Ready-made Materials

Մատենագիտական հրատարակությունը նվիրված է Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունում մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ լույս տեսնող գրականության ընթացիկ հաշվառմանը, համակարգմանը և տեղեկատվական ներկայացմանը։ Այն նախատեսված է մշակութային կյանքի տարբեր բնագավառներին առնչվող նոր հրատարակությունների մասին տեղեկություններ տրամադրելու, մասնագիտական գրականության որոնումը դյուրացնելու և համապատասխան տեղեկատվական աղբյուրների հասանելիությունը բարձրացնելու համար։ Տեղեկատուում կարող են ընդգրկվել գրքերի, գիտական հոդվածների, պարբերական մամուլի հրապարակումների, ժողովածուների և այլ տպագիր նյութերի մատենագիտական նկարագրություններ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արվեստի պատմությանը, կերպարվեստին, երաժշտությանը, թատերարվեստին, կինոարվեստին, ճարտարապետությանը, գրադարանային և թանգարանային գործին, ինչպես նաև մշակութային ժառանգության պահպանման ու ուսումնասիրության հարցերին։ Կարևորվում են հայկական ազգային մշակույթի զարգացման, խորհրդային ժամանակաշրջանի մշակութային քաղաքականության, ստեղծագործական կազմակերպությունների գործունեության և արվեստի տարբեր ճյուղերի վերաբերյալ հրապարակումների ներկայացումը։ Մատենագիտական տեղեկատվության համակարգումը հնարավորություն է տալիս ընթերցողներին կողմնորոշվելու նոր գրականության բազմազանության մեջ, ընտրելու իրենց հետաքրքրող ուսումնասիրությունները և հետևելու մշակույթի ու արվեստի ոլորտներում հրատարակվող նյութերին։ Դիտարկվում են գրականության թեմատիկ դասակարգման, մատենագիտական նկարագրությունների կազմման և տեղեկատվության որոնման կազմակերպման սկզբունքները։ Հրատարակությունն ունի նաև պատմամշակութային նշանակություն, քանի որ արտացոլում է տվյալ ժամանակաշրջանի գիտական, գեղարվեստական և մշակութային հետաքրքրությունների ուղղությունները։ Այն կարող է ծառայել որպես սկզբնաղբյուր խորհրդային Հայաստանի մշակութային կյանքի, հրատարակչական գործունեության և արվեստագիտական մտքի զարգացման պատմության ուսումնասիրության համար։ Տեղեկատուն օգտակար է գրադարանավարների, մատենագետների, արվեստաբանների, մշակութաբանների, պատմաբանների, գիտաշխատողների և հայկական մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է լեռնածալքավոր շրջաններում հիդրոտեխնիկական թունելների նախագծման և կառուցման ընթացքում ճարտարագիտաերկրաֆիզիկական հետազոտությունների կիրառման առանձնահատկությունների, հնարավորությունների և արդյունավետության գնահատմանը՝ նախագծվող Մեղրիի հիդրոէլեկտրակայանի օրինակով։ Քննարկվում են բարդ երկրաբանական կառուցվածք ունեցող լեռնային տարածքներում ստորգետնյա շինարարության իրականացման հիմնական խնդիրները, ապարների ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների ուսումնասիրության անհրաժեշտությունը և երկրաբանական միջավայրի վերաբերյալ հավաստի տեղեկատվության ստացման մեթոդները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ապարների շերտավորվածության, տեկտոնական խախտումների, ճեղքավորվածության, ստորգետնյա ջրերի տարածման և երկրաբանական անհամասեռությունների ազդեցությանը հիդրոտեխնիկական թունելների կառուցման պայմանների վրա։ Ուսումնասիրվում են սեյսմահետախուզական, էլեկտրահետախուզական և ճարտարագիտաերկրաֆիզիկական այլ մեթոդների կիրառման հնարավորությունները՝ ապարային զանգվածների կառուցվածքը, ֆիզիկական հատկությունները և հնարավոր վտանգավոր գոտիները բացահայտելու նպատակով։ Դիտարկվում են երկրաբանական և երկրաֆիզիկական տվյալների համադրման, ստորգետնյա կառուցվածքների տեղադրման համար նպաստավոր պայմանների գնահատման, թունելների անցկացման ուղղությունների ընտրության և շինարարական ռիսկերի կանխատեսման խնդիրները։ Կարևորվում են լեռնային տեղանքի բարդ ռելիեֆի, ապարների փոփոխական կազմության, բարձր տեկտոնական ակտիվության և հիդրոերկրաբանական պայմանների ազդեցությունները հետազոտական աշխատանքների կազմակերպման ու արդյունքների մեկնաբանման վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել դաշտային չափումների, երկրաֆիզիկական տվյալների մշակման, երկրաբանական կտրվածքների կառուցման և երկրաբանական միջավայրի մոդելավորման մեթոդներ։ Առանձնացվում են տարբեր հետազոտական մեթոդների տեղեկատվական հնարավորությունների համեմատության, դրանց ճշգրտության և տնտեսական արդյունավետության գնահատման, ինչպես նաև համալիր կիրառման առավելությունների բացահայտման հարցերը։ Անդրադարձ է կատարվում հիդրոտեխնիկական կառույցների հուսալիության ապահովմանը, ապարային զանգվածների կայունության գնահատմանը, ջրաթափանցելիության և հնարավոր դեֆորմացիոն գործընթացների ուսումնասիրությանը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի լեռնային շրջաններում ստորգետնյա հիդրոտեխնիկական շինարարության գիտատեխնիկական հիմնավորման, ինժեներաերկրաբանական հետազոտությունների կատարելագործման և նախագծային որոշումների արդյունավետության բարձրացման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել երկրաֆիզիկոսների, երկրաբանների, հիդրոտեխնիկական շինարարության մասնագետների, ինժեներ-նախագծողների և համապատասխան տեխնիկական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում արդար դատաքննության իրավունքի սահմանադրաիրավական հիմքերի, բովանդակության և պաշտպանության մեխանիզմների ուսումնասիրությանը՝ մարդու հիմնարար իրավունքների և դատական իշխանության գործունեության համատեքստում։ Քննարկվում են արդար դատաքննության իրավունքի հասկացությունը, դրա իրավական բնույթը, պատմական զարգացումը և տեղը սահմանադրական իրավունքների ու ազատությունների համակարգում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությամբ ամրագրված դատական պաշտպանության երաշխիքներին, անկախ և անաչառ դատարանի կողմից գործի քննության պահանջներին, դատավարության հրապարակայնությանը, ողջամիտ ժամկետում դատաքննության իրականացմանը և կողմերի դատավարական հավասարության սկզբունքին։ Ուսումնասիրվում են դատարանի մատչելիության, իրավաբանական օգնություն ստանալու, պաշտպանության իրավունքի իրականացման, մրցակցային դատավարության և դատական ակտերի հիմնավորվածության հետ կապված սահմանադրաիրավական հարցերը։ Դիտարկվում են արդար դատաքննության իրավունքի սահմանափակման թույլատրելիության, դատավարական երաշխիքների արդյունավետության և անձի իրավունքների պաշտպանության ընթացքում առաջացող իրավական հակասությունների հիմնախնդիրները։ Կարևորվում են դատական իշխանության անկախության, դատավորների անաչառության, դատարանների նկատմամբ հանրային վստահության և իրավունքի գերակայության ապահովման սկզբունքները։ Անդրադարձ է կատարվում Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածով նախատեսված երաշխիքներին, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի իրավական դիրքորոշումներին և դրանց նշանակությանը Հայաստանի իրավական համակարգի զարգացման համար։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել սահմանադրական դրույթները, դատավարական օրենսդրության կարգավորումները, Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրական դատարանի որոշումները և միջազգային դատական պրակտիկան՝ բացահայտելու արդար դատաքննության իրավունքի իրացման առանձնահատկությունները։ Առանձնացվում են դատական պաշտպանության արդյունավետության բարձրացման, դատավարական իրավունքների խախտումների կանխարգելման, օրենսդրական կարգավորումների կատարելագործման և միջազգային իրավական չափանիշներին համապատասխանության ապահովման խնդիրները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի սահմանադրական արդարադատության, մարդու իրավունքների պաշտպանության, դատական համակարգի զարգացման և իրավական պետության սկզբունքների ամրապնդման հիմնախնդիրների ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, դատավորների, փաստաբանների, իրավապաշտպանների, սահմանադրական իրավունքի հետազոտողների և իրավաբանական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է սեփականության իրավունքի էության, իրավական բնույթի, բովանդակության և կարգավորման առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ տարբեր իրավական համակարգերի տեսական և իրավահամեմատական վերլուծության շրջանակում։ Քննարկվում են սեփականության իրավունքի ձևավորման պատմական նախադրյալները, դրա զարգացման հիմնական փուլերը, իրավափիլիսոփայական հիմքերը և տեղը մասնավոր ու հանրային իրավունքի համակարգերում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սեփականության իրավունքի հիմնական իրավազորություններին՝ տիրապետմանը, օգտագործմանը և տնօրինմանը, դրանց փոխհարաբերություններին, իրականացման սահմաններին և իրավական պաշտպանության մեխանիզմներին։ Ուսումնասիրվում են ռոմանագերմանական, անգլոսաքսոնական և այլ իրավական համակարգերում սեփականության իրավունքի ընկալման ու կարգավորման տարբերությունները, ինչպես նաև իրավական ավանդույթների ազդեցությունը սեփականատիրոջ իրավունքների և պարտականությունների սահմանման վրա։ Դիտարկվում են սեփականության իրավունքի բացարձակ և հարաբերական բնույթի վերաբերյալ տեսական մոտեցումները, սեփականության օբյեկտների և սուբյեկտների իրավական կարգավիճակը, սեփականության ձեռքբերման ու դադարման հիմքերը և գույքային հարաբերությունների կարգավորման սկզբունքները։ Կարևորվում են մասնավոր սեփականության պաշտպանության, հանրային շահի ապահովման, սեփականության իրավունքի սահմանափակումների իրավաչափության և պետության միջամտության