Discover other interesting and useful materials

    Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials section
    Online

    History

    Միմյանց հետ խոսել․ անձնական հիշողություններ Հայաստանի և Թուրքիայի մասին

    Գիրքը ներկայացնում է Հայաստանի և Թուրքիայի հասարակությունների միջև պատմական հիշողության, անձնական փորձառությունների, անցյալի ընկալման և միջմշակութային երկխոսության բարդ ու բազմաշերտ հարաբերությունները՝ հիմնվելով բանավոր պատմության մեթոդաբանությամբ իրականացված հետազոտությունների և տարբեր սերունդների ներկայացուցիչների անձնական վկայությունների վրա։ Այն ստեղծվել է հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման գործընթացին նպաստելու նպատակով իրականացված համատեղ հետազոտական ծրագրի շրջանակում, որի առանցքում երկու երկրների հասարակությունների միջև հաղորդակցության հաստատումը, պատմական անցյալի շուրջ երկխոսության խթանումը և հիշողության տարբեր ձևերի ուսումնասիրությունն էին։ Աշխատության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նրան, թե ինչպես են հասարակ մարդիկ հիշում պատմական իրադարձությունները, ինչպես են ընտանեկան պատմությունները, նախորդ սերունդներից փոխանցված պատմությունները, անձնական ապրումները և հասարակական միջավայրը ձևավորում անցյալի մասին անհատական ու հավաքական պատկերացումները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից մեկը Օսմանյան կայսրության վերջին շրջանի, հայ բնակչության պատմական ճակատագրի, բռնությունների, տեղահանությունների, կորստի, գաղթի և հայրենի բնակավայրերի հիշողության արտացոլումն է Հայաստանի և Թուրքիայի հասարակությունների գիտակցության մեջ։ Հատուկ տեղ է հատկացվում Թուրքիայի տարբեր բնակավայրերում պահպանված հայերի մասին հիշողություններին, երբեմնի համատեղ կյանքի հետքերին, կորսված համայնքների հիշատակին, ինչպես նաև այն պատմություններին, որոնք տարիներ շարունակ փոխանցվել են ընտանիքներում, սակայն հաճախ դուրս են մնացել հանրային խոսույթից։ Աշխատության բովանդակային առանցքներից մեկը Լեյլա Նեյզիի ուսումնասիրությունն է, որը կենտրոնանում է Թուրքիայում հայերի մասին պատմական հիշողության, նրանց ներկայության հետ կապված անձնական ու ընտանեկան պատմությունների, անցյալի մասին լռության և հիշելու դժվարությունների վրա։ Մյուս կարևոր ուսումնասիրությունը՝ Հրանուշ Խառատյան-Առաքելյանի հեղինակությամբ, անդրադառնում է հիշողության, պատմական ցավի, պատասխանատվության և ներման բարդ փոխհարաբերություններին՝ բացահայտելով, թե ինչպես են պատմական իրադարձությունները շարունակում ներգործել անհատների ու հասարակությունների ինքնընկալման վրա։ Հեղինակները ցույց են տալիս, որ պատմությունը միայն պաշտոնական փաստաթղթերում, քաղաքական որոշումներում կամ պատմագիտական աշխատություններում պահպանվող իրադարձությունների ամբողջություն չէ, այլև մարդկանց ապրած կյանքի, ընտանեկան հիշողությունների, անձնական վկայությունների և սերնդեսերունդ փոխանցվող պատմությունների միջոցով շարունակվող կենդանի գործընթաց։ Այս տեսանկյունից բանավոր պատմությունը հանդես է գալիս ոչ միայն որպես հետազոտական գործիք, այլև որպես տարբեր հասարակությունների ներկայացուցիչներին միմյանց լսելու և սեփական անցյալը վերաիմաստավորելու հնարավորություն ընձեռող մեթոդ։ Ծրագրի շրջանակում Հայաստանից և Թուրքիայից երիտասարդ հետազոտողները մասնակցել են բանավոր պատմության մեթոդաբանության ուսուցմանը, ապա երկու երկրներում իրականացրել հարցազրույցներ՝ ուսումնասիրելով տարբեր սոցիալական միջավայրերում ապրող մարդկանց հիշողությունները, ընտանեկան պատմությունները և պատմական իրադարձությունների նկատմամբ նրանց վերաբերմունքը։ Հարցազրույցների բաց և կենսագրական բնույթը հնարավորություն է տվել մասնակիցներին ինքնուրույն ձևավորելու իրենց պատմությունները՝ անդրադառնալով ոչ միայն իրենց անմիջական փորձառությանը, այլև ծնողներից, տատիկներից, պապիկներից ու այլ հարազատներից լսած հիշողություններին։ Այդպիսով բացահայտվում է անհատական և հավաքական հիշողության փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև այն հանգամանքը, որ նույն պատմական անցյալը կարող է տարբեր կերպ ընկալվել ու մեկնաբանվել՝ կախված մարդու ընտանեկան պատմությունից, բնակության վայրից, հասարակական միջավայրից և սերնդային փորձառությունից։ Աշխատության կարևոր գաղափարներից մեկն այն է, որ պատմական հիշողությունը երբեք ամբողջովին անփոփոխ կամ միատարր չէ. այն ձևավորվում է ժամանակի ընթացքում, վերափոխվում նոր փորձառությունների ազդեցությամբ և հաճախ պարունակում է հակասություններ, չասված պատմություններ, ցավալի հիշողություններ ու տարբեր մեկնաբանություններ։ Հատկանշական է նաև խոսելու և լռելու թեմայի ուսումնասիրությունը, քանի որ պատմական ողբերգությունների մասին լռությունը կարող է դառնալ ոչ միայն անհատական պաշտպանության միջոց, այլև հասարակական հիշողության ձևավորման կարևոր գործոն։ Ընտանեկան պատմությունների միջոցով փոխանցվող տեղեկությունները, երբեմն նույնիսկ այն դեպքերում, երբ պատմողները չեն եղել իրադարձությունների անմիջական ականատեսները, շարունակում են ազդել հաջորդ սերունդների ինքնության, պատմական գիտակցության և մյուս ժողովրդի նկատմամբ վերաբերմունքի վրա։ Հեղինակները չեն սահմանափակվում միայն անցյալի ցավալի էջերի արձանագրմամբ, այլև ուշադրություն են դարձնում փոխադարձ լսելու, պատմությունները համադրելու, տարբեր փորձառություններն ընդունելու և մարդկային կապերի վերականգնման հնարավորություններին։ Գրքի խորքային ուղերձներից մեկն այն է, որ հասարակությունների միջև իրական երկխոսությունը հնարավոր է դառնում այն ժամանակ, երբ մարդիկ պատրաստ են լսելու ոչ միայն իրենց սեփական պատմությունը, այլև մյուս կողմի հիշողություններն ու ապրումները՝ առանց դրանք նախապես մերժելու կամ միակողմանի գնահատելու։ Այս առումով աշխատությունը կարևորում է պատմական ճշմարտության որոնման գործընթացում անհատական վկայությունների դերը և ցույց տալիս, որ անցյալի ըմբռնումը պահանջում է ոչ միայն փաստերի ուսումնասիրություն, այլև մարդկանց ապրումների, հիշողությունների ու պատմական փորձառությունների նկատմամբ զգայուն վերաբերմունք։ Գրական և մեթոդաբանական առումով այն առանձնանում է գիտական հետազոտության, կենսագրական պատմությունների, հարցազրույցների և վավերագրական նյութերի համադրմամբ, ինչի շնորհիվ ուսումնասիրությունը ձեռք է բերում միաժամանակ վերլուծական և մարդկային բնույթ։ Անձնական պատմությունների ներառումը հնարավորություն է տալիս պատմական լայն գործընթացները դիտարկել անհատի կյանքի տեսանկյունից՝ վերացական պատմական իրադարձություններին հաղորդելով մարդկային չափում և բացահայտելով դրանց երկարատև ազդեցությունը հասարակական գիտակցության վրա։ Աշխատությունն ունի կարևոր պատմագիտական, սոցիոլոգիական, ազգագրական և մշակութային նշանակություն, քանի որ նպաստում է Հայաստանի և Թուրքիայի հասարակությունների պատմական հիշողության համեմատական ուսումնասիրությանը, բանավոր պատմության մեթոդաբանության զարգացմանը և հայ-թուրքական հարաբերությունների վերաբերյալ ավելի բազմակողմանի պատկերացման ձևավորմանը։ Այն արժեքավոր է նաև նրանով, որ ուշադրության կենտրոնում է պահում ոչ միայն հանրային ու պաշտոնական պատմությունները, այլև սովորական մարդկանց կենսափորձը, որոնք հաճախ մնում են պատմական մեծ իրադարձությունների մասին ընդունված պատումների ստվերում։ Գիրքը կարևոր ընթերցանության նյութ է պատմաբանների, ազգագրագետների, սոցիոլոգների, մշակութաբանների, հասարակական գիտությունների մասնագետների, հայ-թուրքական հարաբերություններով հետաքրքրվողների և պատմական հիշողության ու ազգային ինքնության հարցերն ուսումնասիրողների համար։ Այն նաև լայն ընթերցողական շրջանակի համար հնարավորություն է ընձեռում ավելի խորությամբ ընկալելու անցյալի ազդեցությունը ներկայի վրա, ճանաչելու երկու ժողովուրդների հիշողությունների բազմազանությունը և գիտակցելու, որ փոխըմբռնումը սկսվում է միմյանց պատմությունները լսելու ու մարդկային փորձառությունները ճանաչելու պատրաստակամությունից։

