О месте, занимаемом армянским языком в кругу индо-европейских

Technology

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է միկրոէլեկտրոնային հաշվարկային համակարգերում նեյրոնային ցանցերի բաշխված մշակման և հետազոտման խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հեղինակը վերլուծում է արհեստական նեյրոնային ցանցերի աշխատանքի սկզբունքները, դրանց ապարատային և ծրագրային իրականացման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև բազմապրոցեսորային և բաշխված հաշվարկային միջավայրերում դրանց արդյունավետ կիրառման հնարավորությունները։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են տվյալների մշակման արագության բարձրացման, հաշվարկային ռեսուրսների օպտիմալ բաշխման, նեյրոնային ցանցերի ուսուցման և գործարկման գործընթացների կատարելագործման մեթոդները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում միկրոէլեկտրոնային բաղադրիչների, ներկառուցված համակարգերի և մասնագիտացված հաշվարկային ճարտարապետությունների կիրառմանը՝ բարձր արդյունավետությամբ ինտելեկտուալ համակարգեր ստեղծելու նպատակով։ Ներկայացվում են մաթեմատիկական մոդելներ, ալգորիթմական մոտեցումներ և փորձարարական հետազոտություններ, որոնք հնարավորություն են տալիս գնահատել նեյրոնային ցանցերի աշխատանքի արդյունավետությունը տարբեր տեխնիկական պայմաններում։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի արհեստական բանականության, համակարգչային ճարտարապետության և միկրոէլեկտրոնիկայի փոխկապակցված ոլորտների զարգացման համար։ Գիրքը նախատեսված է տեղեկատվական տեխնոլոգիաների մասնագետների, էլեկտրոնիկայի և հաշվողական համակարգերի ինժեներների, գիտաշխատողների, ասպիրանտների և ուսանողների համար, ովքեր հետաքրքրված են նեյրոնային ցանցերի ապարատային իրականացմամբ, բաշխված հաշվարկներով և ժամանակակից ինտելեկտուալ համակարգերի նախագծմամբ։

Chemistry

Աշխատությունը նվիրված է ացետալդեհիդի օքսիդացման ընթացքում առաջացող կոնցենտրացիոն ինքնատատանումների ուսումնասիրությանը՝ որպես ոչ գծային քիմիական համակարգերում ընթացող բարդ կինետիկական երևույթի։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են այն պայմանները, որոնց դեպքում ռեակցիայի մասնակից նյութերի և միջանկյալ միացությունների կոնցենտրացիաները ժամանակի ընթացքում ոչ թե միապաղաղ փոփոխվում են, այլ ցուցաբերում են պարբերական կամ քվազիպարբերական տատանումներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում օքսիդացման ռեակցիայի մեխանիզմին, տարրական փուլերի փոխկապակցվածությանը, ակտիվ միջանկյալ մասնիկների առաջացմանն ու փոխակերպմանը և դրանց ազդեցությանը ամբողջ գործընթացի արագության վրա։ Քննության են առնվում սկզբնական նյութերի կոնցենտրացիայի, ջերմաստիճանի, ճնշման և ռեակցիոն միջավայրի այլ պարամետրերի փոփոխությունները, որոնք կարող են պայմանավորել համակարգի կայուն կամ տատանողական վարքը։ Վերլուծվում է դրական և բացասական հետադարձ կապերի դերը, որոնց փոխազդեցությունը կարող է հանգեցնել նյութերի կոնցենտրացիաների ինքնաբուխ պարբերական փոփոխությունների՝ առանց արտաքին պարբերական ազդեցության։ Կարևորվում է քիմիական կինետիկայի մաթեմատիկական մոդելների կիրառումը, որոնց միջոցով հնարավոր է նկարագրել նյութերի կոնցենտրացիաների ժամանակային փոփոխությունները, գնահատել համակարգի կայունությունը և որոշել ինքնատատանումների առաջացման համար անհրաժեշտ պայմանները։ Ուսումնասիրվում են տատանումների հաճախականությունը, լայնույթը, պարբերությունը և դրանց կախվածությունը ռեակցիայի հիմնական պարամետրերից։ Փորձարարական տվյալների և տեսական հաշվարկների համադրումը հնարավորություն է տալիս առավել մանրամասն բացահայտել օքսիդացման գործընթացի մեխանիզմը և գնահատել առաջարկվող կինետիկական մոդելների համապատասխանությունը իրական համակարգի վարքին։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում կայուն վիճակներից տատանողական ռեժիմների անցմանը և ռեակցիայի պայմանների փոփոխության հետևանքով համակարգի դինամիկական հատկությունների վերափոխմանը։ Աշխատանքը կարևոր նշանակություն ունի ոչ գծային քիմիական կինետիկայի, ինքնակազմակերպվող համակարգերի և տատանողական քիմիական ռեակցիաների ուսումնասիրության համար՝ նպաստելով բարդ քիմիական գործընթացների կառավարման, կանխատեսման և դրանց հիմքում ընկած ֆիզիկաքիմիական օրինաչափությունների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Culture

