Սուրբ Եփրեմ Ասորու մատենագրությունը, հատոր չորրորդ

Linguistics

Ճարտասանություն աշխատությունը նվիրված է լեզվաբանական արվեստի կարևորագույն ճյուղերից մեկին՝ ճարտասանության տեսությանը և գործնական կիրառմանը՝ ներկայացնելով բանավոր խոսքի կառուցվածքի, արտահայտչական միջոցների, բանական և զգայական ուժերի համադրության սկզբունքները։ Գրքում մանրամասնորեն քննարկվում են ճարտասանության պատմական զարգացումը, տեսակներն ու ոճերը, խոսքի հմտությունների ձևավորման մեթոդները, լսարանի վրա ազդելու և համոզելու տեխնիկաները, ինչպես նաև բանավոր խոսքի մշակման և արտահայտման նրբությունները։ Հեղինակը անդրադառնում է խոսքի կազմի, ճշգրտության, գեղեցկության և հնչյունային կողմերի կարևորությանը, ընդգծում է ճարտասանության գործնական կիրառությունը կրթության, մշակույթի, քաղաքականության և հասարակական կյանքի տարբեր ոլորտներում։ Աշխատությունում ներառված են օրինակներ, վարժանքներ և խորհուրդներ, որոնք նպաստում են խոսքի զարգացմանը, հմտությունների ձևավորմանը և բանավոր ինքնատիրապետման բարձրացմանը։ Գիրքը ուսուցողական և ուղեցույցային բնույթ ունի՝ դարձնելով այն արժեքավոր ուսումնական միջոց թե ուսանողների, թե մասնագետների համար, ովքեր ցանկանում են խորացնել գիտելիքները բանավոր արտահայտչի արվեստում և կատարելագործել խոսքի ազդեցիկությունը։

Political Science

Հրատարակությունը ներկայացնում է Ազգային ընդհանուր ժողովի քսաներորդ նիստի պաշտոնական ատենագրությունը՝ պահպանելով ժողովի աշխատանքների ընթացքի, քննարկումների և նիստի ընթացքում բարձրացված հարցերի փաստագրական արձանագրությունը։ Այն կարևոր պատմական սկզբնաղբյուր է 19-րդ դարի հայ համայնքային ինքնակառավարման, ազգային ներկայացուցչական մարմինների գործունեության և Կոստանդնուպոլսի հայ հասարակական կյանքի ուսումնասիրության համար։ Ատենագրության միջոցով հնարավոր է ծանոթանալ ժողովական քննարկումների կազմակերպման ձևին, մասնակիցների ելույթներին, արտահայտված տեսակետներին և ներկայացված առաջարկությունների արձանագրման եղանակին։ Նման փաստաթղթերը հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու ազգային կառույցների գործառույթները, համայնքային կառավարման սկզբունքները և հասարակական նշանակության հարցերի քննարկման ու որոշումների ընդունման ընթացակարգերը։ Դրանք նաև արժեքավոր տեղեկություններ են հաղորդում հայ համայնքի կազմակերպական կյանքի, ներկայացուցչական մարմնի դերի և ազգային հաստատությունների գործունեության մասին։ Ատենագրության պաշտոնական ձևակերպումները, ժողովական խոսքի առանձնահատկություններն ու վարչական գրագրության լեզուն կարևոր նյութ են ժամանակաշրջանի հայերենի և փաստաթղթային մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Հրատարակությունն ունի վավերագրական նշանակություն՝ որպես հայ ազգային հաստատությունների պատմությունը, համայնքային կառավարման ավանդույթներն ու 19-րդ դարի հասարակական-քաղաքական միջավայրը լուսաբանող սկզբնաղբյուր։

