Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionLinguistics
Ածականի և մակբայի խոսքիմասային փոխանցումները գրաբարում
Աշխատությունը նվիրված է գրաբարի քերականական համակարգում ածականի և մակբայի միջև տեղի ունեցող խոսքիմասային անցումների, դրանց կառուցվածքային, իմաստային և գործառական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում այն լեզվական պայմանները, որոնց ազդեցությամբ ածականական միավորները կարող են ձեռք բերել մակբայական գործառույթ, իսկ որոշ մակբայական ձևեր՝ հանդես գալ ածականին բնորոշ նշանակությամբ կամ շարահյուսական դերով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բառերի խոսքիմասային պատկանելությունը որոշող ձևաբանական, շարահյուսական և իմաստաբանական հատկանիշներին, ինչպես նաև այն դեպքերին, երբ նույն բառաձևի դասակարգումը հնարավոր է միայն տվյալ նախադասության կառուցվածքի և համատեքստային նշանակության հիման վրա։ Քննության են առնվում ածականների մակբայական կիրառությունները՝ գործողության հատկանիշ, եղանակ, չափ, աստիճան կամ այլ հանգամանքային նշանակություն արտահայտելու տեսանկյունից։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում են այն երևույթները, որոնց դեպքում բառի գործառական փոփոխությունը կարող է աստիճանաբար հանգեցնել նրա քերականական կարգավիճակի վերաիմաստավորմանը։ Վերլուծության համար կարևորվում են գրաբարի մատենագրական աղբյուրներից քաղված լեզվական օրինակները, որոնց համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու խոսքիմասային փոխանցումների տարածվածությունը, կիրառման օրինաչափությունները և պատմական զարգացման առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրվում է նաև բառի բառարանային նշանակության և նախադասության մեջ ստանձնած շարահյուսական դերի փոխհարաբերությունը՝ պարզելու համար, թե ինչպիսի գործոններ են նպաստում մի խոսքի մասից մյուսին անցմանը։ Անդրադարձ է կատարվում խոսքիմասային փոխանցումների և բառապաշարի զարգացման կապին, քանի որ գործառական տեղաշարժերը կարող են նպաստել նոր իմաստների և կիրառությունների ձևավորմանը։ Համեմատական դիտարկումները հնարավորություն են տալիս բացահայտելու նաև գրաբարի համապատասխան երևույթների հետագա զարգացումները հայերենի մյուս պատմական փուլերում և ժամանակակից լեզվում։ Աշխատանքը կարևոր նշանակություն ունի գրաբարի ձևաբանության, շարահյուսության, բառագիտության և հայերենի պատմական քերականության ուսումնասիրության համար՝ նպաստելով խոսքի մասերի փոխհարաբերությունների և հայերենի քերականական համակարգի պատմական զարգացման առավել խորքային ըմբռնմանը։
Updated: 2026-09-29
Medicine
Վեստիբուլյար խանգարումները քրոնիկական սեկրետոր միջին օտիտի տարբեր փուլերում
Աշխատությունը նվիրված է քրոնիկական սեկրետոր միջին օտիտի տարբեր փուլերում առաջացող վեստիբուլյար խանգարումների ուսումնասիրությանը և դրանց կլինիկական առանձնահատկությունների գնահատմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է պարզել, թե ինչպես կարող են միջին ականջի երկարատև բորբոքային և հեղուկային փոփոխությունները կապված լինել հավասարակշռության համակարգի աշխատանքի խանգարումների հետ, ինչպես նաև բացահայտել այդ փոփոխությունների հնարավոր դրսևորումները հիվանդության տարբեր փուլերում։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են վերլուծվել հիվանդների գանգատները, հիվանդության տևողությունը, ականջի ախտահարման առանձնահատկությունները և վեստիբուլյար ֆունկցիայի փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գլխապտույտի, հավասարակշռության