Ответ на рецензию на "Историческую грамматику современного армянского языка г. Тифлиса", помещенную г. Марром в V т., вып. II-IV Записок Восточного отделения Русского археологического обществ

History

Հրատարակությունը նվիրված է Անիում 1904 թվականին իրականացված հնագիտական պեղումներին և դրանց ընթացքում հայտնաբերված նյութերի ու հուշարձանների ուսումնասիրությանը։ Աշխատանքը կարևոր սկզբնաղբյուրային նշանակություն ունի միջնադարյան Հայաստանի մայրաքաղաքի պատմության, ճարտարապետության և նյութական մշակույթի հետազոտության համար, քանի որ Անիի ավերակները XIX դարի վերջից և XX դարի սկզբից դարձել էին համակարգված հնագիտական ուսումնասիրությունների կարևոր կենտրոն։ Պեղումների ընթացքում ուշադրություն է դարձվել քաղաքի տարբեր հատվածներին, եկեղեցիներին, աշխարհիկ շինություններին, պաշտպանական կառույցներին և այլ հնագիտական օբյեկտներին, որոնց ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնել քաղաքի կառուցապատման և զարգացման առանձնահատկությունները։ Աշխատության մեջ կարող են ներկայացվել պեղումների ընթացքը, ուսումնասիրված տարածքները, հայտնաբերված ճարտարապետական մնացորդները և հնագիտական նյութերը, ինչպես նաև դրանց նախնական մեկնաբանությունները։ Հատուկ արժեք ունեն շինությունների հատակագծերի, պատերի, հիմքերի, զարդաքանդակների և ճարտարապետական մանրամասների նկարագրությունները, քանի որ դրանք հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել Անիի միջնադարյան քաղաքաշինական միջավայրի մասին։ Անիի ուսումնասիրության համատեքստում կարևոր նշանակություն ունի նաև քաղաքի պատմական զարգացման տարբեր փուլերի տարբերակումը։ Անիի վերելքը հատկապես կապված է Բագրատունյաց Հայաստանի ժամանակաշրջանի հետ, երբ այն դարձավ քաղաքական, տնտեսական և մշակութային խոշոր կենտրոն։ Պեղումների արդյունքները հնարավորություն են տալիս նյութական վկայությունների միջոցով լրացնել պատմական աղբյուրներում պահպանված տեղեկությունները և ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել քաղաքի հասարակական ու մշակութային կյանքի մասին։ Աշխատանքը կարող է ներառել նաև հայտնաբերված կենցաղային իրերի, խեցեղենի, մետաղական առարկաների, զարդերի, շինարարական նյութերի և այլ գտածոների ուսումնասիրություն։ Նման նյութերը կարևոր են ոչ միայն հնագիտական թվագրման, այլև բնակչության կենցաղի, արհեստների, առևտրային կապերի և նյութական մշակույթի զարգացման մակարդակի բացահայտման համար։ Անիի ճարտարապետական ժառանգության ուսումնասիրության տեսանկյունից առանձնահատուկ նշանակություն ունեն եկեղեցական կառույցները, որոնց հորինվածքը, շինարարական տեխնիկան և հարդարանքը կարևոր տեղեկություններ են տալիս միջնադարյան հայկական ճարտարապետության զարգացման մասին։ Հետազոտությունը կարող է նաև անդրադառնալ քաղաքի պաշտպանական համակարգին՝ պարիսպներին, աշտարակներին, դարպասներին և դրանց ռազմավարական նշանակությանը։ Անիի աշխարհագրական դիրքը և պաշտպանական կառույցները կարևոր դեր են ունեցել քաղաքի զարգացման և ռազմական անվտանգության ապահովման գործում։ 1904 թվականի պեղումների վերաբերյալ նյութերը արժեքավոր են նաև հնագիտության պատմության տեսանկյունից, քանի որ արտացոլում են այդ ժամանակաշրջանում կիրառվող պեղումների, փաստագրման և հուշարձանների ուսումնասիրման մեթոդները։ Դրանք հնարավորություն են տալիս հասկանալու, թե ինչպես էր ձևավորվում Անիի գիտական ուսումնասիրության ավանդույթը և ինչ սկզբունքներով էին հետազոտողները փաստագրում քաղաքի հնագիտական ժառանգությունը։ Աշխատությունը կարող է օգտագործվել Անիի պատմության, միջնադարյան հայկական ճարտարապետության, քաղաքաշինության, հնագիտության և նյութական մշակույթի հետագա ուսումնասիրությունների համար։ Այն հատկապես արժեքավոր է հետազոտողների համար, քանի որ վաղ հնագիտական հրապարակումները հաճախ պարունակում են տեղեկություններ այնպիսի կառույցների և գտածոների մասին, որոնց վիճակը հետագայում փոփոխվել կամ վատթարացել է։ Ընդհանուր առմամբ, հրատարակությունը կարևոր վավերագրական աղբյուր է Անիի հնագիտական ժառանգության ուսումնասիրության համար՝ ներկայացնելով 1904 թվականի պեղումների արդյունքները և նպաստելով միջնադարյան հայկական մայրաքաղաքի պատմական ու մշակութային կերպարի վերականգնմանը։

