Պետության տնտեսական ինքնիշխանության կառավարչական հիմնախնդիրները (ՀՀ նյութերով)

Pedagogy

Աշխատությունը նվիրված է մտավոր սեփականության ոլորտում կրթության կազմակերպման տեսական, մեթոդական և կառավարչական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով գիտելիքի, նորարարության և ստեղծագործական գործունեության վրա հիմնված տնտեսական համակարգի ձևավորման կարևոր բաղադրիչ։ Հետազոտության առանցքում կրթական այնպիսի միջավայրի ձևավորումն է, որը սովորողներին, հետազոտողներին, ձեռնարկատերերին և մասնագետներին հնարավորություն է տալիս հասկանալու մտավոր գործունեության արդյունքների ստեղծման, պաշտպանության, կառավարման և տնտեսական օգտագործման սկզբունքները։ Քննվում է մտավոր սեփականության վերաբերյալ գիտելիքների դերը նորարարական մտածողության, հետազոտական գործունեության և ձեռնարկատիրական կարողությունների զարգացման գործընթացում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կրթական ծրագրերի բովանդակության ձևավորմանը, ուսուցման նպատակների սահմանմանը և իրավական, տնտեսական, տեխնոլոգիական ու կառավարչական գիտելիքների փոխկապակցված ներկայացմանը։ Դիտարկվում են հեղինակային իրավունքի, արտոնագրային պաշտպանության, ապրանքային նշանների, արդյունաբերական նմուշների, առևտրային գաղտնիքների և մտավոր սեփականության այլ օբյեկտների վերաբերյալ գիտելիքների ներառման ընդհանուր սկզբունքները՝ շեշտադրելով դրանց կիրառական նշանակությունը գիտահետազոտական և նորարարական գործունեության համար։ Կարևորվում է բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների և գիտահետազոտական կազմակերպությունների դերը ոչ միայն նոր գիտելիքի ստեղծման, այլև դրա արդյունավետ կառավարման, փոխանցման և առևտրայնացման համար անհրաժեշտ մասնագիտական կարողությունների ձևավորման գործում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել տարբեր մասնագիտությունների ուսումնական ծրագրերում համապատասխան կրթական բաղադրիչների ինտեգրման հնարավորությունները, դասավանդման ժամանակակից մեթոդները և մասնագիտական վերապատրաստման համակարգերը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում գիտելիքահենք տնտեսությունում մարդկային կապիտալի նշանակությանը, քանի որ նոր գաղափարների տնտեսական արժեքի ձևավորումը պահանջում է ինչպես մասնագիտական և գիտատեխնիկական գիտելիքներ, այնպես էլ դրանց իրավական պաշտպանության ու շուկայական կիրառման մեխանիզմների իմացություն։ Քննվում է նաև կրթության, գիտության, բիզնեսի և պետական կառավարման կառույցների համագործակցության անհրաժեշտությունը՝ նորարարությունների ստեղծման և գիտելիքի փոխանցման արդյունավետ միջավայր ձևավորելու համար։ Մտավոր սեփականության կրթությունը ներկայացվում է որպես նորարարական մշակույթի զարգացման գործոն, որը կարող է նպաստել հետազոտողների և ստեղծագործողների իրավունքների վերաբերյալ իրազեկվածության բարձրացմանը, գիտական արդյունքների պատասխանատու օգտագործմանը և նորարարական նախագծերի կառավարման կարողությունների զարգացմանը։ Աշխատությունն ընդհանուր առմամբ միավորում է կրթության կառավարման, մտավոր սեփականության, նորարարական տնտեսագիտության և մարդկային կապիտալի զարգացման մոտեցումները՝ բացահայտելով կրթական համակարգի նշանակությունը գիտելիքի ստեղծումից մինչև դրա