թույլատրելի սահմանների հետ կապված հիմնախնդիրները։ Անդրադարձ է կատարվում սահմանադրական և քաղաքացիաիրավական կարգավորումներին, միջազգային իրավական չափանիշներին, մարդու իրավունքների պաշտպանության համակարգում սեփականության իրավունքի նշանակությանը և դատական պրակտիկայի ազդեցությանը դրա բովանդակության մեկնաբանման վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել տարբեր երկրների օրենսդրական լուծումները, իրավաբանական գիտության հայեցակարգերը և դատական մոտեցումները՝ բացահայտելու սեփականության իրավունքի կարգավորման ընդհանրություններն ու առանձնահատկությունները։ Առանձնացվում են սեփականության իրավունքի իրականացման իրավական երաշխիքների կատարելագործման, գույքային հարաբերությունների կայունության ապահովման, սեփականատիրոջ և երրորդ անձանց շահերի հավասարակշռման, ինչպես նաև իրավական կարգավորումների ներդաշնակեցման խնդիրները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի քաղաքացիական իրավունքի տեսության զարգացման, սեփականության իրավունքի ինստիտուտի խորքային ուսումնասիրության և համեմատական իրավագիտության մեթոդաբանական հնարավորությունների ընդլայնման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, քաղաքացիական իրավունքի մասնագետների, դատավորների, փաստաբանների, իրավունքի տեսության հետազոտողների և իրավաբանական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Մատենագիտական հրատարակությունը նվիրված է հայ նշանավոր կոմպոզիտոր, խմբավար և երաժշտական գործիչ Մակար Եկմալյանի ստեղծագործական ժառանգության, կյանքի ու գործունեության վերաբերյալ գրականության համակարգված ներկայացմանը։ Այն նպատակ ունի ընթերցողներին և հետազոտողներին տրամադրել համառոտ մատենագիտական տեղեկություններ կոմպոզիտորի ստեղծագործությունների, երաժշտագիտական ուսումնասիրությունների, կենսագրական նյութերի և նրա գործունեությանն առնչվող այլ հրապարակումների մասին։ Ժողովածուում կարող են ընդգրկվել գրքերի, հոդվածների, երաժշտական հրատարակությունների, գիտական աշխատությունների, հուշագրությունների և մամուլում տպագրված նյութերի մատենագիտական նկարագրություններ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայ ազգային երաժշտական մշակույթի զարգացման գործում կոմպոզիտորի ունեցած ներդրմանը, նրա խմբերգային ստեղծագործությանը, հոգևոր երաժշտության մշակման առանձնահատկություններին և երաժշտամանկավարժական գործունեությանը։ Կարևորվում է հատկապես հայկական եկեղեցական երաժշտության բազմաձայն մշակման ուղղությամբ նրա կատարած աշխատանքը, ինչպես նաև հայ մասնագիտական երաժշտարվեստի ձևավորման պատմության մեջ նրա ստեղծագործական ժառանգության նշանակությունը։ Մատենագիտական ցանկը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու կոմպոզիտորի գործունեության վերաբերյալ հրատարակված նյութերի շրջանակը, ուսումնասիրելու նրա ստեղծագործությունների տարածման և գիտական գնահատման պատմությունը, ինչպես նաև կողմնորոշվելու համապատասխան սկզբնաղբյուրների և հետազոտական գրականության ընտրության հարցում։ Դիտարկվում են երաժշտական ժառանգության պահպանման, ուսումնասիրության և հանրահռչակման հետ կապված հարցերը՝ ընդգծելով մատենագիտական տեղեկատվության դերը ազգային մշակութային արժեքների փաստագրման գործում։ Հրատարակությունը կարող է նպաստել հայ երաժշտության պատմության, եկեղեցական երգարվեստի, խմբերգային մշակույթի և երաժշտագիտական մտքի զարգացման վերաբերյալ հետագա ուսումնասիրություններին։ Այն կարևոր նշանակություն ունի նաև գրադարանային և մատենագիտական աշխատանքների կազմակերպման, երաժշտական գրականության հաշվառման և հայ կոմպոզիտորների ստեղծագործական ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Ժողովածուն կարող է օգտակար լինել երաժշտագետների, արվեստաբանների, խմբավարների, երաժշտական կրթության մասնագետների, գրադարանավարների, մատենագետների և հայկական երաժշտական մշակույթով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Գյումրի քաղաքի տարածքի էկոլոգաերկրաքիմիական պայմանների, շրջակա միջավայրի բաղադրիչների քիմիական կազմի և բնական ու մարդածին գործոնների ազդեցության ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են քաղաքային միջավայրի երկրաքիմիական առանձնահատկությունները, հողերի, փոշու, մակերևութային և ստորգետնյա ջրերի քիմիական հատկությունները, ինչպես նաև տարբեր տարրերի տարածական բաշխման օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ծանր մետաղների և այլ քիմիական տարրերի պարունակությանը, դրանց բնական ֆոնային մակարդակներին, հնարավոր կուտակման գոտիներին և շրջակա միջավայրի որակի վրա ունեցած ազդեցությանը։ Ուսումնասիրվում են քաղաքի երկրաբանական կառուցվածքի, հողածածկույթի, կլիմայական