Փոքր և միջին ձեռնարկատիրության զարգացման հիմնախնդիրները ՀՀ գյուղատնտեսական հումքի վերամշակման ոլորտում (կաթվերամշակող կազմակերպությունների օրինակով)

Medicine

Այս գիրքը նվիրված է պրոլինով հարուստ պոլիպեպտիդ-1-ի (PRP-1) ազդեցության ուսումնասիրությանը ուղեղի իշեմիկ խանգարումների դեպքում՝ ներկայացնելով նյարդաբանական հետազոտությունների կարևոր ուղղություններից մեկը։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են ուղեղային իշեմիայի առաջացման կենսաբանական մեխանիզմները, նյարդային հյուսվածքի վնասման գործընթացները և կենսաբանական ակտիվ նյութերի հնարավոր ազդեցությունը վերականգնողական ու պաշտպանական մեխանիզմների վրա։ Գրքում վերլուծվում են PRP-1-ի ազդեցության առանձնահատկությունները, դրա հնարավոր նեյրոպաշտպանիչ հատկությունները և կիրառման հեռանկարները ուղեղի իշեմիկ վնասումների պայմաններում։ Այն կարող է օգտակար լինել նյարդաբանների, կենսաքիմիկոսների, ֆիզիոլոգների, դեղագետների, բժշկական հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և նյարդաբժշկության ժամանակակից խնդիրներով հետաքրքրվող մասնագետների համար։

Biology

Աշխատությունը նվիրված է սիսեռի և նրա վայրի ազգակիցների գենետիկական բազմազանության ու ֆիլոգենետիկ փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությանը՝ մոլեկուլային մարկերների, մասնավորապես միկրոարբանյակային նիշերի և ամպլիֆիկացված հատվածների պոլիմորֆիզմի (AFLP) մեթոդների կիրառմամբ։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել ուսումնասիրվող նմուշների գենետիկական տարբերակվածության աստիճանը, որոշել դրանց միջև ազգակցական կապերը և գնահատել վայրի տեսակների հնարավոր նշանակությունը սիսեռի գենետիկական պաշարի պահպանման ու օգտագործման համար։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են սիսեռի մշակովի ձևերի և վայրի ազգակիցների գենետիկական առանձնահատկությունները, պոպուլյացիաների կամ նմուշների միջև առկա բազմազանությունը և այն օրինաչափությունները, որոնք կարող են արտացոլել դրանց էվոլյուցիոն ծագումն ու փոխհարաբերությունները։ Միկրոարբանյակային մարկերների կիրառումը հնարավորություն է տալիս հայտնաբերելու բարձր պոլիմորֆիզմ ունեցող գենետիկական տարբերակներ և գնահատելու նմուշների գենետիկական հեռավորությունները, իսկ AFLP մեթոդը հնարավորություն է տալիս ստանալ գենոմի տարբեր հատվածների լայնածավալ պոլիմորֆիզմի վերաբերյալ տեղեկատվություն։ Ստացված մոլեկուլային տվյալների հիման վրա կարող են հաշվարկվել գենետիկական բազմազանության ցուցանիշներ, ալելների հաճախականություններ և գենետիկական հեռավորություններ, ինչպես նաև կառուցվել կլաստերային և ֆիլոգենետիկ ծառեր։ Կարևոր խնդիր է տարբեր մեթոդներով ստացված արդյունքների համադրումը՝ սիսեռի գենետիկական կառուցվածքի վերաբերյալ առավել ամբողջական պատկեր ստանալու համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վայրի ազգակիցների գենետիկական բազմազանությանը, քանի որ դրանք կարող են պարունակել մշակովի սիսեռում սահմանափակ կամ բացակայող արժեքավոր հատկանիշների գենետիկական հիմքեր։ Այդպիսի հատկանիշները կարող են կապված լինել հիվանդությունների և վնասատուների նկատմամբ դիմադրության, անբարենպաստ միջավայրային պայմանների հանդեպ կայունության, բերքատվության, սննդային արժեքի և այլ գյուղատնտեսական կարևոր հատկությունների հետ։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել նաև սիսեռի գենետիկական ռեսուրսների դասակարգմանը և առավել արժեքավոր նմուշների առանձնացմանը՝ հետագա սելեկցիոն աշխատանքներում օգտագործելու նպատակով։ Ֆիլոգենետիկ վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս պարզաբանելու ուսումնասիրվող ձևերի միջև էվոլյուցիոն փոխհարաբերությունները և գնահատելու մշակովի սիսեռի ու նրա վայրի ազգակիցների գենետիկական մոտիկությունը։ Ստացված արդյունքները կարևոր նշանակություն ունեն ինչպես բույսերի էվոլյուցիայի և գենետիկայի ուսումնասիրության, այնպես էլ կենսաբազմազանության պահպանության և նպատակային բուսաբուծության համար։ Աշխատության արդյունքները կարող են օգտագործվել սիսեռի գենետիկական ռեսուրսների պահպանման ռազմավարությունների մշակման, գենետիկական բանկերի հավաքածուների գնահատման, սելեկցիոն ծրագրերի արդյունավետության բարձրացման և արժեքավոր վայրի գենոտիպերի ներգրավման համար։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել գենետիկներին, բուսաբաններին, բույսերի սելեկցիայի և կենսատեխնոլոգիայի մասնագետներին, բույսերի էվոլյուցիայի հետազոտողներին, կենսաբազմազանության պահպանությամբ զբաղվող մասնագետներին և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողներին։

