Старинные армянские надписи в музее Общества истории и древностей в Одессе

Linguistics

Այս աշխատությունը նվիրված է հայկական տեղանվանական հիմքերով կազմված ազգանունների ծագման, ձևավորման և տարածման համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Գրքում վերլուծվում են բնակավայրերի, գավառների, պատմական շրջանների և աշխարհագրական այլ անվանումներից առաջացած ազգանունների կազմության օրինաչափությունները, լեզվական առանձնահատկությունները և պատմամշակութային նշանակությունը։ Հեղինակը ներկայացնում է տեղանունների և ազգանունների փոխկապակցվածությունը՝ բացահայտելով բնակչության տեղաշարժերի, գաղթերի, բնակավայրերի պատմության և ինքնության պահպանման դերը հայկական անվանագիտության զարգացման մեջ։ Աշխատությունում քննարկվում են ազգանունների բառագիտական, ստուգաբանական և ձևաբանական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրանց կապը Հայաստանի և պատմական Հայաստանի տարբեր բնակավայրերի հետ։ Գիրքը արժեքավոր աղբյուր է լեզվաբանների, պատմաբանների, ազգագրագետների, տոհմաբանության ուսումնասիրողների, ուսանողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են հայկական ազգանունների ծագմամբ, անվանագիտությամբ և ազգային մշակութային ժառանգությամբ։

Technology

Այս թեման վերաբերում է դաշտային (պոլային) խնդիրների լուծման ավտոմատացված համակարգերի նախագծմանը, որոնք նախատեսված են իրական ֆիզիկական միջավայրերում տվյալների հավաքագրման, մշակման և որոշումների ընդունման գործընթացների ավտոմատացման համար։ Նման համակարգերը սովորաբար համատեղում են սենսորային ցանցեր, բջջային կամ ռոբոտացված հարթակներ, կապի միջոցներ և հաշվարկային մոդուլներ՝ ապահովելով բարդ տարածական խնդիրների օպերատիվ լուծում առանց մարդու մշտական միջամտության։ Դաշտային խնդիրները կարող են ներառել գյուղատնտեսական մոնիթորինգ, երկրաբանական հետազոտություններ, շրջակա միջավայրի վերահսկում, արտակարգ իրավիճակների գնահատում կամ ինժեներական օբյեկտների ստուգում, որտեղ տվյալների հավաքագրումը տեղի է ունենում ոչ կառուցվածքային և հաճախ փոփոխվող պայմաններում։ Համակարգի հիմնական բաղադրիչներից են տվյալների ընդունման սենսորները, կապի ինտեգրված ենթահամակարգերը և կենտրոնացված կամ բաշխված հաշվարկային միջուկը, որը իրականացնում է վերլուծություն և որոշումների ձևավորում՝ հաճախ կիրառելով մեքենայական ուսուցման և օպտիմալացման ալգորիթմներ։ Կարևոր է նաև համակարգի ադապտիվությունը՝ փոփոխվող միջավայրին արագ հարմարվելու, սխալների հանդուրժողականության և իրական ժամանակում աշխատելու ունակությունը։ Նման մոտեցումները լայնորեն կիրառվում են խելացի գյուղատնտեսության, անօդաչու համակարգերի, բնապահպանական մոնիթորինգի և ճարտարագիտական ախտորոշման ոլորտներում՝ ապահովելով դաշտային գործընթացների ավելի բարձր ճշգրտություն և արդյունավետություն։

History

Պատմագիտական և հնագիտական բնույթի աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի պատմական հուշարձանների լուսանկարչական փաստագրման գիտական նշանակության ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով լուսանկարիչ Գ. Կյուրքչյանցի ստեղծած լուսանկարչական ալբոմի հնագիտական և պատմամշակութային արժեքին։ Ուսումնասիրության հիմնական ուղղությունը կապված է լուսանկարչության՝ որպես պատմական սկզբնաղբյուրի և հնագիտական հետազոտության օժանդակ միջոցի կիրառման հնարավորությունների բացահայտման հետ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է Հայաստանի ճարտարապետական հուշարձանների, հնագիտական վայրերի, պատմական կառույցների և մշակութային ժառանգության տեսողական վավերագրման նշանակությունը, ինչպես նաև լուսանկարչական նյութերի օգտագործումը պատմական անցյալի ուսումնասիրության և հուշարձանների պահպանության գործընթացներում։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի լուսանկարների միջոցով հուշարձանների արտաքին տեսքի, կառուցվածքային առանձնահատկությունների, ճարտարապետական հորինվածքների, զարդաքանդակների, արձանագրությունների և շրջակա պատմական միջավայրի ուսումնասիրության հնարավորությունները։ Լուսանկարչական ալբոմները հնագիտության և արվեստի պատմության համար կարևոր աղբյուրներ են, քանի որ հնարավորություն են տալիս պահպանելու հուշարձանների որոշակի ժամանակաշրջանի վիճակի տեսողական վկայությունները և հետագայում համեմատելու դրանք վերականգնման, բնական քայքայման կամ մարդկային գործունեության հետևանքով առաջացած փոփոխությունների հետ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է լուսանկարչական պատկերների փաստագրական հավաստիության, դրանց տեղեկատվական բովանդակության և գիտական մեկնաբանության մեթոդների գնահատումը։ Հայաստանի պատմական հուշարձանների լուսանկարչական ուսումնասիրությունը առանձնահատուկ նշանակություն է ունեցել հնագիտության, պատմական աշխարհագրության և ճարտարապետության պատմության զարգացման ընթացքում, երբ լուսանկարչական տեխնոլոգիաների տարածումը նոր հնարավորություններ ստեղծեց մշակութային արժեքների համակարգված փաստագրման համար։ Աշխատության թեմատիկան առնչվում է նաև հայ միջնադարյան ճարտարապետության, եկեղեցական և վանական համալիրների, հնագույն բնակավայրերի, ամրաշինական կառույցների, խաչքարերի և վիմագիր արձանագրությունների ուսումնասիրման պատմությանը։ Լուսանկարչական նյութերի գիտական արժևորումը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու պատմական հուշարձանները ոչ միայն որպես գեղարվեստական կամ ճարտարապետական ստեղծագործություններ, այլև որպես հասարակական, կրոնական և մշակութային կյանքի վերաբերյալ տեղեկություններ պահպանող նյութական վկայություններ։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում լուսանկարչական պատկերների և գրավոր պատմական աղբյուրների համադրության հնարավորությունները, որոնց միջոցով կարելի է ճշգրտել հուշարձանների տեղադրությունը, կառուցման ժամանակաշրջանը, գործառնական նշանակությունը և պատմական զարգացման որոշ առանձնահատկություններ։ Հետազոտության շրջանակում կարևորվում է նաև լուսանկարչական ալբոմների դերը պատմամշակութային ժառանգության հանրահռչակման, գիտական տեղեկատվության տարածման և Հայաստանի հնագիտական հարստությունների նկատմամբ հասարակական հետաքրքրության ձևավորման գործում։ Նման հրատարակությունները կարևոր նշանակություն են ունեցել հատկապես այն ժամանակաշրջաններում, երբ պատմական հուշարձանների անմիջական ուսումնասիրությունը սահմանափակված էր ճանապարհային, տեխնիկական կամ կազմակերպչական դժվարություններով, իսկ լուսանկարչական պատկերները հնարավորություն էին տալիս հետազոտողներին ծանոթանալու հեռավոր վայրերում գտնվող մշակութային արժեքներին։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է հնագիտական լուսանկարչության պատմության, տեսողական սկզբնաղբյուրների քննադատության և Հայաստանի մշակութային ժառանգության փաստագրման վաղ շրջանի փորձի ուսումնասիրությամբ։ Լուսանկարչական ալբոմի հնագիտական արժեքի գնահատումը կարևոր է նաև պատմական պատկերների պահպանման, դրանց գիտական դասակարգման և ժամանակակից հետազոտական աշխատանքներում կիրառման տեսանկյունից։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել հնագետներին, պատմաբաններին, արվեստաբաններին, ճարտարապետության պատմաբաններին, հայագետներին, թանգարանագետներին, լուսանկարչության պատմության մասնագետներին և մշակութային ժառանգության պահպանությամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև Հայաստանի պատմական լուսանկարչության, հնագիտական ուսումնասիրությունների և հուշարձանների վավերագրման մեթոդների զարգացման պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Աշխատությունն ունի պատմագիտական, հնագիտական, աղբյուրագիտական և մշակութաբանական նշանակություն՝ նպաստելով լուսանկարչական ժառանգության գիտական արժեքի ճանաչմանը, պատմական պատկերների՝ որպես հետազոտական նյութի կիրառման հնարավորությունների բացահայտմանը և Հայաստանի նյութական մշակույթի ուսումնասիրության պատմության առավել ամբողջական ընկալմանը։

Other Subjects

Հրատարակությունը ներկայացնում է 1850 թվականի օրացուցային տվյալներն ու եղանակային գուշակությունները՝ միավորելով ժամանակի հաշվարկման գործնական տեղեկություններն ու բնության երևույթների վերաբերյալ ժողովրդական պատկերացումները։ Օրացույցային բաժինը նախատեսված էր տարվա ամիսների, օրերի և ամսաթվերի հերթականությանը հետևելու, կարևոր օրերը հիշելու և առօրյա գործերը կազմակերպելու համար։ Քրիստոսի ծննդյան և հայոց թվականությունների զուգահեռ կիրառումը հնարավորություն էր տալիս համադրել տարբեր թվագրական համակարգերը՝ պահպանելով հայկական ժամանակագրական ավանդույթը։ Եղանակային գուշակությունները ներկայացնում են բնության փոփոխությունները դիտարկելու և դրանց հետագա ընթացքը կանխատեսելու ժողովրդական փորձը։ Դրանք կարող էին անդրադառնալ տարվա եղանակներին, տեղումների, ցրտի ու տաքության փոփոխություններին և եղանակային պայմանների հնարավոր ազդեցությանը գյուղատնտեսական աշխատանքների ու առօրյա կյանքի վրա։ Այս տեղեկությունները կարևոր են որպես անցյալի բնաճանաչողական պատկերացումների և կենցաղային փորձի արտահայտություն, թեև դրանք չեն կարող նույնացվել ժամանակակից գիտական օդերևութաբանության հետ։ Օրացույցի և եղանակային կանխատեսումների համադրությունը վկայում է նման հրատարակությունների գործնական նշանակության մասին․ դրանք օգնում էին ոչ միայն կազմակերպել ժամանակը, այլև կողմնորոշվել տարվա բնական ընթացքի վերաբերյալ տարածված պատկերացումներում։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ տոմարագիտության, ժողովրդական հավատալիքների, բնության ընկալման և 19-րդ դարի հայկական տպագիր մշակույթի ուսումնասիրության համար։

