ՑԵՂԱԿՐՕՆ ՇԱՐԺՈՒՄԸ - ԱՐՄԵՆԱԿ ԲԱՐՍԵՂԵԱՆ

History

Աշխատությունը նվիրված է Վայոց ձորի միջնադարյան ճարտարապետական և պատմամշակութային ժառանգության շրջանակում հայկական վանական համալիրներից մեկի տեղին, կառուցվածքային առանձնահատկություններին և պատմական նշանակությանը։ Հետազոտության կենտրոնում վանական համալիրի ճարտարապետական հորինվածքն է, առանձին կառույցների փոխադարձ կապը, շինարարական լուծումները, հարդարանքը և դրանց հարաբերությունը տարածաշրջանի միջնադարյան ճարտարապետական ավանդույթների հետ։ Քննվում են եկեղեցական կառույցների հատակագծային և ծավալատարածական առանձնահատկությունները, շինարարական նյութերի կիրառությունը, ճակատների մշակումը, զարդաքանդակները և վիմագրական նյութերը՝ որպես հուշարձանի ժամանակագրության ու մշակութային միջավայրի ուսումնասիրության կարևոր աղբյուրներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում համալիրի ձևավորման փուլերին և տարբեր ժամանակաշրջաններում կատարված շինարարական փոփոխություններին՝ դրանք կապելով Վայոց ձորի քաղաքական, տնտեսական և հոգևոր կյանքի զարգացման հետ։ Վանքը դիտարկվում է ոչ միայն որպես ճարտարապետական հուշարձան, այլև որպես միջնադարյան հոգևոր ու մշակութային կյանքի բաղադրիչ, որի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել տարածաշրջանի բնակավայրերի, ճանապարհային կապերի, իշխանական կենտրոնների և այլ վանական հաստատությունների փոխհարաբերությունների մասին։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հուշարձանի համեմատությունը Վայոց ձորի այլ միջնադարյան կառույցների հետ՝ բացահայտելու ընդհանուր ճարտարապետական սկզբունքները և տեղային առանձնահատկությունները։ Վիմագրերի, պատմական հիշատակությունների և նյութական մշակույթի տվյալների համադրումը կարող է նպաստել կառուցապատման փուլերի, հովանավորության և վանական կյանքի որոշ կողմերի վերականգնմանը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև համալիրի բնական լանդշաֆտի հետ փոխհարաբերությանը, քանի որ տեղանքի ընտրությունը և կառույցների տարածական կազմակերպումը հայկական միջնադարյան ճարտարապետության կարևոր առանձնահատկություններից են։ Հուշարձանի ուսումնասիրությունը նշանակություն ունի նաև պահպանության տեսանկյունից՝ հնարավորություն տալով փաստագրել պատմական կառուցվածքը և գնահատել մշակութային ժառանգության արժեքը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ճարտարապետության պատմության, հնագիտության, վիմագրագիտության և պատմական աշխարհագրության մոտեցումները՝ վանական համալիրը ներկայացնելով Վայոց ձորի միջնադարյան հուշարձանային համակարգի և հայկական մշակութային ժառանգության համատեքստում։

