Տնտեսական խորհրդի հաշվետվության տեղեկագիր՝ Ազգային կենտրոնական վարչության քաղաքական ժողովին, 1871 թ. ապրիլի 30

Technology

Աշխատությունը նվիրված է կենսահումուսի տեսակավորման տեղակայանքի մշակմանը և դրա հիմնական տեխնոլոգիական ու կառուցվածքային պարամետրերի գիտական հիմնավորմանը։ Ուսումնասիրության հիմքում կենսահումուսի արտադրության գործընթացում ստացվող նյութի արդյունավետ տեսակավորման, օտար և խոշոր մասնիկների առանձնացման, հատիկաչափական կազմի կարգավորման և վերջնական արտադրանքի որակի բարձրացման անհրաժեշտությունն է։ Աշխատանքի շրջանակում դիտարկվում են կենսահումուսի ֆիզիկամեխանիկական հատկությունները, մասնիկների չափային կազմը, խոնավությունը, խտությունը և այլ բնութագրեր, որոնք անմիջականորեն ազդում են տեսակավորման գործընթացի արդյունավետության և սարքավորման աշխատանքի վրա։ Կարևոր տեղ է հատկացվում տեխնոլոգիական գործընթացի կազմակերպմանը և այնպիսի կառուցվածքային լուծման ընտրությանը, որը հնարավորություն կտա ապահովել նյութի համաչափ մատակարարում, արդյունավետ տարանջատում և պահանջվող որակի պատրաստի արտադրանքի ստացում։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են հիմնավորվել տեղակայանքի հիմնական հանգույցների կառուցվածքը, աշխատանքային օրգանների չափերը, շարժման արագությունները, թեքության անկյունները, արտադրողականությունը, էներգետիկ պահանջները և տեսակավորման արդյունավետությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սարքավորման շահագործման հուսալիությանը, տեխնոլոգիական գործընթացի կայունությանը և էներգիայի ու նյութական ռեսուրսների ռացիոնալ օգտագործմանը։ Փորձարարական կամ հաշվարկային տվյալների հիման վրա կարող է գնահատվել տարբեր աշխատանքային ռեժիմների ազդեցությունը տեսակավորման աստիճանի, արտադրողականության և վերջնական արտադրանքի որակի վրա, ինչի արդյունքում հնարավոր է ընտրել սարքավորման աշխատանքի օպտիմալ պարամետրերը։ Աշխատանքի կարևոր բաղադրիչ է նաև տեխնիկական և տնտեսական արդյունավետության գնահատումը՝ հաշվի առնելով սարքավորման պատրաստման և շահագործման ծախսերը, արտադրողականությունը, էներգասպառումը և կիրառման արդյունքում ստացվող տնտեսական օգուտը։ Մշակվող լուծումը կարող է նպաստել կենսահումուսի վերամշակման գործընթացների մեքենայացմանն ու ավտոմատացմանը, ձեռքի աշխատանքի կրճատմանը և արտադրության արդյունավետության բարձրացմանը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են գործնական նշանակություն ունենալ կենսահումուսի և օրգանական պարարտանյութերի արտադրությամբ զբաղվող տնտեսությունների, գյուղատնտեսական ձեռնարկությունների, ագրոտեխնիկական սարքավորումներ նախագծող մասնագետների և գյուղատնտեսական ճարտարագիտության ոլորտի հետազոտողների համար։

