Сообщения старинных армянских писателей о Мохаммеде и исламе с VII века

Physics

«Կատարած աշխարհի կամ 1872-ի գիսավորն ու իր զորությունը» աշխատությունը, ըստ վերնագրի, վերաբերում է 1872 թվականին դիտված կամ այդ տարվա հետ կապվող գիսավորին և դրա վերաբերյալ ժամանակակից պատկերացումներին։ Գիսավորները երկնային մարմիններ են, որոնք կազմված են սառույցից, փոշուց և քարային նյութերից․ Արեգակին մոտենալիս դրանց մակերևույթից արտազատվող նյութերը կարող են առաջացնել լուսավոր գազային թաղանթ և երկար պոչ, ինչի շնորհիվ դրանք տեսանելի են դառնում երկնքում։ Պատմական տարբեր ժամանակաշրջաններում գիսավորների հայտնվելը մեծ հետաքրքրություն է առաջացրել և հաճախ մեկնաբանվել է ինչպես գիտական, այնպես էլ կրոնական ու ժողովրդական պատկերացումների շրջանակում։ Աշխատության վերնագրում «զորություն» բառի օգտագործումը կարող է մատնանշել գիսավորի ենթադրյալ ազդեցության, նշանակության կամ բնույթի վերաբերյալ քննարկում։ Հնարավոր է, որ գրքույկը նպատակ ուներ ընթերցողներին ներկայացնելու այդ երկնային երևույթի առանձնահատկությունները, դրա առաջացման կամ շարժման մասին տվյալ ժամանակաշրջանում տարածված բացատրությունները, ինչպես նաև գիսավորների հետ կապված հասարակական մտահոգություններն ու մեկնաբանությունները։ «Կատարած աշխարհի» արտահայտության ճշգրիտ իմաստը նույնպես լրացուցիչ պարզաբանման կարիք ունի, քանի որ առանց բնագրի հնարավոր չէ վստահորեն որոշել՝ այն վերաբերում է աշխարհի կամ տիեզերքի մասին որևէ պատկերացման, թե վերնագրի պատմական ուղղագրության առանձնահատկություն է։ Հրատարակությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել 19-րդ դարի հայերեն գիտահանրամատչելի գրականության, աստղագիտական գիտելիքների տարածման և երկնային երևույթների վերաբերյալ ժամանակի հասարակական պատկերացումների ուսումնասիրության համար։ Այնուամենայնիվ, միայն վերնագրի հիման վրա հնարավոր չէ հաստատել, թե կոնկրետ որ գիսավորն է քննարկվում, ինչ բացատրություններ են ներկայացված կամ արդյոք աշխատությունը գիտական, կրոնական, թե հանրամատչելի մեկնաբանություն է առաջարկում։

Literature

Ժողովածուն նվիրված է արձակ բանաստեղծության գրական ձևին, որը միավորում է արձակի ազատ շարադրանքը և պոեզիային բնորոշ պատկերավորությունը, հուզականությունը և գեղարվեստական արտահայտչականությունը։ Այս ժանրում ստեղծագործությունը կառուցվում է առանց կանոնավոր չափի և հանգավորման պարտադիր պահանջների, սակայն պահպանում է բանաստեղծական խոսքին հատուկ ռիթմը, պատկերների հաջորդականությունն ու զգացմունքային լիցքը։ Արձակ բանաստեղծությունը հնարավորություն է տալիս հեղինակին ազատորեն արտահայտելու մտքեր, ապրումներ, դիտարկումներ և գեղարվեստական տպավորություններ՝ չսահմանափակվելով ավանդական բանաստեղծական կառուցվածքով։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ պոեզիայի ժանրային բազմազանության և 19-րդ դարի վերջին գրական նոր ձևերի տարածման ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն հնարավորություն է տալիս դիտարկելու արձակի և չափածո խոսքի սահմանների ընդլայնման գործընթացը, գրական լեզվի արտահայտչական հնարավորությունները և բանաստեղծական մտածողության դրսևորումները։ Ժողովածուն արժեքավոր նյութ է հայ գեղարվեստական գրականության պատմության, արձակ բանաստեղծության զարգացման և ժամանակաշրջանի գրական մշակույթի ուսումնասիրության համար։