    Updated: 2026-11-18
    Միմյանց հետ խոսել․ անձնական հիշողություններ Հայաստանի և Թուրքիայի մասին
    Online

    Medicine

    Значение ультразвукового исследования в ранней комплексной диагностике и контроле лечения дисплазии тазобедренных суставов у младенцев до двух лет

    Աշխատությունը նվիրված է մինչև երկու տարեկան երեխաների մոտ կոնքազդրային հոդերի զարգացման խանգարումների վաղ հայտնաբերման և բուժման ընթացքի վերահսկման համակարգում ուլտրաձայնային հետազոտության ախտորոշիչ նշանակության գնահատմանը։ Հետազոտության կենտրոնում պատկերային ախտորոշման այս մեթոդի հնարավորություններն են՝ հոդի կառուցվածքային առանձնահատկությունների գնահատման, զարգացման շեղումների ժամանակին հայտնաբերման և կլինիկական հետազոտությամբ ստացված տվյալների լրացման տեսանկյունից։ Վաղ մանկական տարիքում կոնքազդրային հոդը շարունակում է ակտիվորեն ձևավորվել, ուստի դրա անատոմիական հարաբերությունների և զարգացման աստիճանի գնահատումը կարևոր նշանակություն ունի հնարավոր խանգարումների վաղ ճանաչման համար։ Ուլտրաձայնային հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս առանց իոնացնող ճառագայթման պատկերել աճառային և փափուկ հյուսվածքային այն կառուցվածքները, որոնք կյանքի առաջին ամիսներին ամբողջությամբ չեն գնահատվում սովորական ռենտգենաբանական եղանակներով։ Հետազոտության շրջանակում կարող է ուսումնասիրվել ուլտրաձայնային տվյալների համապատասխանությունը կլինիկական զննման արդյունքներին և այլ ախտորոշիչ չափանիշներին՝ համալիր գնահատման առավելությունները պարզաբանելու նպատակով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել տարբեր աստիճանի զարգացման խանգարումների տարբերակմանը, հոդի կառուցվածքային հասունացման դինամիկային և ժամանակի ընթացքում արձանագրվող փոփոխությունների համեմատությանը։ Կարևոր ուղղություն է նաև բուժման ընթացքում պարբերական պատկերային վերահսկողության դերի գնահատումը, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս օբյեկտիվորեն հետևելու հոդի զարգացման փոփոխություններին և բժշկական թիմին տրամադրելու լրացուցիչ տեղեկություններ բուժման ընթացքի գնահատման համար։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ վաղ ախտորոշման և հետագա արդյունքների փոխկապակցվածությանը՝ ընդգծելով ժամանակին հայտնաբերման նշանակությունը հոդի բնականոն զարգացման հնարավորությունների պահպանման տեսանկյունից։ Միաժամանակ կարող են քննարկվել մեթոդի ախտորոշիչ առավելություններն ու սահմանափակումները, արդյունքների մեկնաբանման ստանդարտացման և մասնագետի փորձառության նշանակությունը։ Հետազոտությունը կարևոր է մանկական օրթոպեդիայի և ճառագայթային ախտորոշման համագործակցության տեսանկյունից՝ նպաստելով նորածինների ու փոքր երեխաների կոնքազդրային հոդերի վիճակի գնահատման համալիր մոտեցման ձևավորմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մանկական օրթոպեդիայի, ուլտրաձայնային ախտորոշման և վաղ մանկական զարգացման բժշկական գնահատման սկզբունքները՝ նպատակ ունենալով պարզաբանել ուլտրաձայնային հետազոտության տեղը վաղ ախտորոշման և բուժման արդյունքների վերահսկման համակարգում։

    Updated: 2026-09-27
    Значение ультразвукового исследования в ранней комплексной диагностике и контроле лечения дисплазии тазобедренных суставов у младенцев до двух лет
    Online

    Economics

    Ռազմավարական պլանավորման դերը Հայաստանի Հանրապետության տնտեսության զարգացման գործում

    Աշխատությունը նվիրված է ռազմավարական պլանավորման տեսական, մեթոդաբանական և կիրառական նշանակության ուսումնասիրությանը երկրի տնտեսական զարգացման կառավարման համակարգում՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով երկարաժամկետ նպատակների ձևակերպման, պետական քաղաքականության առաջնահերթությունների որոշման, ռեսուրսների բաշխման և զարգացման ծրագրերի իրականացման փոխկապակցվածությանը։ Ռազմավարական պլանավորումը դիտարկվում է որպես տնտեսական կառավարման այնպիսի գործիք, որը հնարավորություն է տալիս ընթացիկ խնդիրների լուծումը համադրել երկարաժամկետ զարգացման նպատակների հետ, կանխատեսել տնտեսական միջավայրի հնարավոր փոփոխությունները և ձևավորել պետական քաղաքականության փոխկապակցված ուղղություններ։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է ռազմավարական պլանավորման էության, գործառույթների և տնտեսական կառավարման համակարգում դրա տեղի բացահայտման վրա։ Տնտեսության զարգացումը կախված է բազմաթիվ փոխկապակցված գործոններից՝ արտադրողականությունից, ներդրումային ակտիվությունից, մարդկային կապիտալից, տեխնոլոգիական առաջընթացից, ենթակառուցվածքների վիճակից, արտաքին տնտեսական հարաբերություններից, ֆինանսական համակարգի արդյունավետությունից և պետական կառավարման որակից։ Այդ պատճառով առանձին ոլորտների մեկուսացված կառավարումը միշտ չէ, որ կարող է ապահովել երկարաժամկետ և հավասարակշռված արդյունքներ։ Ռազմավարական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս տարբեր ոլորտների նպատակները դիտարկել միասնական համակարգում և սահմանել դրանց միջև անհրաժեշտ առաջնահերթություններ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ռազմավարական նպատակների ձևավորման գործընթացին։ Արդյունավետ պլանավորման համար անհրաժեշտ է ոչ միայն սահմանել ընդհանուր զարգացման տեսլական, այլև այն վերածել չափելի նպատակների, խնդիրների, ծրագրերի և կատարողականի ցուցանիշների։ Այս գործընթացը ենթադրում է տնտեսության ներկա վիճակի գնահատում, հիմնական սահմանափակումների և զարգացման ներուժի բացահայտում, հնարավոր սցենարների ուսումնասիրություն և համապատասխան քաղաքականության միջոցների ընտրություն։ Ռազմավարական նպատակները պետք է կապված լինեն իրական ռեսուրսների, ժամանակային սահմանների և պատասխանատու կառույցների հետ, հակառակ դեպքում ռազմավարական փաստաթուղթը կարող է մնալ ընդհանուր նպատակադրումների մակարդակում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում մակրոտնտեսական կանխատեսումների և ռազմավարական պլանավորման փոխհարաբերությունը։ Տնտեսական աճի, գնաճի, զբաղվածության, ներդրումների, պետական ֆինանսների, արտաքին առևտրի և այլ ցուցանիշների հնարավոր զարգացումների գնահատումը անհրաժեշտ է երկարաժամկետ որոշումների հիմնավորման համար։ Միաժամանակ կանխատեսումը չի կարող ամբողջությամբ վերացնել ապագայի անորոշությունը, ուստի ռազմավարական կառավարման համակարգում կարևոր է տարբեր սցենարների դիտարկումը։ Բազային, բարենպաստ և ռիսկային սցենարների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել, թե տնտեսական քաղաքականության ընտրված ուղղությունները որքանով են դիմակայուն արտաքին և ներքին պայմանների փոփոխությունների նկատմամբ։ Առանձին ուղղություն է տնտեսական կառուցվածքի ուսումնասիրությունը։ Երկարաժամկետ զարգացման ռազմավարությունը կարող է գնահատել տնտեսության տարբեր ճյուղերի արտադրողականությունը, արտահանման ներուժը, տեխնոլոգիական մակարդակը և աշխատատեղերի ստեղծման հնարավորությունները։ Կառուցվածքային փոփոխությունների պլանավորումը կարևոր է հատկապես այն տնտեսությունների համար, որոնք ձգտում են բարձրացնել ավելի մեծ ավելացված արժեք ստեղծող գործունեության տեսակների նշանակությունը։ Այս տեսանկյունից ռազմավարական պլանավորումը կապվում է արդյունաբերության, ծառայությունների, գյուղատնտեսության, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, ենթակառուցվածքների և այլ ոլորտների զարգացման քաղաքականությունների համակարգման հետ։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է ներդրումային քաղաքականության ռազմավարական կառավարումը։ Ներդրումները տնտեսական աճի և արտադրական ներուժի ընդլայնման հիմնական գործոններից են, սակայն դրանց ազդեցությունը կախված է նաև ներդրումների կառուցվածքից և արդյունավետությունից։ Երկարաժամկետ պլանավորման միջոցով հնարավոր է առանձնացնել այն ուղղությունները, որոնցում կապիտալ ներդրումները կարող են ստեղծել առավել լայն տնտեսական ազդեցություններ՝ նպաստելով արտադրողականության, ենթակառուցվածքների, տեխնոլոգիական կարողությունների և մարդկային կապիտալի զարգացմանը։ Միաժամանակ կարևորվում են գործարար միջավայրի կանխատեսելիությունը, սեփականության իրավունքների պաշտպանությունը, մրցակցային պայմանները և պետական քաղաքականության հետևողականությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում նորարարության և տեխնոլոգիական զարգացման ռազմավարական նշանակությանը։ Ժամանակակից տնտեսության մրցունակությունը մեծապես պայմանավորված է գիտելիքի, հետազոտությունների, տեխնոլոգիաների և նորարարական ձեռնարկատիրության արդյունավետ օգտագործմամբ։ Ռազմավարական պլանավորումը հնարավորություն է տալիս կրթության, գիտության, մասնավոր հատվածի և տեխնոլոգիական քաղաքականության միջև ձևավորել երկարաժամկետ կապեր։ Այս համատեքստում կարող են դիտարկվել հետազոտությունների խթանման, թվային փոխակերպման, տեխնոլոգիական ենթակառուցվածքների զարգացման և նորարարական ընկերությունների համար համապատասխան միջավայրի ձևավորման խնդիրները։ Կարևոր ուղղություն է մարդկային կապիտալի դերի ուսումնասիրությունը։ Տնտեսական զարգացման երկարաժամկետ հնարավորությունները կախված են բնակչության կրթությունից, մասնագիտական հմտություններից, առողջությունից և աշխատաշուկայի փոփոխություններին հարմարվելու կարողությունից։ Այդ պատճառով տնտեսական ռազմավարությունը նպատակահարմար է կապել կրթության և մասնագիտական պատրաստման քաղաքականության հետ։ Աշխատուժի հմտությունների և տնտեսության պահանջարկի միջև անհամապատասխանությունը կարող է սահմանափակել նույնիսկ ներդրումների և տեխնոլոգիական զարգացման դրական ազդեցությունը։ Ռազմավարական պլանավորումը հնարավորություն է տալիս կանխատեսել պահանջվող մասնագիտությունների և կարողությունների փոփոխությունները և համապատասխանեցնել կրթական քաղաքականությունը տնտեսական կառուցվածքի զարգացման ուղղություններին։ Առանձին տեղ է զբաղեցնում տարածքային զարգացման խնդիրը։ Տնտեսական ակտիվության կենտրոնացումը սահմանափակ թվով տարածքներում կարող է խորացնել տարածքային տարբերությունները և նվազեցնել երկրի ամբողջ տնտեսական ներուժի օգտագործման հնարավորությունը։ Ռազմավարական պլանավորման միջոցով հնարավոր է համադրել մարզային զարգացման, ենթակառուցվածքների, տրանսպորտային հասանելիության, զբաղվածության և ներդրումային քաղաքականության ուղղությունները։ Տարածքային պլանավորումը կարող է նպաստել տնտեսական հնարավորությունների ավելի լայն տարածմանը և տեղական մրցակցային առավելությունների օգտագործմանը։ Հետազոտության մեջ կարևորվում է փոքր և միջին ձեռնարկատիրության դերը։ Ձեռնարկատիրական ակտիվությունը կարող է նպաստել աշխատատեղերի ստեղծմանը, տնտեսական կառուցվածքի բազմազանեցմանը, նորարարությունների տարածմանը և մրցակցության զարգացմանը։ Ռազմավարական քաղաքականությունը կարող է ներառել ֆինանսավորման հասանելիության, վարչարարական պայմանների, ձեռնարկատիրական գիտելիքների և շուկաների հասանելիության բարելավման ուղղություններ։ Միաժամանակ կարևոր է գնահատել պետական աջակցության միջոցների իրական արդյունավետությունը և դրանց ազդեցությունը արտադրողականության ու երկարաժամկետ մրցունակության վրա։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում արտաքին տնտեսական հարաբերությունների և արտահանման ռազմավարական նշանակությանը։ Փոքր բաց տնտեսության զարգացման հնարավորությունները սերտորեն կապված են արտաքին շուկաների հասանելիության, արտահանվող ապրանքների և ծառայությունների մրցունակության ու արտաքին տնտեսական ռիսկերի հետ։ Ռազմավարական պլանավորումը կարող է ուղղված լինել արտահանման կառուցվածքի բազմազանեցմանը, նոր շուկաների հասանելիությանը և միջազգային տնտեսական կապերի արդյունավետ օգտագործմանը։ Միաժամանակ արտաքին կախվածությունների գնահատումը կարևոր է տնտեսական դիմակայունության տեսանկյունից, քանի որ արտաքին պահանջարկի, ֆինանսական հոսքերի կամ միջազգային տնտեսական պայմանների փոփոխությունները կարող են ազդել ներքին զարգացման վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում պետական ֆինանսների և ռազմավարական նպատակների փոխհարաբերությունը։ Երկարաժամկետ ծրագրերը պահանջում են ֆինանսական ռեսուրսներ, ուստի ռազմավարական պլանավորումը պետք է կապվի բյուջետային գործընթացի հետ։ Պետական ծախսերի առաջնահերթությունների սահմանումը, ծրագրային բյուջետավորումը և միջնաժամկետ ֆինանսական պլանավորումը հնարավորություն են տալիս ռազմավարական նպատակները վերածել ֆինանսավորվող գործողությունների։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է գնահատել պետական ֆինանսների կայունությունը և կանխել այնպիսի ծրագրերի կուտակումը, որոնց իրականացման համար բավարար ռեսուրսներ չեն կարող ապահովվել։ Առանձին ուղղություն է ռազմավարական և բյուջետային պլանավորման համակարգերի համաձայնեցումը։ Եթե ռազմավարական փաստաթղթերում սահմանված նպատակները չեն արտացոլվում բյուջետային հատկացումներում, դրանց գործնական ազդեցությունը սահմանափակվում է։ Այդ պատճառով կարևոր է նպատակների, ծրագրերի, ֆինանսավորման և արդյունքային ցուցանիշների միջև հստակ կապի ձևավորումը։ Միջնաժամկետ ծախսային պլանավորումը կարող է հանդես գալ որպես երկարաժամկետ ռազմավարության և տարեկան բյուջեի միջև կապող մեխանիզմ՝ ռազմավարական առաջնահերթությունները վերածելով կոնկրետ ֆինանսական որոշումների։ Կարևորվում է նաև պետական ներդրումային ծրագրերի ընտրության և գնահատման խնդիրը։ Սահմանափակ ֆինանսական ռեսուրսների պայմաններում անհրաժեշտ է համեմատել տարբեր նախագծերի տնտեսական և սոցիալական ազդեցությունները և առաջնահերթություն տալ այն ծրագրերին, որոնք առավել համապատասխան են երկարաժամկետ նպատակներին։ Ենթակառուցվածքային նախագծերի դեպքում կարևոր է գնահատել ոչ միայն շինարարության սկզբնական արժեքը, այլև սպասարկման հետագա ծախսերը, տնտեսական ակտիվության վրա ազդեցությունը և երկարաժամկետ արդյունավետությունը։ Հետազոտության մեջ առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում ռազմավարությունների իրականացման ինստիտուցիոնալ ապահովումը։ Նույնիսկ լավ մշակված ռազմավարությունը չի կարող ապահովել ակնկալվող արդյունքներ, եթե պատասխանատվությունները հստակ չեն բաշխված կամ բացակայում են իրականացման արդյունավետ մեխանիզմները։ Անհրաժեշտ է պետական կառավարման մարմինների միջև համակարգում, պատասխանատվության հստակեցում և տվյալների կանոնավոր փոխանակում։ Ռազմավարական կառավարման ինստիտուցիոնալ կառուցվածքը պետք է հնարավորություն տա համադրել տարբեր գերատեսչությունների ծրագրերը և կանխել նպատակների կրկնությունը կամ հակասությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում մշտադիտարկման և գնահատման համակարգին։ Ռազմավարության ընդունումը պլանավորման գործընթացի ավարտը չէ։ Իրականացման ընթացքում անհրաժեշտ է պարբերաբար գնահատել գործողությունների կատարումը, չափել արդյունքները և համեմատել դրանք նախապես սահմանված նպատակների հետ։ Կատարողականի ցուցանիշները հնարավորություն են տալիս տարբերակել գործողության իրականացումը դրա իրական տնտեսական արդյունքից։ Օրինակ՝ որոշ ծրագրի շրջանակում միջոցառումների իրականացումը դեռևս ինքնին չի նշանակում, որ բարձրացել է արտադրողականությունը կամ բարելավվել է համապատասխան ծառայության որակը։ Այդ պատճառով արդյունքամետ կառավարումը պահանջում է ոչ միայն գործողությունների, այլև վերջնական ազդեցությունների գնահատում։ Հայաստանի պետական ռազմավարական կառավարման ներկայիս բարեփոխումներում ևս ընդգծվում է փաստաթղթերի մշակումից դեպի տվյալահենք և արդյունքամետ կառավարում անցնելու, ռազմավարական փաստաթղթերի աստիճանակարգը հստակեցնելու և մշտադիտարկման ու կատարողականի կառավարման համակարգը զարգացնելու մոտեցումը։ Ռազմավարական և միջնաժամկետ պլանավորումը պետական կառավարման համակարգում կապվում է նաև տնտեսական, հարկաբյուջետային և ծախսային քաղաքականությունների հետ՝ ռազմավարական առաջնահերթությունները գործնական ծրագրերի վերածելու նպատակով։ Առանձին ուղղություն է ռազմավարական պլանավորման տեղեկատվական ապահովումը։ Որոշումների որակը մեծապես կախված է օգտագործվող տվյալների ճշգրտությունից, ժամանակայնությունից և համադրելիությունից։ Վիճակագրական համակարգը, վարչական տվյալների բազաները, տնտեսական հետազոտությունները և կանխատեսման գործիքները կարող են ապահովել անհրաժեշտ տեղեկատվական հիմքը։ Տվյալների պակասը կամ ուշացումը կարող է դժվարացնել ինչպես խնդիրների ճիշտ ախտորոշումը, այնպես էլ իրականացվող քաղաքականության ազդեցության գնահատումը։ Այդ պատճառով տվյալահենք կառավարումը ռազմավարական պլանավորման կարևոր բաղադրիչ է։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ռիսկերի կառավարումը։ Երկարաժամկետ տնտեսական պլանները իրականացվում են անորոշ միջավայրում, որտեղ հնարավոր են արտաքին տնտեսական ցնցումներ, ֆինանսական շուկաների փոփոխություններ, տեխնոլոգիական վերափոխումներ, բնական և կլիմայական ռիսկեր կամ այլ անսպասելի զարգացումներ։ Ռազմավարությունը պետք է ունենա որոշակի ճկունություն և նախատեսի