Ծերության սոցիալ-հոգեբանական դետերմինանտները և տարեց անձանց տարբերակված սպասարկման կազմակերպումը Հայաստանում

История

Հովհաննես Իսակովը հայազգի նշանավոր ռազմական գործիչ էր, նավատորմի ծովակալ և խորհրդային ռազմածովային ուժերի ամենահայտնի հրամանատարներից մեկը։ Նա ծնվել է Կարսում և դեռ երիտասարդ տարիքից հետաքրքրվել ռազմական գործով։ Իսակովը կրթություն է ստացել ռազմածովային ուսումնական հաստատություններում և աստիճանաբար բարձրացել ծառայողական սանդուղքով՝ դառնալով Խորհրդային Միության ամենահեղինակավոր ծովակալներից մեկը։ Նրա ռազմական գործունեությունը հատկապես մեծ նշանակություն ունեցավ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին, երբ նա մասնակցեց Խորհրդային Միության ռազմածովային ուժերի կազմակերպմանը և ռազմական գործողությունների ղեկավարմանը։ Հովհաննես Իսակովը հայտնի էր իր ռազմավարական մտածողությամբ, կազմակերպչական ունակություններով և զինվորների հանդեպ պատասխանատու վերաբերմունքով։ Պատերազմի ընթացքում նա ղեկավարել է կարևոր ռազմական գործողություններ և մեծ ներդրում ունեցել ծովային պաշտպանական համակարգերի ամրապնդման գործում։ Չնայած ծանր վիրավորվելուն և առողջական դժվարություններին՝ Իսակովը շարունակել է իր ծառայությունը և ակտիվ մասնակցություն ունեցել ռազմական ծրագրերի մշակմանը։ Նրա ծառայությունները բարձր գնահատվեցին խորհրդային իշխանությունների կողմից, և նա արժանացավ բազմաթիվ շքանշանների ու պարգևների։ Հովհաննես Իսակովը զբաղվել է նաև գիտական և գրական գործունեությամբ՝ գրելով ռազմածովային թեմաներով աշխատություններ և ուսումնասիրություններ։ Նա մեծ դեր է ունեցել խորհրդային ռազմածովային գիտության զարգացման մեջ և համարվել է փորձառու ռազմական տեսաբան։ Հովհաննես Իսակովի անունը հայ ժողովրդի պատմության մեջ մնացել է որպես խիզախ զինվորականի, հայրենասերի և բարձրակարգ հրամանատարի օրինակ։

Литература

Վ. Փափազյանի «Լալո» ստեղծագործությունը պատկանում է հայ գեղարվեստական գրականության այն երկերի շարքին, որոնք կարևոր են 19-րդ դարի վերջի հայ արձակի ուսումնասիրության համար։ Վերնագիրը կենտրոնանում է անձնանվան կամ կերպարի վրա՝ ստեղծագործության ուշադրությունը հրավիրելով անհատական ճակատագրի և մարդկային հարաբերությունների վրա։ Վ. Փափազյանի գրական ժառանգությունը կապված է հայ հասարակական կյանքի, մարդկանց առօրյայի, սոցիալական միջավայրի և ազգային իրականության գեղարվեստական պատկերման հետ։ Նրա ստեղծագործական աշխարհում կարևոր տեղ են զբաղեցնում մարդկային բնավորությունների բացահայտումը, հասարակական պայմանների ազդեցությունը անհատի կյանքի վրա և տարբեր սոցիալական միջավայրերում ձևավորվող հարաբերությունները։ Այս համատեքստում «Լալո»-ն հետաքրքրություն է ներկայացնում որպես հայ արձակի զարգացման և կերպարակերտման առանձնահատկություններն ուսումնասիրելու նյութ։ Հրատարակությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու հայ գրականության մեջ կարճ արձակ ձևերի տարածմանը և դրանց դերին՝ հասարակական կյանքի ու անհատական փորձառության գեղարվեստական ներկայացման գործում։ Այն արժեքավոր է հայ գրականության պատմության, արևելահայ արձակի զարգացման, 19-րդ դարի հայ գրքի և Վ. Փափազյանի ստեղծագործական ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել գրականագետներին, բանասերներին, հայ գրականության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին և հայ դասական արձակի ընթերցողներին։

