Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionMedicine
Զարկերակային գերճնշման և նրա ռիսկի գործոնների տարածվածությունը Երևան քաղաքի չափահաս բնակչության շրջանում
Աշխատությունը նվիրված է Երևան քաղաքի չափահաս բնակչության շրջանում զարկերակային ճնշման բարձրացման տարածվածության և դրա հետ կապված հիմնական ռիսկի գործոնների համաճարակաբանական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում բնակչության տարբեր խմբերում խնդրի հանդիպման հաճախականության գնահատումն է, ինչպես նաև այն ժողովրդագրական, կենսաբանական, վարքագծային և սոցիալական գործոնների բացահայտումը, որոնք կարող են կապված լինել սրտանոթային ռիսկի բարձրացման հետ։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են համադրվել տարիքային և սեռային խմբերի տվյալները՝ պարզելու տարածվածության տարբերությունները և առանձնացնելու առավել բարձր ռիսկ ունեցող բնակչական խմբերը։ Ռիսկի գործոնների գնահատումը կարող է ներառել մարմնի քաշի և նյութափոխանակային ցուցանիշների առանձնահատկությունները, ֆիզիկական ակտիվության մակարդակը, սննդային վարքագծի որոշ բնութագրեր, ծխախոտի օգտագործումը, ընտանեկան նախատրամադրվածությունը և այլ գործոններ, որոնք համաճարակաբանական ուսումնասիրություններում դիտարկվում են սրտանոթային առողջության համատեքստում։ Կարևոր ուղղություն է նաև միաժամանակ մի քանի ռիսկի գործոնների առկայության ուսումնասիրությունը, քանի որ դրանց համակցված ազդեցության գնահատումը հնարավորություն է տալիս բնակչության առողջական վիճակի վերաբերյալ ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև արդեն հայտնի խնդրի վերաբերյալ բնակչության իրազեկվածությանը, բժշկական վերահսկողության ընդգրկվածությանը և առողջապահական ծառայություններից օգտվելու առանձնահատկություններին։ Տարածվածության վերաբերյալ տվյալների համակարգումը կարևոր նշանակություն ունի հանրային առողջապահության համար, քանի որ հնարավորություն է տալիս գնահատելու ոչ վարակիչ հիվանդությունների կանխարգելման ծրագրերի անհրաժեշտությունը և որոշելու բնակչության այն խմբերը, որոնց նկատմամբ նպատակահարմար է ուժեղացնել կանխարգելիչ ու կրթական աշխատանքը։ Միաժամանակ նման ուսումնասիրությունները կարող են հիմք ծառայել տարբեր ժամանակաշրջաններում հավաքված տվյալների համեմատության և քաղաքային բնակչության սրտանոթային ռիսկի փոփոխությունների դիտարկման համար։ Հատուկ նշանակություն ունի ստացված արդյունքների մեկնաբանումը հետազոտության ժամանակաշրջանի, ընտրանքի կառուցվածքի և կիրառված չափորոշիչների շրջանակում, քանի որ այդ գործոնները կարող են ազդել տարածվածության գնահատականների վրա։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է սրտաբանության, համաճարակաբանության և հանրային առողջապահության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ձևավորել Երևան քաղաքի չափահաս բնակչության շրջանում սրտանոթային ռիսկի տարածվածության և դրա հետ փոխկապակցված գործոնների վերաբերյալ համակարգված պատկերացում։
Updated: 2026-09-27
Linguistics
Նոր քերականություն արդի հայերենի․ պատկերազարդ տարրական դասընթաց
