործում։ Աշխատության մեջ սեզոնային օրինաչափությունների բացահայտումը դիտարկվում է որպես հիվանդության կանխարգելման և ռիսկային խմբերի ժամանակին հայտնաբերման լրացուցիչ գործիք։ Հիվանդացության և մահացության տվյալների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու տարբեր ժամանակահատվածներում ինսուլտի տարածվածության փոփոխությունները և պարզելու հնարավոր համաճարակաբանական օրինաչափությունները։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել կանխարգելիչ միջոցառումների և առողջապահական կազմակերպման ավելի նպատակային մոտեցումների մշակմանը, հատկապես այն ժամանակաշրջաններում, երբ հիվանդության ռիսկը կարող է աճել։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել նյարդաբաններին, կաթվածաբաններին, համաճարակաբաններին, սրտաբաններին, հանրային առողջապահության մասնագետներին, բժշկական վիճակագրությամբ զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև բժշկական բուհերի ուսանողներին և ասպիրանտներին։ Այն արժեքավոր է հատկապես ինսուլտի ռիսկի բազմագործոն բնույթը, սեզոնային փոփոխությունների հնարավոր ազդեցությունը և հիվանդության կանխարգելման համաճարակաբանական մոտեցումները ուսումնասիրելու տեսանկյունից։

Other Subjects

Աշխատությունը մեթոդական բնույթի ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է Հայաստանի գրադարաններում միջգրադարանային աբոնեմենտի միջոցով ընթերցողների սպասարկման կազմակերպմանը, դրա առկա վիճակի գնահատմանը և հետագա զարգացման հիմնական ուղղությունների սահմանմանը։ Ներկայացվում է տարբեր գրադարանների ֆոնդերի փոխադարձ օգտագործման նշանակությունը՝ որպես ընթերցողների տեղեկատվական պահանջները առավել ամբողջական բավարարելու և առանձին հաստատությունների սահմանափակ ռեսուրսները համատեղ օգտագործելու կարևոր միջոց։ Քննվում են գրադարանների միջև գրականության և անհրաժեշտ փաստաթղթերի տրամադրման կազմակերպական սկզբունքները, պատվերների ընդունման ու մշակման ընթացակարգերը, նյութերի որոնումը, ուղարկումը, վերադարձը և համապատասխան հաշվառման վարումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում տարբեր տիպի գրադարանների՝ ազգային, գիտական, բուհական, հանրային և մասնագիտացված հաստատությունների համագործակցության հնարավորություններին և միասնական սպասարկման համակարգում նրանց գործառույթների փոխհամաձայնեցմանը։ Վերլուծվում են ծառայության արդյունավետության վրա ազդող գործոնները՝ ֆոնդերի վերաբերյալ տեղեկատվության հասանելիությունը, գրացուցակների որակը, գրադարանների միջև հաղորդակցության արագությունը, պահանջվող նյութերի պահպանվածությունը և փոխանակման կազմակերպական պայմանները։ Մեթոդական հանձնարարականները կարող են ընդգրկել ընթերցողական հարցումների ճշգրտման, մատենագիտական տվյալների ստուգման, պատվերների գրանցման և գրադարանների միջև պատասխանատվությունների բաշխման սկզբունքներ։ Կարևորվում է նաև միասնական և համահավաք գրացուցակների նշանակությունը, որոնց միջոցով հնարավոր է արագ որոշել անհրաժեշտ հրատարակության գտնվելու վայրը և համապատասխան գրադարանին փոխանցել հարցումը։ Հետագա զարգացման համատեքստում դիտարկվում են գրադարանային գործընթացների ավտոմատացման, էլեկտրոնային հաղորդակցության, թվային գրացուցակների և տեղեկատվական ցանցերի կիրառման հնարավորությունները՝ որպես սպասարկման արագությունն ու հասանելիությունը բարձրացնող գործոններ։ Միաժամանակ ուշադրություն է դարձվում ֆոնդերի պահպանության, նյութերի ժամանակավոր տրամադրման վերահսկման և գրադարանների միջև համագործակցության միասնական կանոնների պահպանման անհրաժեշտությանը։ Ընդհանուր առմամբ մեթոդական նյութը նպատակաուղղված է Հայաստանում միջգրադարանային համագործակցության կատարելագործմանը, տեղեկատվական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործմանը և ընթերցողների համար անհրաժեշտ գրականության հասանելիության ընդլայնմանը։

Geography

Աշխատությունը նվիրված է Armenia ուրբանիզացված տարածքների հիդրոլոգիական առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով քաղաքային միջավայրում ջրային ռեսուրսների ձևավորման, բաշխման և փոփոխության հիմնական գործընթացները։ Գրքում վերլուծվում են մակերևութային և ստորերկրյա ջրերի վարքագիծը քաղաքաշինական ազդեցության պայմաններում, անձրևաջրերի հոսքերի ձևավորման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև ջրահեռացման համակարգերի արդյունավետությունը տարբեր քաղաքային գոտիներում։ Հեղինակը ուսումնասիրում է ուրբանիզացիայի ազդեցությունը հիդրոլոգիական ցիկլի վրա՝ ներառյալ հողի անթափանցելիության աճը, ջրային ներծծման նվազումը և հեղեղումների հաճախականության փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ջրային ռիսկերի գնահատմանը, հեղեղումների կանխատեսման մոդելավորմանը և քաղաքային ենթակառուցվածքների հարմարվողականության խնդիրներին։ Քննարկվում են նաև կայուն ջրային կառավարման մոտեցումները՝ կանաչ ենթակառուցվածքներ, անձրևաջրերի հավաքման համակարգեր և էկոհիդրոլոգիական լուծումներ, որոնք ուղղված են քաղաքային ջրային համակարգերի կայունացմանը։