Лингвистика

Գիրքը նվիրված է հայոց լեզվի կառուցվածքի, քերականական կանոնների և լեզվական օրինաչափությունների համակարգված ներկայացմանը։ Այն նպատակ ունի ընթերցողին ծանոթացնելու հայերենի ճիշտ գործածության սկզբունքներին, բառերի կազմությանը, խոսքի մասերին, դրանց ձևափոխություններին և նախադասության կառուցման առանձնահատկություններին։ Քերականական գիտելիքների ուսուցումը կարևոր նշանակություն ունի գրավոր ու բանավոր խոսքի զարգացման, լեզվական ճշգրտության և գրագիտության ամրապնդման համար։ Նման աշխատությունները նպաստել են հայերենի ուսուցման կազմակերպմանը և լեզվական գիտելիքների փոխանցմանը՝ դրանք ներկայացնելով որպես սովորելու և կիրառելու համար անհրաժեշտ կանոնների ամբողջություն։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև հայերենի քերականական նկարագրության պատմության տեսանկյունից՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրելու, թե ինչպես էին 19-րդ դարում ներկայացվում լեզվի կառուցվածքն ու գործածության կանոնները։ Այն արժեքավոր նյութ է լեզվաբանությամբ, հայագիտությամբ և հայոց լեզվի ուսուցման պատմությամբ հետաքրքրվողների համար, ինչպես նաև արտացոլում է հայերեն ուսումնական գրականության զարգացման կարևոր ուղղություններից մեկը։

Химия

Մանրէների ներկման եղանակները մանրէաբանության հիմնական լաբորատոր մեթոդներից են, որոնք օգտագործվում են միկրոօրգանիզմների ձևաբանական կառուցվածքը, դասակարգումը և տարբերակումը ավելի հստակ դիտարկելու համար, քանի որ բնական վիճակում մանրէները հաճախ թափանցիկ են և դժվար են տեսանելի լուսային մանրադիտակով։ Ներկման գործընթացը հիմնված է տարբեր քիմիական ներկանյութերի կիրառման վրա, որոնք կապվում են բջջի պատի կամ ներքին կառուցվածքների հետ և ապահովում հակադրություն։ Ամենատարածված մեթոդներից է Գրամի ներկում-ը, որը մանրէները բաժանում է Գրամ դրական և Գրամ բացասական խմբերի՝ ըստ բջջապատի կառուցվածքային տարբերությունների, և դա կարևոր է ինչպես դասակարգման, այնպես էլ հակաբիոտիկների ընտրության համար։ Մեկ այլ կարևոր մեթոդ է Ցիլ-Նիլսենի ներկում-ը, որը կիրառվում է թթվակայուն մանրէների, օրինակ՝ տուբերկուլյոզի հարուցիչի հայտնաբերման համար։ Բացի այդ կիրառվում են պարզ և բարդ ներկման եղանակներ, ինչպես նաև հատուկ ներկումներ՝ սպորների, պատիճների կամ ֆլագելների հայտնաբերման համար, որոնք թույլ են տալիս ուսումնասիրել մանրէների կենսաբանական առանձնահատկությունները ավելի խորությամբ։ Այս մեթոդները կարևոր դեր ունեն բժշկության, ախտորոշման և մանրէաբանական հետազոտությունների մեջ՝ ապահովելով արագ և ճշգրիտ արդյունքներ։