անկայունության, տարածական կողմնորոշման դժվարությունների և շարժման ընթացքում առաջացող անհարմարության նման ախտանշանների գնահատմանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է հիվանդության տարբեր փուլերի համեմատական ուսումնասիրությունը՝ պարզելու համար, թե արդյոք վեստիբուլյար համակարգի ֆունկցիոնալ փոփոխություններն ունեն որոշակի փուլային բնույթ և ինչպես են դրանք փոխկապակցված միջին ականջի պաթոլոգիական գործընթացների հետ։ Աշխատանքում կարող են կիրառվել կլինիկական զննում, լսողական և վեստիբուլյար ֆունկցիայի գնահատման հատուկ մեթոդներ, ինչպես նաև գործիքային հետազոտություններ՝ հավասարակշռության համակարգի վիճակի վերաբերյալ օբյեկտիվ տվյալներ ստանալու համար։ Ստացված արդյունքների համադրումը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել քրոնիկական սեկրետոր միջին օտիտի ժամանակ առաջացող ֆունկցիոնալ փոփոխությունների մասին և գնահատել դրանց կլինիկական նշանակությունը։ Կարևոր է նաև հիվանդության ախտորոշման և բուժման մարտավարության կատարելագործման տեսանկյունը, քանի որ վեստիբուլյար ֆունկցիայի գնահատումը կարող է լրացնել լսողական համակարգի ուսումնասիրությունը և օգնել ավելի ամբողջական գնահատել հիվանդի վիճակը։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել հիվանդության տարբեր փուլերի ժամանակին հայտնաբերմանը, վեստիբուլյար խանգարումների ավելի նպատակային գնահատմանը և բուժման արդյունքների վերահսկմանը։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել քիթ-կոկորդ-ականջաբաններին, օտոլոգներին, աուդիոլոգներին, վեստիբուլոլոգիայի ոլորտի մասնագետներին, բժշկական հետազոտողներին, կլինիկական օրդինատորներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։
Updated: 2026-09-03
Pedagogy
Հայկազն մանուկների դասարան
Գիրքը նախատեսված է հայ մանուկների կրթության և ուսուցման համար՝ նպատակ ունենալով զարգացնել նրանց գիտելիքները, լեզվական կարողությունները և ազգային մշակույթի վերաբերյալ պատկերացումները։ «Դասարան» անվանումը մատնանշում է ուսումնական բնույթի աշխատություն, որը կարող էր կիրառվել կրթական միջավայրում՝ որպես դասավանդման նյութ կամ աշակերտների ինքնուրույն ուսուցման միջոց։ 19-րդ դարի հայերեն ուսումնական գրականության մեջ կարևոր տեղ էին զբաղեցնում երեխաների գրագիտության զարգացումը, ընթերցանության և գրավոր խոսքի ուսուցումը, ինչպես նաև հայոց լեզվի ու մշակույթի փոխանցումը նոր սերնդին։ Այդպիսի գրքերը նպաստում էին կրթության կազմակերպմանը և հայալեզու ուսումնական նյութերի տարածմանը՝ ինչպես հայկական համայնքներում, այնպես էլ արտերկրի կրթական կենտրոններում։ Վերնագրում «Հայկազն» բնորոշումը կարող է ընդգծել հայ երեխաների ազգային պատկանելությունն ու կրթության կապը հայ մշակութային ինքնության պահպանման հետ։ Մանկական ուսումնական աշխատությունները հաճախ միավորում էին լեզվական գիտելիքները, ընթերցանության վարժությունները և դաստիարակչական նպատակները՝ սովորողին աստիճանաբար ծանոթացնելով գրավոր խոսքի և կրթական նյութերի հետ։ Այնուամենայնիվ, կոնկրետ դասերի, թեմաների կամ վարժությունների կազմը հնարավոր չէ հաստատել միայն մատենագիտական տվյալներով։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում 19-րդ դարի հայ մանկավարժության, հայերեն դասագրքերի պատմության, մանկական կրթության զարգացման և սփյուռքահայ կրթական մշակույթի ուսումնասիրության համար։
Updated: 2026-10-29
Economics
