Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionLiterature
Նոր գրականություն կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ : Մատենագիտական ցանկ (1976, Հունվար, թիվ 1)
Հրատարակությունը ներկայացնում է մշակույթի և արվեստի ոլորտներին վերաբերող նոր գրականության մատենագիտական ցանկ՝ համակարգված տեղեկատվություն տրամադրելով տարբեր թեմաներով լույս տեսած գրքերի, հոդվածների, ժողովածուների և այլ հրատարակությունների մասին։ Նյութն ընդգրկում է արվեստագիտության, գրականության, թատրոնի, երաժշտության, կերպարվեստի, ճարտարապետության, մշակութային ժառանգության և հարակից բնագավառների աղբյուրներ՝ նպաստելով մասնագիտական տեղեկատվության որոնման և գիտահետազոտական աշխատանքների կազմակերպմանը։ Մատենագիտական ցանկը ծառայում է որպես գործնական տեղեկատու՝ հեշտացնելով անհրաժեշտ գրականության հայտնաբերումը, թեմատիկ ուսումնասիրությունների իրականացումը և գրադարանային-տեղեկատվական սպասարկումը։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել գրադարանավարներին, մատենագետներին, արվեստաբաններին, մշակութաբաններին, ուսանողներին, հետազոտողներին և մշակույթի ու արվեստի ոլորտով հետաքրքրվող ընթերցողներին։
Updated: 2026-11-02
History
Եվսեբիոս Կեսարացու ժամանակագրություն, առաջին և երկրորդ մասեր
Այս աշխատությունը ներկայացնում է վաղ քրիստոնեական պատմագրության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկի՝ Եվսեբիոս Պամփիլի Կեսարացու պատմագիտական և ժամանակագրական ժառանգությունը՝ ընդգրկելով համաշխարհային պատմության, հին ժողովուրդների քաղաքակրթությունների, թագավորությունների, պետությունների և քրիստոնեության ձևավորման ու տարածման վերաբերյալ կարևոր տեղեկություններ։ Եվսեբիոս Կեսարացին, որը հայտնի է որպես եկեղեցական պատմության հիմնադիրներից մեկը, առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում ուշ անտիկ շրջանի պատմագիտական մտքի զարգացման մեջ։ Նրա ժամանակագրական աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի տարբեր ժողովուրդների պատմական անցքերի համադրման, ժամանակագրական համակարգերի ուսումնասիրության և համաշխարհային պատմության միասնական պատկերը ներկայացնելու փորձի տեսանկյունից։ Երկի հիմնական գաղափարական և գիտական նպատակն է պատմական իրադարձությունները դասավորել ժամանակագրական հաջորդականությամբ՝ համադրելով տարբեր ժողովուրդների, պետությունների և քաղաքակրթությունների պատմական ավանդույթները։ Աշխատության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հին աշխարհի պատմությանը, բիբլիական ժամանակագրությանը, եգիպտական, ասորեստանյան, բաբելոնյան, պարսկական, հունական և հռոմեական պատմական ավանդույթներին, ինչպես նաև հրեական ժողովրդի պատմությանը։ Հեղինակը ձգտում է տարբեր պատմական աղբյուրներում պահպանված տեղեկությունները համադրել և դրանց միջև հաստատել ժամանակային ու պատմական կապեր՝ ստեղծելով իր ժամանակաշրջանի համար լայն ընդգրկում ունեցող պատմական համակարգ։ Այս մոտեցումը կարևոր քայլ էր պատմական գիտելիքի կազմակերպման և ժամանակագրական հետազոտությունների զարգացման ճանապարհին։ Աշխատության առանձնահատուկ արժեքներից մեկն այն է, որ այն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ոչ միայն առանձին ժողովուրդների պատմությունը, այլև նրանց միջև գոյություն ունեցած պատմական, քաղաքական և մշակութային առնչությունները։ Ժամանակագրական համադրությունների միջոցով բացահայտվում են տարբեր պետությունների վերելքի ու անկման փուլերը, թագավորական իշխանությունների հաջորդականությունը, նշանավոր պատմական դեմքերի գործունեությունը և հին աշխարհի քաղաքակրթությունների փոխազդեցությունները։ Քրիստոնեական պատմագրության տեսանկյունից կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև աստվածաշնչյան պատմության