Религия

Աշխատությունը քրիստոնեական աստվածաբանական և դավանաբանական բնույթի երկասիրություն է, որը նվիրված է Սուրբ Հաղորդության խորհրդի էության, նշանակության և քրիստոնեական հավատի մեջ ունեցած բացառիկ դերի լուսաբանմանը։ Նամակային շարադրանքի ձևով ներկայացված նյութի հիմնական նպատակն է ընթերցողին ծանոթացնել Հաղորդության խորհրդի աստվածաբանական հիմքերին, դրա հոգևոր բովանդակությանը և եկեղեցական կյանքում ունեցած կարևորությանը՝ միաժամանակ ձևավորելով գիտակցված ու հիմնավորված վերաբերմունք այս խորհրդակատարության նկատմամբ։ Բովանդակային առանցքում Սուրբ Հաղորդության քրիստոնեական ընկալումն է՝ որպես Քրիստոսի փրկագործական առաքելության, աստվածային շնորհի և հավատացյալի հոգևոր կյանքի միջև կապ հաստատող կարևորագույն խորհուրդ։ Աշխատության գաղափարական ուղղվածությունը ենթադրում է խորհրդի սուրբգրային և դավանաբանական հիմքերի պարզաբանում, դրա հաստատման ու կատարման իմաստի բացատրություն և քրիստոնյայի կյանքում ունեցած հոգևոր նշանակության ընդգծում։ Հաղորդությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես եկեղեցական արարողության բաղադրիչ, այլև որպես հավատացյալի՝ Քրիստոսի հետ հոգևոր միության, եկեղեցական համայնքին պատկանելության և քրիստոնեական հավատի գիտակցված դրսևորման միջոց։ Կարևոր տեղ է հատկացվում հաղորդության ընդունման հոգևոր նախապատրաստությանը, ներքին մաքրությանը, ապաշխարությանը, խոստովանությանը, աղոթքին և արժանավայել մասնակցության անհրաժեշտությանը։ Այս սկզբունքների միջոցով բացահայտվում է այն գաղափարը, որ եկեղեցական խորհուրդների իրական նշանակությունը չի սահմանափակվում արտաքին ծիսական գործողությամբ, այլ ենթադրում է մարդու ներաշխարհի, համոզմունքների և բարոյական վարքագծի համապատասխանություն քրիստոնեական ուսմունքին։ Նամակային ձևը հնարավորություն է տալիս աստվածաբանական հարցերը ներկայացնելու հաջորդական և բացատրական եղանակով՝ ընթերցողին ներգրավելով հարցադրումների, դատողությունների և կրոնական խորհրդածությունների մեջ։ Նման շարադրանքը նպաստում է բարդ դավանաբանական հասկացությունների ընկալմանը՝ դրանք կապելով հավատացյալի առօրյա հոգևոր կյանքի և եկեղեցական փորձառության հետ։ Աշխատության մեջ կարևոր է նաև հավատի և գիտակցության փոխհարաբերության խնդիրը. հաղորդության խորհրդի մասնակցությունը ներկայացվում է որպես հոգևոր պատասխանատվություն պահանջող իրողություն, որը պետք է ուղեկցվի դրա նշանակության ըմբռնմամբ և քրիստոնեական արժեքներին հավատարիմ ապրելու ձգտմամբ։ Գրական առումով ստեղծագործությանը բնորոշ է նամակային, աստվածաբանական, բացատրական և խրատական շարադրանքի համադրությունը։ Հեղինակը դիմում է համոզման և պարզաբանման եղանակներին՝ նպատակ ունենալով ոչ միայն փոխանցել կրոնական գիտելիք, այլև ամրապնդել ընթերցողի հավատը և խորացնել եկեղեցական խորհուրդների վերաբերյալ նրա պատկերացումները։ Պատմամշակութային առումով աշխատությունը կարևոր տեղ ունի XIX դարի հայ կրոնական գրականության և աստվածաբանական մտքի զարգացման պատմության մեջ։ Այդ ժամանակաշրջանում եկեղեցական խորհուրդների վերաբերյալ հայերեն աշխատությունների ստեղծումն ու տարածումը նշանակալի դեր էին կատարում հավատացյալների կրոնական կրթության, դավանաբանական գիտելիքի տարածման և քրիստոնեական ինքնության պահպանման գործում։ Սուրբ Հաղորդության թեմայի առանձին լուսաբանումը վկայում է այդ շրջանի հայ կրոնական մտքի հետաքրքրության մասին եկեղեցական ծիսակարգի ներքին իմաստի, աստվածաբանական հիմնավորման և գործնական կիրառության նկատմամբ։ Գիրքը արժեքավոր է հայ աստվածաբանական գրականության, եկեղեցական ծիսագիտության, քրիստոնեական դավանաբանության և XIX դարի կրոնական կրթության ուսումնասիրության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հոգևորականների, աստվածաբանների, կրոնագետների, պատմաբանների և քրիստոնեական գրականությամբ զբաղվող ընթերցողների համար։ Ընթերցողական արժեքը պայմանավորված է Սուրբ Հաղորդության խորհրդի վերաբերյալ գիտելիքի խորացման, քրիստոնեական հավատի և հոգևոր կյանքի փոխկապակցվածության բացահայտման ու եկեղեցական ավանդության մեջ հաղորդության ունեցած նշանակության ճանաչման հնարավորությամբ։ Աշխատությունը միաժամանակ ներկայացնում է հայերեն կրոնական գրականության այն ավանդույթը, որի նպատակն էր աստվածաբանական գիտելիքը հասանելի դարձնել ընթերցողին և նպաստել հավատքի գիտակցված ու բարոյականորեն պատասխանատու կենսագործմանը։