պայմանների, արդյունաբերական գործունեության, տրանսպորտային հոսքերի և քաղաքաշինական գործընթացների ազդեցությունները էկոլոգաերկրաքիմիական իրավիճակի ձևավորման վրա։ Դիտարկվում են շրջակա միջավայրի տարբեր բաղադրիչներից նմուշառման, լաբորատոր քիմիական վերլուծության, երկրաքիմիական ցուցանիշների վիճակագրական մշակման և տարածական քարտեզագրման մեթոդները։ Կարևորվում են բնական և մարդածին ծագման քիմիական տարրերի տարբերակումը, աղտոտման հնարավոր աղբյուրների բացահայտումը և քաղաքային տարածքի էկոլոգիական վիճակի գնահատման չափանիշների մշակումը։ Անդրադարձ է կատարվում հողային միջավայրում քիմիական տարրերի տեղաշարժի, կուտակման և տարածման գործընթացներին, ինչպես նաև դրանց վրա ազդող ֆիզիկաքիմիական պայմաններին։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել քաղաքի բնակելի, արդյունաբերական, տրանսպորտային և կանաչապատ տարածքների երկրաքիմիական առանձնահատկությունները՝ դրանց միջև հնարավոր տարբերությունները բացահայտելու նպատակով։ Առանձնացվում են շրջակա միջավայրի աղտոտման ռիսկերի գնահատման, բնակչության առողջության համար հնարավոր էկոլոգիական վտանգների բացահայտման, բնապահպանական մշտադիտարկման և քաղաքային տարածքների կայուն կառավարման խնդիրները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի Գյումրիի բնապահպանական վիճակի գիտական գնահատման, քաղաքային էկոհամակարգերի ուսումնասիրության և շրջակա միջավայրի պահպանության միջոցառումների հիմնավորման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել երկրաքիմիկոսների, բնապահպանների, աշխարհագրագետների, երկրաբանների, քաղաքաշինության մասնագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանում երեխաների սոցիալական պաշտպանության համակարգի ձևավորման, պատմական զարգացման և հասարակական նշանակության ուսումնասիրությանը՝ պատմասոցիոլոգիական մոտեցման շրջանակում։ Քննարկվում են երեխաների սոցիալական պաշտպանության գաղափարի առաջացման նախադրյալները, դրա զարգացման հիմնական փուլերը, պետական և հասարակական հաստատությունների դերակատարությունը, ինչպես նաև սոցիալական քաղաքականության փոփոխությունները տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում երեխաների իրավունքների պաշտպանության, սոցիալական ապահովության, խնամքի, դաստիարակության և բարեկեցության ապահովմանն ուղղված ինստիտուցիոնալ մեխանիզմներին։ Ուսումնասիրվում են ընտանիքի, պետության, կրթական հաստատությունների, հասարակական կազմակերպությունների և սոցիալական ծառայությունների փոխհարաբերությունները՝ երեխաների պաշտպանության համակարգի ձևավորման և գործունեության համատեքստում։ Դիտարկվում են խորհրդային և հետխորհրդային ժամանակաշրջաններում սոցիալական պաշտպանության քաղաքականության առանձնահատկությունները, անկախության տարիներին իրականացված ինստիտուցիոնալ վերափոխումները և սոցիալական աջակցության կազմակերպման մոտեցումները։ Կարևորվում են սոցիալական անհավասարության, աղքատության, ընտանեկան դժվարությունների, ծնողական խնամքից զրկված երեխաների պաշտպանության և սոցիալական խոցելիության հետ կապված հիմնախնդիրները։ Անդրադարձ է կատարվում երեխաների խնամքի հաստատությունների գործունեությանը, ընտանիքահեն աջակցության զարգացմանը, համայնքային սոցիալական ծառայությունների նշանակությանը և երեխաների սոցիալական ներառման հնարավորություններին։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել պատմական փաստաթղթերի, օրենսդրական կարգավորումների, վիճակագրական տվյալների և սոցիոլոգիական ուսումնասիրությունների համեմատական վերլուծության մեթոդներ՝ բացահայտելու սոցիալական պաշտպանության համակարգի զարգացման օրինաչափությունները։ Առանձնացվում են երեխաների պաշտպանության ոլորտում պետական քաղաքականության արդյունավետության, ծառայությունների հասանելիության, միջգերատեսչական համագործակցության և հասարակական մասնակցության հետ կապված հարցերը։ Կարևորվում է նաև միջազգային չափանիշների և երեխաների իրավունքների պաշտպանության սկզբունքների ազդեցությունը Հայաստանում սոցիալական պաշտպանության համակարգի կատարելագործման վրա։ Աշխատությունը նշանակություն ունի սոցիալական քաղաքականության պատմության, մանկության սոցիոլոգիայի, սոցիալական աշխատանքի և երեխաների իրավունքների պաշտպանության հիմնախնդիրների ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել սոցիոլոգների, պատմաբանների, սոցիալական աշխատողների, մանկավարժների, հանրային կառավարման մասնագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տնտեսության իրական հատվածում գործող առևտրային կազմակերպությունների գործունեության արդյունավետության բարձրացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ տնտեսական կառավարման, ձեռնարկատիրության զարգացման և