Զուգակշիռներ, հատոր 5

Linguistics

Գիրքը ընդգրկում է՝ վանկի ընդհանուր լեզվաբանական բնութագիրը, հայերենի վանկային կառուցվածքի առանձնահատկությունները, հնչույթների համակցման օրենքները և դրանց ազդեցությունը վանկավորման վրա, վանկի դերը արտասանության, շեշտադրության և խոսքի հոսունության մեջ, հայերեն հնչույթաբանության տեսական վերլուծություն՝ հիմնված լեզվական նյութի վրա։ Այն օգտակար է՝ լեզվաբանության և հայագիտության ուսանողների համար, գիտական աշխատողների և հետազոտողների համար, ինչպես նաև հայերենի հնչույթաբանական կառուցվածքով հետաքրքրվող մասնագետների համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը նպաստում է հայերենի հնչույթաբանական համակարգի, մասնավորապես վանկային կառուցվածքի խորքային և համակարգված ըմբռնմանը։

Mathematics

Եռանկյունաչափական շարքերը մաթեմատիկական անալիզում այն անվերջ շարքերն են, որոնք կազմված են սինուսների և կոսինուսների անդամներից և օգտագործվում են պարբերական ֆունկցիաների ներկայացման համար։ Դրանք հիմնականում հանդես են գալիս Ֆուրյեի շարքերի տեսքով, որտեղ ցանկացած բավարար պայմաններ բավարարող պարբերական ֆունկցիա կարելի է արտահայտել որպես տրիգոնոմետրիկ անդամների գումար։ Եռանկյունաչափական շարքը սովորաբար ունի տեսք, որտեղ ֆունկցիան ներկայացվում է հաստատուն անդամի, կոսինուսների և սինուսների անվերջ գումարով՝ համապատասխան գործակիցներով։ Այս գործակիցները որոշվում են ինտեգրալների միջոցով և արտացոլում են ֆունկցիայի ներդրումը յուրաքանչյուր հարմոնիկ բաղադրիչում։ Եռանկյունաչափական շարքերի հիմնական հատկություններից են օրթոգոնալությունը, կոնվերգենցիայի հատկությունները և միակության սկզբունքը։ Օրթոգոնալության հատկությունը նշանակում է, որ սինուս և կոսինուս ֆունկցիաների որոշակի ինտեգրալներ հավասար են զրոյի, ինչը թույլ է տալիս առանձին գտնել շարքի գործակիցները։ Կոնվերգենցիայի հատկությունները ցույց են տալիս, թե որ պայմանների դեպքում եռանկյունաչափական շարքը մոտենում է սկզբնական ֆունկցիային՝ կետ առ կետ կամ միջին քառակուսային իմաստով։ Միակության սկզբունքը նշում է, որ եթե ֆունկցիան ունի Ֆուրյեի շարք, ապա այդ ներկայացումը միակն է։ Եռանկյունաչափական շարքերը նաև ունեն սիմետրիայի հատկություններ՝ զույգ և կենտ ֆունկցիաների դեպքում շարքը պարզեցվում է՝ ունենալով միայն կոսինուսային կամ սինուսային անդամներ։ Դրանք լայն կիրառություն ունեն ֆիզիկայում և ինժեներիայում՝ հատկապես ալիքային երևույթների, տատանումների և ազդանշանների վերլուծության մեջ։ Այսպիսով, եռանկյունաչափական շարքերը և դրանց հատկությունները կարևոր դեր ունեն մաթեմատիկական անալիզում՝ ապահովելով պարբերական ֆունկցիաների արդյունավետ ներկայացում և ուսումնասիրություն։