և աշխարհիկ պատմական իրադարձությունների փոխկապակցման խնդիրը։ Եվսեբիոսը պատմական ընթացքը դիտարկում է քրիստոնեական աշխարհայացքի շրջանակում՝ մարդկության պատմության մեջ ընդգծելով աստվածային նախախնամության և քրիստոնեության պատմական առաքելության նշանակությունը։ Նրա ժամանակագրական համակարգը հետագա դարերում մեծ ազդեցություն է ունեցել քրիստոնեական պատմագրության, համընդհանուր պատմության շարադրանքի և պատմական իրադարձությունների թվագրման ավանդույթների վրա։ Հատկանշական է նաև, որ աշխատությունը կարևոր աղբյուր է հին պատմագրության սկզբունքների, պատմական տեղեկությունների հավաքման ու համակարգման եղանակների և վաղ քրիստոնյա հեղինակների աշխարհայացքի ուսումնասիրության համար։ Դրա միջոցով հնարավոր է պատկերացում կազմել, թե ինչպես էին ուշ անտիկ շրջանի քրիստոնյա մտավորականները փորձում համադրել բիբլիական ավանդությունը, հին ժողովուրդների պատմական հիշողությունը և իրենց ժամանակի պատմագիտական գիտելիքները։ Երկի երկու մասերի ընդգրկուն բովանդակությունը հնարավորություն է տալիս այն դիտարկելու որպես համապարփակ պատմաժամանակագրական աշխատություն, որն իր մեջ միավորում է պատմական փաստերը, տարբեր ժողովուրդների ծագման ու զարգացման մասին պատկերացումները և պատմության ընթացքը բացատրելու փիլիսոփայական ու աստվածաբանական մոտեցումները։ Հայ մշակույթի համար այս հրատարակությունն ունի առանձնահատուկ գիտական և պատմամշակութային նշանակություն։ Հայ պատմագրական ավանդույթը վաղ ժամանակներից սերտորեն կապված է եղել քրիստոնեական պատմական մտածողության հետ, իսկ համաշխարհային պատմության և եկեղեցական ժամանակագրության ուսումնասիրությունը կարևոր տեղ է զբաղեցրել հայ մտավորականության կրթական ու գիտական հետաքրքրությունների շրջանակում։ Եվսեբիոսի աշխատության հայերեն ներկայացումը նպաստել է վաղ քրիստոնեական պատմագիտական ժառանգության հասանելիությանը և հայ ընթերցողի ծանոթացմանը համաշխարհային պատմության համակարգված շարադրման կարևոր սկզբունքներին։ Վենետիկի Սուրբ Ղազար կղզու Մխիթարյան միաբանությունը մեծ դեր է ունեցել պատմագիտական, աստվածաբանական և դասական գրականության հայերեն հրատարակման գործում՝ զարգացնելով հայագիտությունը և ամրապնդելով հայ ընթերցողի կապը համաշխարհային գիտական ժառանգության հետ։ Այս աշխատությունը կարևոր է նաև հայ պատմագրության համեմատական ուսումնասիրության համար, քանի որ հնարավորություն է տալիս զուգահեռներ անցկացնել վաղ քրիստոնեական և հայկական պատմական երկերի միջև՝ բացահայտելով ժամանակագրական մտածողության, պատմական իրադարձությունների մեկնաբանության և քրիստոնեական աշխարհայացքի ընդհանրություններն ու առանձնահատկությունները։ Այն արժեքավոր սկզբնաղբյուր և ուսումնասիրության նյութ է պատմաբանների, աստվածաբանների, եկեղեցագետների, հնագետների, ժամանակագրագետների, հայագետների և հին աշխարհի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Միաժամանակ աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի համաշխարհային պատմագրության զարգացման ուղին, քրիստոնեական պատմական մտածողության ձևավորումը և մարդկության անցյալի համակարգված ճանաչման վաղ փորձերը հասկանալու տեսանկյունից։
Updated: 2026-11-13
Biology
Механизмы оксидативного повреждения крови и других тканей млекопитающих и защитные факторы при гипо и гипергликемии