Literature

Աշխատությունը նվիրված է Ավետիք Իսահակյանի պոեզիայի ուսումնասիրությանը՝ նրա ստեղծագործական ժառանգության հիմնական թեմաների, գաղափարների, գեղարվեստական առանձնահատկությունների և բանաստեղծական մտածողության բացահայտմանը։ Հետազոտության կենտրոնում բանաստեղծի քնարերգությունն է, որի միջոցով արտահայտվում են սիրո, կարոտի, հայրենիքի, մարդկային ճակատագրի, մենության, բնության և հոգևոր որոնումների թեմաները։ Ուսումնասիրվում է Իսահակյանի պոեզիայի ձևավորման ընթացքը, դրա կապը հայ ազգային գրական ավանդույթի, ժողովրդական բանահյուսության և համաշխարհային գրական-գեղագիտական ազդեցությունների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բանաստեղծական հերոսի ներաշխարհին, նրա զգացմունքային ապրումներին, հիշողություններին և կյանքի իմաստի որոնումներին։ Աշխատությունը բացահայտում է նաև հայրենիքի թեմայի կարևորությունը, որը բանաստեղծի ստեղծագործության մեջ հաճախ միահյուսվում է ժողովրդի պատմական ճակատագրի, կորստի, օտարության և վերադարձի գաղափարների հետ։ Սիրային քնարերգության ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են սիրո, բաժանման, սպասման և կարոտի հոգեբանական նրբերանգները, ինչպես նաև կնոջ կերպարի գեղարվեստական ներկայացումը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում բնության պատկերներին, որոնք հաճախ ոչ միայն նկարագրական նշանակություն ունեն, այլև արտացոլում են քնարական հերոսի ներքին վիճակը և հոգեբանական ապրումները։ Հետազոտվում են բանաստեղծական լեզվի պարզությունն ու երաժշտականությունը, ժողովրդական խոսքի և պատկերավորման տարրերի կիրառությունը, կրկնությունները, խորհրդանիշները, մակդիրները, համեմատությունները և այլ գեղարվեստական միջոցները։ Իսահակյանի պոեզիան դիտարկվում է նաև ազգային ինքնության և համամարդկային արժեքների համադրության տեսանկյունից, քանի որ նրա ստեղծագործություններում հայկական պատմական ու մշակութային փորձառությունը հաճախ ստանում է համամարդկային հնչեղություն։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու բանաստեղծի անհատական ոճի ձևավորման առանձնահատկությունները և նրա տեղը հայ նորագույն քնարերգության զարգացման պատմության մեջ։ Այն կարող է հետաքրքրել գրականագետներին, հայագետներին, բանասերներին, ուսուցիչներին, ուսանողներին և հայ պոեզիայի սիրահարներին՝ որպես Ավետիք Իսահակյանի ստեղծագործական աշխարհի և գեղարվեստական մտածողության ուսումնասիրության նյութ։