հասարակական և տնտեսական կիրառություն տանող գործընթացներում։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում էլեկտրոնային կառավարման համակարգի ներդրման գործընթացին, դրա զարգացման հիմնական խնդիրներին և համակարգի արդյունավետ գործունեությանը խոչընդոտող գործոնների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում էլեկտրոնային կառավարումը դիտարկվում է որպես պետական կառավարման արդիականացման կարևոր ուղղություն, որի միջոցով հնարավոր է բարձրացնել հանրային ծառայությունների մատչելիությունը, արագությունը և թափանցիկությունը, նվազեցնել վարչական բեռը և սահմանափակել քաղաքացի-պաշտոնյա անմիջական շփման անհրաժեշտությունը։ ՀՀ-ում էլեկտրոնային կառավարման զարգացման գործընթացը սկսվել է դեռևս 1990-ականների վերջից, իսկ հետագա տարիներին ստեղծվել և ընդլայնվել են տարբեր էլեկտրոնային ծառայություններ և կառավարման հարթակներ։ O old.parliament.am +1 Աշխատանքը կարող է ուսումնասիրել այդ համակարգի ձևավորման իրավական և ինստիտուցիոնալ հիմքերը, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ենթակառուցվածքները, էլեկտրոնային ծառայությունների ներդրման ընթացքը և պետական կառավարման տարբեր օղակների միջև փոխգործակցության խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում թվայնացման անհամաչափությանը, երբ տարբեր գերատեսչություններում էլեկտրոնային ծառայությունների զարգացման մակարդակները զգալիորեն տարբերվում են, ինչպես նաև միասնական ռազմավարական և տեխնոլոգիական մոտեցումների անհրաժեշտությանը։ O old.parliament.am Կարևոր հիմնախնդիրներից է նաև պետական տեղեկատվական համակարգերի և տվյալների շտեմարանների փոխգործելիությունը․ առանձին ծառայությունների թվայնացումը դեռևս ինքնին չի ապահովում ամբողջական էլեկտրոնային ծառայություն, եթե համապատասխան պետական համակարգերը չեն կարողանում ավտոմատ կերպով փոխանակել անհրաժեշտ տվյալները։ O old.parliament.am Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են քննարկվել նաև օրենսդրական կարգավորման, տեխնիկական ենթակառուցվածքների, ֆինանսավորման, մասնագիտական կադրերի, թվային հմտությունների և քաղաքացիների էլեկտրոնային գրագիտության հետ կապված խոչընդոտները։ Էական տեղ է զբաղեցնում կիբեռանվտանգության խնդիրը, քանի որ պետական տեղեկատվական համակարգերի թվայնացման խորացումը մեծացնում է տվյալների պաշտպանության, կիբեռմիջադեպերի կանխարգելման և կրիտիկական տեղեկատվական ենթակառուցվածքների անվտանգության ապահովման պահանջները։ N National Assembly of Armenia Հետազոտության արդիականությունը պահպանվում է նաև այսօր․ 2026 թվականի ուսումնասիրությունը Հայաստանի հանրային թվային ծառայությունների պատրաստվածությունը գնահատում է իրավական կարգավորման, ինստիտուցիոնալ կառավարման, կազմակերպական կարողությունների և օգտագործելիության տեսանկյուններից և եզրակացնում, որ հիմնական սահմանափակումները միայն տեխնոլոգիական չեն, այլ մեծապես ինստիտուցիոնալ և կառավարչական բնույթ ունեն։ E efa.am Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել պետական կառավարման մասնագետների, ՏՏ ոլորտի և թվային փոխակերպման մասնագետների, տնտեսագետների, իրավաբանների, հետազոտողների և հանրային կառավարման ոլորտի ուսանողների համար՝ էլեկտրոնային կառավարման ներդրման ընթացքը, առկա խոչընդոտներն ու դրանց հաղթահարման հնարավոր ուղղությունները հասկանալու նպատակով։