Geography

Այս աշխատությունը վերաբերում է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության Մեհմանայի հանքային հանգույցում ներծին հանքագոյացման գործընթացների տեղայնացման օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը և հանքային ներուժի գնահատմանը՝ մետաղային հանքաբանության և տնտեսական երկրաբանության շրջանակում։ Հետազոտության նպատակն է պարզել հանքագոյացնող գործընթացների երկրաբանական պայմանները, կառուցվածքային վերահսկողությունը և հանքանյութերի տարածական բաշխման առանձնահատկությունները՝ գնահատելու տարածքի օգտակար հանածոների պաշարների հեռանկարայնությունը։ Ուսումնասիրվում են տեկտոնական կառուցվածքների, հրաբխային-հիդրոթերմալ գործընթացների և մագմատիկ ակտիվության փոխազդեցությունները, որոնք նպաստել են հանքային մարմինների ձևավորմանը և կոնցենտրացմանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հանքանյութերի պարագենեզիսին, հանքային փուլերի հաջորդականությանը և մետասոմատիկ փոփոխություններին, որոնք թույլ են տալիս վերականգնել հանքագոյացման էվոլյուցիոն փուլերը։ Տարածքի երկրաբանական կառուցվածքի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել հանքային գոտիների տարածական օրինաչափությունները և կանխատեսել նոր հանքային օբյեկտների առկայությունը։ Ներուժի գնահատումը հիմնված է ինչպես դաշտային երկրաբանական տվյալների, այնպես էլ լաբորատոր անալիզների վրա՝ ներառելով հանքաքարերի քիմիական կազմի, միներալոգիական բնութագրերի և կառուցվածքային առանձնահատկությունների ուսումնասիրություն։ Այսպիսով, աշխատանքը կարևոր նշանակություն ունի ինչպես տարածաշրջանային երկրաբանության զարգացման, այնպես էլ հանքարդյունաբերական պլանավորման և բնական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման համար՝ նպաստելով տարածքի տնտեսական գնահատման գիտական հիմնավորմանը։