արտադրական ներուժի օգտագործման համատեքստում։ Քննարկվում են կազմակերպությունների տնտեսական արդյունավետության տեսական և մեթոդաբանական հիմքերը, դրանց գործունեության արդյունքների գնահատման չափանիշները, ինչպես նաև ներքին և արտաքին գործոնների ազդեցությունը ձեռնարկությունների մրցունակության ու ֆինանսատնտեսական կայունության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արտադրական, արդյունաբերական և տնտեսության իրական հատվածի այլ կազմակերպությունների ռեսուրսային ապահովվածությանը, արտադրողականության մակարդակին, ծախսերի կառավարմանը և շահութաբերության բարձրացման հնարավորություններին։ Ուսումնասիրվում են հիմնական միջոցների օգտագործման արդյունավետությունը, աշխատանքային ռեսուրսների կառավարումը, ներդրումային գործունեության կազմակերպումը, տեխնոլոգիական արդիականացման անհրաժեշտությունը և նորարարական լուծումների կիրառման տնտեսական նշանակությունը։ Դիտարկվում են կազմակերպությունների ֆինանսական ցուցանիշների վերլուծության, եկամուտների և ծախսերի հարաբերակցության գնահատման, արտադրական գործընթացների օպտիմալացման և կառավարման համակարգերի կատարելագործման մեթոդները։ Կարևորվում են ռազմավարական պլանավորման, կորպորատիվ կառավարման, մարդկային կապիտալի զարգացման, շուկայավարման և մրցակցային առավելությունների ձևավորման գործոնները։ Անդրադարձ է կատարվում Հայաստանի տնտեսական միջավայրի առանձնահատկություններին, ձեռնարկատիրական գործունեության կազմակերպման պայմաններին, ֆինանսավորման հասանելիությանը, ներդրումային ռիսկերին և պետական տնտեսական քաղաքականության ազդեցությանը առևտրային կազմակերպությունների գործունեության վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել կազմակերպությունների արդյունավետության գնահատման տարբեր մեթոդներ, ուսումնասիրվել միջազգային կառավարչական փորձը և դիտարկվել դրա կիրառման հնարավորությունները Հայաստանի տնտեսության իրական հատվածում։ Առանձնացվում են արտադրության տեխնիկական վերազինման, կառավարման ծախսերի կրճատման, գործարար գործընթացների թվայնացման, ռեսուրսների նպատակային բաշխման և կազմակերպությունների երկարաժամկետ զարգացման ապահովման խնդիրները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի ձեռնարկությունների տնտեսական գործունեության կատարելագործման, արտադրողականության աճի, մրցունակության ամրապնդման և Հայաստանի իրական հատվածի զարգացման հնարավորությունների գնահատման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, ձեռնարկությունների ղեկավարների, ֆինանսական վերլուծաբանների, կառավարման մասնագետների, ձեռնարկատերերի և տնտեսագիտական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է պատերազմից հետո սահմանամերձ բնակավայրերի բնակչության հոգեբանական վիճակի, հետվնասվածքային ապրումների և հոգեկան առողջության վրա ռազմական իրադարձությունների ազդեցության առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության Տավուշի մարզի օրինակով։ Քննարկվում են պատերազմական գործողությունների, անվտանգության շարունակական սպառնալիքների, սոցիալական անորոշության և առօրյա կենսապայմանների փոփոխության հետևանքով առաջացող հոգեբանական դժվարությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հետվնասվածքային սթրեսային դրսևորումներին, տագնապայնությանը, վախի զգացմանը, հուզական լարվածությանը, քնի խանգարումներին և հոգեբանական հարմարվողականության խնդիրներին։ Ուսումնասիրվում են սահմանամերձ բնակչության տարբեր տարիքային և սոցիալական խմբերի հոգեբանական արձագանքների առանձնահատկությունները, ինչպես նաև անհատական փորձառության, ընտանեկան միջավայրի և համայնքային հարաբերությունների ազդեցությունը հոգեվիճակների ձևավորման վրա։ Դիտարկվում են պատերազմի անմիջական և երկարաժամկետ հոգեբանական հետևանքները, անվտանգության ընկալման փոփոխությունները, սոցիալական վստահության, ապագայի նկատմամբ սպասումների և կյանքի որակի հետ կապված հիմնախնդիրները։ Կարևորվում են հոգեբանական դիմակայունության, սթրեսի հաղթահարման անհատական և հասարակական մեխանիզմների, սոցիալական աջակցության և համայնքային համախմբվածության նշանակությունը հետպատերազմյան հարմարվողականության գործընթացում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել հոգեբանական հարցաթերթիկներ, հարցազրույցներ, դիտարկումներ և հոգեախտորոշիչ մեթոդներ՝ բնակչության հոգեվիճակների առանձնահատկությունները բացահայտելու և դրանց վրա ազդող գործոնները գնահատելու նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում հոգեբանական աջակցության կազմակերպման, հետվնասվածքային դժվարությունների վաղ հայտնաբերման, հոգեկան առողջության ծառայությունների հասանելիության և համայնքային աջակցության ծրագրերի զարգացման