Agriculture

Աշխատությունը նվիրված է գիտատեխնիկական քաղաքականության ձևավորման և իրականացման դերին գյուղատնտեսական արտադրության զարգացման գործընթացում, ինչպես նաև ոլորտի արդյունավետության բարձրացման հիմնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում գիտության, տեխնիկայի և նոր տեխնոլոգիաների ազդեցությունը գյուղատնտեսության արտադրողականության, մրցունակության և ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման վրա։ Վերլուծվում են գյուղատնտեսական արտադրության տեխնիկական վերազինման, մեքենայացման, արտադրական գործընթացների կատարելագործման և գիտական նվաճումների գործնական ներդրման հիմնական ուղղությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գիտահետազոտական հաստատությունների, կրթական կազմակերպությունների, պետական կառավարման մարմինների և գյուղատնտեսական արտադրողների միջև համագործակցության նշանակությանը։ Դիտարկվում են նոր տեխնոլոգիաների ներդրման տնտեսական նախադրյալները, ֆինանսավորման հնարավորությունները, մասնագիտական կադրերի պատրաստման անհրաժեշտությունը և գիտատեխնիկական առաջընթացը սահմանափակող գործոնները։ Քննարկվում են պետական աջակցության, ներդրումային քաղաքականության, գյուղատնտեսական ենթակառուցվածքների զարգացման և արտադրողների տեխնիկական հնարավորությունների ընդլայնման խնդիրները։ Կարևորվում է գիտատեխնիկական քաղաքականության համապատասխանեցումը գյուղատնտեսության իրական պահանջներին, բնական և արտադրական ռեսուրսների առանձնահատկություններին ու երկարաժամկետ զարգացման նպատակներին։ Անդրադարձ է կատարվում նաև արտադրության կազմակերպման կատարելագործմանը, աշխատանքի արտադրողականության բարձրացմանը, արտադրանքի ինքնարժեքի նվազեցմանը և գյուղատնտեսական արտադրանքի որակի բարելավմանը նպաստող գիտատեխնիկական լուծումներին։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս համակարգված ներկայացնելու գիտատեխնիկական առաջընթացի և ագրարային արտադրության զարգացման փոխկապակցվածությունը, բացահայտելու ոլորտում առկա հիմնական խնդիրներն ու դրանց լուծման հնարավոր ուղղությունները։ Այն կարող է օգտակար լինել ագրարային տնտեսագիտության, գյուղատնտեսության կառավարման, գիտատեխնիկական քաղաքականության և գյուղատնտեսական արտադրության կազմակերպման ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Chemistry

Օրգանական և դեղագործական քիմիայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է 1,3,5-տրիազինի և պիրիմիդինի հիմքով նոր հետերոցիկլային ազինային ածանցյալների սինթեզին և դրանց կենսաբանական ակտիվության ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում նպատակային միացությունների ստացման սինթետիկ մոտեցումները, ելանյութերի ընտրությունը և հետերոցիկլային կառուցվածքների քիմիական ձևափոխման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ստացված միացությունների կառուցվածքի հաստատմանը, ֆիզիկաքիմիական հատկությունների բնութագրմանը և կառուցվածքային փոփոխությունների ազդեցությանը դրանց հատկությունների վրա։ Վերլուծվում են տարբեր տեղակալիչների ներմուծման և մոլեկուլային կառուցվածքի փոփոխման եղանակները՝ նոր ածանցյալների շարքերի ստացման նպատակով։ Քննարկվում են սինթեզված նյութերի կենսաբանական ակտիվության գնահատման մոտեցումները, ինչպես նաև դրանց քիմիական կառուցվածքի և կենսաբանական ազդեցության միջև հնարավոր փոխկապակցվածությունները։ Ուսումնասիրությունը նպաստում է կենսաբանորեն ակտիվ հետերոցիկլային միացությունների վերաբերյալ գիտելիքների ընդլայնմանը և հետագա հետազոտությունների համար հեռանկարային կառուցվածքների բացահայտմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել օրգանական քիմիայի, հետերոցիկլային միացությունների քիմիայի, դեղագործական քիմիայի և կենսաակտիվ նյութերի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների համար։