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է հայերենի հնչյունների ուսումնասիրությանը և վերաբերում է հայ լեզվաբանության կարևորագույն ոլորտներից մեկին՝ լեզվի հնչյունային համակարգի բնութագրմանն ու օրինաչափությունների բացահայտմանը։ Հայերենի հնչյունները լեզվի կառուցվածքի հիմնարար բաղադրիչներն են, որոնց առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը կարևոր է ինչպես ճիշտ արտասանության և բանավոր խոսքի մշակույթի, այնպես էլ գրավոր լեզվի և լեզվական համակարգի ընդհանուր ըմբռնման համար։ Հնչյունաբանական քննությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու ձայնավորների և բաղաձայնների տարբերակմանը, դրանց արտաբերման առանձնահատկություններին, հնչյունների փոխազդեցությանը, բառերի հնչյունական կազմին և խոսքի հնչյունային կազմակերպմանը։ Հայերենի հնչյունային համակարգի ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև գրի և արտասանության փոխհարաբերությունների, ուղղագրական ավանդույթների, լեզվական փոփոխությունների և բարբառային տարբերությունների հետազոտման համար։ Տասնիններորդ դարի հայ լեզվաբանական մտքի զարգացման համատեքստում նման թեմայով աշխատությունները վկայում են հայերենի կառուցվածքը գիտականորեն նկարագրելու, լեզվական երևույթները դասակարգելու և մայրենի լեզվի ուսումնասիրությունը համակարգված հիմքերի վրա դնելու հետաքրքրության մասին։ Հնչյունների ուսումնասիրությունը նաև անմիջական կապ ունի լեզվի ուսուցման հետ, քանի որ նպաստում է արտասանության հմտությունների զարգացմանը, լեզվական գիտելիքների խորացմանը և հայերեն խոսքի առանձնահատկությունների գիտակցված ընկալմանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հայոց լեզվի պատմությամբ, հնչյունաբանությամբ, հայ լեզվաբանական մտքի ձևավորմամբ և հայերենի կառուցվածքային առանձնահատկություններով զբաղվող մասնագետներին։ Այն օգտակար է լեզվաբանների, բանասերների, ուսուցիչների, հայերենը խորությամբ ուսումնասիրող ուսանողների և հին հայերեն գիտական գրականությամբ հետաքրքրվողների համար։ Որպես պատմական լեզվաբանական հրատարակություն՝ այն կարևոր է հայերենի գիտական ուսումնասիրության ավանդույթների, լեզվական հարցերի շուրջ ձևավորված մասնագիտական հետաքրքրությունների և հայերեն լեզվաբանական գրականության զարգացման ընթացքի ուսումնասիրության տեսանկյունից։

German

Գիրքը նվիրված է գերմաներենի քերականական կառուցվածքի համակարգված ներկայացմանն ու լեզվի ուսուցմանն անհրաժեշտ կանոնների բացատրությանը։ Այն նպատակ ունի ընթերցողին ծանոթացնելու գերմաներենի լեզվական առանձնահատկություններին, բառերի ձևափոխությանը, խոսքի մասերին, բայական համակարգին, հոլովական ձևերին և նախադասության կառուցման սկզբունքներին։ Քերականական գիտելիքների յուրացումը կարևոր հիմք է օտար լեզվով ճիշտ խոսելու, գրելու, կարդալու և տարբեր հաղորդակցական իրավիճակներում արտահայտվելու համար։ Նման աշխատությունները հնարավորություն են տվել հայ ընթերցողներին ուսումնասիրելու եվրոպական լեզուներից մեկը՝ լեզվական կանոնները ներկայացնելով ուսուցման համար նախատեսված համակարգված ձևով։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև 19-րդ դարի հայ կրթական և լեզվաբանական մտքի պատմության տեսանկյունից, քանի որ արտացոլում է օտար լեզուների ուսուցման նկատմամբ աճող հետաքրքրությունն ու գիտելիքների տարածման ձգտումը։ Այն արժեքավոր է գերմաներենի ուսուցման պատմության, հայ-գերմանական մշակութային կապերի և հայերեն լեզվաբանական գրականության զարգացման ուսումնասիրության համար։