Лингвистика

Աշխատությունը նվիրված է արևելահայերենի քերականական համակարգում բայի ժամանակի և գործողության կերպի հասկացությունների ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով այն բանին, թե ինչպես են այս քերականական կատեգորիաները մեկնաբանվել տարբեր ժամանակաշրջանների հայերենագիտական աշխատություններում։ Հետազոտության հիմնական նպատակը ժամանակի և կերպի վերաբերյալ տեսական պատկերացումների զարգացման ընթացքի բացահայտումն է, դրանց սահմանումների, դասակարգումների և փոխհարաբերությունների համեմատական քննությունը։ Աշխատության մեջ բայը դիտարկվում է որպես այնպիսի խոսքի մաս, որի քերականական համակարգում ժամանակն ու կերպը կարևոր դեր ունեն գործողության կամ դրության ժամանակային հարաբերությունն ու ընթացքային բնույթը արտահայտելու գործում։ Ժամանակի կատեգորիան կապված է գործողության՝ խոսելու պահի կամ մեկ այլ ժամանակային կետի նկատմամբ ունեցած հարաբերության հետ, մինչդեռ կերպը բնութագրում է գործողության ընթացքը, ամբողջականությունը, տևականությունը, կրկնվող կամ ավարտված լինելը և այլ առանձնահատկություններ։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է պարզել, թե հայ քերականագետներն ինչպես են սահմանազատել այս երկու կատեգորիաները և ինչպիսի հարաբերություն են տեսել դրանց միջև։ Տարբեր քերականական աշխատություններում ժամանակի և կերպի սահմանումները միշտ չէ, որ նույնական են եղել․ երբեմն դրանք ներկայացվել են որպես միմյանցից հստակորեն տարանջատված քերականական կատեգորիաներ, իսկ որոշ մոտեցումներում դրանց արտահայտման միջոցներն ու իմաստային դրսևորումները փոխկապակցվել են։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս հետևել այդ տեսական պատկերացումների ձևավորմանն ու փոփոխությանը՝ սկսած արևելահայ քերականագիտական ավանդույթի վաղ շրջանի աշխատություններից մինչև ավելի ուշ լեզվաբանական ուսումնասիրություններ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բայի ժամանակաձևերի համակարգին և այն հարցին, թե ինչպիսի ձևաբանական միջոցներով են արևելահայերենում արտահայտվում ներկա, անցյալ և ապառնի ժամանակային հարաբերությունները։ Միաժամանակ քննվում են այն դեպքերը, երբ նույն ժամանակաձևը կարող է ունենալ տարբեր իմաստային կամ խոսքային կիրառություններ, և երբ ժամանակային նշանակությունը պայմանավորվում է ոչ միայն բայական ձևով, այլև համատեքստով, մակբայներով կամ այլ լեզվական միջոցներով։ Կերպի ուսումնասիրության ժամանակ ուշադրության կենտրոնում են գործողության ընթացքային և ավարտական բնութագրերը։ Հայերենում կերպային իմաստները կարող են արտահայտվել տարբեր ձևերով՝ բայական ձևերի, օժանդակ բայերի, բառային միջոցների և համատեքստային հարաբերությունների միջոցով, ինչի պատճառով դրանց տեսական սահմանումը բարդ խնդիր է։ Աշխատությունը կարևորում է նաև ժամանակի և կերպի փոխազդեցությունը․ նույն գործողությունը կարող է միաժամանակ բնութագրվել թե՛ իր ժամանակային դիրքով, թե՛ ընթացքի կամ ավարտվածության առանձնահատկությամբ, և բայական ձևերի մեկնաբանության համար անհրաժեշտ է հաշվի առնել այդ երկու չափումները միասին։ Հետազոտության մեջ քերականական աշխատությունների համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել ոչ միայն տարբեր հեղինակների մոտեցումների ընդհանրությունները, այլև նրանց միջև եղած տարաձայնությունները՝ կապված տերմինաբանության, կատեգորիաների սահմանների և բայական ձևերի դասակարգման հետ։ Այսպիսի մոտեցումը կարևոր է արևելահայերենի քերականական նկարագրության պատմությունը հասկանալու համար, քանի որ ժամանակի և կերպի վերաբերյալ պատկերացումների փոփոխությունը կապված է նաև ընդհանուր լեզվաբանական տեսությունների զարգացման հետ։ Աշխատության արժեքը հատկապես ընդգծվում է նրանով, որ այն համադրում է պատմական-քերականական և տեսական լեզվաբանական մոտեցումները՝ ցույց տալով, թե ինչպես են հայերենագետները փորձել նկարագրել բայական համակարգի ամենաբարդ հատվածներից մեկը։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել հայոց լեզվի պատմությամբ, արևելահայերենի քերականությամբ, ձևաբանությամբ և ընդհանուր լեզվաբանությամբ զբաղվող մասնագետների, դասախոսների, ուսուցիչների, ուսանողների և հետազոտողների համար։