Այս աշխատությունը նվիրված է հայազգի նշանավոր ջութակահար և մանկավարժ Իվան Կալամյանի կյանքին, մասնագիտական գործունեությանը և երաժշտական մանկավարժության մեջ ունեցած նշանակությանը։ Նա ծնվել է 1903 թվականին Թավրիզում և իր մասնագիտական կրթությունը ստացել է Մոսկվայում և Փարիզում՝ ծանոթանալով ջութակի ռուսական և ֆրանսիական կատարողական դպրոցների ավանդույթներին։ Նրա մասնագիտական ձևավորման ընթացքում ձեռք բերած գիտելիքներն ու փորձը հետագայում հիմք դարձան սեփական մանկավարժական սկզբունքների մշակման համար։ 1937 թվականին տեղափոխվելով Միացյալ Նահանգներ՝ նա շարունակեց իր գործունեությունը որպես կատարող, սակայն առավել մեծ ճանաչում ձեռք բերեց որպես ջութակի նշանավոր մանկավարժ։ Նա դասավանդել է Կուրտիսի երաժշտական ինստիտուտում և Ջուլիարդի դպրոցում՝ պատրաստելով բարձրակարգ երաժիշտների մի քանի սերունդ։ Նրա ուսուցման մեթոդաբանության հիմքում տեխնիկական կատարելության և երաժշտական արտահայտչականության համադրությունն էր։ Նա մեծ նշանակություն էր տալիս ձախ և աջ ձեռքերի ճիշտ աշխատանքին, ինտոնացիային, աղեղի կառավարմանը, ռիթմական ճշգրտությանը, հնչերանգի ձևավորմանը և կատարողական ազատությանը։ Միաժամանակ նա կարևորում էր յուրաքանչյուր ուսանողի անհատական առանձնահատկությունների հաշվառումը՝ ձգտելով ոչ թե բոլոր աշակերտներին նույն կերպ ուսուցանել, այլ բացահայտել նրանց ուժեղ կողմերն ու զարգացնել անհատական կատարողական ներուժը։ Նրա աշակերտների թվում էին միջազգային ճանաչում ունեցող բազմաթիվ ջութակահարներ, որոնցից են Իցհակ Պերլմանը, Պինկաս Ցուկերմանը, Կյուն-Վա Չունգը, Մայքլ Ռաբինը և այլ նշանավոր երաժիշտներ։ Նրանց հաջողությունները մեծապես նպաստեցին Կալամյանի մանկավարժական դպրոցի միջազգային հեղինակության ամրապնդմանը։ Նրա մասնագիտական ժառանգության կարևոր մասը կազմում են ջութակի կատարողական տեխնիկային և ուսուցման մեթոդաբանությանը նվիրված աշխատությունները, որոնք նշանակալի տեղ են զբաղեցնում ջութակի մանկավարժական գրականության մեջ։ Կալամյանի մոտեցման առանձնահատկությունն այն էր, որ նա միավորում էր տարբեր ազգային կատարողական դպրոցների լավագույն ավանդույթները՝ դրանք վերածելով միասնական և գործնական մանկավարժական համակարգի։ Նրա գործունեությունը կարևոր դեր ունեցավ XX դարի ջութակի կատարողական արվեստի և երաժշտական կրթության զարգացման գործում։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու նրա կենսագրական ուղին, մասնագիտական ձևավորումը, մանկավարժական սկզբունքները, աշակերտների հետ աշխատանքը և միջազգային ազդեցությունը՝ ցույց տալով նրա ներդրումը ժամանակակից ջութակի դպրոցի զարգացման մեջ։ Նրա ժառանգությունը նշանակալի է նաև հայ երաժշտական մշակույթի պատմության տեսանկյունից, քանի որ նրա գործունեությունը ներկայացնում է հայազգի երաժշտի կարևոր ներդրումը համաշխարհային կատարողական արվեստի և երաժշտական մանկավարժության մեջ։