Culture

Աշխատությունը նվիրված է 1991-2016 թվականներին հայկական գրքարվեստի զարգացման, վերափոխման և գեղարվեստական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով Հայաստանի անկախության շրջանի գրքի ստեղծման, ձևավորման, հրատարակման և տարածման գործընթացները։ Ուսումնասիրության առանցքում գիրքն է՝ որպես ոչ միայն գիտելիքի և գրական բովանդակության փոխանցման միջոց, այլև արվեստի ինքնուրույն ստեղծագործական ամբողջություն, որի տեսքը ձևավորվում է տպագրական տեխնոլոգիաների, գրաֆիկական լուծումների, նկարազարդման, տառարվեստի, կազմի, նյութերի և հրատարակչական մշակույթի փոխազդեցությամբ։ 1991 թվականից հետո Հայաստանի հասարակական, քաղաքական և տնտեսական համակարգում տեղի ունեցած փոփոխությունները զգալի ազդեցություն ունեցան նաև գրքի մշակույթի վրա։ Պետական հրատարակչական համակարգի վերափոխումը, մասնավոր հրատարակչությունների առաջացումը, շուկայական հարաբերությունների հաստատումը և տպագրական տեխնոլոգիաների զարգացումը նոր պայմաններ ստեղծեցին գրքի արտադրության և ձևավորման համար։ Այդ փոփոխությունները նպաստեցին հեղինակների, նկարիչների, ձևավորողների և հրատարակիչների ստեղծագործական ինքնուրույնության ընդլայնմանը՝ միաժամանակ առաջ բերելով ֆինանսավորման, տպաքանակների, նյութական հնարավորությունների և գրքի տարածման նոր խնդիրներ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է անկախության շրջանի հայկական գրքի արտաքին ձևավորման ուսումնասիրությունը։ Կարող են քննության առնվել կազմի ձևավորումը, տիտղոսաթերթը, շապիկը, տառատեսակների ընտրությունը, էջադրությունը, նկարազարդումները, գունային լուծումները և ընդհանուր կոմպոզիցիոն կառուցվածքը։ Այս բաղադրիչների համադրությունը յուրաքանչյուր հրատարակությանը հաղորդում է յուրահատուկ տեսք և որոշում նրա գեղարվեստական ու տեղեկատվական ընկալումը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի գրքի նկարազարդման արվեստը։ Նկարիչների աշխատանքում կարող են համադրվել ավանդական հայկական մանրանկարչության, միջնադարյան ձեռագրերի, ազգային զարդարվեստի և ժողովրդական արվեստի մոտիվները ժամանակակից գրաֆիկական մտածողության հետ։ Այդ կապը հնարավորություն է տալիս հայկական գրքին հաղորդել ազգային ինքնատիպություն՝ միաժամանակ օգտագործելով ժամանակակից արվեստի և դիզայնի արտահայտչական միջոցները։ Հետազոտության շրջանակում կարող է ուսումնասիրվել նաև հայկական տառարվեստի և տառատեսակների կիրառությունը։ Հայոց գրի ինքնատիպ համակարգը գրքի գեղարվեստական ձևավորման կարևոր բաղադրիչներից է, և տարբեր ժամանակաշրջաններում ստեղծված ու կիրառված տառատեսակները հնարավորություն են տալիս ձևավորողներին միավորել ընթերցելիությունը, ֆունկցիոնալությունը և գեղարվեստական արտահայտչականությունը։ Անկախության տարիներին թվային տեխնոլոգիաների տարածումը նոր հնարավորություններ ստեղծեց նաև գրքի ձևավորման համար՝ փոխելով ինչպես աշխատանքի տեխնիկան, այնպես էլ գրաֆիկական լուծումների բազմազանությունը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ տարբեր ժանրերի և թեմատիկ ուղղությունների հրատարակություններին՝ գեղարվեստական գրականությանը, մանկական գրքերին, գիտական և ակադեմիական հրատարակություններին, արվեստի ալբոմներին, պատմական ու հայագիտական աշխատություններին, ուսումնական գրականությանը և շքեղ պատկերազարդ հրատարակություններին։ Յուրաքանչյուր ոլորտում գրքի ձևավորումը կարող է ունենալ իր առանձնահատկությունները՝ պայմանավորված բովանդակությամբ, ընթերցողին ներկայացվող պահանջներով և հրատարակության նպատակով։ Կարևոր թեմա է նաև ավանդույթի և նորարարության փոխհարաբերությունը։ Անկախության շրջանում հայկական գրքարվեստը մի կողմից շարունակում էր օգտագործել հայ գրքի պատմական հարուստ ժառանգությունը, մյուս կողմից ակտիվորեն յուրացնում էր ժամանակակից գրաֆիկական դիզայնի և տպագրական տեխնոլոգիաների հնարավորությունները։ Այս գործընթացում ձևավորվում էր ազգային ինքնության պահպանման և ժամանակակից գեղարվեստական լեզվի որոնման յուրահատուկ համադրություն։ Ուսումնասիրության մեջ կարող է կարևոր տեղ զբաղեցնել նաև հայ գրքարվեստի կապը համաշխարհային գրքի ձևավորման զարգացումների հետ։ Թվային տպագրության, համակարգչային գրաֆիկայի և նոր դիզայնի սկզբունքների ներթափանցումը հայկական հրատարակչական միջավայր հնարավորություն տվեց ընդլայնել ձևավորման հնարավորությունները և արագացնել արտադրական գործընթացները։ Միաժամանակ առաջացավ գրքի գեղարվեստական որակի և տեխնոլոգիական հնարավորությունների հավասարակշռման խնդիրը։ Աշխատության պատմամշակութային արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ 1991-2016 թվականները հայկական գրքի զարգացման համար առանձնահատուկ անցումային շրջան են։ Այդ ժամանակահատվածում ձևավորվեց անկախ Հայաստանի հրատարակչական նոր միջավայրը, զարգացան մասնավոր նախաձեռնությունները, վերափոխվեցին գրքի արտադրության և տարածման մեխանիզմները, իսկ ազգային մշակութային ժառանգության նկատմամբ նոր հետաքրքրությունը նպաստեց պատմական ձևերի վերաիմաստավորմանը։ Գրքի յուրաքանչյուր հրատարակություն այս փոփոխությունների որոշակի արտացոլումն է և կարող է դիտարկվել որպես իր ժամանակի գեղարվեստական ու մշակութային մտածողության վկայություն։ Աշխատությունը կարող է կարևոր լինել նաև գրքի պահպանության և փաստագրման տեսանկյունից։ Հրատարակությունների կազմերի, նկարազարդումների, տառատեսակների և ձևավորման սկզբունքների համակարգված ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս փաստագրել ժամանակակից հայկական գրքարվեստի զարգացման փուլերը և առանձնացնել առավել նշանակալի ստեղծագործական ուղղությունները։ Այն կարող է հիմք հանդիսանալ ինչպես առանձին նկարիչների և ձևավորողների ստեղծագործության, այնպես էլ հրատարակչությունների գործունեության հետագա ուսումնասիրության համար։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել արվեստաբաններին, գրքագետներին, գրադարանագետներին, մատենագետներին, գրաֆիկ դիզայներներին, հրատարակիչներին, մշակութաբաններին և ժամանակակից հայկական մշակույթի պատմությամբ զբաղվող մասնագետներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ներկայացնում է 1991-2016 թվականների հայկական գրքարվեստը որպես ազգային մշակույթի և ժամանակակից գրաֆիկական արվեստի փոխազդեցության արդյունք՝ բացահայտելով այն հիմնական փոփոխությունները, գեղարվեստական որոնումները, տեխնոլոգիական նորարարությունները և ազգային ավանդույթների վերաիմաստավորման գործընթացները, որոնք ձևավորեցին անկախության շրջանի հայկական գրքի ինքնատիպ տեսքը։