Technology

Այս աշխատանքը ուսումնասիրում է արտեզյան ավազանի ջրերի շահագործական պաշարների արդյունավետ օգտագործման և կառավարման մեթոդները՝ նպատակ ունենալով ապահովել ստորերկրյա ջրային ռեսուրսների կայուն, անվտանգ և երկարաժամկետ շահագործում։ Հետազոտության մեջ արտեզյան ջրային համակարգերը դիտարկվում են որպես հիդրոերկրաբանական բարդ կառուցվածքներ, որոնցում ջրի կուտակումը, շարժումը և վերականգնման գործընթացները պայմանավորված են ջրատար հորիզոնների ճնշմամբ, լիթոլոգիական կառուցվածքով և կլիմայական գործոններով։ Աշխատությունը վերլուծում է ջրային պաշարների ձևավորման առանձնահատկությունները, դրանց բնական վերականգնման սահմանները և գերօգտագործման հետևանքով առաջացող ռիսկերը՝ ներառյալ ջրի մակարդակի իջեցումը, հանքայնացման աճը և էկոհամակարգերի խաթարումը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ջրօգտագործման օպտիմալացման մեթոդներին՝ ներառյալ մոնիթորինգի համակարգերի ներդրումը, հիդրոդինամիկական մոդելավորումը, ջրառի սահմանափակման ռեժիմները և տարածաշրջանային ջրային հաշվեկշռի կառավարումը։ Միաժամանակ քննարկվում են ջրային ռեսուրսների կառավարման ինստիտուցիոնալ մոտեցումները, օրենսդրական կարգավորումները և տնտեսագիտական մեխանիզմները, որոնք նպաստում են ջրի արդյունավետ բաշխմանը տարբեր օգտագործողների միջև։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ արտեզյան ավազանների ջրերի կայուն կառավարումը պահանջում է համալիր մոտեցում՝ համադրելով գիտական մոնիթորինգը, ինժեներական լուծումները և արդյունավետ կառավարման քաղաքականությունները՝ ջրային անվտանգության և բնապահպանական հավասարակշռության ապահովման նպատակով։

Other Subjects

Գյուղատնտեսական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Սևանա լճի ավազանի շրջաններում երկրագործության համակարգի կազմակերպման և զարգացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում տարածքի բնական և գյուղատնտեսական պայմանները, հողային ռեսուրսների օգտագործումը, մշակաբույսերի ընտրությունը և գյուղատնտեսական արտադրության կազմակերպման հիմնական սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հողերի մշակման եղանակներին, ցանքաշրջանառությանը, պարարտացման համակարգին, ոռոգման հնարավորություններին և հողի բերրիության պահպանման ու բարձրացման միջոցառումներին։ Վերլուծվում են բնակլիմայական պայմանների, հողատեսակների և տեղանքի առանձնահատկությունների ազդեցությունները տարբեր գյուղատնտեսական մշակաբույսերի աճեցման արդյունավետության վրա։ Քննարկվում են նաև հողային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման, էրոզիայի կանխարգելման, ագրոտեխնիկական միջոցառումների կատարելագործման և գյուղատնտեսական արտադրողականության բարձրացման հնարավոր մոտեցումները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համակարգված պատկերացում կազմելու տվյալ տարածքում կիրառվող երկրագործական մեթոդների և դրանց փոխկապակցվածության մասին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել երկրագործության, ագրոնոմիայի, հողագիտության և գյուղատնտեսական արտադրության կազմակերպման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Other Subjects

Այս հրատարակությունը ներկայացնում է պատանիների համար նախատեսված նոր գրքերի տեղեկատվական ընտրանի, որը նպատակ ունի օգնել երիտասարդ ընթերցողներին կողմնորոշվել ժամանակակից գրականության բազմազան դաշտում և գտնել իրենց հետաքրքրություններին համապատասխան ընթերցանություն։ Ցանկում ընդգրկված են տարբեր ժանրերի ստեղծագործություններ՝ արկածային և ֆանտաստիկ պատմություններ, գիտահանրամատչելի գրքեր, սոցիալ-հոգեբանական վեպեր, ինչպես նաև կրթական և ճանաչողական բնույթի հրատարակություններ, որոնք նպաստում են պատանեկան մտածողության, երևակայության և արժեքային համակարգի ձևավորմանը։ Նյութը առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձնում այն գրքերին, որոնք զարգացնում են քննադատական մտածողությունը, ստեղծագործական մոտեցումը և գիտելիքի նկատմամբ հետաքրքրությունը՝ միաժամանակ աջակցելով ընթերցանության մշակույթի ձևավորմանը։ Տեղեկատվական ցանկը նաև ընդգծում է ժամանակակից մանկապատանեկան գրականության դերը անձի սոցիալականացման, ինքնաճանաչման և աշխարհընկալման ընդլայնման գործընթացներում՝ ներկայացնելով գրքեր, որոնք կարող են դառնալ ոգեշնչման աղբյուր և կրթական ուղեցույց պատանիների համար։