Արվեստի դերը նախադպրոցական տարիքի երեխաների ազգային գիտակցության ձևավորման գործում (սփյուռքահայ իրականության մեջ)

Մշակույթ

Հրատարակությունը մատենագիտական և տեղեկատվական բնույթի ընթացիկ տեղեկատու է, որի հիմնական նպատակն է համակարգված ձևով ներկայացնել Հայկական ԽՍՀ մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ տվյալ ժամանակահատվածում լույս տեսած նոր գրականությունը և ընթերցողին ժամանակին տեղեկացնել համապատասխան հրատարակությունների մասին։ Այն նախատեսված է գիտնականների, մշակույթի և արվեստի ոլորտի մասնագետների, դասախոսների, ասպիրանտների ու ուսանողների, գրադարանների աշխատակիցների, ինչպես նաև թեմայով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Տեղեկատուն ընդգրկում է մշակույթի պատմությանը, մշակութային շինարարությանը, մշակութալուսավորչական աշխատանքին, թանգարանագիտությանը և պատմության ու մշակույթի հուշարձանների պահպանությանը վերաբերող նյութեր, ինչպես նաև արվեստի տարբեր բնագավառների, գրադարանագիտության և մատենագիտության վերաբերյալ նոր հրատարակություններ։ Մատենագիտական գրառումները հնարավորություն են տալիս կողմնորոշվել գրքերի, հոդվածների, ժողովածուների և այլ նյութերի թեմատիկ շրջանակում, արագ հայտնաբերել անհրաժեշտ աղբյուրները և հետևել տվյալ ժամանակաշրջանում մշակույթի ու արվեստի վերաբերյալ գիտական ու մասնագիտական գրականության համալրմանը։ Տեղեկատուի կարևոր առանձնահատկությունն ընթացիկ բնույթն է․ այն արտացոլում է նոր ստացվող կամ նոր հրատարակված գրականությունը և այդպիսով հանդես է գալիս որպես մասնագիտական տեղեկատվության օպերատիվ տարածման միջոց։ Հրատարակության կազմման հիմքում ընկած է գրադարանային-մատենագիտական աշխատանքի համակարգը, որի շնորհիվ տարբեր բնագավառների նյութերը դասակարգվում և ներկայացվում են ընթերցողի համար գործնականորեն կիրառելի ձևով։ Առանձին կարևորություն ունի նաև այն հանգամանքը, որ տեղեկատուն ընդգրկում է հայերեն և ռուսերեն լեզուներով հրատարակված նյութեր, ինչը ընդլայնում է դրա տեղեկատվական ընդգրկումը և հնարավորություն տալիս ուսումնասիրելու ժամանակաշրջանի մշակութային ու արվեստագիտական գրականությունը տարբեր լեզվական աղբյուրների միջոցով։ Հրատարակությունը արժեքավոր է ոչ միայն որպես գրականության որոնման օժանդակ միջոց, այլև որպես տվյալ ժամանակաշրջանի մշակութային և գիտական կյանքի յուրօրինակ մատենագիտական արտացոլում․ դրա միջոցով հնարավոր է պատկերացում կազմել, թե մշակույթի և արվեստի որ ուղղություններով էին իրականացվում ուսումնասիրություններ, ինչ թեմաներ էին առավել ակտիվորեն ներկայացվում և ինչպիսի հրատարակչական արտադրանք էր շրջանառվում։ Այն կարող է օգտագործվել գիտական աշխատանքների համար գրականության որոնման և մատենագիտական ցանկերի կազմման, գրադարանային տեղեկատու-մատենագիտական սպասարկման, մշակութաբանական ու արվեստագիտական հետազոտությունների, ինչպես նաև ուսումնական աշխատանքների նախապատրաստման ընթացքում։ Հետազոտողի համար տեղեկատուն հատկապես օգտակար է որպես սկզբնական որոնողական աղբյուր, որը հնարավորություն է տալիս սահմանել անհրաժեշտ գրականության շրջանակը և հետագայում կատարել ավելի խորքային ուսումնասիրություն։ Ընդհանուր առմամբ, հրատարակությունը կարևոր տեղեկատվական գործիք է, որը նպաստում է Հայկական ԽՍՀ մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ նոր գրականության համակարգմանը, տարածմանը և մատչելիությանը՝ միաժամանակ պահպանելով տվյալ ժամանակաշրջանի մասնագիտական և մշակութային տեղեկատվության արժեքավոր մատենագիտական պատկերը։