Philosophy

Փիլիսոփայությունը մարդու և աշխարհի մասին ամենաընդհանուր ու հիմնարար հարցերը ուսումնասիրող գիտություն է, որը փորձում է հասկանալ գոյության իմաստը, իրականության բնույթը, գիտելիքի աղբյուրները, բարոյականության սկզբունքները և մարդու տեղը աշխարհում։ Այն հիմնված է տրամաբանական մտածողության, քննադատական վերլուծության և հիմնավորված դատողությունների վրա։ Փիլիսոփայության հիմնական նպատակն է ձևավորել համակարգված պատկերացում աշխարհի մասին և օգնել մարդուն կողմնորոշվել կյանքի բարդ հարցերում։ Աշխարհայացքը մարդու կամ հասարակության ընդհանուր հայացքների, համոզմունքների և պատկերացումների ամբողջությունն է աշխարհի, մարդու և հասարակության մասին։ Այն ձևավորում է մարդու վերաբերմունքը կյանքի, արժեքների, բարոյականության, գիտության և կրոնի նկատմամբ և ուղղորդում է նրա վարքագիծը։ Աշխարհայացքը կարող է լինել կրոնական, գիտական, փիլիսոփայական կամ առօրյա՝ կախված նրանից, թե ինչ հիմքերի վրա է այն ձևավորվել։ Փիլիսոփայությունը մեծ ազդեցություն ունի աշխարհայացքի ձևավորման վրա, քանի որ այն տրամադրում է մտածելու և վերլուծելու գործիքներ, որոնք օգնում են մարդուն ավելի խորքային հասկանալ իրականությունը։ Միևնույն ժամանակ, յուրաքանչյուր մարդու աշխարհայացք կարող է ազդել նրա փիլիսոփայական հայացքների վրա՝ ձևավորելով նրա հետաքրքրությունների և հարցադրումների շրջանակը։ Փիլիսոփայության և աշխարհայացքի կապը կայանում է նրանում, որ փիլիսոփայությունը գիտական և տեսական հիմք է տալիս աշխարհայացքին, իսկ աշխարհայացքը արտահայտում է մարդու գործնական վերաբերմունքը աշխարհի նկատմամբ։

