Տավարի հիպոդերմատոզի տարածվածությունը և կանխարգելման նոր եղանակի ներդրումը Արագածոտնի մարզի մի շարք տնտեսություններում

History

1945–1965 թվականներին Խորհրդային Հայաստանում գիտության զարգացումը թևակոխեց նոր փուլ, որը բնութագրվում էր հետպատերազմյան վերականգնմամբ, գիտական ինստիտուցիոնալացման խորացմամբ և տարբեր ոլորտներում արագ առաջընթացով։ Այս շրջանում գիտությունը դարձավ պետական զարգացման ռազմավարական ուղղություն, և զգալի միջոցներ ուղղվեցին գիտահետազոտական կենտրոնների ստեղծման ու ընդլայնման համար։ Կարևոր դեր խաղաց Հայաստանի գիտությունների ակադեմիան՝ Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիա, որը համակարգեց գիտական աշխատանքները և միավորեց տարբեր ինստիտուտների գործունեությունը։ Բնական և տեխնիկական գիտությունների ոլորտում առանձնանում էին մաթեմատիկայի, ֆիզիկայի, մեխանիկայի և ինժեներական գիտությունների զարգացումը։ Ձևավորվեցին ճանաչված գիտական դպրոցներ, հատկապես մաթեմատիկայի և տեսական ֆիզիկայի ոլորտներում, որոնք հետագայում միջազգային ճանաչում ձեռք բերեցին։ Բժշկագիտությունը նույնպես զարգացում ապրեց՝ կենտրոնանալով առողջապահական համակարգի բարելավման և նոր բուժական մեթոդների ներդրման վրա։ Միաժամանակ առաջընթաց գրանցվեց երկրաբանության և էներգետիկայի ոլորտներում, ինչը կապված էր արդյունաբերական զարգացման և բնական ռեսուրսների ուսումնասիրության հետ։ Հումանիտար գիտությունների մեջ զգալի աշխատանք կատարվեց հայագիտության, պատմության, լեզվաբանության և գրականագիտության ոլորտներում, որտեղ զարգացան ազգային մշակույթի ուսումնասիրության նոր մոտեցումներ։ Այս տարիներին գիտական կադրերի պատրաստումը ակտիվորեն իրականացվում էր բուհերում և ասպիրանտուրայում, ինչը նպաստեց գիտական նոր սերնդի ձևավորմանը։ Չնայած ձեռքբերումներին՝ գիտությունը գործում էր խիստ կենտրոնացված խորհրդային համակարգի շրջանակներում, ինչը որոշ դեպքերում սահմանափակում էր գաղափարական բազմազանությունը։ Այնուամենայնիվ, 1945–1965 թթ. փուլը համարվում է Խորհրդային Հայաստանի գիտության կայացման և արագ զարգացման կարևորագույն շրջանը, որը հիմք դրեց հետագա գիտական առաջընթացի համար։