History

Աշխատությունը նվիրված է 1988 թվականի դեկտեմբերին Հայաստանի հյուսիսային շրջաններում տեղի ունեցած ավերիչ երկրաշարժի հետևանքների և հատկապես Շիրակի մարզում աղետի գոտու վերականգնման գործընթացի ու արդյունքների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Աշխատանքում ներկայացվում են երկրաշարժի ազդեցության հիմնական դրսևորումները, բնակչության շրջանում առաջացած սոցիալական և տնտեսական ծանր հետևանքները, բնակավայրերի, բնակելի և հասարակական շենքերի, արտադրական ենթակառուցվածքների ու կենսապահովման համակարգերի վնասման մասշտաբները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հետաղետային վերականգնման կազմակերպմանը, բնակչության ժամանակավոր և մշտական բնակեցման խնդիրներին, բնակարանաշինությանը, ենթակառուցվածքների վերականգնմանը, սոցիալական աջակցության ծրագրերին և տարբեր պետական ու միջազգային կառույցների մասնակցությանը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու վերականգնման ծրագրերի արդյունավետությունը, դրանց իրականացման ընթացքում առաջացած դժվարությունները, ֆինանսական և կազմակերպական խնդիրները, ինչպես նաև երկարաժամկետ ազդեցությունը տարածաշրջանի սոցիալ-տնտեսական զարգացման վրա։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է հատկացվում վերականգնման արդյունքների գնահատմանը՝ բնակչության կենսապայմանների, քաղաքաշինական միջավայրի, տնտեսական գործունեության և համայնքների զարգացման տեսանկյունից։ Միաժամանակ այն հնարավորություն է տալիս բացահայտելու աղետից հետո վերականգնման գործընթացի այն առանձնահատկությունները, որոնք կարող են կարևոր լինել հետագա բնական աղետների ռիսկերի նվազեցման և ճգնաժամային կառավարման համակարգերի կատարելագործման համար։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, աշխարհագրագետներին, քաղաքաշինության և տարածքային զարգացման մասնագետներին, աղետների կառավարման ոլորտի մասնագետներին, սոցիոլոգներին, հետազոտողներին, ուսանողներին և 1988 թվականի երկրաշարժի պատմության ու դրա երկարաժամկետ հետևանքների ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Biology

Այս ուսումնական ձեռնարկը նախատեսված է «Գենետիկա» առարկայի գործնական պարապմունքների կազմակերպման և իրականացման համար։ Այն օգնում է ուսանողներին ամրապնդել տեսական գիտելիքները՝ կիրառելով դրանք գործնական խնդիրների և վարժությունների միջոցով։ Ձեռնարկում ընդգրկված են՝ Գենետիկայի հիմնական օրենքների գործնական առաջադրանքներ Խաչաձևումների (հիբրիդացման) հաշվարկային խնդիրներ Ժառանգականության մոդելների վերլուծություն Քրոմոսոմային և մոլեկուլային գենետիկայի պարզ փորձեր Գործնական աշխատանքների կատարման մեթոդական ցուցումներ Արդյունքների մշակման և ներկայացման ձևեր Ձեռնարկը կարևոր գործիք է ուսանողների համար՝ գենետիկայի տեսությունը գործնական մակարդակում հասկանալու և կիրառելու համար։