Հայաստանի Հանրապետությունում մակրոտնտեսական կանխատեսումների կատարելագործման մեթոդական և ինստիտուցիոնալ-կազմակերպա մոտեցումները
Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում մակրոտնտեսական կանխատեսումների մշակման մեթոդաբանության կատարելագործմանը և այդ գործընթացն ապահովող ինստիտուցիոնալ ու կազմակերպական համակարգերի արդյունավետության բարձրացմանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է տնտեսական զարգացման հիմնական ցուցանիշների կանխատեսման մեթոդների, դրանց տեղեկատվական հիմքերի և պետական կառավարման համակարգում կանխատեսումների կիրառման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում համախառն ներքին արդյունքի, տնտեսական աճի, գնաճի, զբաղվածության, ներդրումների, սպառման, արտաքին առևտրի, պետական ֆինանսների և այլ կարևոր մակրոտնտեսական ցուցանիշների գնահատման ու կանխատեսման մոտեցումները։ Կարևորվում է տնտեսական ցուցանիշների միջև փոխկապակցվածության բացահայտումը և այնպիսի մոդելների կիրառումը, որոնք հնարավորություն են տալիս գնահատել տնտեսության հնարավոր զարգացումները տարբեր ներքին և արտաքին գործոնների ազդեցության պայմաններում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում կանխատեսումների ճշգրտության և հուսալիության բարձրացման խնդիրներին, սկզբնական վիճակագրական տվյալների որակին, տեղեկատվական բազաների ամբողջականությանը և տարբեր պետական մարմինների կողմից օգտագործվող տվյալների համադրելիությանը։ Ուսումնասիրվում են տնտեսական կանխատեսման քանակական և որակական մեթոդների կիրառման հնարավորությունները, ժամանակային շարքերի վերլուծությունը, տնտեսաչափական մոդելավորումը, սցենարային գնահատումները և այլ մեթոդական գործիքներ, որոնք կարող են օգտագործվել տնտեսական քաղաքականության տարբերակների գնահատման համար։ Հատուկ նշանակություն է տրվում անորոշությունների և ռիսկերի հաշվառմանը, քանի որ տնտեսական զարգացումների վրա կարող են ազդել արտաքին շուկաների փոփոխությունները, գների տատանումները, ֆինանսական պայմանները, ներդրումային ակտիվությունը և այլ դժվար կանխատեսելի գործոններ։ Ինստիտուցիոնալ տեսանկյունից քննության են առնվում մակրոտնտեսական կանխատեսումների մշակմանը մասնակցող պետական կառույցների գործառույթները, նրանց միջև տեղեկատվության փոխանակումը և աշխատանքների համակարգման մեխանիզմները։ Կարևորվում է կանխատեսումների մշակման միասնական սկզբունքների ձևավորումը և պետական կառավարման տարբեր մակարդակներում կիրառվող գնահատականների փոխհամաձայնեցումը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև կանխատեսումների և պետական բյուջեի պլանավորման, հարկաբյուջետային քաղաքականության, դրամավարկային միջավայրի և սոցիալ-տնտեսական զարգացման ծրագրերի միջև կապին։ Մակրոտնտեսական կանխատեսումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես ապագա տնտեսական ցուցանիշների հաշվարկման տեխնիկական գործընթաց, այլև որպես պետական տնտեսական քաղաքականության մշակման և որոշումների հիմնավորման կարևոր գործիք։ Ուսումնասիրվում են կազմակերպական այն մոտեցումները, որոնք կարող են նպաստել կանխատեսումների պատրաստման գործընթացի թափանցիկության, շարունակականության և մասնագիտական պատասխանատվության բարձրացմանը։ Կարևորվում է նաև միջազգային փորձի ուսումնասիրությունն ու Հայաստանի տնտեսական առանձնահատկություններին համապատասխան արդյունավետ մեթոդների տեղայնացումը։ Հետազոտության կիրառական նշանակությունը պայմանավորված է տնտեսական քաղաքականության պլանավորման համար առավել հիմնավորված կանխատեսումների ձևավորման, պետական ֆինանսական ծրագրերի արդյունավետության բարձրացման և տնտեսական հնարավոր ռիսկերի ժամանակին գնահատման անհրաժեշտությամբ։ Նյութը կարող է օգտակար լինել մակրոտնտեսագետների, տնտեսաչափական վերլուծությամբ զբաղվող մասնագետների, պետական կառավարման մարմինների աշխատակիցների, ֆինանսական վերլուծաբանների, հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։