Chemistry

Այս գիտական աշխատանքը ներկայացնում է միկրոգրամային քանակությամբ պղնձի վերլուծության նորարարական մեթոդ՝ հիմնված էքստրակցիոն-աբսորբցիոմետրիկ տեխնիկայի վրա, օգտագործելով տրֆենիլմետանային հիմնական ներկերը բնական և թունավոր ջրերում։ Գրքում մանրամասնորեն նկարագրվում է մեթոդի աշխատող սկզբունքը, փորձարարական պայմանները, ազդանշանի մաքրությունը և խստությունը, ինչպես նաև փորձաքիմիական վերլուծության ճշգրտությունը և վերարտադրելիությունը։ Արդյունքները ցույց են տալիս, թե ինչպես կարելի է արդյունավետորեն որոշել trace քանակությամբ պղինձը՝ շրջակա միջավայրի, արդյունաբերական և ջրամատակարարման համակարգերում, նվազագույնացնելով խափանումները և թունավոր ազդեցությունները։ Գիրքը նախատեսված է հանքաքիմիկոսների, ջրաքիմիկոսների, անալիտիկ լաբորատորիաների մասնագետների և հետազոտողների համար, ովքեր աշխատում են ջրային միջավայրի մետաղների վերահսկման և վերլուծության ոլորտում, և հանդիսանում է կարևոր ուղեցույց՝ ճշգրիտ և հուսալի մեթոդների կիրառման համար ջրերի բնապահպանական մոնիթորինգում։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է դրամավարկային քաղաքականության առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը ցանցային տնտեսության պայմաններում, երբ թվային տեխնոլոգիաների, տեղեկատվական ցանցերի և նոր ֆինանսական գործիքների զարգացումը փոխում է տնտեսական հարաբերությունների և ֆինանսական համակարգի գործունեության ավանդական մեխանիզմները։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է, թե ինչպես է տնտեսության թվայնացումը, տեղեկատվության արագ տարածումը, էլեկտրոնային վճարային համակարգերի զարգացումը և ֆինանսական շուկաների փոխկապակցվածության խորացումը ազդում դրամավարկային կարգավորման նպատակների ու գործիքների վրա։ Ուշադրություն է դարձվում փողի շրջանառության, դրամական պահանջարկի, տոկոսադրույքների, գնաճի և ֆինանսական կայունության միջև փոխհարաբերությունների փոփոխություններին։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է կենտրոնական բանկերի կողմից իրականացվող դրամավարկային քաղաքականության արդյունավետության վերաիմաստավորումը այն միջավայրում, որտեղ տնտեսական գործակալների վարքագիծը ավելի արագ է արձագանքում տեղեկատվական ազդակներին և ֆինանսական շուկաների փոփոխություններին։ Քննարկվում են դրամավարկային քաղաքականության ավանդական գործիքների կիրառման հնարավորությունները, դրանց արդյունավետության վրա ցանցային տնտեսության ազդեցությունը և նոր գործիքների ու մոտեցումների անհրաժեշտությունը։ Կարող են ուսումնասիրվել նաև էլեկտրոնային փողի, թվային վճարումների, ֆինանսական տեխնոլոգիաների և թվային ֆինանսական ծառայությունների տարածման հետևանքները դրամաշրջանառության և ֆինանսական միջնորդության համար։ Առանձին նշանակություն ունի ֆինանսական շուկաների ցանցային փոխկապակցվածության խնդիրը, քանի որ մեկ հատվածում առաջացող փոփոխությունները կարող են արագ փոխանցվել տնտեսության մյուս հատվածներին՝ ազդելով ֆինանսական կայունության և դրամավարկային քաղաքականության փոխանցման մեխանիզմների վրա։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև դրամավարկային քաղաքականության կատարելագործման հնարավորություններին՝ հաշվի առնելով թվային տնտեսության զարգացման միտումները, տեղեկատվական հոսքերի աճը և ֆինանսական նորարարությունների տարածումը։ Ուսումնասիրությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում տնտեսագետների, ֆինանսական ոլորտի մասնագետների, կենտրոնական բանկերի և ֆինանսական հաստատությունների աշխատակիցների, հետազոտողների ու ուսանողների համար, քանի որ հնարավորություն է տալիս հասկանալու դրամավարկային կարգավորման փոփոխվող դերը ժամանակակից թվայնացված և փոխկապակցված տնտեսական համակարգում։

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի տարբեր կլիմայական գոտիներում մեղուների վարակիչ հիվանդությունների ազդեցությամբ մեղրի որակական փոփոխությունների ուսումնասիրությանը։ Վերլուծվում են հիվանդությունների ազդեցությունը մեղրի ֆիզիկաքիմիական, մանրէաբանական և օրգանոլեպտիկ հատկությունների վրա՝ հաշվի առնելով տարբեր բնական և կլիմայական պայմանների առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրվում է մեղուների առողջական վիճակի, շրջակա միջավայրի գործոնների և մեղրի որակի միջև առկա փոխկապակցվածությունը՝ գնահատելով դրանց ազդեցությունը արտադրանքի անվտանգությանը և սննդային արժեքին։ Աշխատության արդյունքները կարող են նպաստել մեղվաբուծության ոլորտում հիվանդությունների արդյունավետ կանխարգելմանը, մեղրի որակի վերահսկողության կատարելագործմանը և անվտանգ ու բարձրորակ մեղվամթերքի արտադրության ապահովմանը։