Pedagogy

Աշխատությունը նվիրված է դպրոցականների շարժողական ընդունակությունների զարգացման գործընթացում կիրառվող տարբեր մանկավարժական և ֆիզիկական դաստիարակության մեթոդների արդյունավետության համեմատական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում սովորողների տարիքային առանձնահատկություններին համապատասխան շարժողական կարողությունների ձևավորումն ու զարգացումն է՝ ֆիզիկական դաստիարակության դասերի և կազմակերպված շարժողական գործունեության շրջանակում։ Քննվում են արագության, ուժի, դիմացկունության, ճկունության, ճարպկության, հավասարակշռության և շարժումների կոորդինացման զարգացման ընդհանուր օրինաչափությունները՝ հաշվի առնելով դպրոցական տարիքի տարբեր փուլերում երեխաների ֆիզիկական զարգացման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում տարբեր մեթոդների համեմատությանը՝ պարզելու, թե դրանցից յուրաքանչյուրն ինչպիսի ազդեցություն կարող է ունենալ առանձին շարժողական ընդունակությունների զարգացման վրա։ Դիտարկվում են կրկնողական, խաղային, մրցակցային, շրջանաձև և փոփոխական բնույթի ուսուցողական մոտեցումների կիրառման ընդհանուր սկզբունքները՝ առանց շարժողական ծանրաբեռնվածությունը դիտարկելու որպես բոլոր սովորողների համար միատեսակ։ Կարևորվում է անհատականացված մոտեցումը՝ հաշվի առնելով սովորողների տարիքը, պատրաստվածության մակարդակը, շարժողական փորձը և ֆիզիկական զարգացման բնական տարբերությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել մանկավարժական դիտարկումներ, ֆիզիկական պատրաստվածության գնահատման տարիքին համապատասխան մեթոդներ և ստացված արդյունքների համեմատական վերլուծություն՝ տարբեր մոտեցումների արդյունավետությունը հիմնավորելու համար։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև շարժողական առաջադրանքների հաջորդականության, բազմազանության և ուսումնական գործընթացում դրանց նպատակային ներառման ուսումնասիրությունը։ Շարժողական ընդունակությունների զարգացումը դիտարկվում է ոչ միայն ֆիզիկական պատրաստվածության, այլև շարժումների կառավարման, սովորողների ակտիվ մասնակցության և ֆիզիկական դաստիարակության նկատմամբ դրական վերաբերմունքի ձևավորման համատեքստում։ Անդրադարձ է կատարվում ուսուցչի կողմից սովորողների անհատական առաջընթացի գնահատման և ուսումնական գործընթացի համապատասխանեցման նշանակությանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ֆիզիկական դաստիարակության տեսության, մանկավարժության և տարիքային ֆիզիոլոգիայի մոտեցումները՝ դպրոցականների շարժողական զարգացման համար արդյունավետ և տարիքին համապատասխան մեթոդական սկզբունքները գիտականորեն հիմնավորելու նպատակով։