Discover other interesting and useful materials

    Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials section
    Online

    Technology

    Ենթամիկրոնային թվային ինտեգրալ սխեմաներում տարրերի նախնական տեղաբաշխման տեսական հիմունքների և գործիքամիջոցների մշակումը

    Աշխատությունը նվիրված է ենթամիկրոնային թվային ինտեգրալ սխեմաների նախագծման կարևոր փուլերից մեկի՝ տարրերի նախնական տեղաբաշխման տեսական հիմունքների և համապատասխան գործիքամիջոցների մշակմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են ինտեգրալ սխեմաների բարձր խտության պայմաններում տրամաբանական տարրերի տարածական տեղադրման, դրանց փոխկապակցվածությունների օպտիմալացման և նախագծային սահմանափակումների հաշվառման խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այնպիսի ալգորիթմների և մաթեմատիկական մոդելների մշակմանը, որոնք կարող են ապահովել սխեմայի տարրերի արդյունավետ դասավորություն՝ նվազեցնելով կապերի ընդհանուր երկարությունը, ազդանշանների տարածման ուշացումները, էներգիայի կորուստները և ֆիզիկական նախագծման այլ անցանկալի գործոններ։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են նախնական տեղաբաշխման խնդրի ձևակերպման սկզբունքները, օպտիմալացման չափանիշները, հաշվողական մեթոդները և ծրագրային գործիքների կառուցման մոտեցումները։ Կարևորվում է ենթամիկրոնային տեխնոլոգիական նորմերի պայմաններում առաջացող սահմանափակումների հաղթահարումը, քանի որ տարրերի չափերի փոքրացումը և սխեմաների բարդության աճը մեծացնում են նախագծման ճշգրտության ու ավտոմատացման պահանջները։ Մշակվող տեսական և գործնական լուծումները նպատակ ունեն բարձրացնելու ինտեգրալ սխեմաների նախագծման գործընթացի արդյունավետությունը, կրճատելու նախագծման ժամանակը և բարելավելու վերջնական սխեմաների տեխնիկական բնութագրերը։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել միկրոէլեկտրոնիկայի, համակարգչային նախագծման, թվային համակարգերի և էլեկտրոնային ավտոմատացման մասնագետներին, ինժեներներին, ծրագրային գործիքներ մշակողներին, հետազոտողներին, ասպիրանտներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

    Updated: 2026-09-22
    Ենթամիկրոնային թվային ինտեգրալ սխեմաներում տարրերի նախնական տեղաբաշխման տեսական հիմունքների և գործիքամիջոցների մշակումը
    Online

    Psychology

    Ծերության սոցիալ-հոգեբանական դետերմինանտները և տարեց անձանց տարբերակված սպասարկման կազմակերպումը Հայաստանում

    Աշխատությունը նվիրված է ծերացման գործընթացի սոցիալական և հոգեբանական առանձնահատկությունների, տարեց մարդկանց կյանքի պայմանների և նրանց կարիքներին համապատասխան սպասարկման կազմակերպման խնդիրների ուսումնասիրությանը Հայաստանում։ Վերլուծվում են տարեց անձանց հոգեբանական վիճակի, սոցիալական ակտիվության, ընտանեկան և հասարակական հարաբերությունների, կենսակերպի ու կյանքի որակի վրա ազդող հիմնական գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարիքային փոփոխությունների սոցիալական ընկալմանը, հասարակության մեջ տարեց մարդու դիրքին, միայնության, սոցիալական մեկուսացման, հաղորդակցության և շրջապատի աջակցության նշանակությանը։ Քննարկվում են ընտանիքի, համայնքի և սոցիալական հաստատությունների դերերը տարեց մարդկանց բարեկեցության ապահովման, նրանց ինքնուրույնության պահպանման և հասարակական կյանքում ներգրավվածության խթանման գործում։ Ուսումնասիրվում են տարեցների տարբեր խմբերի կարիքների գնահատման և դրանց հիման վրա սոցիալական ծառայությունների տարբերակված կազմակերպման հնարավորությունները՝ հաշվի առնելով անձի տարիքը, սոցիալական վիճակը, կենսապայմանները, ինքնուրույնության աստիճանը և անհատական պահանջները։ Անդրադարձ է կատարվում տնային և հաստատությունների միջոցով իրականացվող սպասարկման ձևերին, սոցիալական աջակցության մեխանիզմներին, մասնագիտական ծառայությունների մատուցման կազմակերպմանը և դրանց արդյունավետության բարձրացման հնարավորություններին։ Կարևորվում է անհատականացված մոտեցման կիրառումը, որի միջոցով հնարավոր է ծառայությունները համապատասխանեցնել տարեց անձանց իրական կարիքներին և նպաստել նրանց կյանքի որակի բարելավմանը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել Հայաստանում ծերացման սոցիալ-հոգեբանական խնդիրների և տարեցների սոցիալական սպասարկման համակարգի զարգացման հնարավոր ուղղությունների մասին։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել սոցիալական աշխատողների, հոգեբանների, սոցիոլոգների, տարեցների սպասարկման ոլորտի մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