Կենսաբանություն

Դարվինիզմը կենսաբանական ուսմունք է, որը բացատրում է կենդանի օրգանիզմների ծագումը, զարգացումը և բազմազանությունը բնական ընտրության միջոցով։ Այս տեսությունը հիմնադրել է անգլիացի գիտնական Charles Darwin-ը, որը երկար տարիների ուսումնասիրություններից հետո ներկայացրեց էվոլյուցիոն զարգացման գաղափարը։ Դարվինիզմի հիմնական դրույթն այն է, որ բոլոր կենդանի օրգանիզմները ժամանակի ընթացքում փոփոխվում և հարմարվում են շրջակա միջավայրին, իսկ առավել հարմարված տեսակները պահպանվում և փոխանցում են իրենց հատկանիշները հաջորդ սերունդներին։ Դարվինը իր տեսությունը ձևավորել է բնության ուսումնասիրությունների, ճանապարհորդությունների և կենդանական ու բուսական աշխարհի բազմազանության դիտարկումների հիման վրա։ Հատկապես կարևոր նշանակություն ունեցավ նրա ճանապարհորդությունը «Բիգլ» նավով, որի ընթացքում նա ուսումնասիրեց տարբեր մայրցամաքների կենդանական և բուսական աշխարհը։ Գալապագոսյան կղզիներում կատարած ուսումնասիրությունները նրան օգնեցին հասկանալ, որ նույն տեսակի օրգանիզմները տարբեր պայմաններում կարող են ունենալ տարբեր առանձնահատկություններ։ Դարվինիզմի կարևոր գաղափարներից է գոյության պայքարը, որի պայմաններում օրգանիզմները մրցում են սննդի, տարածքի և գոյատևման համար։ Այս պայքարում առավել ուժեղ, արագ կամ լավ հարմարված առանձնյակները ունենում են գոյատևելու և բազմանալու ավելի մեծ հնարավորություն։ Բնական ընտրության արդյունքում աստիճանաբար ձևավորվում են նոր տեսակներ, իսկ թույլ հարմարված տեսակները կարող են վերանալ։ Դարվինիզմը մեծ ազդեցություն է ունեցել կենսաբանության զարգացման վրա և դարձել ժամանակակից էվոլյուցիոն տեսության հիմքը։ Այն նպաստել է գենետիկայի, էկոլոգիայի, հնէաբանության և այլ գիտությունների առաջընթացին։ Չնայած սկզբնական շրջանում այս տեսությունը բուռն քննարկումների և հակասությունների տեղիք էր տալիս, հետագայում բազմաթիվ գիտական փաստեր հաստատեցին էվոլյուցիոն զարգացման գաղափարը։ Այսօր դարվինիզմը համարվում է կենսաբանական գիտության կարևորագույն ուղղություններից մեկը և օգնում է բացատրել կենդանի աշխարհի բազմազանությունը, օրգանիզմների ծագումն ու նրանց փոխադարձ կապերը բնության մեջ։