Literature

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Պերճ Զեյթունցյանի գրական ժառանգության համակողմանի քննությանը՝ անդրադառնալով նրա արձակին, դրամատուրգիային, պատմական թեմատիկային, գեղարվեստական մտածողությանը, կերպարակերտման սկզբունքներին և ստեղծագործություններում արտահայտված գաղափարական խնդիրներին։ Ուսումնասիրության հիմքում այն մոտեցումն է, որ Զեյթունցյանի գրականությունը պետք է դիտարկել ոչ միայն առանձին ստեղծագործությունների մակարդակում, այլև որպես ամբողջական գեղարվեստական համակարգ, որի տարբեր ժանրերում կրկնվող առանցքային հարցերն են մարդը պատմության մեջ, անհատի և հասարակության հարաբերությունը, բարոյական պատասխանատվությունը, ազգային հիշողությունը, իշխանությունը, ազատությունը և ժամանակի ու պատմության ազդեցությունը մարդու ճակատագրի վրա։ Հեղինակի ստեղծագործական ուղին առանձնահատուկ տեղ ունի 20-րդ դարի երկրորդ կեսի հայ գրականության մեջ․ նա այն սերնդի ներկայացուցիչներից էր, որը 1960-ական թվականներին բերեց գեղարվեստական նոր մտածողություն և ավելի սուր ուշադրություն դարձրեց մարդու ներաշխարհին, բարոյական ընտրությանը և հասարակական հակասություններին։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից մեկը գրողի պատմական արձակի ուսումնասիրությունն է։ Զեյթունցյանը պատմական նյութը օգտագործում է ոչ միայն անցյալի դեպքերը վերարտադրելու, այլև արդիական հարցադրումներ առաջադրելու համար․ պատմական անձանց և իրադարձությունների միջոցով նա անդրադառնում է իշխանության և պատասխանատվության, հայրենիքի ու անհատի, քաղաքական որոշումների և մարդկային ճակատագրերի փոխհարաբերություններին։ Այս առումով առանձնահատուկ նշանակություն ունի «Արշակ Երկրորդ» վեպը, որի շուրջ գրական քննադատության մեջ քննարկվել են պատմության գեղարվեստականացման, պատմական առասպելի վերաիմաստավորման և ժամանակակից խնդիրների հետ դրա կապի հարցերը։ Պատմական թեմայի հանդեպ այս մոտեցումը թույլ է տալիս անցյալի իրադարձությունները վերածել ժամանակակից մարդու բարոյական ու քաղաքական խնդիրների քննարկման միջոցի։ Զեյթունցյանի ստեղծագործական ժառանգության մյուս առանցքային հատվածը դրամատուրգիան է։ Նրա անցումը դրամատիկական ժանրին գրականագիտական գնահատականներում դիտարկվում է որպես օրինաչափ զարգացում, քանի որ նրա արձակին բնորոշ ներքին դրամատիզմը, լարված երկխոսությունները, մենախոսությունները և սուր խնդրադրումները բնականորեն համապատասխանում էին բեմական խոսքի հնարավորություններին։ Դրամատուրգիական ստեղծագործություններում գրողը հաճախ կենտրոնանում է պատմական կամ հասարակական բախումների մեջ հայտնված մարդու վրա՝ բացահայտելով նրա ներքին հակասությունները, ընտրության դժվարությունը և պատասխանատվության զգացումը։ Այդ պատճառով նրա պիեսները կարող են դիտարկվել ոչ միայն որպես թատերական տեքստեր, այլև որպես բարոյափիլիսոփայական խնդիրների գեղարվեստական ուսումնասիրություններ։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև Զեյթունցյանի գեղարվեստական հրապարակախոսության խնդիրը։ Նրա ստեղծագործական մտածողության մեջ գրականությունն ու հրապարակախոսությունը հաճախ փոխկապակցված են․ պատմական և ազգային հիշողության, հասարակական պատասխանատվության, մշակութային ինքնության և ժամանակակից կյանքի խնդիրները դառնում են ինչպես գեղարվեստական, այնպես էլ հրապարակախոսական անդրադարձի առարկա։ Գրականագիտական աղբյուրներից մեկում ընդգծվում է, որ նրա գեղարվեստական հրապարակախոսությունը սնվում է ազգային մտածողության տարբեր ակունքներից և միաժամանակ կապված է նրա դրամատիկական մտածողության հետ։ Ուսումնասիրության համար կարևոր է նաև գրողի լեզվական և ոճական համակարգը։ Զեյթունցյանի ստեղծագործություններում խոսքը հաճախ կառուցվում է սուր երկխոսությունների, ներքին մենախոսությունների, հակադրությունների և ինտենսիվ հոգեբանական լարվածության միջոցով։ Կերպարների խոսքը ոչ միայն առաջ է մղում գործողությունը, այլև բացահայտում է նրանց աշխարհայացքը, բարոյական դիրքորոշումը և ներքին պայքարը։ Այդպիսի կառուցվածքը հատկապես արդյունավետ է պատմական և դրամատիկական նյութի դեպքում, որտեղ հերոսների անձնական որոշումները միահյուսվում են հասարակական ու քաղաքական իրադարձություններին։ Ուսումնասիրության մատենագիտական տվյալների համաձայն՝ այն Տ. Ս. Սարգսյանի՝ «Նորագույն շրջանի հայ գրականություն» մասնագիտությամբ բանասիրական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճանի հայցման ատենախոսական ուսումնասիրության սեղմագիրն է, որը պատրաստվել է ՀՀ ԳԱԱ Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտում և հրատարակվել Երևանում 2014 թվականին։ Սեղմագիրն ունի 33 էջ, իսկ մատենագիտական ցանկը ներառում է 23 անուն աղբյուր։ Աշխատանքի կարևորությունն այն է, որ այն հնարավորություն է տալիս Պերճ Զեյթունցյանի գրական ժառանգությունը դիտարկել ամբողջականության մեջ՝ բացահայտելով նրա տարբեր ժանրերի ստեղծագործությունների միջև եղած գաղափարական և գեղարվեստական կապերը։ Հեղինակի համար պատմությունը պարզապես անցյալի նկարագրություն չէ, իսկ արդիականությունը՝ միայն ներկա իրադարձությունների արտացոլում․ երկուսն անընդհատ փոխազդում են՝ ստեղծելով պատմության միջոցով ներկան հասկանալու և ներկայի միջոցով անցյալը վերաիմաստավորելու մեթոդ։ Այս առանձնահատկությունն է նաև պատճառը, որ նրա ստեղծագործությունները շարունակում են հետաքրքրել գրականագետներին, թատերագետներին և ընթերցողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը արժեքավոր է Պերճ Զեյթունցյանի ստեղծագործական անհատականությունը, նրա արձակի և դրամատուրգիայի հիմնական առանձնահատկությունները, պատմական մտածողությունը, կերպարակերտման սկզբունքներն ու գեղարվեստական աշխարհայացքը հասկանալու համար։ Այն կարող է օգտակար լինել հայ գրականության պատմությամբ, նորագույն շրջանի հայ արձակով, դրամատուրգիայով, պատմավեպով և 20-րդ դարի երկրորդ կեսի հայ գրականության գաղափարագեղագիտական զարգացումներով զբաղվող հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և ընթերցողների համար։