Linguistics

Լեզվաբանական և հայագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է հայերենի բարբառներում կրոնաեկեղեցական բառապաշարի ձևավորման, տարածման, իմաստային առանձնահատկությունների և պատմական զարգացման ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում հայոց լեզվի բարբառային համակարգում կրոնական հասկացությունների, եկեղեցական ծիսակարգերի, հոգևոր պաշտոնների, տոների, հավատալիքների և պաշտամունքային առարկաների անվանումների գործածության առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կրոնաեկեղեցական բառերի ծագումնաբանությանը, դրանց հնչյունական ու ձևաբանական տարբերակներին, իմաստային փոփոխություններին և աշխարհագրական տարածվածությանը։ Վերլուծվում են գրական հայերենի և բարբառների կրոնական բառապաշարի փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև գրաբարի, միջին հայերենի և օտար լեզուների ազդեցությունները բարբառային բառամթերքի ձևավորման վրա։ Դիտարկվում են քրիստոնեական ավանդույթների, ժողովրդական հավատալիքների և տեղական ծիսական սովորույթների արտացոլումները լեզվական միավորներում՝ ընդգծելով դրանց մշակութային և ազգագրական նշանակությունը։ Քննարկվում են կրոնաեկեղեցական բառապաշարի թեմատիկ դասակարգման, բարբառային տարբերակների համեմատության, բառերի ստուգաբանության և պատմական իմաստաբանության հետ կապված հարցերը։ Անդրադարձ է կատարվում բարբառային բառամթերքի պահպանման, լեզվական ժառանգության փաստագրման և հայ ժողովրդի հոգևոր մշակույթի ուսումնասիրության համար կրոնական բառապաշարի հետազոտության կարևորությանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայոց լեզվի պատմության, բարբառագիտության, բառագիտության, ստուգաբանության, ազգագրության և հայ եկեղեցական մշակույթի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։

History

Աշխատությունը ընդհանուր պատմության ուսուցման համար նախատեսված դասագիրք է, որի նպատակն է ներկայացնել մարդկության պատմական զարգացման ընթացքը, տարբեր ժողովուրդների ու քաղաքակրթությունների անցյալը և համաշխարհային նշանակություն ունեցող իրադարձությունները։ Այն պատմական գիտելիքները միավորում է ուսումնական շարադրանքի մեջ՝ նպաստելով ժամանակագրական կողմնորոշման, պատմական փաստերի ըմբռնման և իրադարձությունների միջև պատճառահետևանքային կապերը բացահայտելու կարողությունների ձևավորմանը։ Ընդհանուր պատմության ուսումնասիրությունը ներառում է մարդկային հասարակությունների առաջացումը, հին քաղաքակրթությունների զարգացումը, պետությունների և կայսրությունների կազմավորումը, քաղաքական ու հասարակական համակարգերի փոփոխությունները, պատերազմներն ու ժողովուրդների փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև կրոնական, մշակութային և տնտեսական կյանքի զարգացումը։ Նման դասագրքերի հիմնական նշանակությունն անցյալի վերաբերյալ գիտելիքների համակարգված փոխանցումն է և պատմական գործընթացները համեմատական դիտանկյունից հասկանալու հնարավորության ընձեռումը։ Դրանք սովորողներին օգնում են ճանաչել տարբեր ժողովուրդների պատմական փորձը, ըմբռնել քաղաքակրթությունների փոխազդեցությունը և գնահատել պատմական իրադարձությունների ազդեցությունը հասարակությունների հետագա զարգացման վրա։ Գիրքը կարևոր է նաև 19-րդ դարի հայալեզու կրթական գրականության պատմության տեսանկյունից՝ որպես հայերենով պատմական գիտելիքների տարածման և ուսումնական նյութերի մշակման օրինակ։ Այն կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, մանկավարժներին, կրթության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին և համաշխարհային պատմության դասավանդման ավանդույթներով հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Sociology

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում հաշմանդամություն ունեցող անձանց սոցիալական պաշտպանության արդիական մոտեցումների ուսումնասիրությանը և դրանց արդյունավետ իրագործման հնարավորությունների ու հեռանկարների վերլուծությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել սոցիալական պաշտպանության այնպիսի համակարգերի և մեխանիզմների անհրաժեշտությունը, որոնք հաշմանդամություն ունեցող անձանց կապահովեն ոչ միայն սոցիալական աջակցության որոշակի ձևերով, այլև հասարակական կյանքին լիարժեք և հավասար մասնակցության իրական հնարավորություններով։ Աշխատության հիմքում ընկած է հաշմանդամության նկատմամբ ժամանակակից մոտեցումը, որի շրջանակում շեշտը տեղափոխվում է միայն բժշկական կամ խնամակալական ընկալումներից դեպի մարդու իրավունքների, սոցիալական ներառման, հավասար հնարավորությունների և անկախ կյանքի սկզբունքները։ Այս տեսանկյունից հաշմանդամություն ունեցող անձը դիտարկվում է ոչ թե պարզապես սոցիալական աջակցության ստացող, այլ հասարակության լիարժեք անդամ, որի իրավունքների իրացման համար անհրաժեշտ է վերացնել ֆիզիկական, տեղեկատվական, կրթական, տնտեսական և սոցիալական խոչընդոտները։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է սոցիալական պաշտպանության գործող համակարգի վերլուծությունը՝ ներառելով պետական նպաստները, սոցիալական ծառայությունները, վերականգնողական ծրագրերը, զբաղվածությանն աջակցող միջոցառումները, առողջապահական և կրթական ծառայությունների հասանելիությունը և սոցիալական աջակցության այլ ձևերը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում սոցիալական պաշտպանության հասցեականության, արդյունավետության և մատչելիության խնդիրներին, ինչպես նաև այն հանգամանքին, թե որքանով են գործող մեխանիզմները համապատասխանում հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրական կարիքներին։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել ներառական կրթության, մասնագիտական ուսուցման և զբաղվածության հիմնախնդիրը, քանի որ տնտեսական ինքնուրույնությունը և աշխատանքային շուկայում հավասար մասնակցությունը սոցիալական ներառման առանցքային պայմաններից են։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում են մատչելի միջավայրի ստեղծման, հասարակական տրանսպորտի, շենքերի և տեղեկատվական համակարգերի հասանելիության հարցերը, որոնք անմիջականորեն ազդում են մարդու ինքնուրույնության և հասարակական կյանքում մասնակցության հնարավորությունների վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև ընտանիքի, համայնքի, հասարակական կազմակերպությունների և պետական կառույցների դերերն ու փոխգործակցությունը սոցիալական պաշտպանության համակարգում։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի սոցիալական ծառայությունների ապակենտրոնացման և համայնքային մակարդակում դրանց հասանելիության հարցը, քանի որ արդյունավետ աջակցությունը պետք է հնարավորինս մոտ լինի անձի բնակության և առօրյա կյանքի միջավայրին։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև խտրականության, սոցիալական մեկուսացման, աղքատության, գործազրկության և հասարակական կարծրատիպերի խնդիրներին, որոնք հաճախ սահմանափակում են հաշմանդամություն ունեցող անձանց լիարժեք ինտեգրումը հասարակության մեջ։ Հեռանկարային ուղղությունների շարքում կարևոր են անհատականացված սոցիալական ծառայությունների զարգացումը, անկախ կյանքի հնարավորությունների ընդլայնումը, անձի ինքնորոշման և որոշումների կայացման իրավունքի ապահովումը, թվային և ֆիզիկական հասանելիության բարելավումը, ինչպես նաև պետական և հասարակական կառույցների համագործակցության ամրապնդումը։ Աշխատության գործնական նշանակությունն այն է, որ դրա արդյունքները կարող են օգտագործվել սոցիալական քաղաքականության կատարելագործման, սոցիալական ծառայությունների արդյունավետության բարձրացման և ներառական հասարակության ձևավորմանն ուղղված ծրագրերի մշակման ընթացքում։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել սոցիալական քաղաքականության մասնագետներին, սոցիալական աշխատողներին, իրավաբաններին, պետական կառավարման և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ներկայացուցիչներին, հասարակական կազմակերպություններին, հետազոտողներին և սոցիալական պաշտպանության ոլորտով հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը հաշմանդամություն ունեցող անձանց սոցիալական պաշտպանությունը դիտարկում է որպես մարդու իրավունքների և սոցիալական արդարության ապահովման համակարգային խնդիր՝ ընդգծելով պետական քաղաքականության, ծառայությունների, ներառական միջավայրի և հասարակական վերաբերմունքի փոխկապակցված բարեփոխումների անհրաժեշտությունը։