Ուսումնական ձեռնարկը նախատեսված է արդի հայերենի քերականական հիմունքների պարզ, մատչելի և համակարգված ուսուցման համար։ Այն ներկայացնում է հայոց լեզվի կառուցվածքի և գործածության հիմնական կանոնները՝ նպաստելով լեզվական գիտելիքների ձևավորմանը, գրավոր ու բանավոր խոսքի զարգացմանը և լեզվական ճիշտ արտահայտվելու հմտությունների ամրապնդմանը։ Որպես տարրական դասընթաց՝ նյութը ենթադրում է ուսուցման աստիճանական մոտեցում՝ քերականական հասկացությունները ներկայացնելով պարզ բացատրությունների, կանոնների և օրինակների միջոցով։ Պատկերազարդումը լրացուցիչ ուսուցողական նշանակություն ունի․ այն կարող է նպաստել նյութի ընկալմանը, տեսողական հիշողության զարգացմանը և լեզվական երևույթների ավելի դյուրին յուրացմանը։ Ձեռնարկի կարևոր նպատակներից է սովորողին ծանոթացնել հայերենի քերականական համակարգին, ձևավորել լեզվի օրինաչափությունները ճանաչելու և դրանք գործնականում կիրառելու կարողություն։ Այն արժեքավոր է հայերենի դասավանդման պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ արտացոլում է լեզվական կրթության և տարրական դասագրքերի կազմման մոտեցումները, ինչպես նաև արդի հայերենի ուսուցման ու կանոնակարգման վաղ շրջանի մանկավարժական փորձը։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայոց լեզվի, լեզվաբանության, կրթության պատմության և հայերեն ուսումնական գրականության ուսումնասիրությամբ զբաղվողների համար՝ որպես լեզվական գիտելիքների տարածման և հայերենով կրթական նյութերի ստեղծման պատմական վկայություն։
Updated: 2026-11-17
History
Ալ-Մակրիզիի «Ալ-Սուլուք» աշխատությունը՝ որպես Կիլիկյան Հայաստանի 1250–1310 թվականների պատմության սկզբնաղբյուր (աղբյուրագիտական ուսումնասիրություն)
Աշխատությունը նվիրված է միջնադարյան արաբ պատմագրության կարևորագույն ներկայացուցիչներից մեկի՝ ալ-Մակրիզիի պատմագիտական ժառանգության ուսումնասիրությանը և նրա «Kitāb al-Sulūk» երկի աղբյուրագիտական արժեքի բացահայտմանը՝ Կիլիկիայի հայկական թագավորության պատմության լուսաբանման տեսանկյունից։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է քննել, թե որքանով կարող է այս արաբալեզու պատմագրական երկը ծառայել որպես հավաստի և արժեքավոր սկզբնաղբյուր 1250–1310 թվականներին Կիլիկյան Հայաստանում տեղի ունեցած քաղաքական, ռազմական, դիվանագիտական և տարածաշրջանային զարգացումների ուսումնասիրության համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Կիլիկիայի հայկական թագավորության և Եգիպտոսի մամլուքյան սուլթանության հարաբերություններին, որոնք միջնադարյան Մերձավոր Արևելքի քաղաքական պատմության կարևոր բաղադրիչներից էին։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են հայ-մամլուքյան հարաբերությունների պատմական ընթացքը, երկու պետությունների միջև ձևավորված քաղաքական և դիվանագիտական կապերը, ռազմական բախումներն ու տարածաշրջանային ուժերի փոխհարաբերությունները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ալ-Մակրիզիի պատմագրական մեթոդի քննությունը, մասնավորապես՝ նրա օգտագործած սկզբնաղբյուրների բնույթի, տեղեկությունների ընտրության, մշակման, համադրման և շարադրման առանձնահատկությունների բացահայտումը։ Քննվում է այն հանգամանքը, որ պատմիչը հաճախ չի հիշատակում իր տեղեկությունների սկզբնական աղբյուրները, իսկ տարբեր հեղինակներից քաղված հաղորդումները կարող է միավորել, վերաշարադրել կամ ներկայացնել համառոտված ձևով, ինչի հետևանքով որոշ պատմական տեղեկություններ կարող են ձեռք բերել ոչ ամբողջական կամ աղավաղված բնույթ։ Այս հանգամանքը կարևոր է երկում պահպանված վկայությունների հավաստիությունը գնահատելու և դրանք պատմական փաստերի վերակազմության ընթացքում ճիշտ օգտագործելու համար։ Հատուկ նշանակություն ունի արաբալեզու այլ մատենագրական երկերի հետ համեմատական և զուգադիր