Economics

Հեղինակ Սարգսյան Ա.Հ.-ն գրքում մանրամասն քննարկում է այն գործընթացներն ու մեթոդները, որոնց միջոցով ընկերություններն ու ձեռնարկությունները պետք է հաշվետու լինեն իրենց գործունեության էթիկական, սոցիալական և բնապահպանական հետևանքների համար։ Աշխատությունը հատուկ ուշադրություն է դարձնում բիզնեսի սոցիալական պատասխանատվության նշանակությանը, որը ենթադրում է ոչ միայն տնտեսական շահույթի ձեռքբերում, այլև հանրության և շրջակա միջավայրի բարօրության ապահովում։ Գրքում ներկայացվում են բարոյական և իրավական սկզբունքները, որոնց վրա պետք է հիմնվի ընկերությունների վարքագիծը՝ սոցիալական պատասխանատվության շրջանակներում։ Բացի դրանից, աշխատությունում արտացոլվում են հայաստանյան իրականությունը, տեղական տնտեսական պայմանները և գործնական օրինակներ, որոնք ցույց են տալիս, թե ինչպես է սոցիալական պատասխանատվությունը տարածվում հայկական բիզնեսի վրա և ինչպիսի ազդեցություն է ունենում հասարակության բարեկեցության ու զարգացման վրա։ Հեղինակը ընդգծում է, որ բիզնեսի բարոյականությունն ու սոցիալական պատասխանատվությունը կարևոր են ոչ միայն ընկերությունների համբավի համար, այլև ամբողջ հասարակության համար, քանի որ դրանց ազդեցությունը ուղղակիորեն կապված է տնտեսական կայունության, սպառողների վստահության և ընկերությունների երկարաժամկետ զարգացման հետ։ Գրքում նաև քննարկվում են միջազգային չափանիշները և դրանց կիրառությունը Հայաստանի իրականությունում, ինչպես նաև վերլուծվում են սոցիալական պատասխանատվության ծրագրերի արդյունավետությունը։ Աշխատությունը կհամարվի օգտակար թե՛ տնտեսագետների, թե՛ բիզնեսի սեփականատերերի, թե՛ պետական կառավարման մարմինների ներկայացուցիչների համար։

Technology

Այս աշխատանքը նվիրված է էլեկտրաէներգետիկական համակարգերի ցանցերում էներգետիկ կորուստների նվազեցման մեթոդիկայի ուսումնասիրությանը՝ լարման կարգավորման միջոցով, դիտարկելով այն որպես էլեկտրամատակարարման արդյունավետության բարձրացման և համակարգի կայուն աշխատանքի ապահովման կարևոր ուղղություն։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են էներգիայի կորուստների հիմնական տեսակները՝ ակտիվ և ռեակտիվ կորուստները, ինչպես նաև դրանց առաջացման պատճառները բաշխիչ և փոխանցման ցանցերում՝ կապված լարման անկման, բեռնվածության անհավասար բաշխման և ռեակտիվ հզորության անբավարար փոխհատուցման հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում լարման կարգավորման մեթոդներին՝ ներառյալ տրանսֆորմատորների կարգավորվող թափանցիկ կոճերի (tap changers) կիրառումը, կոնդենսատորային բատերի օգտագործումը, ավտոմատ լարման կարգավորման համակարգերը և խելացի ցանցերի (smart grid) տեխնոլոգիաները, որոնք հնարավորություն են տալիս իրական ժամանակում օպտիմալացնել էներգիայի հոսքերը և նվազեցնել տեխնիկական կորուստները։ Քննարկվում են նաև համակարգի մաթեմատիկական մոդելավորման և օպտիմալ կառավարման մոտեցումները, որոնք թույլ են տալիս գնահատել լարման փոփոխության ազդեցությունը էներգետիկ արդյունավետության վրա։ Աշխատությունը եզրակացնում է, որ լարման կարգավորման վրա հիմնված էներգակորուստների նվազեցման մեթոդները հանդիսանում են ժամանակակից էներգետիկ համակարգերի արդյունավետության բարձրացման կարևոր գործիք և ունեն նշանակալի կիրառական արժեք: