ժամանակակից թուրքերենի և հայերենի բայի անդեմ ձևերի զուգադրական-տիպաբանական քննություն

Informatics

Մաթեմատիկական և հաշվողական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է դիֆերենցիալ ձևափոխությունների ոլորտում թվային-վերլուծական մեթոդների կիրառական տեսության մշակմանը և համապատասխան հաշվարկային ընթացակարգերի ավտոմատացմանը։ Ուսումնասիրվում են դիֆերենցիալ հավասարումներով նկարագրվող բարդ համակարգերի լուծման մեթոդները, որոնք համատեղում են վերլուծական մոտեցումների ճշգրտությունն ու թվային հաշվարկների գործնական հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դիֆերենցիալ ձևափոխությունների միջոցով սկզբնական մաթեմատիկական խնդիրների ներկայացմանը այնպիսի տեսքով, որը հնարավորություն է տալիս պարզեցնել հաշվարկները և արդյունավետորեն իրականացնել դրանց համակարգչային մշակումն ու լուծումը։ Քննության են առնվում հաշվարկային ալգորիթմների կառուցման, թվային արդյունքների ստացման, մոտավոր լուծումների ճշգրտության գնահատման և հաշվարկային գործընթացների օպտիմալացման հարցերը։ Դիտարկվում են նաև ծրագրային միջոցների մշակման սկզբունքները, որոնց միջոցով հնարավոր է ավտոմատացնել բազմափուլ հաշվարկային գործողությունները և նվազեցնել ձեռքով կատարվող մաթեմատիկական գործողությունների ծավալը։ Նման մեթոդները կարող են կիրառվել գիտության և տեխնիկայի տարբեր ոլորտներում հանդիպող դիֆերենցիալ մոդելների, դինամիկ համակարգերի և ինժեներական խնդիրների ուսումնասիրության համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել կիրառական մաթեմատիկայի, հաշվողական մաթեմատիկայի, մաթեմատիկական մոդելավորման և ծրագրային հաշվարկների ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։

Linguistics

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է գրաբարի նախդիրների համակարգին և դրանց գործածությանը հայ մատենագրության մեջ 5-11-րդ դարերի ընթացքում՝ ընդգծելով լեզվական կառուցվածքների զարգացման և իմաստային գործառույթների փոփոխությունները վաղ միջնադարյան հայերենում։ Դիտարկվում են գրաբարի նախդիրների հիմնական տեսակները, դրանց շարահյուսական դերը և կապակցական հնարավորությունները, ինչպես նաև այն ձևերը, որոնց միջոցով նախդիրները մասնակցում են գոյականական և բայական կառույցների ձևավորմանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ գրաբարում նախդիրները հաճախ հանդես են գալիս ոչ միայն որպես տարածական կամ ժամանակային հարաբերություններ արտահայտող միավորներ, այլ նաև որպես ավելի վերացական իմաստային կապերի ցուցիչներ, որոնք նպաստում են տեքստի տրամաբանական կառուցվածքի ձևավորմանը։ Աշխատանքում վերլուծվում է 5-11-րդ դարերի հայ մատենագրության նյութը՝ ներառյալ պատմիչների, եկեղեցական հեղինակների և թարգմանական գրականության օրինակները, որոնցում պարզորոշ երևում է նախդիրների գործածության բազմազանությունն ու աստիճանական կայունացումը։ Քննարկվում է նաև հունարենից կատարված թարգմանությունների ազդեցությունը գրաբարի նախդիրային համակարգի վրա, ինչպես նաև այն, թե ինչպես են լեզվական փոխառությունները նպաստել շարահյուսական նոր ձևերի ձևավորմանը։ Ընդգծվում է, որ գրաբարի նախդիրների ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն լեզվաբանական տեսանկյունից, այլ նաև հայ մատենագրության տեքստային կառուցվածքի, ոճական առանձնահատկությունների և պատմամշակութային զարգացման ավելի խոր ընկալման համար։

Medicine

Աշխատանքը նվիրված է գյուղատնտեսական կենդանիների պաստերելյոզի կանխարգելման և քիմիաթերապիայի նոր միջոցների ու մեթոդների մշակմանը, դրանց արդյունավետության ուսումնասիրմանն ու անասնաբուժական պրակտիկայում կիրառման հնարավորությունների գնահատմանը։ Պաստերելյոզը բազմաթիվ տնային և վայրի կենդանիների վարակիչ հիվանդություն է, որը սուր ընթացքի դեպքում կարող է ուղեկցվել սեպտիցեմիայով, թոքերի և պլևրայի բորբոքային փոփոխություններով, իսկ ենթասուր կամ քրոնիկական ձևերի դեպքում՝ թոքաբորբով, արթրիտով, մաստիտով և այլ ախտաբանական երևույթներով։ Հիվանդության հարուցիչների շարքում կարևոր նշանակություն ունի Pasteurella multocida-ն։ Հետազոտության հիմնական ուղղություններից մեկը պաստերելյոզի կանխարգելման ավելի արդյունավետ համակարգերի ձևավորումն է, որը կարող է ներառել կենդանիների իմունականխարգելում, պահման և կերակրման պայմանների բարելավում, կենդանիների սթրեսային գործոնների նվազեցում, նոր կենդանիների կարանտինային պահում, ախտահանման և դեզինսեկցիայի միջոցառումներ, ինչպես նաև վարակակիրների և հնարավոր փոխանցման գործոնների վերահսկում։ Գործնական անասնաբուժական կանոնակարգերում պաստերելյոզի կանխարգելման կարևոր միջոցներից մեկը պատվաստումն է, որը կազմակերպվում է համապատասխան պատվաստանյութերի կիրառման հրահանգներին և տվյալ տնտեսության հակահամաճարակային ծրագրերին համապատասխան։ Աշխատանքի երկրորդ կարևոր ուղղությունը քիմիաթերապիայի նոր միջոցների և դրանց կիրառման եղանակների ուսումնասիրությունն է։ Այս համատեքստում հետազոտությունը կարող է ներառել տարբեր անասնաբուժական հակամանրէային պատրաստուկների ազդեցության գնահատում, բուժման արդյունավետության համեմատական ուսումնասիրություն, դեղամիջոցների կիրառման առավել նպատակահարմար սխեմաների որոշում և հիվանդ կենդանիների կլինիկական վիճակի փոփոխության դիտարկում։ Միաժամանակ նման ուսումնասիրությունների համար կարևոր է հարուցիչի լաբորատոր նույնականացումը և անհրաժեշտության դեպքում դրա զգայունության գնահատումը հակամանրէային միջոցների նկատմամբ, քանի որ բուժման արդյունավետությունը կախված է ինչպես հարուցչի կենսաբանական առանձնահատկություններից, այնպես էլ ընտրված պատրաստուկի և կիրառման պայմանների համապատասխանությունից։ Պաստերելյոզի ախտորոշումը սովորաբար հիմնվում է համաճարակաբանական տվյալների, կլինիկական նշանների և ախտաբանաանատոմիական փոփոխությունների վրա՝ լաբորատոր, մասնավորապես մանրէաբանական հետազոտության պարտադիր կիրառմամբ։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև նոր կանխարգելիչ միջոցների համեմատությունը արդեն կիրառվող մեթոդների հետ՝ պարզելու համար դրանց պաշտպանիչ ազդեցությունը, կիրառման հարմարավետությունը, անվտանգությունը և տնտեսական արդյունավետությունը։ Այս մոտեցումը կարևոր է հատկապես անասնապահական տնտեսություններում, որտեղ վարակիչ հիվանդությունների բռնկումները կարող են հանգեցնել կենդանիների անկման, արտադրողականության նվազման և բուժման ու հակահամաճարակային միջոցառումների ծախսերի ավելացման։ Նոր պատվաստանյութերի մշակման ուղղությունը շարունակում է արդիական մնալ նաև ներկայումս․ օրինակ՝ 2026 թվականին Ռուսաստանի կենդանիների առողջության ոլորտի գիտական կառույցներից մեկը հայտարարել է խոշոր եղջերավոր անասունների պաստերելյոզի և հիստոֆիլյոզի դեմ համակցված նոր պատվաստանյութի մշակման և դրա արդյունավետության ու անվտանգության նախակլինիկական գնահատման ծրագրի մասին։ Աշխատանքում կարևոր նշանակություն ունի նաև կանխարգելման և բուժման միջոցների համալիր կիրառման գաղափարը։ Միայն դեղորայքային բուժումը չի կարող ամբողջությամբ լուծել խնդիրը, եթե պահպանվում են վարակի տարածմանը նպաստող պայմանները, ուստի արդյունավետ հակապաստերելյոզային համակարգը պետք է միավորի ախտորոշումը, մեկուսացումը, պատվաստումը, անասնաբուժասանիտարական միջոցառումները, կենդանիների պահման պայմանների վերահսկումը և անհրաժեշտ բուժական միջամտությունները։ Վարակված տնտեսություններում գործող անասնաբուժական կանոնները նախատեսում են նաև հիվանդ կամ կասկածելի կենդանիների մեկուսացում և հակահամաճարակային սահմանափակումների իրականացում։ Աշխատանքի կիրառական նշանակությունը կայանում է նոր կամ կատարելագործված միջոցների հայտնաբերման և դրանց կիրառման գիտական հիմնավորման մեջ, ինչը կարող է նպաստել կենդանիների հիվանդացության ու անկման նվազեցմանը, տնտեսությունների արտադրողականության պահպանմանը և հակապաստերելյոզային միջոցառումների արդյունավետության բարձրացմանը։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը համադրում է անասնաբուժական մանրէաբանության, իմունաբանության, դեղաբանության և էպիզոոտոլոգիայի մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ստեղծել պաստերելյոզի դեմ կանխարգելման և բուժման ավելի արդյունավետ համակարգ և գիտականորեն գնահատել նոր միջոցների գործնական կիրառելիությունը։

Law

Այս աշխատությունը նվիրված է հանցագործությունների քննության ընթացքում կիրառվող տակտիկական հնարքների իրավաչափության և թույլատրելիության սահմանների ուսումնասիրությանը։ Գրքում քննարկվում է, թե ինչ պայմաններում կարող են քննության արդյունավետությունն ապահովող տակտիկական միջոցներն ու հնարքները համարվել իրավաչափ, և որտեղ է անցնում դրանց կիրառման թույլատրելի սահմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում քննիչի և քրեական վարույթն իրականացնող այլ իրավասու անձանց գործողությունների իրավական հիմքերին, դրանց համապատասխանությանը օրենսդրության պահանջներին, մարդու իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության սկզբունքներին, ինչպես նաև քրեական դատավարության հիմնարար երաշխիքներին։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են տակտիկական հնարքների ընտրության և կիրառման պայմանները, դրանց նպատակահարմարությունը, համաչափությունը և քննության մասնակիցների իրավունքների նկատմամբ հարգանքի անհրաժեշտությունը։ Կարևորվում է այն սկզբունքը, որ հանցագործության բացահայտման և ապացույցների ձեռքբերման նպատակով կիրառվող տակտիկական մոտեցումները չպետք է վերածվեն անձի նկատմամբ անթույլատրելի ճնշման, մոլորեցման կամ նրա օրինական իրավունքների սահմանափակման միջոցի։ Գրքում անդրադարձ է կատարվում նաև այն խնդիրներին, որոնք կարող են առաջանալ հարցաքննության, առերեսման, ճանաչման ներկայացնելու, քննչական փորձարարության և այլ դատավարական գործողությունների ընթացքում տակտիկական հնարքներ կիրառելիս։ Վերլուծվում է տակտիկական հնարքի և դատավարական գործողության իրավական կարգավիճակի փոխհարաբերությունը, ինչպես նաև այն հարցը, թե ինչ չափանիշներով պետք է գնահատել կիրառված հնարքի օրինականությունն ու ընդունելիությունը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հատկապես այն տեսանկյունից, որ հանցագործությունների քննության արդյունավետությունը պետք է զուգակցվի արդար դատաքննության, օրինականության, մարդու արժանապատվության և պաշտպանության իրավունքի պահպանման հետ։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել իրավագիտության ուսանողների, քննիչների, դատախազների, փաստաբանների, դատավորների, քրեագետների, գիտաշխատողների և քրեական դատավարության ու դատական տակտիկայի հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Literature