հնարավորություններին։ Առանձնացվում են սահմանամերձ բնակավայրերի սոցիալ-հոգեբանական առանձնահատկությունների հաշվառման, խոցելի խմբերի կարիքների գնահատման և երկարաժամկետ վերականգնողական միջոցառումների մշակման խնդիրները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հետպատերազմյան հոգեբանական հետևանքների ուսումնասիրության, սահմանամերձ համայնքների բնակչության հոգեկան առողջության պահպանման և հոգեբանական աջակցության արդյունավետ մոտեցումների մշակման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել հոգեբանների, սոցիալական աշխատողների, հոգեկան առողջության մասնագետների, համայնքային աջակցության ծրագրերի կազմակերպիչների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է սփյուռքահայ միջավայրում նախադպրոցական տարիքի երեխաների ազգային գիտակցության ձևավորման գործընթացում արվեստի դերի և մանկավարժական նշանակության ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են վաղ մանկության շրջանում ազգային ինքնության, մշակութային պատկանելության և ազգային արժեքների վերաբերյալ նախնական պատկերացումների ձևավորման հոգեբանական ու մանկավարժական առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արվեստի տարբեր տեսակների՝ երաժշտության, կերպարվեստի, պարարվեստի, թատերական գործունեության և ժողովրդական ստեղծագործության հնարավորություններին՝ երեխաներին հայկական մշակութային ժառանգությանը հաղորդակից դարձնելու գործում։ Ուսումնասիրվում են հայկական ժողովրդական երգերի, պարերի, հեքիաթների, ազգային զարդանախշերի, ավանդական տոների և մշակութային խորհրդանիշների կիրառման մանկավարժական մոտեցումները։ Կարևորվում են գեղարվեստական գործունեության միջոցով երեխաների հուզական, ստեղծագործական, ճանաչողական և հաղորդակցական կարողությունների զարգացումը, ինչպես նաև ազգային մշակույթի նկատմամբ հետաքրքրության և դրական վերաբերմունքի ձևավորումը։ Դիտարկվում են սփյուռքահայ նախադպրոցական կրթական հաստատությունների գործունեության առանձնահատկությունները, բազմամշակութային միջավայրի ազդեցությունը, մայրենի լեզվի պահպանման խնդիրները և ընտանիքի ու կրթական հաստատության համագործակցության նշանակությունը։ Անդրադարձ է կատարվում ազգային դաստիարակության և համամարդկային արժեքների ներդաշնակ համադրմանը՝ կարևորելով երեխաների մշակութային ինքնության զարգացումը և այլ մշակույթների նկատմամբ հարգալից վերաբերմունքի ձևավորումը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել արվեստի վրա հիմնված կրթական ծրագրերը, խաղային և ստեղծագործական ուսուցման մեթոդները, տարիքային առանձնահատկություններին համապատասխան գեղարվեստական առաջադրանքները և դրանց մանկավարժական արդյունավետության գնահատման հնարավորությունները։ Առանձնացվում են սփյուռքահայ ընտանիքներում և կրթական միջավայրերում հայկական մշակութային ավանդույթների փոխանցման, ազգային ինքնագիտակցության շարունակականության ապահովման և երեխաների մշակութային փորձառության հարստացման խնդիրները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի նախադպրոցական մանկավարժության, ազգային դաստիարակության, սփյուռքահայ կրթության և արվեստի միջոցով անձի զարգացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել մանկավարժների, նախադպրոցական կրթության մասնագետների, արվեստի մանկավարժների, սփյուռքահայ կրթական հաստատությունների աշխատակիցների, մշակութաբանների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է էլեկտրաէներգիայի բաշխիչ ցանցերում առաջացող անցումային գործընթացների ուսումնասիրության, դրանց մաթեմատիկական նկարագրման և հետազոտման արդյունավետ մեթոդների մշակման հիմնախնդիրներին։ Քննարկվում են էլեկտրական ցանցերի աշխատանքային ռեժիմների փոփոխության ընթացքում առաջացող էլեկտրամագնիսական և էլեկտրամեխանիկական երևույթները, դրանց առաջացման պատճառները, զարգացման օրինաչափությունները և ազդեցությունը էլեկտրամատակարարման համակարգերի հուսալիության ու անվտանգության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում միացման և անջատման գործողությունների, կարճ միացումների, բեռնվածքների կտրուկ փոփոխությունների և այլ խանգարումների հետևանքով առաջացող անցումային երևույթներին։ Ուսումնասիրվում են լարման և հոսանքի ժամանակային փոփոխությունները, գերլարումների առաջացման պայմանները, ցանցի տարրերի էլեկտրական պարամետրերի ազդեցությունը և անցումային գործընթացների տևողության ու ինտենսիվության գնահատման հնարավորությունները։ Դիտարկվում են բաշխիչ ցանցերի համարժեք սխեմաների կառուցման, դիֆերենցիալ հավասարումների կիրառման, համակարգչային մոդելավորման և թվային հաշվարկային մեթոդների օգտագործման հարցերը։ Կարևորվում են ցանցի կառուցվածքի, գծերի