Culture

Հրատարակությունը ներկայացնում է ՀԽՍՀ մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ տվյալ ժամանակաշրջանում լույս տեսած նոր գրականության մասին ընթացիկ մատենագիտական տեղեկատվություն։ Այն նպատակ ունի համակարգված կերպով տեղեկացնել ընթերցողներին, հետազոտողներին, գրադարաններին և մշակութային ոլորտի մասնագետներին նոր հրատարակությունների մասին՝ հեշտացնելով անհրաժեշտ գրականության հայտնաբերումն ու ընտրությունը։ Նյութը կարող է ընդգրկել մշակույթի և արվեստի տարբեր բնագավառներին վերաբերող գրքեր, ժողովածուներ, ուսումնասիրություններ, կատալոգներ, հոդվածներ և այլ մատենագիտական միավորներ՝ դրանք դասակարգելով համապատասխան թեմատիկ կամ ոլորտային բաժիններում։ Մատենագիտական գրառումները հնարավորություն են տալիս ստանալ հրատարակությունների վերաբերյալ հիմնական նույնականացնող տվյալները՝ հեղինակ, վերնագիր, հրատարակության վայր և տարեթիվ, հրատարակիչ, ծավալ և այլ անհրաժեշտ տեղեկություններ։ Առանձին տեղ կարող է հատկացվել կերպարվեստին, երաժշտությանը, թատրոնին, կինոյին, ճարտարապետությանը, գրականությանը, ժողովրդական արվեստին, մշակույթի պատմությանը և մշակութային ժառանգությանը վերաբերող գրականությանը։ Հրատարակության ընթացիկ տեղեկատու բնույթը կարևոր է նրանով, որ այն ապահովում է նոր լույս տեսած նյութերի պարբերական և համակարգված ներկայացում՝ նպաստելով գիտական և մասնագիտական տեղեկատվության արագ շրջանառությանը։ Այն կարող է օգտագործվել նաև գրադարանային ֆոնդերի համալրման, մատենագիտական տեղեկանքների պատրաստման և ընթերցողների անհատական տեղեկատվական սպասարկման ժամանակ։ Նման տեղեկատուները կարևոր դեր են ունեցել հատկապես այն ժամանակաշրջանում, երբ տպագիր մատենագիտական աղբյուրները գիտական և մասնագիտական տեղեկատվության որոնման հիմնական միջոցներից էին։ Հրատարակությունը արժեքավոր է նաև ՀԽՍՀ մշակութային կյանքի և խորհրդային շրջանի հայ մշակույթի վերաբերյալ տպագիր ժառանգության հետազոտության տեսանկյունից, քանի որ հնարավորություն է տալիս վերականգնել որոշակի ժամանակահատվածում շրջանառվող գիտական, մշակութային և արվեստագիտական գրականության պատկերը։ Այն կարող է ծառայել որպես երկրորդային տեղեկատվական աղբյուր՝ օգնելով հետազոտողին կողմնորոշվել թեմային վերաբերող սկզբնաղբյուրների և մասնագիտական գրականության որոնման գործում։ Նյութը հատկապես օգտակար է գրադարանավարների, մատենագետների, մշակութաբանների, արվեստաբանների, գրականագետների, երաժշտագետների, պատմաբանների, հետազոտողների և մշակույթի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում արժութային հարաբերությունների կարգավորման համակարգի ձևավորման, գործունեության և կատարելագործման տնտեսական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում ազգային արժույթի կայունության, արտարժույթի պահանջարկի և առաջարկի, փոխարժեքի ձևավորման, կապիտալի ու ֆինանսական հոսքերի և դրամավարկային քաղաքականության միջև գոյություն ունեցող փոխկապակցվածությունն է։ Քննվում են արժութային կարգավորման հիմնական նպատակներն ու տնտեսական նշանակությունը, ինչպես նաև այն գործոնները, որոնք կարող են ազդել ներքին արժութային շուկայի հավասարակշռության և փոխարժեքային գործընթացների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում փոխարժեքի ռեժիմի ընտրության տեսական մոտեցումներին և տարբեր մեխանիզմների առավելությունների ու սահմանափակումների վերլուծությանը՝ փոքր և արտաքին տնտեսական կապերից զգալիորեն կախված տնտեսության պայմաններում։ Դիտարկվում են արտաքին առևտրի կառուցվածքի, արտահանման և ներմուծման հարաբերակցության, միջազգային ֆինանսական հոսքերի, դրամական փոխանցումների, գնաճային գործընթացների և տնտեսության արտարժութայնացման հնարավոր ազդեցությունները արժութային շուկայի վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում կենտրոնական բանկի դերի ուսումնասիրությունը՝ արժութային քաղաքականության, միջազգային պահուստների կառավարման, ֆինանսական կայունության և դրամավարկային քաղաքականության փոխազդեցության համատեքստում։ Անդրադարձ է կատարվում նաև փոխարժեքային տատանումների ազդեցությանը տնտեսավարող սուբյեկտների գործունեության, արտաքին առևտրային գործարքների, արտարժույթով արտահայտված պարտավորությունների և ֆինանսական ռիսկերի վրա։ Հետազոտության շրջանակում արժութային կարգավորումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես փոխարժեքի հետ կապված քաղաքականություն, այլև որպես մակրոտնտեսական կառավարման ավելի լայն համակարգի բաղադրիչ, որի արդյունավետությունը կապված է հարկաբյուջետային, դրամավարկային և ֆինանսական քաղաքականությունների փոխհամաձայնեցման հետ։ Քննվում են նաև արժութային շուկայի թափանցիկության, ֆինանսական միջնորդության, փոխարժեքային ռիսկերի կառավարման և կարգավորող ինստիտուտների գործունեության արդյունավետության հարցերը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է միջազգային ֆինանսների, մակրոտնտեսագիտության և դրամավարկային կարգավորման տեսական ու կիրառական մոտեցումները՝ ներկայացնելով արժութային համակարգի կայունության ապահովման հիմնական մարտահրավերներն ու դրա կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։