Издание посвящено жизни, общественно-политической деятельности и исторической роли революционеров и государственных деятелей Alexander Myasnikyan и Georgy Atarbekyan, принимавших активное участие в установлении и укреплении советской власти на Кавказе; на основе документальных материалов, воспоминаний современников и архивных источников рассматриваются их биографии, революционная деятельность, участие в гражданской войне, работа в партийных и государственных структурах, а также вклад в политическое и социально-экономическое развитие региона в первые годы советского периода; особое внимание уделяется их взаимодействию с ключевыми событиями эпохи, идеологическим взглядам и месту в исторической памяти.

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է Երևանի նահանգում բորոտության տարածման, դրա բժշկական և հասարակական ընկալման, ինչպես նաև հիվանդության դեմ ձեռնարկված առողջապահական միջոցառումների պատմական ուսումնասիրությանը։ Նյութը վերաբերում է այն ժամանակաշրջանին, երբ տարածաշրջանը գտնվում էր Ռուսական կայսրության վարչական համակարգում, և հնարավորություն է տալիս վարակիչ հիվանդությունների պատմությունը դիտարկել տեղական բնակչության սոցիալական պայմանների, բժշկական ծառայությունների զարգացման և պետական առողջապահական քաղաքականության համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում հիվանդության հայտնաբերման և տարածվածության վերաբերյալ տվյալներն են, հիվանդների սոցիալական ու կենցաղային պայմանները, բժշկական դիտարկումների առանձնահատկությունները և վարակի վերաբերյալ ժամանակի գիտական պատկերացումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հարցին, թե բժիշկները և վարչական մարմինները ինչպես էին արձանագրում հիվանդության դեպքերը, ինչպիսի մոտեցումներ էին կիրառվում հիվանդների հաշվառման և վերահսկման համար, և ինչպես էին կազմակերպվում բժշկական օգնությունն ու մեկուսացման միջոցառումները։ Պատմական բժշկական աղբյուրների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալ նաև տվյալ ժամանակաշրջանի ախտորոշման սահմանափակումները, քանի որ հիվանդությունների դասակարգման և լաբորատոր հաստատման հնարավորությունները տարբերվում էին ժամանակակից բժշկության մեթոդներից։ Քննվում են հիվանդության տարածման հետ հնարավոր կապ ունեցող ժողովրդագրական, կենցաղային և սոցիալ-տնտեսական պայմանները՝ միաժամանակ խուսափելով պատմական համայնքների կամ բնակչության առանձին խմբերի նկատմամբ հիվանդությունը պարզեցված ձևով վերագրելուց։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հասարակության վերաբերմունքը հիվանդների նկատմամբ, քանի որ բորոտությունը պատմականորեն ուղեկցվել է վախով, մեկուսացմամբ և սոցիալական խարանմամբ։ Այդ պատճառով նյութը կարող է արժեքավոր լինել ոչ միայն համաճարակաբանական, այլև բժշկասոցիալական պատմության ուսումնասիրության համար։ Անդրադարձ է կատարվում տարածաշրջանում առողջապահական հաստատությունների զարգացմանը, բժիշկների գործունեությանը և վարակիչ հիվանդությունների դեմ պայքարի կազմակերպական մեխանիզմներին։ Նման աղբյուրների քննադատական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնել հիվանդության պատմական պատկերը՝ հաշվի առնելով վիճակագրական տվյալների հնարավոր թերիությունը և ժամանակի բժշկական գիտելիքների սահմանափակումները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը միավորում է բժշկության պատմության, պատմական համաճարակաբանության, սոցիալական պատմության և տարածաշրջանային ուսումնասիրությունների մոտեցումները՝ ներկայացնելով Երևանի նահանգի առողջապահական վիճակի և վարակիչ հիվանդությունների դեմ պայքարի պատմության կարևոր դրվագներից մեկը։