Lեզվաբանություն

Լեզվաբանական և իրանագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Կովկասյան տարածաշրջանում տարածված պարսկերենի լեզվական առանձնահատկությունների, պատմական զարգացման և այլ իրանական լեզուների ու բարբառների հետ ունեցած փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում կովկասյան պարսկերենի ձևավորման պատմական նախադրյալները, տարածման աշխարհագրական շրջանակները և տարածաշրջանի լեզվամշակութային միջավայրի ազդեցությունը դրա զարգացման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում լեզվի հնչյունաբանական, ձևաբանական, շարահյուսական և բառապաշարային առանձնահատկություններին՝ դրանք համադրելով գրական պարսկերենի և իրանական լեզվաընտանիքի այլ ներկայացուցիչների համապատասխան իրողությունների հետ։ Վերլուծվում են լեզվական փոփոխությունների պատմական օրինաչափությունները, հնագույն լեզվական տարրերի պահպանման հնարավոր դրսևորումները, փոխառությունները և հարևան լեզուների հետ շփումների հետևանքով առաջացած կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են նաև կովկասյան պարսկերենի բարբառային տարբերակների դասակարգման, պատմական աղբյուրների լեզվաբանական մեկնաբանության և համեմատական վերակառուցման մեթոդաբանական խնդիրները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տարածաշրջանի իրանական լեզվական ժառանգության զարգացման միտումները և գնահատելու դրա նշանակությունը Կովկասի պատմական լեզվական փոխազդեցությունների ուսումնասիրության համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել իրանագիտության, պատմահամեմատական լեզվաբանության, բարբառագիտության և կովկասագիտության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Այլ առարկաներ

Սա մասնագիտական ուսումնական ձեռնարկ է, որը նվիրված է պտղատու մշակաբույսերի աճեցման, խնամքի և բերքատվության բարձրացման գիտական ու գործնական հիմքերին, իսկ հեղինակները՝ Ա.Ե. Մարգարյան և Հ. Ն. Շահինյան, ներկայացնում են պտղաբուծության ոլորտի հիմնական տեխնոլոգիաները՝ սկսած այգու հիմնման ճիշտ ընտրությունից մինչև ծառերի ձևավորում, էտում, պարարտացում, ոռոգում և հիվանդությունների ու վնասատուների դեմ պայքար։ Գրքում մանրամասն քննարկվում են տարբեր պտղատեսակների կենսաբանական առանձնահատկությունները, հողի և կլիմայական պայմանների ազդեցությունը բերքի որակի վրա, ինչպես նաև ժամանակակից ինտենսիվ այգեգործության սկզբունքները, որոնք թույլ են տալիս բարձրացնել արտադրողականությունը և արդյունավետ օգտագործել հողային ռեսուրսները։ Այն նաև ընդգծում է գիտական մոտեցման կարևորությունը գյուղատնտեսության մեջ՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարելի է համադրել փորձարարական գիտելիքները և գործնական հմտությունները կայուն ու արդյունավետ պտղաբուծություն ապահովելու համար։