երկարության, տրանսֆորմատորների բնութագրերի, բեռնվածքների բաշխման և պաշտպանական սարքավորումների աշխատանքի ազդեցությունները անցումային ռեժիմների վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են մշակվել հաշվարկային ալգորիթմներ և մաթեմատիկական մոդելներ, որոնք հնարավորություն կտան առավել ճշգրիտ գնահատելու անցումային գործընթացների պարամետրերը և կանխատեսելու դրանց հնարավոր հետևանքները։ Անդրադարձ է կատարվում ստացված հաշվարկային արդյունքների ստուգման, տարբեր մոդելների համեմատության և հետազոտման մեթոդների գործնական կիրառելիության գնահատման խնդիրներին։ Առանձնացվում են էլեկտրական սարքավորումների պաշտպանության, վթարային իրավիճակների կանխարգելման, ցանցի աշխատանքային ռեժիմների օպտիմալացման և էլեկտրամատակարարման որակի բարձրացման հնարավորությունները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի էլեկտրաէներգետիկական համակարգերի մոդելավորման, բաշխիչ ցանցերի նախագծման և շահագործման մեթոդների կատարելագործման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել էլեկտրաէներգետիկայի մասնագետների, էլեկտրատեխնիկների, ինժեներ-նախագծողների, էներգահամակարգերի հետազոտողների և տեխնիկական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է ոսկրային մետասթազների ճառագայթային բուժման ընթացքում կանխատեսումային գործոնների նշանակության ուսումնասիրությանը՝ ուռուցքաբանության, ճառագայթային թերապիայի և կլինիկական բժշկության համատեքստում։ Քննարկվում են չարորակ նորագոյացությունների ոսկրային մետաստազավորման առանձնահատկությունները, հիվանդության կլինիկական դրսևորումները, բուժման արդյունավետության գնահատման չափանիշները և հիվանդների կյանքի որակի բարելավման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հիվանդության ընթացքի և բուժման արդյունքների կանխատեսման վրա ազդող կլինիկական, կենսաբանական և ախտորոշիչ գործոններին։ Ուսումնասիրվում են առաջնային ուռուցքի տեսակի, մետաստատիկ օջախների տեղակայման և տարածվածության, հիվանդի ընդհանուր ֆունկցիոնալ վիճակի, ուղեկցող հիվանդությունների և նախորդ բուժումների հնարավոր ազդեցությունները ճառագայթային թերապիայի արդյունքների վրա։ Դիտարկվում են ցավային համախտանիշի արտահայտվածության, ոսկրային կառուցվածքների ախտահարման աստիճանի, շարժողական սահմանափակումների և հիվանդության առաջընթացի հետ կապված ցուցանիշների նշանակությունը բուժման պլանավորման գործընթացում։ Կարևորվում են ճառագայթային բուժման տարբեր ռեժիմների ընտրության, ճառագայթման դեղաչափերի և բուժման տևողության հիմնավորման, ինչպես նաև հնարավոր կողմնակի ազդեցությունների գնահատման խնդիրները։ Անդրադարձ է կատարվում ցավի մեղմացման, տեղային հիվանդության վերահսկման, ոսկրային բարդությունների կանխարգելման և հիվանդների առօրյա գործունեության պահպանման նպատակով իրականացվող բուժական միջամտություններին։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել կլինիկական տվյալների վիճակագրական վերլուծության, հիվանդների խմբերի համեմատության և կանխատեսումային ցուցանիշների գնահատման մեթոդներ՝ բուժման արդյունքների վրա առավել նշանակալի գործոնները բացահայտելու նպատակով։ Առանձնացվում են անհատականացված բուժման մոտեցումների մշակման, հիվանդների կլինիկական վիճակին համապատասխան թերապևտիկ ռազմավարությունների ընտրության և բազմամասնագիտական բժշկական համագործակցության կարևորությունը։ Աշխատությունը նշանակություն ունի ոսկրային մետասթազների բուժման արդյունավետության գնահատման, պալիատիվ ճառագայթային թերապիայի կատարելագործման և կլինիկական որոշումների գիտական հիմնավորման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել ուռուցքաբանների, ճառագայթային թերապևտների, ռադիոլոգների, պալիատիվ բժշկության մասնագետների, կլինիկական հետազոտողների և բժշկական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Ղարաբաղյան հիմնահարցի դերի ուսումնասիրությանը ադրբեջանական հասարակության պատմական հիշողության, ազգային ինքնագիտակցության և հավաքական ինքնության ձևավորման գործընթացներում՝ Ադրբեջանի պետական ազգային քաղաքականության գաղափարական և հայեցակարգային առանձնահատկությունների համատեքստում։ Քննարկվում են պատմական հիշողության և ազգային ինքնության փոխկապակցվածության տեսական հիմքերը, պատմական իրադարձությունների հասարակական ընկալման մեխանիզմները, ինչպես նաև պետական քաղաքականության ազդեցությունը ազգային պատմական պատկերացումների ձևավորման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Ղարաբաղյան հակամարտության ներկայացմանը ադրբեջանական պաշտոնական պատմագրության, կրթական համակարգի, քաղաքական հռետորաբանության և զանգվածային լրատվամիջոցների շրջանակներում։ Ուսումնասիրվում են ազգային ինքնության