    Updated: 2026-09-30
    Ծերության սոցիալ-հոգեբանական դետերմինանտները և տարեց անձանց տարբերակված սպասարկման կազմակերպումը Հայաստանում
    Online

    Medicine

    Ազգային հիվանդանոցի ընդարձակ օրացույց, 1901 թվական

    Աշխատությունը օրացուցային և տեղեկատու բնույթի հրատարակություն է, որը կապված է ազգային հիվանդանոցի գործունեության և հայ համայնքի հասարակական կյանքի հետ։ Այն միավորում է օրացույցին բնորոշ ժամանակագրական տեղեկությունները և հիվանդանոցի հետ առնչվող թեմատիկ նյութերը՝ ծառայելով որպես գործնական օգտագործման ու տեղեկություններ ստանալու միջոց։ Ազգային հիվանդանոցի անվան հիշատակումը հրատարակության մեջ ընդգծում է բուժօգնության կազմակերպման և համայնքային առողջապահական հաստատությունների կարևորությունը հայ հասարակական կյանքում։ Նմանատիպ օրացույցները կարող էին ունենալ ոչ միայն ժամանակը հաշվարկելու, ամսաթվերը և օրերը ճշտելու գործառույթ, այլև տեղեկություններ տարածելու, հանրային նախաձեռնությունները ներկայացնելու և ընթերցողներին հասարակական նշանակության հարցերի շուրջ իրազեկելու դեր։ Դրանք հաճախ համադրում էին առօրյա օգտագործման համար անհրաժեշտ տեղեկությունները կրթական, մշակութային և հասարակական բնույթի բովանդակության հետ՝ դառնալով համայնքային կյանքի փաստագրման միջոց։ Հրատարակությունը նշանակալի է հայալեզու պարբերական և օրացուցային գրականության ուսումնասիրության համար, քանի որ հնարավորություն է տալիս դիտարկելու, թե ինչպես էին օրացույցները ծառայում տեղեկատվության տարածմանը և հասարակական հաստատությունների գործունեության հանրայնացմանը։ Այն արժեքավոր աղբյուր է նաև հայ համայնքի առողջապահական նախաձեռնությունների, բարեգործական հաստատությունների և հանրային իրազեկման պատմության ուսումնասիրման տեսանկյունից՝ ներկայացնելով տպագիր խոսքի միջոցով համայնքի հետ կապ պահպանելու և հասարակական հիշողությունը ձևավորելու ավանդույթը։

    Updated: 2026-10-27
    Ազգային հիվանդանոցի ընդարձակ օրացույց, 1901 թվական
    Online