Economics

Սոցիալ-տնտեսական բնույթի այս հրատարակությունը վերաբերում է բնակչության նյութական բարեկեցության բարձրացման, կենսապայմանների բարելավման և տնտեսական գործունեության արդյունավետ կազմակերպման հիմնահարցերին։ Քննության են առնվում բարեկեցիկ կյանքի ձևավորման տնտեսական և հասարակական նախադրյալները, աշխատանքի արտադրողականության բարձրացման նշանակությունը, ընտանեկան տնտեսության կազմակերպման սկզբունքները և նյութական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում աշխատանքի, խնայողության, տնտեսավարման մշակույթի և եկամուտների կայունության դերին բնակչության կենսամակարդակի բարելավման գործում։ Դիտարկվում են գյուղատնտեսական ու արտադրական գործունեության զարգացման, աշխատանքի կազմակերպման, տնտեսական նախաձեռնողականության և կենցաղային պայմանների բարելավման հետ կապված հարցերը։ Քննարկվում են նաև հասարակական բարեկեցության, սոցիալական ապահովության, բնակչության տնտեսական հնարավորությունների ընդլայնման և նյութական պահանջմունքների բավարարման փոխկապակցվածությունները։ Հրատարակության թեմատիկ շրջանակը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու բարեկեցության վերաբերյալ տվյալ ժամանակաշրջանում տարածված տնտեսական պատկերացումները, հասարակական արժեքները և կենսամակարդակի բարձրացման առաջարկվող մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում տնտեսական առաջընթացի, սոցիալական զարգացման և անհատի նյութական ապահովվածության փոխհարաբերություններին՝ պատմական ու հասարակագիտական տեսանկյուններից։ Նյութը կարող է օգտակար լինել սոցիալ-տնտեսական պատմության, տնտեսական մտածողության, բնակչության կենսամակարդակի և հասարակական զարգացման հիմնախնդիրներն ուսումնասիրող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Pedagogy