Updated: 2026-09-20
Linguistics
О месте, занимаемом армянским языком в кругу индо-европейских
Այս աշխատությունը նվիրված է հայերենի տեղի և դերի գիտական ուսումնասիրությանը հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի շրջանակում՝ հիմնվելով համեմատական լեզվաբանության, պատմական հնչյունաբանության և լեզվաբանական վերլուծության մեթոդների վրա։ Հեղինակը քննարկում է հայերենի ծագման, զարգացման և դասակարգման հիմնախնդիրները՝ համադրելով այն հնդեվրոպական մյուս լեզուների հետ և բացահայտելով ընդհանուր ու առանձնահատուկ լեզվական հատկանիշները։ Վերլուծվում են հնչյունական, ձևաբանական, բառապաշարային և քերականական համապատասխանությունները, ինչպես նաև ներկայացվում են հայերենի ինքնուրույն ճյուղ լինելու վերաբերյալ գիտական հիմնավորումները և տարբեր լեզվաբանական տեսությունների գնահատականները։ Աշխատությունն անդրադառնում է նաև պատմալեզվաբանական հետազոտությունների նշանակությանը՝ հնդեվրոպական նախալեզվի վերականգնման և հայ ժողովրդի լեզվամշակութային անցյալի ուսումնասիրության համատեքստում։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել լեզվաբանների, հայագետների, պատմաբանների, գիտաշխատողների, ուսանողների, ինչպես նաև բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են հայերենի պատմությամբ, համեմատական լեզվաբանությամբ և հնդեվրոպական լեզուների ուսումնասիրությամբ։
Updated: 2026-09-19
Technology
Մշտական գործող իրական ժամանակումաշխատող GNSS ռեֆերենց համակարգերիներդպանարդյուն Հայաստանի Հանրապետությունում
Գեոդեզիական և աշխարհագրական տեղեկատվական տեխնոլոգիաների բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում մշտապես գործող և իրական ժամանակում աշխատող GNSS ռեֆերենց համակարգերի ներդրման ու կիրառման խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում արբանյակային դիրքորոշման ժամանակակից տեխնոլոգիաների աշխատանքի սկզբունքները, ռեֆերենց կայանների ցանցի կառուցվածքը և բարձր ճշգրտությամբ կոորդինատային տվյալների ստացման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում իրական ժամանակում չափումների իրականացմանը, ուղղիչ տվյալների ձևավորմանն ու փոխանցմանը և դիրքորոշման ճշգրտության բարձրացման մեթոդներին։ Վերլուծվում են ռեֆերենց կայանների տեղաբաշխման, տվյալների մշակման, միասնական կոորդինատային համակարգի ապահովման և համապատասխան տեխնիկական ենթակառուցվածքի ձևավորման հարցերը։ Քննարկվում են նման համակարգերի կիրառման հնարավորությունները գեոդեզիական չափագրումների, քարտեզագրության, կադաստրի, շինարարության, հողաշինության և այլ ոլորտներում։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու ժամանակակից արբանյակային տեխնոլոգիաների ներդրման նշանակությունը տարածական տվյալների ստացման արագության, ճշգրտության և արդյունավետության բարձրացման համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել գեոդեզիայի, քարտեզագրության, կադաստրի և աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերի ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։
Updated: 2026-10-03