Տեխնոլոգիա

Այս աշխատանքը նվիրված է լեռնային գետերից ջրի վերցման համար նախատեսված ջրընդունիչ կառուցվածքների կատարելագործման ուղիների ուսումնասիրությանը՝ հաշվի առնելով լեռնային գետերի հիդրոլոգիական և հիդրավլիկական առանձնահատկությունները։ Լեռնային գետերը բնութագրվում են մեծ թեքություններով, հոսքի արագության զգալի տատանումներով, ջրի մակարդակի արագ փոփոխություններով, պինդ մասնիկների և նստվածքների մեծ քանակով, ինչպես նաև քարերի, խճի և այլ բեկորային նյութերի տեղափոխմամբ, ինչն էապես բարդացնում է ջրընդունիչների նախագծումը և շահագործումը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել գործող ջրընդունիչ համակարգերի արդյունավետության բարձրացման հնարավորությունները և առաջարկել այնպիսի կառուցվածքային ու տեխնիկական լուծումներ, որոնք կապահովեն ջրի հուսալի ընդունում տարբեր հիդրոլոգիական պայմաններում։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է հատկացվում ջրի ընդունման գործընթացի վրա գետի հոսքի արագության, ջրի ծախսի, հունի ձևի, թեքության, նստվածքների շարժման և սեզոնային փոփոխությունների ազդեցության ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են ջրընդունիչների աշխատանքի հետ կապված հիմնական խնդիրները, այդ թվում՝ մուտքային հատվածների խցանումը, նստվածքների կուտակումը, ջրի ընդունման արդյունավետության նվազումը, հիդրավլիկական ռեժիմի խախտումները և կառուցվածքների վնասման վտանգը։ Հնարավոր կատարելագործումները կարող են ներառել ջրի մուտքի կառուցվածքային ձևի փոփոխություն, պաշտպանիչ և մաքրող տարրերի կատարելագործում, նստվածքների հեռացման ավելի արդյունավետ համակարգերի կիրառում, ինչպես նաև ջրի հոսքի ուղղորդման և կարգավորման մեխանիզմների բարելավում։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի ջրընդունիչի աշխատանքի հուսալիության ապահովումը ոչ միայն սովորական, այլև վարարումների և հոսքի կտրուկ փոփոխությունների ժամանակ։ Այդ նպատակով անհրաժեշտ է հաշվի առնել ծայրահեղ հիդրոլոգիական իրավիճակները և կառուցվածքի կայունությունը դրանց պայմաններում։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել նաև հիդրավլիկական հաշվարկների կատարելագործման մեթոդները, լաբորատոր կամ մոդելային հետազոտությունների կիրառումը և տարբեր կառուցվածքային լուծումների համեմատական գնահատումը։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ընտրել այնպիսի ջրընդունիչի կառուցվածք, որը միաժամանակ ապահովում է անհրաժեշտ ջրի քանակի ընդունում, նվազեցնում է նստվածքների և բեկորների ներթափանցումը և երկարացնում է համակարգի շահագործման ժամկետը։ Թեման ունի գործնական կարևորություն ջրամատակարարման, ոռոգման, փոքր հիդրոէներգետիկայի և այլ ջրատնտեսական համակարգերի համար, որտեղ անհրաժեշտ է լեռնային գետերի ջրային ռեսուրսների արդյունավետ և անվտանգ օգտագործում։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել հիդրոտեխնիկների, ջրաշինարարների, հիդրոլոգների, նախագծող ինժեներների, ջրային տնտեսության մասնագետների և համապատասխան տեխնիկական մասնագիտությունների ուսանողների ու հետազոտողների համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը նպատակաուղղված է լեռնային գետերի բարդ հոսքային պայմաններին առավել լավ հարմարված, հուսալի և արդյունավետ ջրընդունիչ կառուցվածքների նախագծման ու շահագործման գիտատեխնիկական հիմքերի կատարելագործմանը։

Պատմություն

Այն նախատեսված է պատմության, իրավագիտության, հողաշինարարության, աշխարհագրության և պետական կառավարման ոլորտների ուսանողների ու մասնագետների համար։ Նյութում իրականացվում է համեմատական վերլուծություն՝ ընդգծելով տարբեր քաղաքական և սոցիալ-տնտեսական համակարգերի ազդեցությունը հողային հարաբերությունների, սահմանների ձևավորման և հողօգտագործման կազմակերպման վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հողային բարեփոխումների, վարչատարածքային փոփոխությունների և հողային սեփականության ձևերի էվոլյուցիային տարբեր ժամանակաշրջաններում։ Աշխատությունում ներկայացվում են նաև սահմանազատման գործընթացների իրավական և վարչական հիմքերը, դրանց իրականացման մեխանիզմները և առկա խնդիրները։ Բացի այդ, քննարկվում են ժամանակակից Հայաստանի հողաշինարարական քաղաքականության առանձնահատկությունները և պատմական փորձի կիրառման հնարավորությունները ներկայիս կառավարման համակարգում։ Նյութը միավորում է պատմական վերլուծությունը և իրավատնտեսական մոտեցումները՝ ապահովելով հողաշինարարության և սահմանազատման գործընթացների ամբողջական և համեմատական պատկերացում։