Մանկավարժական, լեզվաբանական և հաղորդակցական բնույթի գիտական աշխատությունը նվիրված է լրագրության մասնագիտությամբ սովորող ուսանողների ինքնաբուխ խոսքի հմտությունների ձևավորման և զարգացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ միջմշակութային հաղորդակցության ուսուցման գործընթացի համատեքստում։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է ապագա լրագրողների բանավոր հաղորդակցական կարողությունների կատարելագործման, օտարալեզու միջավայրում ազատ և անմիջական արտահայտվելու հմտությունների զարգացման, ինչպես նաև տարբեր մշակույթների ներկայացուցիչների հետ արդյունավետ փոխգործակցության համար անհրաժեշտ լեզվական, սոցիալմշակութային և մասնագիտական կարողությունների ձևավորման հետ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է ինքնաբուխ խոսքի հոգելեզվաբանական առանձնահատկությունները, հաղորդակցական իրավիճակներում խոսքի արագ կազմակերպման մեխանիզմները, լեզվական միջոցների ինքնուրույն ընտրությունը և նախապես չպատրաստված բանավոր արտահայտությունների կառուցման գործընթացները։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի այն դժվարությունները, որոնց հանդիպում են ուսանողները անծանոթ հաղորդակցական իրավիճակներում, երբ անհրաժեշտ է արագ արձագանքել զրուցակցի խոսքին, ձևակերպել սեփական տեսակետը, տալ հստակ հարցեր, ներկայացնել փաստարկներ և պահպանել հաղորդակցության տրամաբանական շարունակականությունը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է միջմշակութային հաղորդակցական կարողունակության ձևավորման ուսումնասիրությունը, որը ենթադրում է ոչ միայն օտար լեզվի բառապաշարի և քերականական կառուցվածքների իմացություն, այլև տարբեր հասարակությունների մշակութային արժեքների, հաղորդակցական նորմերի, վարքագծային առանձնահատկությունների և խոսքային վարվելակարգի ընկալում։ Լրագրողական մասնագիտության տեսանկյունից այս կարողությունները առանձնահատուկ նշանակություն ունեն, քանի որ լրագրողի աշխատանքը հաճախ կապված է տարբեր ազգային, լեզվական և մշակութային միջավայրերի ներկայացուցիչների հետ անմիջական շփման, հարցազրույցների կազմակերպման, տեղեկատվության հավաքագրման և հասարակական նշանակություն ունեցող իրադարձությունների լուսաբանման հետ։ Աշխատության շրջանակում կարևորվում է լրագրողական հաղորդակցության առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը՝ ընդգրկելով հարցազրույցի վարումը, բանավոր տեղեկատվության ճշգրտումը, քննարկումների կազմակերպումը, հրապարակային ելույթները, մամուլի ասուլիսներին մասնակցությունը և անսպասելի հարցերին արագ արձագանքելու կարողությունը։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում ինքնաբուխ երկխոսության և մենախոսության զարգացման մեթոդները, որոնք հնարավորություն են տալիս ուսանողներին հաղթահարելու նախապես պատրաստված տեքստերից կախվածությունը և աստիճանաբար ձեռք բերելու հաղորդակցական ինքնուրույնություն։ Հետազոտության թեմատիկան առնչվում է նաև հաղորդակցական ուսուցման մեթոդաբանությանը, առաջադրանքահեն ուսուցմանը, իրավիճակային վարժություններին, դերային խաղերին, բանավեճերին, խմբային քննարկումներին և իրական մասնագիտական հաղորդակցությանը մոտեցված ուսումնական գործունեության կազմակերպմանը։ Նման մեթոդների կիրառումը հնարավորություն է տալիս զարգացնելու ուսանողների խոսքային ճկունությունը, հաղորդակցական նախաձեռնողականությունը, լսած տեղեկատվությունը արագ մշակելու կարողությունը և տարբեր իրավիճակներում համապատասխան լեզվական միջոցներ ընտրելու հմտությունը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի ուսուցման գործընթացում մշակութային տարբերությունների վերաբերյալ գիտելիքների ներառումը, քանի որ տարբեր լեզվամշակութային միջավայրերում հարցադրումների ձևակերպումը, համաձայնության կամ անհամաձայնության արտահայտումը, խոսքի հերթափոխը և քաղաքավարության դրսևորումները կարող են ունենալ տարբեր առանձնահատկություններ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է մշակութային կարծրատիպերի ազդեցության, միջմշակութային թյուրըմբռնումների առաջացման պատճառների և դրանց հաղթահարման հաղորդակցական ռազմավարությունների ուսումնասիրությունը։ Այս համատեքստում կարևորվում են հանդուրժողականությունը, մշակութային զգայունությունը, զրուցակցի դիրքորոշումը հասկանալու պատրաստակամությունը և տարբեր հաղորդակցական իրավիճակներում մասնագիտական էթիկայի պահպանումը։ Հետազոտության շրջանակում ուշադրության են արժանի նաև խոսքային հմտությունների զարգացման հոգեբանական գործոնները, մասնավորապես՝ հաղորդակցական վստահությունը, խոսելու ընթացքում սխալվելու վախը, հուզական լարվածությունը, ուշադրության բաշխումը և արագ որոշումներ կայացնելու անհրաժեշտությունը։ Ինքնաբուխ խոսքի արդյունավետ զարգացման համար կարևոր է ուսումնական այնպիսի միջավայրի ձևավորումը, որտեղ ուսանողները հնարավորություն կունենան ազատորեն արտահայտելու սեփական մտքերը, մասնակցելու քննարկումների, փորձարկելու հաղորդակցական տարբեր ռազմավարություններ և ստանալու կառուցողական հետադարձ կապ։ Աշխատության թեմատիկան ընդգրկում է նաև խոսքի սահունության, ճշգրտության, տրամաբանական կապակցվածության, բառապաշարի բազմազանության և հաղորդակցական նպատակին համապատասխանության գնահատման չափանիշները։ Հատուկ ուշադրության են արժանի ուսանողների բանավոր խոսքի զարգացման մակարդակի որոշման, ուսուցման արդյունքների գնահատման և կիրառվող մեթոդների արդյունավետության համեմատական ուսումնասիրության հարցերը։ Հետազոտության մեթոդաբանական շրջանակը կարող է ներառել մանկավարժական դիտարկման, ուսուցողական փորձարարության, հարցումների, բանավոր խոսքի վերլուծության, հաղորդակցական առաջադրանքների արդյունքների գնահատման և համեմատական ուսումնասիրության մեթոդներ։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև ժամանակակից տեղեկատվական և հաղորդակցական տեխնոլոգիաների կիրառումը, մասնավորապես՝ տեսաձայնային նյութերի, իրական հարցազրույցների, միջազգային լրատվական հաղորդումների, առցանց քննարկումների և թվային ուսումնական հարթակների օգտագործումը՝ ուսանողների հաղորդակցական փորձառությունը հարստացնելու նպատակով։ Լրագրության մասնագիտական կրթության շրջանակում նման մոտեցումները հնարավորություն են տալիս համատեղելու լեզվի ուսուցումը մասնագիտական հաղորդակցական կարողությունների զարգացման հետ՝ ուսանողներին նախապատրաստելով բազմամշակութային տեղեկատվական միջավայրում աշխատանքին։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է օտար լեզուների դասավանդման մեթոդիկայի, միջմշակութային հաղորդակցության տեսության և մասնագիտական խոսքային կարողությունների զարգացման փոխկապակցված ուսումնասիրությամբ։ Հետազոտության կիրառական արժեքը կապված է լրագրության ուսանողների համար արդյունավետ ուսումնական ծրագրերի, հաղորդակցական վարժությունների, մասնագիտական իրավիճակների մոդելավորման և բանավոր խոսքի գնահատման մեխանիզմների մշակման հնարավորությունների հետ։ Այն կարող է օգտակար լինել մանկավարժներին, լեզվաբաններին, օտար լեզուների դասավանդման մասնագետներին, լրագրության ֆակուլտետների դասախոսներին, հաղորդակցության հետազոտողներին, կրթական ծրագրերի մշակողներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին։ Աշխատությունն ունի մանկավարժական, լեզվաբանական, մեթոդաբանական և կիրառական նշանակություն՝ նպաստելով ապագա լրագրողների ինքնաբուխ խոսքի զարգացման, միջմշակութային հաղորդակցական կարողունակության ձևավորման, մասնագիտական բանավոր հաղորդակցության արդյունավետության բարձրացման և ժամանակակից բազմալեզու տեղեկատվական միջավայրում հաջող փոխգործակցության համար անհրաժեշտ հմտությունների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Linguistics

Այս աշխատությունը նախատեսված է թուրքերենի և հայերենի միջև հաղորդակցությունը հեշտացնելու և երկու լեզուներով առօրյա զրույց վարելու հմտությունները զարգացնելու համար։ Զրուցարանները լեզուների ուսուցման գործնական ձեռնարկներ են, որոնք սովորողներին ծանոթացնում են առօրյա իրավիճակներում կիրառվող արտահայտություններին, հարց ու պատասխանների ձևերին և հաղորդակցական հիմնական կառուցվածքներին։ Թուրքերենից հայերեն զրուցարանի նպատակը կարող էր լինել թուրքերեն խոսքի ըմբռնումը և հայերեն համարժեքների միջոցով իմաստի փոխանցումը դյուրացնելը՝ օգտակար լինելով տարբեր լեզվական միջավայրերում շփվող մարդկանց համար։ Նման ձեռնարկները կարևոր նշանակություն ունեին առևտրական, հասարակական, կրթական և կենցաղային հարաբերություններում, երբ տարբեր լեզուներով խոսող մարդիկ կարիք ունեին փոխըմբռնման և գործնական հաղորդակցության։ Դրանք նպաստում էին նաև լեզվական գիտելիքների տարածմանը՝ տրամադրելով սովորողին ոչ միայն առանձին բառեր, այլև խոսքային իրավիճակներում կիրառելի լեզվական օրինակներ։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայերեն և թուրքերեն լեզուների ուսուցման պատմության, երկլեզու բառարանային ու զրուցարանային գրականության զարգացման և 19-րդ դարի հայ կրթական հրատարակությունների ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել լեզվաբաններին, հայ-թուրքական լեզվական շփումների պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին և հին լեզվաուսումնական ձեռնարկներով հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Mathematics

Մեխանիկամաթեմատիկական և ֆիզիկատեխնիկական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է առաձգական ալիքների տարածման օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը էքսպոնենցիալ անհամասեռ կիսատարածությունում և կիսաանվերջ սալում։ Քննության են առնվում առաձգականության տեսության հիմնական հավասարումները, շարունակական միջավայրերի դինամիկական վարքագծի առանձնահատկությունները և նյութի մեխանիկական հատկությունների տարածական փոփոխության ազդեցությունը ալիքային գործընթացների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն միջավայրերին, որոնց առաձգական բնութագրերը փոփոխվում են էքսպոնենցիալ օրենքով, ինչպես նաև այդ անհամասեռության ազդեցությանը ալիքների տարածման արագության, ամպլիտուդի և հաճախականային հատկությունների վրա։ Վերլուծվում են առաձգական ալիքների տարածման մաթեմատիկական մոդելները, շարժման դիֆերենցիալ հավասարումները, սահմանային պայմանները և համապատասխան խնդիրների լուծման անալիտիկ ու թվային մոտեցումները։ Քննարկվում են կիսատարածության ազատ մակերևույթի և կիսաանվերջ սալի սահմանների ազդեցությունները ալիքային դաշտերի ձևավորման, անդրադարձման, տարածման և հնարավոր տեղայնացման գործընթացների վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են ալիքների դիսպերսիոն հատկությունների, տատանման ձևերի, լարվածությունների և տեղափոխությունների բաշխման առանձնահատկությունները՝ կախված միջավայրի անհամասեռության աստիճանից և երկրաչափական պարամետրերից։ Անդրադարձ է կատարվում ստացված տեսական մոտեցումների հնարավոր կիրառություններին երկրամեխանիկայի, սեյսմոլոգիայի, կառուցվածքային մեխանիկայի և անհամասեռ նյութերից պատրաստված կոնստրուկցիաների դինամիկական հաշվարկների ոլորտներում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել առաձգականության տեսության, ալիքային մեխանիկայի, կիրառական մաթեմատիկայի, նյութերի մեխանիկայի և դինամիկական համակարգերի մոդելավորման ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։