Biology

Աշխատությունը նվիրված է գլուտամատ դեհիդրոգենազ ֆերմենտի դերի ուսումնասիրությանը Corynebacterium glutamicum մանրէի նյութափոխանակության և մի շարք ամինաթթուների գերարտադրության գործընթացներում։ Քննության են առնվում ֆերմենտի կենսաքիմիական առանձնահատկությունները, դրա մասնակցությունը ազոտային նյութափոխանակությանը և ամոնիումի յուրացման հետ կապված նյութափոխանակային ուղիներին։ Վերլուծվում է գլուտամատ դեհիդրոգենազի ակտիվության և ամինաթթուների կենսասինթեզի միջև փոխկապակցվածությունը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով բջջում ածխածնային և ազոտային նյութափոխանակության հավասարակշռությանը։ Դիտարկվում է գլուտամատի՝ որպես բազմաթիվ կենսասինթետիկ գործընթացների կարևոր միջանկյալ միացության նշանակությունը և դրա ազդեցությունը այլ ամինաթթուների առաջացման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆերմենտային ակտիվության փոփոխությունների պայմաններում մանրէային բջիջների նյութափոխանակային արձագանքներին և նպատակային միացությունների կուտակման առանձնահատկություններին։ Քննարկվում են տարբեր սննդային և մշակման պայմանների ազդեցությունները ֆերմենտի ակտիվության, բջիջների աճի և ամինաթթուների արտադրողականության վրա։ Ուսումնասիրվում են նաև նյութափոխանակային ուղիների կարգավորման մեխանիզմները և դրանց փոխկապակցվածությունը մանրէի արտադրական հատկությունների հետ։ Կարևորվում է համապատասխան ֆերմենտային համակարգերի ուսումնասիրությունը՝ բարձր արտադրողականությամբ մանրէային շտամների կենսաքիմիական առանձնահատկությունները հասկանալու և կենսատեխնոլոգիական գործընթացների արդյունավետությունը բարձրացնելու տեսանկյունից։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել ամինաթթուների մանրէաբանական արտադրության հիմքում ընկած նյութափոխանակային մեխանիզմների առավել ամբողջական բացահայտմանը, ինչպես նաև արդյունաբերական կենսատեխնոլոգիայում կիրառվող արտադրական շտամների հատկությունների նպատակային բարելավման գիտական մոտեցումների զարգացմանը։

Mathematics

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է թույլ դիսպերսիայով կիսառեզոնանսային միջավայրերում ուլտրակարճ իմպուլսների տարածման ֆիզիկական գործընթացների ուսումնասիրմանը։ Աշխատության մեջ դիտարկվում են լույսի կարճատև իմպուլսների փոխազդեցությունը նյութական միջավայրերի հետ, դրանց տարածման դինամիկան, ձևափոխման մեխանիզմները և միջավայրի օպտիկական հատկությունների ազդեցությունը իմպուլսների պարամետրերի վրա։ Վերլուծվում են ոչ գծային օպտիկայի, ալիքային երևույթների և նյութի հետ էլեկտրամագնիսական ճառագայթման փոխազդեցության տեսական հիմքերը, ինչպես նաև կիրառվող մաթեմատիկական մոդելները՝ ուլտրակարճ իմպուլսների վարքագիծը նկարագրելու համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դիսպերսիոն հատկությունների, փուլային արագության, խմբային տարածման, իմպուլսների կայունության և ձևի պահպանման պայմանների ուսումնասիրությանը։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են նաև հաշվարկային և տեսական մոտեցումներ, որոնք հնարավորություն են տալիս կանխատեսել իմպուլսների տարածման առանձնահատկությունները տարբեր օպտիկական միջավայրերում և գնահատել դրանց կիրառման հնարավորությունները ժամանակակից լազերային տեխնոլոգիաներում, օպտիկական կապի համակարգերում և քվանտային սարքերում։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել ֆիզիկոսների, օպտիկայի և լազերային տեխնիկայի մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների, ասպիրանտների և ուսանողների համար, ովքեր հետաքրքրված են ուլտրակարճ իմպուլսների ֆիզիկայով, ոչ գծային օպտիկայով և ժամանակակից ֆոտոնային տեխնոլոգիաներով։

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է գամմա-ամինոկարագաթթվի (ԳԱԿԹ) իմունակարգավորիչ ազդեցության ուսումնասիրությանը հիպոկինետիկ սթրեսի պայմաններում՝ բացահայտելով նյարդային և իմունային համակարգերի փոխազդեցության առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրվում են սահմանափակ շարժունակության հետևանքով օրգանիզմում առաջացող ֆիզիոլոգիական փոփոխությունները, սթրեսային գործոնների ազդեցությունը իմունային պատասխանի վրա և ԳԱԿԹ-ի հնարավոր դերը այդ գործընթացների կարգավորման մեջ։ Աշխատության շրջանակում վերլուծվում են իմունային համակարգի ֆունկցիոնալ վիճակի ցուցանիշները, բջջային և հումորալ պաշտպանական մեխանիզմների փոփոխությունները, ինչպես նաև նյարդամիջնորդային համակարգերի ազդեցությունը օրգանիզմի հարմարվողական գործընթացների վրա։ Հետազոտությունը նպաստում է նեյրոիմունային փոխհարաբերությունների առավել խորքային ըմբռնմանը և կարող է նշանակություն ունենալ սթրեսային վիճակների, շարժողական սահմանափակումների և դրանց հետևանքների ուսումնասիրման համար։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում ֆիզիոլոգների, իմունոլոգների, բժշկական ոլորտի մասնագետների և կենսաբանական գիտությունների հետազոտողների համար։