History

Աշխատությունը նվիրված է Հոսպիտալյերների ասպետական միաբանության ձևավորմանը, գործունեությանը և պատմական դերակատարությանը Լևանտում XI դարի երկրորդ կեսից մինչև XIV դարի սկզբի ժամանակահատվածում։ Ուսումնասիրության կենտրոնում սկզբնապես ուխտավորներին և հիվանդներին աջակցելու նպատակով ձևավորված կրոնական հաստատության աստիճանական վերափոխումն է միջնադարյան Մերձավոր Արևելքի կարևոր ռազմաքաղաքական, տնտեսական և կրոնական կառույցներից մեկի։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են միաբանության կազմակերպական կառուցվածքը, կառավարման համակարգը, նյութական և ֆինանսական ռեսուրսների ձևավորման աղբյուրները, ամրոցների ու այլ տիրույթների կառավարումը և տարածաշրջանի քաղաքական ուժերի հետ հարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում խաչակրաց պետությունների քաղաքական ու ռազմական համակարգում միաբանության զբաղեցրած դիրքին, ինչպես նաև Երուսաղեմի թագավորության, Տրիպոլիի կոմսության, Անտիոքի իշխանության և տարածաշրջանի այլ ուժերի հետ նրա փոխհարաբերություններին։ Կարևորվում է նաև միաբանության գործունեության անդրազգային բնույթը, քանի որ Լևանտում նրա հնարավորությունները կապված էին Եվրոպայում ձևավորված տնտեսական, մարդկային և քաղաքական աջակցության լայն ցանցերի հետ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ամրոցների և ռազմավարական նշանակություն ունեցող տարածքների դերի ուսումնասիրությունը՝ դրանք դիտարկելով ոչ միայն ռազմական պաշտպանության, այլև տարածքային կառավարման և տնտեսական վերահսկողության համակարգի բաղադրիչներ։ Միաժամանակ քննության են առնվում միաբանության կրոնական ինքնությունը, բարեգործական սկզբնական առաքելությունը և ռազմական գործառույթների ընդլայնման արդյունքում առաջացած ինստիտուցիոնալ փոփոխությունները։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև Հոսպիտալյերների հարաբերություններին տարածաշրջանի քրիստոնեական տարբեր համայնքների, մահմեդական իշխանությունների և այլ ասպետական միաբանությունների հետ՝ բացահայտելով համագործակցության, մրցակցության և հակամարտության տարբեր ձևերը։ Ժամանակագրական ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս հետևելու կազմակերպության զարգացմանը խաչակրաց շարժման վաղ փուլերից մինչև Լևանտում լատինական քաղաքական ներկայության էական վերափոխումները և միաբանության գործունեության աշխարհագրական կենտրոնի փոփոխությունը XIV դարի սկզբին։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է խաչակրաց արշավանքների պատմության, միջնադարյան ռազմական ու կրոնական հաստատությունների, Մերձավոր Արևելքի քաղաքական պատմության և միջերկրածովյան փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությունը՝ ներկայացնելով Հոսպիտալյերներին որպես միջնադարյան Լևանտի հասարակական, ռազմական և քաղաքական համակարգերի հետ սերտորեն փոխկապակցված հաստատություն։

Physics

Տրանզիստորը կիսահաղորդչային էլեկտրոնային սարք է, որը օգտագործվում է էլեկտրական ազդանշանների ուժեղացման և էլեկտրոնային անջատման (switching) համար և հանդիսանում է ժամանակակից բոլոր թվային ու անալոգային սարքերի հիմնական կառուցվածքային տարրերից մեկը։ Այն սովորաբար բաղկացած է երեք շերտերից և երեք էլեկտրոդներից՝ էմիտեր, բազա և կոլեկտոր (կամ համապատասխանաբար դարպաս, աղբյուր և դրեն՝ դաշտային տրանզիստորների դեպքում)։ Տրանզիստորի աշխատանքի հիմքում կիսահաղորդչային նյութերի հատկություններն են, որոնք թույլ են տալիս կառավարել հոսանքի անցումը փոքր կառավարման ազդանշանի միջոցով, այսինքն՝ թույլ ազդանշանը կարող է վերահսկել ավելի ուժեղ հոսանք։ Տրանզիստորները լայնորեն կիրառվում են ռադիոտեխնիկայում, համակարգիչներում, միկրոպրոցեսորներում, ուժեղացուցիչներում և գրեթե բոլոր էլեկտրոնային սարքերում՝ սկսած հեռախոսներից մինչև արբանյակներ։ Դրանց հայտնագործումը մեծ հեղափոխություն է առաջացրել տեխնոլոգիայի զարգացման մեջ, քանի որ դրանք փոխարինել են մեծ չափի և քիչ արդյունավետ վակուումային լամպերին՝ դարձնելով սարքերը ավելի փոքր, արագ, էներգախնայող և հուսալի։ Ժամանակակից ինտեգրալ սխեմաները պարունակում են միլիոնավոր կամ նույնիսկ միլիարդավոր տրանզիստորներ մեկ չիպի վրա, ինչը թույլ է տալիս իրականացնել չափազանց բարդ հաշվարկներ և գործընթացներ։ Տրանզիստորի զարգացումը համարվում է էլեկտրոնիկայի և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների հիմքը և կարևոր դեր ունի թվային դարաշրջանի ձևավորման մեջ։