փոփոխվող պայմաններին արձագանքելու մեխանիզմներ։ Սցենարային պլանավորումը և ռիսկերի պարբերական վերագնահատումը հնարավորություն են տալիս ռազմավարական ուղղությունները հարմարեցնել նոր պայմաններին՝ առանց երկարաժամկետ նպատակները կորցնելու։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում կայուն զարգացման սկզբունքների ներառմանը տնտեսական պլանավորման մեջ։ Երկարաժամկետ տնտեսական արդյունքները կապված են բնական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման, էներգետիկ համակարգերի, շրջակա միջավայրի պահպանության և կլիմայական փոփոխություններին հարմարվելու հետ։ Այդ պատճառով տնտեսական ռազմավարությունը կարող է ներառել ռեսուրսաարդյունավետության, կանաչ տեխնոլոգիաների, էներգաարդյունավետության և ավելի կայուն արտադրական մոդելների զարգացման ուղղություններ։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս տնտեսական աճը դիտարկել ոչ միայն կարճաժամկետ արտադրության ավելացման, այլև երկարաժամկետ ռեսուրսային և բնապահպանական կայունության տեսանկյունից։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն է մասնավոր հատվածի մասնակցությունը ռազմավարական պլանավորման գործընթացին։ Պետական կառույցները սահմանում են քաղաքականության շրջանակները, սակայն տնտեսական գործունեության զգալի մասը իրականացվում է մասնավոր կազմակերպությունների և ձեռնարկատերերի կողմից։ Այդ պատճառով ռազմավարությունների մշակման ժամանակ գործարար հատվածի, մասնագիտական համայնքի և այլ շահագրգիռ կողմերի հետ խորհրդակցությունները կարող են նպաստել խնդիրների ավելի ամբողջական բացահայտմանը և իրականացման հնարավորությունների գնահատմանը։ Մասնակցային մոտեցումը կարող է նաև բարձրացնել ռազմավարական որոշումների կանխատեսելիությունը տնտեսական դերակատարների համար։ Առանձին նշանակություն ունի միջազգային փորձի ուսումնասիրությունը։ Տարբեր երկրների տնտեսական զարգացման ռազմավարությունները հնարավորություն են տալիս համեմատել պլանավորման ինստիտուտները, արդյունաբերական և նորարարական քաղաքականությունները, ներդրումների խթանման մեխանիզմները և կատարողականի գնահատման համակարգերը։ Սակայն միջազգային փորձի կիրառումը պահանջում է տեղական տնտեսական կառուցվածքի, ինստիտուցիոնալ պայմանների և ռեսուրսային հնարավորությունների հաշվառում։ Այլ երկրի հաջողված քաղաքականության մեխանիկական կրկնությունը պարտադիր չէ, որ ապահովի նույն արդյունքը, ուստի համեմատական ուսումնասիրության նպատակը առավելապես կիրառելի սկզբունքների և մեխանիզմների բացահայտումն է։ Հետազոտության մեթոդաբանական հիմքում կարող են համադրվել համակարգային և համեմատական վերլուծությունը, մակրոտնտեսական ցուցանիշների ուսումնասիրությունը, ռազմավարական փաստաթղթերի բովանդակային գնահատումը, տնտեսական կանխատեսումը, սցենարային վերլուծությունը և կատարողականի ցուցանիշների ուսումնասիրությունը։ Տարբեր ժամանակաշրջանների զարգացման ծրագրերի համեմատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել ռազմավարական առաջնահերթությունների փոփոխությունները և գնահատել պլանավորման համակարգի ինստիտուցիոնալ զարգացումը։ Աշխատության գիտագործնական նշանակությունը պայմանավորված է տնտեսական քաղաքականության երկարաժամկետ հետևողականության ապահովման անհրաժեշտությամբ։ Ռազմավարական պլանավորումը կարող է ծառայել որպես պետական քաղաքականության տարբեր ոլորտները միավորող համակարգ՝ տնտեսական նպատակները կապելով ֆինանսական ռեսուրսների, ինստիտուցիոնալ պատասխանատվության և չափելի արդյունքների հետ։ Դրա արդյունավետությունը, սակայն, կախված է ոչ միայն ռազմավարական փաստաթղթերի առկայությունից, այլև նպատակների իրատեսությունից, իրականացման մեխանիզմներից, ֆինանսավորման համապատասխանությունից, տվյալների որակից և պարբերական գնահատման հնարավորությունից։ Ընդհանուր առմամբ նյութը ներկայացնում է տնտեսական զարգացման կառավարման մեջ երկարաժամկետ և միջնաժամկետ պլանավորման նշանակության համալիր ուսումնասիրություն՝ ընդգրկելով մակրոտնտեսական կանխատեսումը, կառուցվածքային վերափոխումները, ներդրումային և նորարարական քաղաքականությունը, մարդկային կապիտալը, տարածքային զարգացումը, պետական ֆինանսները, ինստիտուցիոնալ համակարգումը, մշտադիտարկումը և ռիսկերի կառավարումը։ Այն կարող է օգտակար լինել տնտեսագիտության, ռազմավարական կառավարման, պետական տնտեսական քաղաքականության, հանրային կառավարման և զարգացման պլանավորման ոլորտներում աշխատող հետազոտողների, մասնագետների, դասախոսների և ուսանողների համար։