Economics

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է համեմատական առավելության տեսության կիրառմամբ Հայաստանի Հանրապետության արտահանման կառուցվածքի ուսումնասիրությանը և դրա բարելավման ու դիվերսիֆիկացման հնարավորությունների բացահայտմանը։ Հետազոտության հիմքում այն գաղափարն է, որ երկրի արտաքին առևտրային մրցունակությունը պայմանավորված է ոչ միայն արտադրության բացարձակ արդյունավետությամբ, այլև այն հարաբերական առավելություններով, որոնք ձևավորվում են տարբեր ապրանքների արտադրության այլընտրանքային ծախսերի, ռեսուրսների առկայության, մասնագիտացման, տեխնոլոգիական կարողությունների և միջազգային շուկաների պահանջարկի համադրությամբ։ Աշխատության շրջանակում կարող է ուսումնասիրվել ՀՀ արտահանման ապրանքային և աշխարհագրական կառուցվածքը, դրա փոփոխությունները ժամանակի ընթացքում և առանձին ապրանքախմբերի մասնագիտացման մակարդակը։ Համեմատական առավելության գնահատման համար կարող են կիրառվել արտահայտված համեմատական առավելության տարբեր ցուցանիշներ, որոնց միջոցով պարզվում է, թե որ ապրանքների արտահանման մեջ է Հայաստանը տվյալ ապրանքի համաշխարհային կամ համադրելի երկրների արտահանման համեմատությամբ առավել մասնագիտացված։ Հայաստանի վերաբերյալ հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ համեմատական առավելություններ արձանագրվել են մի շարք ապրանքախմբերում, այդ թվում՝ թանկարժեք մետաղների, հանքաքարերի, ծխախոտի, ալկոհոլային խմիչքների, տրիկոտաժի, կենդանի կենդանիների, բանջարեղենի և դրանց վերամշակված արտադրանքի ոլորտներում։ Միաժամանակ վերջին տարիներին որոշ ուղղություններով այդ առավելությունների չափը և ընդգրկումը նվազել են, ինչը մատնանշում է արտահանման կառուցվածքի հետագա դիվերսիֆիկացման անհրաժեշտությունը։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է բացահայտել ՀՀ արտահանման կառուցվածքի ուժեղ և թույլ կողմերը։ Մի կողմից՝ որոշ ավանդական ճյուղերում առկա են ձևավորված արտադրական փորձ, հումքային ռեսուրսներ, մասնագիտական կարողություններ և միջազգային շուկաներում ճանաչելի արտադրանք, որոնք կարող են հիմք հանդիսանալ արտահանման ընդլայնման համար։ Մյուս կողմից՝ արտահանման չափազանց մեծ կենտրոնացումը սահմանափակ թվով ապրանքների կամ շուկաների վրա կարող է տնտեսությունը դարձնել արտաքին պահանջարկի, միջազգային գների, փոխարժեքների և աշխարհաքաղաքական փոփոխությունների նկատմամբ ավելի խոցելի։ Աշխատության մեջ կարող է ուսումնասիրվել նաև արտահանվող արտադրանքի տեխնոլոգիական բարդության և ավելացված արժեքի խնդիրը։ Ժամանակակից ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ Հայաստանի արտահանումը մեծապես կենտրոնացած է համեմատաբար պարզ և ցածր բարդության ապրանքների վրա, մինչդեռ ավելի բարդ և բարձր ավելացված արժեք ունեցող ապրանքների արտահանման ներուժը լիարժեքորեն չի օգտագործվում։ Այդ պատճառով արտահանման կառուցվածքի բարելավման կարևոր ուղղություն կարող է լինել հումքային և քիչ մշակված արտադրանքից դեպի ավելի վերամշակված, տեխնոլոգիապես ավելի բարդ և բարձր ավելացված արժեք ունեցող ապրանքների աստիճանական անցումը։ Այս համատեքստում ուսումնասիրությունը կարող է դիտարկել տեքստիլի, քիմիական արտադրանքի, մետաղական պատրաստի արտադրանքի, սննդի վերամշակման, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և այլ ոլորտների զարգացման հնարավորությունները։ Նպատակն այն չէ, որ առկա համեմատական առավելությունները պարզապես փոխարինվեն նոր ճյուղերով, այլ այն, որ գործող արտադրական կարողությունների հիման վրա ստեղծվեն փոխկապակցված նոր արտադրություններ և ավելի բարձր արժեքային շղթաներ։ Այսպիսի մոտեցումը թույլ է տալիս արտահանման ընդլայնումը կապել արտադրության կառուցվածքային վերափոխման և տնտեսական բարդության բարձրացման հետ։ Աշխատության մեջ կարևոր նշանակություն կարող է ունենալ նաև արտահանման աշխարհագրական դիվերսիֆիկացումը։ Հայաստանի փոքր ներքին շուկան և որոշ արտահանման ուղղությունների բարձր կենտրոնացվածությունը մեծացնում են արտաքին ցնցումների նկատմամբ խոցելիությունը։ Միջազգային կառույցների գնահատականները նույնպես ընդգծում են արտահանման շուկաների և ապրանքային կառուցվածքի դիվերսիֆիկացման անհրաժեշտությունը, ինչպես նաև լոգիստիկայի, միջազգային չափանիշներին համապատասխանության և կարգավորող միջավայրի բարելավման կարևորությունը։ Հետևաբար աշխատանքի շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նոր շուկաներ մուտք գործելու հնարավորությունները, առևտրային համաձայնագրերի օգտագործումը, միջազգային սերտիֆիկացման խնդիրները, տրանսպորտային ծախսերը և արտահանող ընկերությունների մրցունակության բարձրացման մեխանիզմները։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել համեմատական առավելության ցուցանիշների և արտահանման հեռանկարների միջև կապին։ Այն ապրանքները, որոնցում երկիրն արդեն ունի համեմատական առավելություն, կարող են դիտարկվել որպես զարգացման անմիջական հիմք, իսկ այն ապրանքները, որոնց արտադրության համար առկա են անհրաժեշտ կարողություններ և հարակից գիտելիքներ, կարող են դիտարկվել որպես ապագա մասնագիտացման ուղղություններ։ Այս մոտեցումը համահունչ է «արտադրական հնարավորությունների» զարգացման գաղափարին, ըստ որի նոր ապրանքների յուրացումը սովորաբար ավելի իրատեսական է այն դեպքում, երբ դրանք տեխնոլոգիական և գիտելիքային առումով մոտ են արդեն գոյություն ունեցող արտադրություններին։ Աշխատության գործնական նշանակությունն այն է, որ դրա արդյունքները կարող են օգտագործվել ՀՀ արտահանման խթանման և արդյունաբերական քաղաքականության մշակման ժամանակ՝ առանձնացնելով այն ապրանքներն ու ոլորտները, որոնց զարգացման համար կան առավել բարենպաստ նախադրյալներ։ Կարող են առաջարկվել արտահանման խթանման, արտադրության տեխնոլոգիական արդիականացման, նոր շուկաների որոնման, ներդրումների ներգրավման, միջազգային ստանդարտների ներդրման և բարձր ավելացված արժեք ունեցող արտադրանքի ստեղծման ուղղություններ։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը համեմատական առավելության սկզբունքը դիտարկում է որպես Հայաստանի արտահանման կառուցվածքի գնահատման և դրա հետագա կատարելագործման գործիք՝ նպատակ ունենալով բացահայտել երկրի առկա մասնագիտացման ուժեղ կողմերը, նվազեցնել արտահանման կենտրոնացվածությունն ու խոցելիությունը, բարձրացնել արտադրանքի տեխնոլոգիական և արժեքային մակարդակը և ձևավորել ավելի բազմազան, մրցունակ ու կայուն արտահանման կառուցվածք։