կառուցման գործընթացում պատմական հիշողության, տարածքային պատկերացումների, մշակութային ժառանգության և քաղաքական խորհրդանիշների նշանակությունը։ Անդրադարձ է կատարվում պետական գաղափարախոսության ձևավորման, ազգային պատմական պատումների տարածման, հասարակական հիշողության պահպանման և վերարտադրման մեխանիզմներին։ Կարևորվում են պատմական իրադարձությունների մեկնաբանությունների, քաղաքական խոսույթի, հանրային հաղորդակցության և կրթական քաղաքականության ազդեցությունները հասարակության ազգային ինքնագիտակցության զարգացման վրա։ Դիտարկվում են նաև Ղարաբաղյան հիմնահարցի շուրջ ձևավորված քաղաքական և պատմագիտական մոտեցումները, դրանց փոփոխությունները տարբեր ժամանակաշրջաններում, ինչպես նաև հակամարտության ազդեցությունը հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների և տարածաշրջանային քաղաքական գործընթացների վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են վերլուծվել ադրբեջանական պետական փաստաթղթերը, պաշտոնական հայտարարությունները, պատմության դասագրքերը, գիտական հրապարակումները և տեղեկատվական նյութերը՝ բացահայտելու ազգային քաղաքականության հիմնական գաղափարական ուղղություններն ու պատմական հիշողության ձևավորման գործիքները։ Առանձնացվում են պատմական փաստերի և դրանց քաղաքական մեկնաբանությունների տարբերակման, հավաքական հիշողության ընտրողականության, ազգային ինքնության քաղաքականացման և հակամարտության վերաբերյալ տարբեր պատմական պատումների համեմատական ուսումնասիրության խնդիրները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի պատմական հիշողության քաղաքականության, ազգային ինքնության ձևավորման, Ղարաբաղյան հակամարտության և Հարավային Կովկասի հասարակական-քաղաքական գործընթացների ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, քաղաքագետների, ազգագրագետների, տարածաշրջանագետների, միջազգային հարաբերությունների մասնագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում միջբյուջետային հարաբերությունների և ֆինանսական համահարթեցման համակարգի կազմակերպման, գործառնական արդյունավետության գնահատման ու կատարելագործման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են պետական և համայնքային բյուջեների փոխհարաբերությունների տնտեսական ու իրավական հիմքերը, ֆինանսական ռեսուրսների վերաբաշխման մեխանիզմները, ինչպես նաև տարածքային զարգացման անհամաչափությունների նվազեցման գործում բյուջետային համահարթեցման նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում համայնքների ֆինանսական ապահովվածության տարբերություններին, սեփական եկամուտների ձևավորման հնարավորություններին, ծախսային պարտավորությունների իրականացման պայմաններին և պետական բյուջեից տրամադրվող ֆինանսական աջակցության կազմակերպմանը։ Ուսումնասիրվում են ֆինանսական համահարթեցման դոտացիաների հաշվարկման սկզբունքները, բաշխման չափանիշները, համայնքների հարկաբյուջետային կարողությունների գնահատման մեթոդները և բնակչության հանրային ծառայությունների պահանջմունքների հաշվառման առանձնահատկությունները։ Անդրադարձ է կատարվում համայնքների բնակչության թվաքանակի, աշխարհագրական դիրքի, սոցիալ-տնտեսական պայմանների, ենթակառուցվածքների զարգացման մակարդակի և եկամտային ներուժի ազդեցությանը ֆինանսական միջոցների բաշխման վրա։ Կարևորվում են միջբյուջետային փոխանցումների թափանցիկությունը, կանխատեսելիությունը, արդարացի բաշխումը և համայնքների ֆինանսական ինքնուրույնության պահպանման անհրաժեշտությունը։ Դիտարկվում են նաև ֆինանսական ապակենտրոնացման, տեղական ինքնակառավարման մարմինների բյուջետային լիազորությունների ընդլայնման, սեփական եկամուտների հավաքագրման արդյունավետության բարձրացման և պետական աջակցության մեխանիզմների կատարելագործման հնարավորությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել Հայաստանի միջբյուջետային հարաբերությունների կարգավորման առանձնահատկությունները, միջազգային փորձը, ֆինանսական համահարթեցման տարբեր մոդելները և դրանց կիրառման տնտեսական հետևանքները։ Առանձնացվում են ֆինանսական ռեսուրսների բաշխման արդյունավետության գնահատման, համայնքների զարգացման հնարավորությունների հավասարեցման և տեղական բյուջեների կայունության ապահովման խնդիրները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի պետական ֆինանսների կառավարման կատարելագործման, տարածքային անհամաչափությունների մեղմման, համայնքների ֆինանսական կարողությունների ամրապնդման և տեղական ինքնակառավարման համակարգի զարգացման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, ֆինանսիստների, պետական և համայնքային կառավարման մասնագետների, բյուջետային քաղաքականության հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։