Sociology

Աշխատությունը նվիրված է հետխորհրդային Հայաստանում բնակչության սոցիալական պաշտպանության համակարգի ձևավորման, վերափոխման և գործառնական առանձնահատկությունների սոցիոլոգիական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում Հայաստանի հասարակության սոցիալ-տնտեսական փոփոխություններն են և դրանց ազդեցությունը բնակչության տարբեր խմբերի սոցիալական ապահովության, կենսամակարդակի, եկամուտների, զբաղվածության, աղքատության ռիսկերի և պետական աջակցության մեխանիզմների վրա։ Խորհրդային համակարգից անկախ պետականության և շուկայական տնտեսության անցումը Հայաստանում ուղեկցվեց սոցիալական հարաբերությունների և ինստիտուտների խորքային վերակազմավորմամբ։ Այդ գործընթացում նախկին համընդհանուր սոցիալական երաշխիքների մի մասը փոխարինվեց նոր՝ հասցեական աջակցության, նպաստների, կենսաթոշակային ապահովության, զբաղվածության և սոցիալական ծառայությունների համակարգերով։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է հասկանալ, թե ինչպես են այդ ինստիտուցիոնալ փոփոխությունները ընկալվել հասարակության կողմից և որքանով են դրանք համապատասխանել բնակչության իրական սոցիալական կարիքներին։ Սոցիոլոգիական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս սոցիալական պաշտպանությունը դիտարկել ոչ միայն որպես պետական ֆինանսական կամ վարչական մեխանիզմների ամբողջություն, այլև որպես պետության, հասարակության, ընտանիքի և անհատի փոխհարաբերությունների համակարգ։ Այս տեսանկյունից կարևոր են սոցիալական արդարության, սոցիալական անհավասարության, խոցելիության, սոցիալական ներառման, հասարակական համերաշխության և պետական քաղաքականության նկատմամբ վստահության խնդիրները։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել բնակչության տարբեր սոցիալական խմբերի վիճակը և սոցիալական պաշտպանության համակարգից նրանց օգտվելու հնարավորությունները։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել ցածր եկամուտ ունեցող ընտանիքներին, գործազուրկներին, տարեցներին, հաշմանդամություն ունեցող անձանց, երեխաներին, միայնակ ծնողներին և սոցիալական այլ ռիսկերի ենթակա խմբերին։ Նման խմբերի կարիքները տարբեր են, ուստի սոցիալական պաշտպանության արդյունավետությունը գնահատելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել ոչ միայն տրամադրվող աջակցության չափը, այլև դրա հասանելիությունը, հասցեականությունը, շարունակականությունը և համապատասխանությունը կոնկրետ սոցիալական իրավիճակին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է սոցիալական պաշտպանության պետական քաղաքականության և բնակչության իրական ընկալումների համեմատական ուսումնասիրությունը։ Պաշտոնական ծրագրերի առկայությունը դեռևս չի նշանակում, որ քաղաքացիները դրանք հավասարապես հասանելի կամ արդյունավետ են համարում։ Սոցիոլոգիական հարցումների, հարցազրույցների և վիճակագրական տվյալների միջոցով հնարավոր է բացահայտել բնակչության վերաբերմունքը սոցիալական աջակցության տարբեր ձևերի նկատմամբ, գնահատել համակարգի նկատմամբ վստահության մակարդակը և պարզել, թե ինչ խնդիրներ են առավել հաճախ հանդիպում սոցիալական ծառայություններից օգտվելիս։ Հատուկ ուշադրության է արժանի սոցիալական պաշտպանության հասցեականության խնդիրը։ Շուկայական տնտեսության պայմաններում սահմանափակ ռեսուրսների արդյունավետ բաշխումը պահանջում է առավել խոցելի խմբերի նույնականացում և նրանց ուղղված աջակցության մեխանիզմների կատարելագործում։ Միաժամանակ չափազանց նեղ հասցեականությունը կարող է որոշ խմբերի դուրս թողնել աջակցության համակարգից, իսկ չափազանց լայն մոտեցումը կարող է նվազեցնել ծրագրերի ֆինանսական արդյունավետությունը։ Այդ պատճառով աշխատանքը կարող է քննարկել սոցիալական արդարության և ռեսուրսների արդյունավետ բաշխման միջև հավասարակշռության հարցը։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել նաև ընտանիքի դերը։ Հետխորհրդային Հայաստանում ընտանիքը հաճախ հանդես է գալիս որպես սոցիալական աջակցության ոչ ֆորմալ կարևոր ինստիտուտ՝ լրացնելով պետական և համայնքային մեխանիզմների հնարավորությունները։ Տարբեր սերունդների միջև ֆինանսական և կենցաղային աջակցությունը, արտագնա աշխատանքի արդյունքում ստացվող փոխանցումները և ընտանիքի ներսում խնամքի կազմակերպումը կարող են զգալի ազդեցություն ունենալ սոցիալական ռիսկերի հաղթահարման վրա։ Այս երևույթը ցույց է տալիս, որ սոցիալական պաշտպանությունը չի սահմանափակվում միայն պետական քաղաքականությամբ, այլ ներառում է նաև հասարակական և ընտանեկան փոխօգնության ցանցերը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև հետխորհրդային անցման ընթացքում առաջացած սոցիալական բևեռացման և անհավասարության խնդիրներին։ Տնտեսական վերափոխումները ստեղծեցին նոր զբաղվածության և եկամուտների հնարավորություններ, սակայն միաժամանակ խորացրին որոշ սոցիալական տարբերություններ և առաջացրին անապահովության նոր ձևեր։ Այդ պայմաններում սոցիալական պաշտպանության համակարգի խնդիրն էր մեղմել շուկայական վերափոխումների բացասական հետևանքները և կանխել առավել խոցելի խմբերի սոցիալական մեկուսացումը։ Հետազոտության մեթոդաբանական հիմքը կարող է ներառել սոցիոլոգիական հարցումներ, խորքային հարցազրույցներ, փաստաթղթերի և պետական ծրագրերի վերլուծություն, վիճակագրական տվյալների ուսումնասիրություն և սոցիալական խմբերի համեմատական հետազոտություն։ Այս մեթոդների համադրումը հնարավորություն է տալիս միաժամանակ ուսումնասիրել ինչպես համակարգի ինստիտուցիոնալ կառուցվածքը, այնպես էլ դրա իրական ազդեցությունը քաղաքացիների կյանքի վրա։ Գիտական նշանակությունն այն է, որ սոցիալական պաշտպանության համակարգը դիտարկվում է հասարակական հարաբերությունների լայն համատեքստում՝ պետական քաղաքականության, տնտեսական փոփոխությունների, սոցիալական անհավասարության և բնակչության վարքագծային արձագանքների փոխկապակցվածության մեջ։ Աշխատության արդյունքները կարող են օգտակար լինել սոցիալական քաղաքականության արդյունավետության գնահատման, սոցիալական ծրագրերի կատարելագործման և բնակչության տարբեր խմբերի կարիքներին ավելի համապատասխան քաղաքականությունների մշակման համար։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել սոցիոլոգներին, սոցիալական քաղաքականության մասնագետներին, հանրային կառավարման ոլորտի հետազոտողներին, սոցիալական աշխատողներին, տնտեսագետներին և Հայաստանի հետխորհրդային հասարակության զարգացման խնդիրներով զբաղվող գիտնականներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը նպատակ ունի բացահայտելու հետխորհրդային Հայաստանի սոցիալական պաշտպանության համակարգի ձևավորման հիմնական միտումները, դրա ինստիտուցիոնալ և հասարակական առանձնահատկությունները, բնակչության տարբեր խմբերի սոցիալական կարիքների և պետական աջակցության միջև առկա հարաբերակցությունը, ինչպես նաև գնահատելու համակարգի արդյունավետությունն ու սոցիալական արդարության ապահովման հնարավորությունները։