քննությունը, որի միջոցով հնարավոր է դառնում պարզել առանձին հաղորդումների ծագումը, բացահայտել դրանց փոխկապակցվածությունը, տարբերակել սկզբնական տեղեկությունները հետագա վերամշակումներից և գնահատել պատմական իրադարձությունների լուսաբանման ամբողջականությունը։ Այս համատեքստում կարևորվում է նաև Իբն Աբդ ալ-Զահիրի պատմագրական ժառանգության նշանակությունը, քանի որ նրա հաղորդումները, մասնավորապես՝ մամլուքյան պատմության և Բայբարս ալ-Բունդուկդարիի գործունեության վերաբերյալ, կարևոր նյութ են ալ-Մակրիզիի օգտագործած տեղեկատվական հիմքը պարզելու համար։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու նաև միջնադարյան արաբ պատմագրության առանձնահատկությունները, պատմիչների միջև տեղեկատվական ժառանգականության մեխանիզմները և տարբեր պատմագրական ավանդույթների փոխազդեցությունը։ Կարևորվում է այն հանգամանքը, որ Կիլիկյան Հայաստանի պատմությունը հնարավոր չէ ամբողջականորեն ուսումնասիրել միայն հայկական սկզբնաղբյուրների հիման վրա. օտարալեզու, հատկապես արաբական պատմագրական վկայությունները լրացնում են հայկական մատենագրության հաղորդումները և հնարավորություն տալիս պատմական իրադարձությունները դիտարկել տարածաշրջանային ավելի լայն համատեքստում։ Ալ-Մակրիզիի երկում պահպանված տեղեկությունները հատկապես արժեքավոր են Կիլիկիայի հայկական թագավորության արտաքին քաղաքականության, մամլուքյան պետության հետ հարաբերությունների, միջպետական հակամարտությունների և դիվանագիտական փոխգործակցության ուսումնասիրության համար։ Միաժամանակ հետազոտությունը կարևորում է աղբյուրի տեղեկատվական սահմանափակումների բացահայտումը՝ ցույց տալով, որ պատմական նյութի առկայությունն ինքնին դեռևս չի երաշխավորում դրա ամբողջականությունն ու հավաստիությունը, և յուրաքանչյուր հաղորդում անհրաժեշտ է դիտարկել իր պատմագրական ծագման, շարադրման ժամանակաշրջանի և այլ աղբյուրների հետ ունեցած կապի տեսանկյունից։ Աշխատությունն արժեքավոր ներդրում է Կիլիկյան Հայաստանի պատմության աղբյուրագիտական ուսումնասիրության, միջնադարյան արաբ պատմագրության հետազոտության և հայ-մամլուքյան հարաբերությունների պատմության լուսաբանման բնագավառներում։ Այն կարևոր նշանակություն ունի նաև հայկական և արաբական պատմագրական ավանդույթների համադրման համար՝ նպաստելով Կիլիկիայի հայկական թագավորության պատմական իրադարձությունների առավել ամբողջական և բազմակողմանի ընկալմանը։ Գիրքը մասնագիտական և գիտաճանաչողական արժեք է ներկայացնում հայագետների, արևելագետների, պատմաբանների, աղբյուրագետների, միջնադարագետների, արաբագիտության մասնագետների, ինչպես նաև Կիլիկյան Հայաստանի քաղաքական պատմությամբ և միջնադարյան միջազգային հարաբերություններով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։
Updated: 2026-11-18
Agriculture
Նոր գրքեր: Գյուղատնտեսություն: Ինֆորմացիոն ցանկ=Новые книги: Информационный указатель (1978, Փետրվար, թիվ 2)
Այս ինֆորմացիոն ցանկը ներկայացնում է գյուղատնտեսության ոլորտում նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցուցակը՝ նախատեսված գիտնականների, մասնագետների, ուսանողների և ոլորտով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Ցանկում ընդգրկված են բուսաբուծության, անասնաբուծության, ագրոնոմիայի, հողագիտության, ագրոէկոլոգիայի, գյուղատնտեսական տեխնոլոգիաների, մեքենայացման, արտադրության կազմակերպման և գյուղատնտեսական տնտեսագիտության վերաբերյալ աշխատություններ, որոնք արտացոլում