Economics

Այս աշխատությունը նվիրված է փողի էությանը, դրա գործառույթներին և դրամավարկային քաղաքականության հիմնական հիմնահարցերին ժամանակակից տնտեսական համակարգում։ Գրքում ներկայացվում է, թե ինչ է փողը որպես փոխանակման միջոց, արժեքի չափանիշ, կուտակման և վճարման գործիք, ինչպես նաև ինչպես է այն շրջանառվում տնտեսության ներսում՝ ազդելով արտադրության, սպառման և ներդրումների վրա։ Հեղինակը վերլուծում է փողի առաջարկի և պահանջարկի ձևավորման մեխանիզմները, ֆինանսական շուկաների դերը և բանկային համակարգի գործառույթները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կենտրոնական բանկերի դրամավարկային քաղաքականությանը՝ տոկոսադրույքների կարգավորում, փողի զանգվածի վերահսկում և գնաճի զսպման գործիքներ։ Գրքում քննարկվում են նաև դրամավարկային քաղաքականության նպատակները՝ տնտեսական աճի խթանում, գների կայունության ապահովում և ֆինանսական համակարգի կայունության պահպանում։ Վերլուծվում են տարբեր երկրների փորձերը և քաղաքականությունների արդյունավետությունը տնտեսական ցիկլերի պայմաններում։ Աշխատությունը համադրում է տեսական մոտեցումները և կիրառական օրինակները՝ օգնելով ընթերցողին ավելի խորապես հասկանալ փողի և դրամավարկային քաղաքականության փոխազդեցությունը տնտեսության զարգացման վրա։

Law

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում սահմանադրական մշտադիտարկման ինստիտուտի ձևավորման, իրավական բովանդակության և զարգացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Սահմանադրական մշտադիտարկումը գիտական գրականության մեջ դիտարկվում է որպես սահմանադրականության իրական վիճակի շարունակական և համակարգային բացահայտման ու գնահատման մեխանիզմ, որը կապված է սահմանադրական հավասարակշռության պահպանման և խախտումների հայտնաբերման հետ։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են սահմանադրական վերահսկողության, սահմանադրական արդարադատության և մշտադիտարկման փոխհարաբերությունները՝ առանձնացնելով դրանց գործառույթները և կիրառման առանձնահատկությունները։ Ուշադրություն է դարձվում այն մեխանիզմներին, որոնց միջոցով հնարավոր է գնահատել Սահմանադրության սկզբունքների ու արժեքների իրացումը պետական կառավարման և հասարակական հարաբերությունների տարբեր ոլորտներում։ Քննության են առնվում պետական իշխանության մարմինների գործունեության սահմանադրականության գնահատման, իրավական բացերի և անորոշությունների բացահայտման, մարդու հիմնական իրավունքների պաշտպանության և իրավունքի գերակայության ապահովման հետ կապված հարցերը։ Հայաստանում սահմանադրական մշտադիտարկման հայեցակարգը մասնագիտական քննարկման առարկա է դարձել նաև սահմանադրական արդարադատությանը նվիրված միջազգային հարթակներում. մասնավորապես, 2016 թվականին Երևանում անցկացված միջազգային խորհրդաժողովում քննարկվել են իրավունքի գերակայության չափանիշների կիրառումը սահմանադրական մշտադիտարկման ընթացքում և սահմանադրական դատարանների դերը իրավական բացերի ու անորոշությունների հաղթահարման գործում։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է մշտադիտարկման իրականացման համար անհրաժեշտ ինստիտուցիոնալ և մեթոդաբանական հիմքերի