Աշխատությունը նվիրված է կաթնասունների արյան և տարբեր հյուսվածքների օքսիդատիվ վնասման մեխանիզմների ուսումնասիրությանը՝ հիպոգլիկեմիայի և հիպերգլիկեմիայի պայմաններում առաջացող կենսաքիմիական ու ֆիզիոլոգիական փոփոխությունների համատեքստում։ Քննարկվում են օրգանիզմում գլյուկոզայի մակարդակի կարգավորման առանձնահատկությունները, ածխաջրային նյութափոխանակության խանգարումները և դրանց ազդեցությունը բջիջների օքսիդավերականգնման հավասարակշռության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ակտիվ թթվածնային միացությունների առաջացման գործընթացներին, ազատ ռադիկալների մասնակցությամբ ընթացող ռեակցիաներին և օքսիդատիվ սթրեսի զարգացման հիմնական մեխանիզմներին։ Ուսումնասիրվում են բջջային թաղանթների լիպիդների գերօքսիդացումը, սպիտակուցների օքսիդատիվ փոփոխությունները, նուկլեինաթթուների հնարավոր վնասումները և դրանց ազդեցությունը բջիջների կառուցվածքային ու գործառական ամբողջականության վրա։ Դիտարկվում են արյան ձևավոր տարրերի, մասնավորապես էրիթրոցիտների, օքսիդատիվ վնասման առանձնահատկությունները, հեմոգլոբինի վիճակի փոփոխությունները և հակաօքսիդանտային պաշտպանության համակարգերի գործունեությունը։ Կարևորվում են հիպոգլիկեմիայի և հիպերգլիկեմիայի պայմաններում նյութափոխանակային գործընթացների տարբերությունները, էներգետիկ հավասարակշռության խանգարումները և հյուսվածքների զգայունությունը օքսիդատիվ ազդեցությունների նկատմամբ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ֆերմենտային և ոչ ֆերմենտային հակաօքսիդանտային համակարգերը, այդ թվում՝ սուպերօքսիդդիսմուտազի, կատալազի, գլուտաթիոնային համակարգի և կենսաբանական այլ պաշտպանական գործոնների նշանակությունը։ Անդրադարձ է կատարվում օքսիդատիվ սթրեսի կենսաքիմիական ցուցանիշների որոշման, հյուսվածքային փոփոխությունների գնահատման և պաշտպանական մեխանիզմների արդյունավետության ուսումնասիրման փորձարարական մեթոդներին։ Առանձնացվում են գլյուկոզայի անբավարարության և ավելցուկի պայմաններում առաջացող բջջային վնասումների ընդհանրություններն ու տարբերությունները, ինչպես նաև դրանց կանխարգելման հնարավոր կենսաքիմիական ուղիները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի օքսիդատիվ սթրեսի, նյութափոխանակային խանգարումների և օրգանիզմի հակաօքսիդանտային պաշտպանության մեխանիզմների ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել կենսաքիմիկոսների, ֆիզիոլոգների, կենսաբանների, էնդոկրինոլոգների, բժշկագիտության հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։
Updated: 2026-10-15
Economics
Էլեկտրաէներգետիկական համակարգի զարգացման կառավարչական հիմնախնդիրները (ՀՀ նյութերով)
Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է էլեկտրաէներգետիկական համակարգի զարգացման կառավարչական հիմնախնդիրներին՝ Հայաստանի Հանրապետության օրինակով՝ ընդգծելով ոլորտի ռազմավարական կառավարման, ինստիտուցիոնալ կազմակերպման և տեխնիկական արդիականացման փոխկապակցված խնդիրները։ Նյութում վերլուծվում է էներգետիկ համակարգի կառավարման կառուցվածքը, արտադրության, փոխանցման և բաշխման օղակների համակարգումը, ինչպես նաև պետական կարգավորման դերը էներգետիկ անվտանգության ապահովման գործընթացում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ներդրումային քաղաքականությանը, ենթակառուցվածքների արդիականացման անհրաժեշտությանը և էներգետիկ շուկայի ազատականացման գործընթացներին, որոնք ազդում են համակարգի արդյունավետության և կայունության վրա։ Աշխատությունը նաև ընդգծում է վերականգնվող էներգիայի աղբյուրների ինտեգրման, էներգետիկ կորուստների նվազեցման և կառավարման թվայնացման կարևորությունը՝ որպես ժամանակակից էներգետիկ համակարգի զարգացման հիմնական ուղղություններ։ Միաժամանակ դիտարկվում են միջազգային փորձի կիրառելիությունը և երկարաժամկետ ռազմավարական պլանավորման անհրաժեշտությունը՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել էներգետիկ համակարգի հուսալիությունն ու մրցունակությունը։
Updated: 2026-09-05
History
Վաղ Բյուզանդական եկեղեցական պատմագրության և V դարի հայ պատմագրության, փոխհարաբերության հիմնախնդիրը (պատմության և պատմականության ըմբռնումը)
Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է վաղ Բյուզանդական եկեղեցական պատմագրության և V դարի հայ պատմագրության փոխհարաբերությունների հիմնախնդրին՝ ընդգծելով պատմության և պատմականության ընկալման տեսական ու գաղափարական հիմքերը երկու ավանդույթներում։ Աշխատանքը կենտրոնանում է այն մտավոր և մշակութային միջավայրի վրա, որտեղ ձևավորվել են վաղ քրիստոնեական պատմագրական դպրոցները՝ հատկապես Կեսարիայի, Կոստանդնուպոլսի և հայկական պատմագրական կենտրոնների ազդեցության համատեքստում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում պատմության ընկալման տարբեր մոդելներին՝ Բյուզանդական եկեղեցական պատմագրության մեջ գերակշռող աստվածաբանական-պրովիդենցիալ մոտեցման և հայ պատմագրության մեջ ձևավորվող ազգային-պատմական ինքնագիտակցության համադրությանը։ Ներկայացվում է, թե ինչպես են V դարի հայ պատմիչները, պահպանելով քրիստոնեական աշխարհայացքը, միաժամանակ ձևավորում պատմական իրադարձությունների ավելի կոնկրետ, ազգային և քաղաքական մեկնաբանություն՝ ստեղծելով պատմականության յուրահատուկ ըմբռնում։ Աշխատանքը վերլուծում է նաև աղբյուրների փոխազդեցությունը, պատմողական ձևերի ընդհանրություններն ու տարբերությունները, ինչպես նաև գաղափարական ազդեցությունների հնարավոր ուղիները երկու ավանդույթների միջև։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ վաղ Բյուզանդական և V դարի հայ պատմագրությունները, թեև ունեն ընդհանուր քրիստոնեական հիմք, զարգացրել են պատմության ընկալման տարբեր համակարգեր՝ ձևավորելով ինչպես համաեկեղեցական, այնպես էլ ազգային պատմական գիտակցության հիմքերը։
Updated: 2026-09-05
Religion
Հոգևոր խորհրդածություններ
Քրիստոնեական հոգևոր կյանքի, հավատքի խորացման և մարդու ներաշխարհի բարոյական կատարելագործման խնդիրներին նվիրված այս աշխատությունը ներկայացնում է հոգևոր խորհրդածությունների ավանդույթը՝ ընթերցողին ուղղորդելով դեպի ինքնաճանաչում, աղոթական կենտրոնացում, մեղքերի գիտակցում և աստվածային ճշմարտությունների շուրջ խորունկ մտորումներ։ Ստեղծագործության գաղափարական հիմքում ընկած է այն համոզմունքը, որ քրիստոնյայի կյանքը պետք է առաջնորդվի ոչ միայն արտաքին կրոնական պարտականությունների կատարմամբ, այլև ներքին հոգևոր աշխատանքով, հավատքի գիտակցված ընկալմամբ և բարոյական ինքնակատարելագործման մշտական ձգտմամբ։ Հոգևոր խորհրդածությունը դիտարկվում է որպես մարդու և Աստծո միջև հաղորդակցության կարևոր ձև, որի միջոցով հավատացյալը հնարավորություն է ստանում վերանայելու իր մտքերը, խոսքերն ու գործերը, գնահատելու սեփական վարքագիծը և ձգտելու հոգևոր կատարելության։ Աշխատության թեմատիկ ուղղվածության կենտրոնում քրիստոնեական կյանքի հիմնարար արժեքներն են՝ հավատը, հույսը, սերը, խոնարհությունը, ապաշխարությունը, համբերությունը, ներողամտությունն ու ողորմածությունը։ Այս առաքինությունները ներկայացվում են որպես մարդու հոգևոր նկարագրի ձևավորման անհրաժեշտ պայմաններ, որոնց գործնական կիրառությունը պետք է արտահայտվի ինչպես անձնական կյանքում, այնպես էլ ուրիշների հետ հարաբերություններում։ Հավատը դիտարկվում է որպես մարդու հոգևոր կյանքի հիմք, հույսը՝ որպես դժվարությունների և փորձությունների ժամանակ նրան զորացնող ուժ, իսկ սերը՝ որպես Աստծո և մերձավորի հետ հարաբերությունների բարձրագույն սկզբունք։ Խոնարհությունը և ապաշխարությունը կարևոր են սեփական անկատարության գիտակցման, սխալների ընդունման և հոգևոր վերափոխման համար, մինչդեռ համբերությունն ու ներողամտությունը նպաստում են ներքին խաղաղության և բարոյական կայունության պահպանմանը։ Հոգևոր խորհրդածությունների կարևոր ուղղություններից է մարդու երկրային կյանքի անցողիկության և հավիտենական արժեքների փոխհարաբերության դիտարկումը։ Քրիստոնեական աշխարհայացքի համաձայն՝ նյութական բարիքները, հասարակական դիրքը և ժամանակավոր հաճույքները չունեն այն մշտական