Pedagogy

Այս թեման վերաբերում է երեխայի կյանքի առաջին վեց ամիսներին, որը համարվում է զարգացման ամենակարևոր և զգայուն փուլերից մեկը, քանի որ այդ ժամանակ ձևավորվում են ինչպես ֆիզիկական աճի հիմքերը, այնպես էլ հոգեբանական և զգայական կապերը։ Ծննդյան պահից սկսած երեխայի հիմնական կարիքներն են սնունդը, քունը, ջերմությունը և անվտանգ միջավայրը, իսկ այս բոլոր գործոնների ճիշտ կազմակերպումը մեծ ազդեցություն է ունենում նրա առողջ զարգացման վրա։ Առաջին ամիսներին երեխայի հիմնական սնունդը մայրական կաթն է, որը ապահովում է անհրաժեշտ սննդարար նյութեր և իմունային պաշտպանություն, ինչպես նաև նպաստում է մոր և երեխայի միջև էմոցիոնալ կապի ձևավորմանը։ Այս փուլում կարևոր է նաև հիգիենայի պահպանումը, կանոնավոր բժշկական հսկողությունը և պատվաստումների ժամանակին իրականացումը, որոնք կանխում են բազմաթիվ հիվանդություններ։ Երեխայի դաստիարակության կարևոր բաղադրիչ է նաև հոգեբանական խնամքը՝ նրան մշտապես սիրով, ուշադրությամբ և հանգստությամբ շրջապատելը, քանի որ այդ ժամանակ ձևավորվում է վստահության զգացումը արտաքին աշխարհի նկատմամբ։ Մոտավորապես 2–3 ամսականից երեխան սկսում է արձագանքել ձայներին, դեմքերին և լուսային փոփոխություններին, իսկ 4–6 ամսականում զարգանում են շարժողական ունակությունները, ինչպիսիք են գլուխը պահելը, շրջվելը և ձեռքերով առարկաներին արձագանքելը։ Ծնողի հետ շփումը՝ խոսելը, երգելը և ժպիտը, կարևոր դեր ունի խոսքի և սոցիալական զարգացման նախադրյալների ձևավորման գործում։ Այս փուլում չափազանց կարևոր է երեխայի անվտանգ միջավայրը՝ վնասվածքներից և վտանգավոր առարկաներից պաշտպանված տարածքը, ինչպես նաև հստակ օրվա ռեժիմը, որը ներառում է քնի և սննդի կարգավորված ժամանակացույց։ Վեց ամսականին մոտ երեխան արդեն սկսում է ավելի ակտիվորեն ուսումնասիրել շրջապատը, ինչը հիմք է դառնում հետագա ճանաչողական զարգացման համար։