ուսումնասիրությունը, ներառյալ սահմանադրական ախտորոշման չափանիշների և գնահատման ցուցիչների ձևավորումը։ Հայաստանում այս ուղղությամբ գիտական ուսումնասիրությունները ներառում են նաև սահմանադրականության մակարդակի գնահատման ցուցիչների և համապատասխան մեթոդաբանական մոտեցումների մշակման խնդիրները։ Վերլուծվում են ինստիտուտի կայացմանը խոչընդոտող իրավական և կազմակերպական խնդիրները, տարբեր պետական մարմինների գործառույթների փոխկապակցվածությունը և մշտադիտարկման արդյունքների գործնական կիրառման հնարավորությունները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի սահմանադրական իրավունքի տեսության զարգացման, սահմանադրական վերահսկողության մեխանիզմների ուսումնասիրության և Հայաստանի Հանրապետությունում սահմանադրականության վիճակի համակարգային գնահատման գիտական ու իրավական հիմքերի կատարելագործման տեսանկյունից։

Economics

Банковские операции աշխատությունը բանկային գործի հիմնարար և կիրառական ձեռնարկ է, որը ներկայացնում է բանկերի գործունեության հիմնական ուղղությունները և ֆինանսական ծառայությունների իրականացման մեխանիզմները, այն բացատրում է հաշվարկային և կանխիկ գործառնությունների կազմակերպումը, վարկային գործընթացները, ավանդների ընդունման և կառավարման սկզբունքները, վճարային համակարգերի աշխատանքի առանձնահատկությունները, ինչպես նաև բանկային ռիսկերի գնահատման և վերահսկման հիմնական մոտեցումները, գիրքը անդրադառնում է նաև միջազգային բանկային գործառնություններին, էլեկտրոնային բանկային ծառայություններին և ժամանակակից ֆինանսական տեխնոլոգիաների կիրառությանը, միաժամանակ ներկայացնելով գործնական օրինակներ և իրավիճակային խնդիրներ, որոնք օգնում են հասկանալ բանկային համակարգի աշխատանքի տրամաբանությունը և դրա դերը տնտեսական շրջանառության մեջ։

Other Subjects

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է Երևանի տարածքում առկա չօգտագործվող կամ նախկին գործառույթը կորցրած կառույցների հարմարեցման հիմնախնդիրներին՝ դրանք ժամանակակից քաղաքային կյանքի պահանջներին համապատասխան վերափոխելու և վերաօգտագործելու տեսանկյունից։ Աշխատության հիմքում այն գաղափարն է, որ քաղաքում արդեն գոյություն ունեցող շենքերի ու կառույցների պահպանությունը, վերակազմակերպումը և նոր գործառույթով օգտագործումը կարող են դառնալ քաղաքային զարգացման կարևոր ուղղություն։ Հատկապես Երևանի նման պատմականորեն ձևավորված քաղաքային միջավայրում չօգտագործվող կառույցների հարցը կապված է ոչ միայն շենքի ֆիզիկական վիճակի կամ նոր գործառույթի ընտրության հետ, այլև քաղաքի պատմական կերպարի, ճարտարապետական ժառանգության, հասարակական տարածքների, ենթակառուցվածքների և բնակիչների կարիքների փոխհարաբերության հետ։ Չօգտագործվող կառույցները կարող են առաջանալ տարբեր պատճառներով՝ շենքի սկզբնական գործառույթի վերացումից, սեփականության կամ կառավարման խնդիրներից, տեխնիկական վիճակի վատթարացումից, տնտեսական աննպատակահարմարությունից կամ քաղաքային զարգացման ուղղությունների փոփոխությունից։ Այդպիսի շենքերը երկար ժամանակ անգործության մատնված մնալու դեպքում կարող են աստիճանաբար կորցնել իրենց ֆիզիկական և ճարտարապետական արժեքը, իսկ որոշ դեպքերում՝ բացասաբար ազդել շրջակա քաղաքային միջավայրի վրա։ Միաժամանակ դրանց վերաօգտագործումը