    Updated: 2026-09-22
    Ռազմավարական պլանավորման դերը Հայաստանի Հանրապետության տնտեսության զարգացման գործում
    Online

    History

    Humanitarian crisis in Armenia

    Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանում տեղի ունեցած հումանիտար ճգնաժամերի պատճառների, ընթացքի և հետևանքների ուսումնասիրությանը՝ դիտարկելով դրանք պատմական, սոցիալական, քաղաքական և միջազգային հարաբերությունների համատեքստում։ Ներկայացվում են բնակչության տեղաշարժերի, սոցիալ-տնտեսական դժվարությունների, անվտանգության խնդիրների և մարդասիրական աջակցության կազմակերպման հետ կապված գործընթացները։ Վերլուծվում են ճգնաժամային իրավիճակների առաջացման գործոնները, պետական և միջազգային կառույցների արձագանքման մեխանիզմները, ինչպես նաև հասարակության դիմակայունության և վերականգնման հնարավոր ուղիները։ Աշխատությունում անդրադարձ է կատարվում նաև մարդու իրավունքների պաշտպանության, փախստականների և տեղահանված անձանց խնդիրների, ինչպես նաև երկարաժամկետ զարգացման վրա հումանիտար ճգնաժամերի ազդեցության հարցերին։ Գիրքը նախատեսված է պատմաբանների, քաղաքագետների, միջազգային հարաբերությունների մասնագետների, հետազոտողների, ուսանողների և տարածաշրջանային խնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