արժեքը, որն ունի մարդու հոգևոր կյանքը։ Այս գաղափարը հավատացյալին մղում է վերանայելու իր առաջնահերթությունները, խուսափելու չափազանց նյութապաշտական ձգտումներից և ուշադրությունը կենտրոնացնելու հոգևոր հարստության ձեռքբերման վրա։ Մարդու կյանքի իմաստը ներկայացվում է Աստծո կամքի ճանաչման, բարոյական պարտականությունների կատարման և հավիտենական կյանքի հույսի համատեքստում։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ ունի նաև ինքնաքննության և խղճի դերի գիտակցումը։ Մարդը պետք է կարողանա անկեղծորեն գնահատել սեփական վարքը, ճանաչել իր թերություններն ու մեղքերը և պատասխանատվություն ստանձնել դրանց հետևանքների համար։ Ինքնաքննությունը չի սահմանափակվում անցյալի սխալների հիշատակմամբ, այլ նպատակ ունի նպաստելու դրանց հաղթահարմանը և նոր, առավել բարեպաշտ կյանքի ձևավորմանը։ Այս գործընթացում աղոթքը դառնում է հոգևոր զորացման, ներքին խաղաղության և աստվածային առաջնորդություն հայցելու կարևոր միջոց։ Այն հավատացյալին օգնում է հաղթահարելու հուսահատությունը, վախը, գայթակղությունները և ներքին հակասությունները՝ ամրապնդելով վստահությունն Աստծո ողորմածության նկատմամբ։ Աշխատության գաղափարական բովանդակության կարևոր բաղադրիչ է նաև Քրիստոսի կյանքի և ուսուցման բարոյական նշանակությունը։ Քրիստոնեական առաքինությունների իրագործումը կապվում է Փրկչի օրինակի հետևման հետ՝ ընդգծելով անձնազոհության, գթասրտության, ճշմարտասիրության և մերձավորի հանդեպ անշահախնդիր սիրո կարևորությունը։ Հոգևոր կատարելագործումը դիտարկվում է որպես շարունակական ընթացք, որը պահանջում է ինքնազսպում, աղոթք, հավատարմություն և Աստծո պատվիրանների գործնական իրականացում։ Այսպիսով, հոգևոր խորհրդածությունը դառնում է ոչ միայն մտավոր զբաղմունք, այլև մարդու ամբողջ կենսակերպի վերափոխման միջոց։ Գրական և գաղափարական առումով աշխատությունը պատկանում է քրիստոնեական խորհրդածական ու բարեպաշտական գրականության ավանդույթին։ Այս ժանրին բնորոշ են հոգևոր մտորումները, բարոյական հորդորները, աստվածաբանական գաղափարների մեկնաբանությունը և ընթերցողի ներաշխարհի վրա ներգործելու ձգտումը։ Նման երկերը նախատեսված են անհատական ընթերցանության, աղոթական կյանքի և անձնական հոգևոր դաստիարակության համար՝ նպաստելով քրիստոնեական ուսմունքի առավել խոր ընկալմանը։ Դրանց առանձնահատկությունն այն է, որ աստվածաբանական սկզբունքները կապվում են մարդու առօրյա կյանքի, բարոյական ընտրության և անձնական պատասխանատվության հետ։ 19-րդ դարի հայ իրականության մեջ հոգևոր խորհրդածական գրականությունը կարևոր դեր ուներ եկեղեցական կրթության և քրիստոնեական արժեքների տարածման գործում։ Հայ հասարակության տարբեր կրթական ու մշակութային կենտրոններում հրատարակվող նման աշխատությունները նպաստում էին հոգևոր գիտելիքների մատչելիությանը, ընթերցանության մշակույթի զարգացմանը և ազգային կրոնական ժառանգության պահպանմանը։ Վենետիկի Սուրբ Ղազարի Մխիթարյան միաբանությունը նշանակալի դեր է ունեցել հայ աստվածաբանական, բանասիրական և հոգևոր գրականության զարգացման գործում։ Միաբանության հրատարակչական գործունեությունը նպաստել է հայերեն գրական լեզվի մշակմանը, կրոնական աշխատությունների բազմացմանը և եվրոպական հոգևոր ու գիտական մտքի հետ հայ ընթերցողի հաղորդակցությանը։ Այս աշխատությունը արժեքավոր է հայ հոգևոր գրականության, քրիստոնեական բարեպաշտության ավանդույթների և 19-րդ դարի հայ եկեղեցական-մշակութային կյանքի ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել աստվածաբաններին, կրոնագետներին, հայագետներին, եկեղեցու պատմաբաններին և հոգևոր-խրատական գրականության ուսումնասիրողներին, ինչպես նաև այն ընթերցողներին, որոնք կարևորում են ինքնաճանաչումը, աղոթական կյանքը և քրիստոնեական բարոյական սկզբունքների կիրառությունը։
Updated: 2026-11-12