    Linguistics

    «Բնակավայր» իմաստային դաշտը հայերենում

    Աշխատությունը նվիրված է հայերենի բառապաշարում բնակության վայր և բնակեցված տարածք արտահայտող լեզվական միավորների իմաստային կառուցվածքի, փոխհարաբերությունների և գործածական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն բառերն ու անվանումներն են, որոնք տարբեր տեսանկյուններից բնութագրում են մարդու բնակության համար կազմակերպված տարածքները, դրանց տեսակները, չափերը, վարչական կարգավիճակը, պատմական ձևերը և հասարակական նշանակությունը։ Քննվում են համապատասխան բառային միավորների իմաստային ընդհանրություններն ու տարբերությունները, հոմանիշային և հականիշային հարաբերությունները, իմաստային աստիճանակարգերը, ինչպես նաև ընդհանուր և մասնավոր նշանակություն ունեցող հասկացությունների փոխկապակցվածությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում քաղաք, գյուղ, ավան, շեն, բնակատեղի և իմաստային առումով հարակից այլ միավորների լեզվական բնութագրերին՝ բացահայտելով դրանց նշանակության հիմնական բաղադրիչները և կիրառության սահմանները։ Ուսումնասիրվում է նաև բառերի պատմական զարգացումը, քանի որ հասարակական հարաբերությունների, վարչատարածքային կազմակերպման և բնակեցման ձևերի փոփոխությունները կարող են արտացոլվել բառապաշարի կազմի ու առանձին բառերի նշանակությունների մեջ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում գրական լեզվի, բարբառների, պատմական աղբյուրների և ժամանակակից խոսքի նյութերի համադրումը, ինչը հնարավորություն է տալիս պատկերացնել տվյալ իմաստային համակարգի ձևավորումն ու զարգացումը տարբեր ժամանակաշրջաններում։ Դիտարկվում են նաև բառերի ոճական և գործառական առանձնահատկությունները՝ պարզելու համար, թե դրանցից որոնք են առավել բնորոշ պաշտոնական, գիտական, առօրյա, պատմական կամ գեղարվեստական խոսքին։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել համապատասխան բառերի բառակազմական կապերը, դարձվածքային կիրառությունները և տեղանվանական համակարգի հետ առնչությունները։ Իմաստային դաշտի կառուցվածքի բացահայտումը հնարավորություն է տալիս ցույց տալ, թե ինչպես է լեզուն դասակարգում բնակեցված տարածությունների վերաբերյալ պատկերացումները և ինչպիսի լեզվական միջոցներով է արտահայտում դրանց միջև եղած տարբերությունները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է բառագիտության, իմաստաբանության, պատմական լեզվաբանության և բառարանագիտության մոտեցումները՝ հայերենի տվյալ բառաիմաստային համակարգի ներքին կառուցվածքը և զարգացման առանձնահատկությունները բազմակողմանի ներկայացնելու նպատակով։