Religion

Այս պատմագիտական ակնարկը ներկայացնում է Հայ Առաքելական Արևելյան Եկեղեցու ձևավորման, զարգացման և պատմական էվոլյուցիայի հիմնական փուլերը՝ սկսած քրիստոնեության ընդունումից Հայաստանում մինչև նոր և նորագույն ժամանակաշրջաններ։ Աշխատության մեջ դիտարկվում է եկեղեցու դերը որպես հոգևոր, մշակութային և հասարակական ինստիտուտ, որը ձևավորել և պահպանել է ազգային ինքնությունը տարբեր քաղաքական ու պատմական պայմաններում։ Հեղինակը վերլուծում է եկեղեցական կառույցի կազմակերպչական զարգացումը, կաթողիկոսության ինստիտուտի կայացումը, թեմական համակարգի ձևավորումը, ինչպես նաև եկեղեցու հարաբերությունները պետական իշխանությունների և այլ քրիստոնեական կենտրոնների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դավանաբանական առանձնահատկություններին, ծիսական ավանդույթներին և եկեղեցական գրականության զարգացմանը՝ որպես հոգևոր մշակույթի կարևոր բաղադրիչների։ Աշխատությունը նաև ընդգծում է եկեղեցու մասնակցությունը կրթական, բարեգործական և մշակութային գործընթացներին՝ ցույց տալով նրա բազմակողմանի դերակատարությունը հայ հասարակության կյանքում։

Literature

Աշխատությունը ուսումնասիրում է միֆաբանական մտածողության և արքետիպային կառուցվածքների դրսևորումները արդի հայ արձակում՝ բացահայտելով դրանց ազդեցությունը կերպարների ձևավորման, սյուժետային կառուցվածքի և իմաստային շերտերի վրա։ Վերլուծվում են այն դեպքերը, երբ հին միֆական պատկերացումները վերածվում են ժամանակակից գեղարվեստական լեզվի բաղադրիչների՝ պահպանելով իրենց խորհրդանշական ուժը և միաժամանակ ձեռք բերելով նոր մշակութային ու հոգեբանական մեկնաբանություններ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Myth-ի և Archetype-ի գործառույթներին որպես խորքային կառուցվածքային սկզբունքներ, որոնք ձևավորում են հերոսների վարքագիծը, պատմողական լարվածությունը և տեքստի ենթագիտակցական իմաստային դաշտը։ Աշխատությունը նաև դիտարկում է, թե ինչպես են այս արքետիպային շերտերը համադրվում ժամանակակից սոցիալական, հոգեբանական և մշակութային խնդիրների հետ՝ ստեղծելով բազմաշերտ արձակ, որտեղ միֆը վերածվում է արդի իրականության մեկնաբանության միջոցի և գեղարվեստական ինքնարտահայտման կարևոր ձևի։