Economics

Անցումային տնտեսության պայմաններում հասարակության սոցիալական կառուցվածքը բնութագրվում է խորքային փոփոխություններով, որոնք առաջանում են կենտրոնացված պլանային տնտեսությունից դեպի շուկայական հարաբերություններ անցման հետևանքով, ինչի արդյունքում փոխվում են սոցիալական խմբերի կազմը, եկամուտների բաշխումը, զբաղվածության ձևերը և սոցիալական շարժունակության մակարդակը։ Այս փուլում ձևավորվում են նոր սոցիալական շերտեր՝ ձեռնարկատերեր, մասնավոր հատվածի աշխատողներ, փոքր և միջին բիզնեսի սեփականատերեր, ինչպես նաև ֆինանսական և ծառայությունների ոլորտի մասնագետներ, մինչդեռ նախկին համակարգում գերիշխող պետական հատվածի աշխատողների դիրքը աստիճանաբար փոխվում է և հաճախ ուղեկցվում է սոցիալական անորոշությամբ։ Միաժամանակ նկատվում է սոցիալական անհավասարության աճ, քանի որ եկամուտների բաշխումը դառնում է ավելի տարբերակված, իսկ բնակչության որոշ խմբեր կարող են հայտնվել աղքատության կամ սոցիալական խոցելիության մեջ՝ պայմանավորված աշխատանքի կորստով, գնաճով և սոցիալական պաշտպանության մեխանիզմների ոչ բավարար զարգացմամբ։ Անցումային տնտեսությունում կարևոր դեր է ստանում նաև միջին դասի ձևավորումը, որը հանդիսանում է սոցիալական կայունության հիմնական գործոններից մեկը, սակայն դրա ձևավորումը հաճախ դանդաղ և անհավասար գործընթաց է։ Զուգահեռաբար փոփոխվում են նաև կրթական և մասնագիտական պահանջները, ինչը նպաստում է սոցիալական շարժունակությանը՝ թույլ տալով որոշ անհատների բարձրանալ սոցիալական սանդուղքով, սակայն միաժամանակ առաջացնում է անհավասար հնարավորություններ տարբեր խմբերի միջև։ Ընդհանուր առմամբ, անցումային տնտեսությունում սոցիալական կառուցվածքը դառնում է ավելի դինամիկ, բազմաշերտ և երբեմն անկայուն, որտեղ սոցիալական հարաբերությունները ենթարկվում են շուկայի օրենքների ազդեցությանը և նոր տնտեսական իրականությանը հարմարվելու գործընթացին։

Religion

Աշխատության վերնագիրը հուշում է հոգևոր-գովաբանական բնույթի ստեղծագործության մասին, որի առանցքում անթառամ ծաղկի պատկերն է՝ որպես մաքրության, առաքինության, հոգևոր գեղեցկության և հավիտենական արժեքների խորհրդանիշ։ Քրիստոնեական գրականության մեջ ծաղկային պատկերները հաճախ օգտագործվում են սրբության, հավատքի ամրության, բարեգործության և աստվածային շնորհի արտահայտման համար։ Այս տեսանկյունից ստեղծագործությունը կարելի է դիտարկել որպես հոգևոր խորհրդածություն, որտեղ արտաքին գեղեցկության պատկերը վերածվում է ներքին կատարելության և բարոյական բարձրության այլաբանության։ Նման բնույթի երկերում գովաբանությունը սովորաբար միահյուսվում է խրատական մտքերի, հավատացյալի վարքի օրինակների և աստվածահաճո կյանքի մասին խորհրդածությունների հետ՝ ընթերցողին ուղղորդելով դեպի առաքինություն, խոնարհություն, նվիրում և հոգևոր ինքնակատարելագործում։ Գործածված խորհրդանշական լեզուն կարող է ընթերցողին մղել խորհելու ժամանակավորի և հավիտենականի, երկրային գեղեցկության և հոգևոր արժեքների փոխհարաբերության շուրջ։ Այսպիսի գրականությունը կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ եկեղեցական մշակույթի գովաբանական ավանդույթում՝ պահպանելով հոգևոր պատկերավորման, խորհրդանշական մտածողության և բարոյական դաստիարակության ձևերը։