կարող է հնարավորություն ստեղծել պահպանելու արդեն կառուցապատված տարածքը և նոր շինարարության անհրաժեշտությունը նվազեցնելու համար։ Հարմարեցման գործընթացի առանցքային խնդիրներից մեկը կառույցի նախկին և նոր գործառույթների հարաբերակցության որոշումն է։ Յուրաքանչյուր շենք հնարավոր չէ նույն կերպ հարմարեցնել ցանկացած նշանակության։ Անհրաժեշտ է ուսումնասիրել դրա տարածական կառուցվածքը, կրող համակարգը, հարկայնությունը, բնական լուսավորության հնարավորությունները, մուտքերի և ելքերի կազմակերպումը, ինժեներական ենթակառուցվածքները և շրջակա տարածքի առանձնահատկությունները։ Նոր գործառույթը պետք է հնարավորինս համապատասխանեցվի կառույցի իրական հնարավորություններին, որպեսզի վերափոխումը չհանգեցնի շենքի ճարտարապետական արժեքի կամ կառուցվածքային ամբողջականության կորստին։ Երևանի պայմաններում առանձնահատուկ նշանակություն ունի պատմական և մշակութային արժեք ունեցող կառույցների հարմարեցումը։ Նման շենքերի դեպքում ժամանակակից պահանջների ապահովումը պետք է համադրվի պատմական կերպարի և արժեքավոր ճարտարապետական տարրերի պահպանության հետ։ Սա պահանջում է զգույշ միջամտություն, որի ընթացքում անհրաժեշտ է տարբերակել այն հատվածները, որոնք ենթակա են անփոփոխ պահպանման, և այն տարրերը, որոնք կարող են վերակազմակերպվել։ Պատմական շենքի ժամանակակից օգտագործման ապահովումը կարող է նպաստել դրա պահպանությանը, քանի որ գործող և օգտագործվող կառույցը սովորաբար ավելի մեծ հնարավորություն ունի ստանալու անհրաժեշտ խնամք և վերանորոգում։ Միաժամանակ հարմարեցումը չի նշանակում պարզապես հին շենքի ներսում նոր գործառույթ տեղադրել։ Այն ենթադրում է տարածական և տեխնիկական համակարգերի համապարփակ վերանայում։ Անհրաժեշտ է ապահովել ժամանակակից սանիտարական, հրդեհային անվտանգության, էներգաարդյունավետության, մատչելիության և ինժեներական համակարգերի պահանջները։ Հատկապես կարևոր է հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար հասանելիության ապահովումը, քանի որ պատմական կամ հին կառույցները հաճախ նախագծվել են այնպիսի ժամանակաշրջանում, երբ ունիվերսալ դիզայնի սկզբունքները դեռևս լայնորեն չէին կիրառվում։ Հարմարեցման խնդիրներից է նաև կառույցի ֆիզիկական վիճակի գնահատումը։ Նախքան վերակառուցման կամ վերաօգտագործման որոշում կայացնելը անհրաժեշտ է ուսումնասիրել կրող կառուցվածքները, հիմքերը, պատերը, ծածկերը, տանիքը և ինժեներական համակարգերը։ Տեխնիկական հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս պարզել, թե շենքի որ հատվածներն են պահպանելի, որոնք են վերականգնման կարիք ունենում և որտեղ է անհրաժեշտ նոր կառուցվածքային միջամտություն։ Առանց նման գնահատման իրականացված վերակառուցումը կարող է առաջացնել ինչպես տեխնիկական, այնպես էլ տնտեսական խնդիրներ։ Կարևոր է նաև կառույցի և շրջակա քաղաքային միջավայրի փոխհարաբերությունը։ Շենքի նոր գործառույթը պետք է դիտարկվի ոչ թե միայն նրա ներքին տարածքի, այլև փողոցի, բակի, հարակից շենքերի, տրանսպորտային և հետիոտնային կապերի համատեքստում։ Օրինակ՝ հասարակական նշանակության նոր գործառույթ ունեցող կառույցը կարող է պահանջել լրացուցիչ մուտքեր, բաց տարածքներ, տրանսպորտային հասանելիություն կամ հանրային ենթակառուցվածքներ։ Հետևաբար հարմարեցումը կարող է ազդել ոչ միայն մեկ շենքի, այլև ամբողջ թաղամասի քաղաքաշինական կազմակերպման վրա։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է չօգտագործվող կառույցների վերաօգտագործման տնտեսական նպատակահարմարությունը։ Նոր շենք կառուցելու և գոյություն ունեցող կառույցը վերականգնելու ծախսերը կարող են զգալիորեն տարբերվել՝ կախված շենքի վիճակից, կառուցվածքային համակարգից և պահանջվող միջամտության ծավալից։ Սակայն տնտեսական գնահատումը պետք է ներառի ոչ միայն շինարարական ծախսերը, այլև կառույցի պահպանման, էներգիայի սպառման, հետագա շահագործման և քաղաքային ենթակառուցվածքների վրա ազդեցության հարցերը։ Վերաօգտագործումը կարող է նաև պահպանել արդեն ձևավորված քաղաքային կապերը և կանխել տարածքների դատարկության կամ դեգրադացման խորացումը։ Բնապահպանական տեսանկյունից գոյություն ունեցող կառույցների հարմարեցումը նույնպես կարևոր առավելություններ կարող է ունենալ։ Նոր շինարարությունը պահանջում է մեծ քանակությամբ շինանյութեր և էներգետիկ ռեսուրսներ, մինչդեռ գոյություն ունեցող շենքի կառուցվածքային համակարգի պահպանումը հնարավորություն է տալիս նվազեցնել նյութերի նոր արտադրության և շինարարական թափոնների ծավալը։ Հետևաբար վերաօգտագործումը կարող է դիտարկվել նաև որպես կայուն քաղաքաշինության սկզբունքներին համապատասխան մոտեցում։ Երևանի համար սա հատկապես կարևոր է խիտ կառուցապատված և սահմանափակ տարածքային ռեսուրսներ ունեցող հատվածներում։ Հարմարեցման գործընթացում կարևոր է նաև նոր գործառույթի հասարակական նշանակությունը։ Չօգտագործվող կառույցները կարող են վերափոխվել մշակութային, կրթական, վարչական, հասարակական, ստեղծագործական, առևտրային կամ այլ նշանակության տարածքների՝ կախված տվյալ թաղամասի պահանջներից։ Առավել արդյունավետ են այն նախագծերը, որոնք ոչ միայն լուծում են շենքի ֆունկցիոնալ խնդիրը, այլև ստեղծում են նոր հանրային արժեք և ակտիվացնում շրջակա տարածքը։ Այս մոտեցումը կարող է նպաստել քաղաքային կյանքի աշխուժացմանը և previously unused տարածքների վերադարձին հասարակական շրջանառության մեջ։ Միաժամանակ հարմարեցման գործընթացը կարող է բախվել իրավական և սեփականության հետ կապված խնդիրների։ Չօգտագործվող շենքերի մի մասը կարող է ունենալ բարդ սեփականության կառուցվածք, սահմանափակումներ կամ պատմամշակութային պահպանության հատուկ կարգավիճակ։ Այդ հանգամանքները կարող են դժվարացնել վերակառուցման թույլտվությունների ստացումը և ներդրումային ծրագրերի իրականացումը։ Հետևաբար ճարտարապետական լուծումները պետք է համադրվեն իրավական և կառավարչական մեխանիզմների հետ։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ Երևանի չօգտագործվող կառույցների հարմարեցումը բազմաբաղադրիչ խնդիր է, որը պահանջում է ճարտարապետական, քաղաքաշինական, տեխնիկական, տնտեսական, սոցիալական և մշակութային գործոնների համատեղ դիտարկում։ Նպատակահարմար հարմարեցման դեպքում նախկինում անգործուն կառույցը կարող է վերածվել ժամանակակից քաղաքային միջավայրի ակտիվ բաղադրիչի՝ միաժամանակ պահպանելով իր պատմական կամ ճարտարապետական արժեքը։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս քաղաքային զարգացման գործընթացը կառուցել ոչ միայն նոր շինությունների ստեղծման, այլև արդեն գոյություն ունեցող տարածքների խելամիտ վերաօգտագործման սկզբունքի վրա։