են ոլորտի ժամանակակից գիտական և գործնական զարգացումները։ Հրատարակությունը ծառայում է որպես տեղեկատվական ուղեցույց՝ հնարավորություն տալով արագ կողմնորոշվել նոր գրականության մեջ, ստանալ անհրաժեշտ մատենագիտական տվյալներ և ընտրել համապատասխան աղբյուրներ ուսումնական, գիտահետազոտական և մասնագիտական գործունեության համար։ Այն նպաստում է գյուղատնտեսական գիտելիքների տարածմանը, նորարարական փորձի կիրառմանը և ոլորտի զարգացման համար կարևոր տեղեկատվության հասանելիության ապահովմանը։
Updated: 2026-11-02
Pedagogy
Տարբերակված ուսուցման հիմնախնդրի իրականացման ուղիները տարրական դպրոցում
Այս թեման վերաբերում է տարրական դպրոցում տարբերակված ուսուցման (differentiated instruction) իրականացման մեթոդական և մանկավարժական ուղիներին, որտեղ ուսումնասիրվում է, թե ինչպես կարելի է կազմակերպել ուսումնական գործընթացը՝ հաշվի առնելով աշակերտների անհատական կարողությունները, ուսուցման տեմպը, հետաքրքրությունները և նախնական պատրաստվածության մակարդակը։ Հիմնախնդիրը պայմանավորված է նրանով, որ նույն դասարանում սովորող երեխաները ունեն տարբեր զարգացման մակարդակներ, ուսուցման ոճեր և ճանաչողական հնարավորություններ, ինչը պահանջում է ուսուցման բովանդակության, գործընթացի և գնահատման ճկուն հարմարեցում։ Տարբերակված ուսուցման իրականացման ուղիները ներառում են առաջադրանքների մակարդակային տարբերակում, խմբային աշխատանքների կազմակերպում ըստ կարողությունների կամ հետաքրքրությունների, ուսուցման բազմաբնույթ նյութերի և ռեսուրսների օգտագործում, ինչպես նաև անհատական առաջընթացի վրա հիմնված գնահատման համակարգերի կիրառում։ Կարևոր դեր ունի նաև ուսուցչի պլանավորման հմտությունը՝ դասի նպատակները ձևակերպել այնպես, որ դրանք հասանելի լինեն տարբեր մակարդակների աշակերտների համար, ինչպես նաև ստեղծել աջակցող և ներառական ուսումնական միջավայր, որտեղ յուրաքանչյուր աշակերտ կարող է առաջադիմել իր հնարավորությունների սահմաններում։ Հետազոտությունը ընդգծում է, որ տարբերակված ուսուցումը նպաստում է ոչ միայն ակադեմիական արդյունքների բարելավմանը, այլ նաև սովորողների ինքնավստահության, մոտիվացիայի և ուսման նկատմամբ դրական վերաբերմունքի ձևավորմանը։
Updated: 2026-09-19
Chemistry
Բրոմ պարունակող նոր քիրալային օժանդակ ռեագենտների և դրանց ամինաթթվային կոմպլեքսների սինթեզն ու հետազոտումը α-ամինաթթուների ասիմետրիկ սինթեզի ռեակցիաներում
Այս աշխատանքը նվիրված է օրգանական քիմիայի ոլորտում բրոմ պարունակող նոր քիրալային օժանդակ ռեագենտների սինթեզին և դրանց ամինաթթվային կոմպլեքսների ուսումնասիրությանը՝ α-ամինաթթուների ասիմետրիկ սինթեզի գործընթացներում կիրառման նպատակով։ Նյութում ներկայացվում են քիրալային միացությունների ստացման սինթետիկ ուղիները, ռեակցիոն մեխանիզմների առանձնահատկությունները և ստերեոքիմիական վերահսկման գործոնները։ Աշխատությունը վերլուծում է բրոմատոմ պարունակող խմբերի ազդեցությունը ռեակցիայի ընտրողականության, ելքի և էնանտիոմերային մաքրության վրա, ինչպես նաև դրանց կոմպլեքսավորման վարքագիծը ամինաթթուների հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ասիմետրիկ ինդուկցիայի մեխանիզմներին և այն պայմաններին, որոնք ապահովում են բարձր էնանտիոսելեկտիվություն։ Նյութը ներառում է նաև փորձարարական տվյալների վերլուծություն և հնարավոր կիրառություններ դեղագործական քիմիայում՝ կենսաակտիվ α-ամինաթթուների նպատակային ստացման համար։
Updated: 2026-09-19