    Updated: 2026-08-27
    Humanitarian crisis in Armenia
    Online

    Economics

    Ծխախոտի արտադրության և իրացման հաշվառման հիմնահարցերը ՀՀ-ում

    Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ծխախոտի արտադրության և իրացման գործընթացների հաշվառման տեսական, մեթոդաբանական և գործնական հիմնահարցերի ուսումնասիրությանը։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են արտադրական ծախսերի հաշվառման, ինքնարժեքի ձևավորման, պատրաստի արտադրանքի գնահատման, պահեստային հաշվառման, իրացման գործարքների գրանցման և ֆինանսական արդյունքների արտացոլման առանձնահատկությունները՝ հաշվի առնելով ոլորտի տնտեսական և իրավական կարգավորումները։ Քննարկվում են հարկային հաշվառման, ակցիզային հարկի, հաշվետվողականության, ներքին վերահսկողության և աուդիտի կազմակերպման հարցերը, ինչպես նաև գործող օրենսդրության ազդեցությունը ծխախոտային արտադրանքի արտադրության և իրացման հաշվապահական գործընթացների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հաշվապահական տեղեկատվության ճշգրտության, կառավարչական որոշումների ընդունման համար դրա նշանակությանը, ֆինանսական ռիսկերի նվազեցմանը և հաշվառման համակարգի կատարելագործման հնարավորություններին։ Ներկայացվում են նաև ոլորտին բնորոշ հաշվառման մեթոդների համեմատական վերլուծություններ, գործնական առաջարկություններ և արդյունավետ կառավարմանն ուղղված մոտեցումներ, որոնք կարող են նպաստել ֆինանսատնտեսական գործունեության թափանցիկության և արդյունավետության բարձրացմանը։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել հաշվապահների, աուդիտորների, տնտեսագետների, ֆինանսական կառավարիչների, հարկային ոլորտի մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների և տնտեսագիտական մասնագիտությունների ուսանողների համար, ովքեր հետաքրքրված են արտադրական հաշվառման, ֆինանսական հաշվետվությունների և ծխախոտային արտադրանքի արտադրության ու իրացման հաշվառման առանձնահատկությունների խորացված ուսումնասիրությամբ։

    Updated: 2026-09-05
    Ծխախոտի արտադրության և իրացման հաշվառման հիմնահարցերը ՀՀ-ում
    Online

    Religion

    Սուրբ Թովմայի աստվածաբանական ուսմունքի բովանդակությունը կամ աստվածաբանության համառոտություն, հատոր 3

    Աշխատությունը ներկայացնում է քրիստոնեական աստվածաբանության համակարգված ուսումնասիրություն՝ հիմնված սուրբ Թովմայի աստվածաբանական և փիլիսոփայական ուսմունքի վրա։ Երրորդ հատորը շարունակում է աստվածաբանական գիտելիքների համառոտ և տրամաբանական շարադրանքը՝ նպատակ ունենալով ընթերցողին ծանոթացնել քրիստոնեական հավատքի հիմնադրույթներին, դրանց տեսական հիմքերին և փոխկապակցվածությանը։ Գրքում աստվածաբանական հարցերը դիտարկվում են բանականության, հավատքի և եկեղեցական ավանդության համադրման տեսանկյունից՝ արտացոլելով միջնադարյան քրիստոնեական մտքի այն մոտեցումը, ըստ որի՝ աստվածաբանական ճշմարտությունները կարելի է ուսումնասիրել նաև փիլիսոփայական դատողությունների և տրամաբանական հիմնավորումների միջոցով։ Աշխատության կարևոր առանձնահատկությունը գիտելիքի համակարգված ներկայացումն է․ այն նպաստում է կրոնական հասկացությունների հստակ ընկալմանը, աստվածաբանական գաղափարների միջև կապերի բացահայտմանը և քրիստոնեական վարդապետության խորքային ըմբռնմանը։ Սուրբ Թովմայի մտավոր ժառանգության հիման վրա ձևավորված մոտեցումը կարևոր տեղ է զբաղեցնում կաթոլիկ աստվածաբանության և սխոլաստիկ փիլիսոփայության պատմության մեջ՝ միավորելով հավատքի հարցերի մեկնաբանությունը, բանական փաստարկումը և փիլիսոփայական վերլուծությունը։ Գիրքը արժեքավոր է աստվածաբանությամբ, քրիստոնեական փիլիսոփայությամբ, կրոնական մտքի պատմությամբ և միջնադարյան մտավոր ժառանգությամբ հետաքրքրվողների համար, ինչպես նաև կարող է ծառայել որպես ուսումնական և հետազոտական նյութ՝ աստվածաբանական գաղափարների զարգացման, դրանց համակարգման և եվրոպական քրիստոնեական մտքի ավանդույթների ուսումնասիրության ընթացքում։

    Updated: 2026-11-16
    Սուրբ Թովմայի աստվածաբանական ուսմունքի բովանդակությունը կամ աստվածաբանության համառոտություն, հատոր 3