    Updated: 2026-09-22
    «Բնակավայր» իմաստային դաշտը հայերենում
    Online

    Technology

    Ջրային ռեսուրսների օգտագործումը դարձելի հիդրոմեքենաներում

    Աշխատությունը նվիրված է ջրային ռեսուրսների էներգետիկ օգտագործման տեսական և ինժեներական հիմնահարցերին՝ դարձելի հիդրոմեքենաների կիրառման պայմաններում։ Հետազոտության կենտրոնում այն հիդրավլիկական մեքենաներն են, որոնք տարբեր աշխատանքային ռեժիմներում կարող են իրականացնել ինչպես հիդրավլիկական էներգիայի փոխակերպում մեխանիկական և էլեկտրական էներգիայի, այնպես էլ հակառակ գործընթացը՝ էներգիա ծախսելով ջուրը բարձր մակարդակ տեղափոխելու համար։ Այս սկզբունքը հատկապես կարևոր է պոմպակուտակիչ հիդրոէներգետիկ համակարգերում, որտեղ ջրային ավազանների միջև հոսքի կառավարումը հնարավորություն է տալիս համատեղելու էլեկտրաէներգիայի արտադրությունն ու էներգիայի կուտակումը։ Քննության են առնվում ջրային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման պայմանները, հիդրոմեքենաների աշխատանքային բնութագրերը, տարբեր ռեժիմների միջև անցումների առանձնահատկությունները և հիդրավլիկական համակարգի հիմնական էներգետիկ ցուցանիշները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ջրի ճնշման, ծախսի, հզորության և օգտակար գործողության գործակցի փոխկապակցվածությանը, քանի որ դրանց ճիշտ գնահատումը որոշիչ նշանակություն ունի սարքավորումների աշխատանքի արդյունավետության համար։ Հետազոտությունը կարող է ներառել հիդրավլիկական և էներգետիկ գործընթացների մաթեմատիկական մոդելավորում, մեքենայի բնութագրերի վերլուծություն և տարբեր շահագործման պայմաններում աշխատանքի համեմատական գնահատում։ Ուշադրություն է դարձվում նաև ջրային համակարգի կարգավորման խնդիրներին, էներգահամակարգի փոփոխվող պահանջներին հիդրոմեքենաների աշխատանքի համապատասխանեցմանը և ջրային պաշարների ռացիոնալ բաշխմանը։ Դարձելի համակարգերի ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է աշխատանքի կայունության և հուսալիության գնահատումը, հատկապես այն պայմաններում, երբ սարքավորումները պարբերաբար փոխում են իրենց գործառնական ռեժիմը։ Ջրային ռեսուրսների կառավարման տեսանկյունից կարևորվում է նաև էներգետիկ նպատակներով ջրի բազմակի օգտագործման հնարավորությունը՝ համապատասխան տեխնիկական և բնապահպանական սահմանափակումների հաշվառմամբ։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է հիդրավլիկայի, հիդրոմեքենաշինության, ջրային ռեսուրսների կառավարման և էներգետիկայի սկզբունքները՝ նպաստելով դարձելի հիդրոմեքենաներով համալրված համակարգերի նախագծման, գնահատման և արդյունավետ շահագործման գիտատեխնիկական հիմքերի զարգացմանը։

    Updated: 2026-09-25
    Ջրային ռեսուրսների օգտագործումը դարձելի հիդրոմեքենաներում
    Online

    Mathematics

    Նանոչափ ամորֆ МоՕշ և WOշ նյութերի էլեկտրաֆիզիկական և սենսորային հատկությունները

    Աշխատությունը նվիրված է նանոչափ ամորֆ մոլիբդենի օքսիդի (MoOₓ) և վոլֆրամի օքսիդի (WOₓ) նյութերի էլեկտրաֆիզիկական և սենսորային հատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով դրանց կիրառական նշանակությունը ժամանակակից էլեկտրոնիկայում և գազային սենսորային համակարգերում։ Գրքում ներկայացվում են այս նյութերի ստացման մեթոդները՝ բարակ թաղանթների նստեցման տեխնոլոգիաներով, ինչպես նաև դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունները՝ ամորֆ վիճակի, դեֆեկտային կառուցվածքի և նանոմասշտաբային անհամասեռությունների ազդեցությամբ։ Հեղինակը վերլուծում է էլեկտրահաղորդականության, դիմադրության, լիցքակիրների տեղափոխման և օպտոէլեկտրական հատկությունների վարքագիծը տարբեր արտաքին գործոնների՝ ջերմաստիճանի, գազային միջավայրի և խոնավության ազդեցության պայմաններում։ Աշխատության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում MoOₓ և WOₓ նյութերի կիրառությանը գազային սենսորներում՝ հատկապես օքսիդացնող և վերականգնող գազերի հայտնաբերման ոլորտում, ինչպես նաև դրանց զգայունության և ընտրողականության բարձրացման մեթոդներին։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է նյութագետների, ֆիզիկոսների, էլեկտրոնիկայի և սենսորային տեխնոլոգիաների մասնագետների համար՝ նպաստելով նանոկառուցվածքային օքսիդային նյութերի կիրառական ներուժի ընդլայնմանը և նոր սերնդի սենսորային համակարգերի զարգացմանը։

    Updated: 2026-09-04
    Նանոչափ ամորֆ МоՕշ և WOշ  նյութերի էլեկտրաֆիզիկական և սենսորային հատկությունները