Կրտսեր դպրոցականների գիտելիքների ձևավորման մեթոդիկան «ֆիզիկական կուլտուրա» առարկայից

Այլ առարկաներ

«Կենտրոնական գրավաճառանոցի հայերեն գրքերի ամբողջական ցուցակը» մատենագիտական բնույթի հրատարակություն է, որի նպատակն էր համակարգված ձևով ներկայացնել գրավաճառանոցում առկա կամ վաճառքի համար առաջարկվող հայերեն գրքերը։ «Լիակատար ցուցակ» ձևակերպումը ենթադրում է, որ հրատարակությունը նախատեսված էր հնարավորինս ամբողջական պատկերացում տալու գրավաճառանոցի գրքային տեսականու մասին՝ ընթերցողներին և գրքերով հետաքրքրվող անձանց հնարավորություն տալով տեղեկանալու տարբեր հրատարակությունների գոյության և հասանելիության մասին։ Նման ցուցակները կարող էին ընդգրկել կրոնական, պատմական, գեղարվեստական, լեզվաբանական, կրթական, գիտական և այլ բնագավառների աշխատություններ, ինչպես նաև հեղինակների անուններ ու գրքերի տարբերակման համար անհրաժեշտ մատենագիտական տեղեկություններ։ Սակայն կոնկրետ բաժինների, գրքերի տեսակների և նկարագրությունների կազմի մասին հնարավոր չէ վստահորեն դատել միայն վերնագրից։ Հրատարակությունը կարող էր ծառայել որպես գործնական ուղեցույց ուսուցիչների, աշակերտների, հոգևորականների, գրողների, հետազոտողների և հայերեն գրականություն ձեռք բերել ցանկացող ընթերցողների համար՝ հեշտացնելով անհրաժեշտ գրքերի որոնումն ու ընտրությունը։ Միաժամանակ, նման գրացուցակները կարևոր պատմական աղբյուրներ են, քանի որ պատկերացում են տալիս տվյալ ժամանակաշրջանի գրքի առևտրի, հայերեն հրատարակությունների տարածման և ընթերցողական հետաքրքրությունների մասին։ Այն կարող է օգտակար լինել 19-րդ դարի Թիֆլիսի գրավաճառության, հայ գրատպության զարգացման և հայալեզու տպագիր մշակույթի պատմության ուսումնասիրության համար։ Չնայած վերնագրում օգտագործված «լիակատար» բնորոշմանը՝ առանց գրքի բովանդակությունն ուսումնասիրելու հնարավոր չէ պարզել՝ ցուցակն իրականում որքանով էր ընդգրկուն, ինչ սկզբունքով էին դասավորված գրքերը և արդյոք ներառված էին միայն վաճառքում եղած հրատարակությունները, թե նաև գրավաճառանոցի ընդհանուր մատենագիտական տեսականին։

Աշխարհագրություն

Բնակչության միգրացիայի արդի հիմնախնդիրները ժամանակակից աշխարհի ամենաբարդ սոցիալ-տնտեսական երևույթներից են, որոնք պայմանավորված են գլոբալացման, տնտեսական անհավասար զարգացման, քաղաքական անկայունության և սոցիալական տարբերությունների աճով։ Միգրացիան՝ որպես մարդկանց տեղաշարժ մի երկրից կամ տարածաշրջանից մյուսը, այսօր դարձել է համաշխարհային գործընթաց, որը ազդում է ինչպես ծագման, այնպես էլ ընդունող երկրների վրա։ Արդի պայմաններում միգրացիայի հիմնական հիմնախնդիրներից են աշխատանքային արտագաղթը, «ուղեղների արտահոսքը», փախստականների հոսքերը, անօրինական միգրացիան և սոցիալական ինտեգրման դժվարությունները։ Տնտեսական գործոնները շարունակում են մնալ միգրացիայի գլխավոր պատճառներից մեկը, քանի որ զարգացած և զարգացող երկրների միջև եկամուտների և կյանքի որակի զգալի տարբերությունները մարդկանց ստիպում են տեղափոխվել ավելի բարձր վարձատրվող աշխատանքներ գտնելու նպատակով։ Միևնույն ժամանակ, քաղաքական անկայունությունը, զինված հակամարտությունները և անվտանգության խնդիրները մեծացնում են փախստականների և հարկադիր միգրանտների թիվը, ինչը լրացուցիչ ճնշում է ստեղծում միջազգային համակարգերի վրա։ Միգրացիայի կարևոր հիմնախնդիրներից է նաև աշխատուժի անհավասար բաշխումը, երբ որոշ երկրներ բախվում են աշխատուժի պակասի, իսկ մյուսները՝ ավելցուկի և գործազրկության բարձր մակարդակի։ Սա հատկապես նկատելի է զարգացող երկրներում, որտեղ բարձր որակավորում ունեցող մասնագետների արտահոսքը կարող է դանդաղեցնել տնտեսական և գիտական զարգացումը։ Միգրացիայի մեկ այլ կարևոր խնդիր է սոցիալական ինտեգրացիան, քանի որ նոր միջավայրում միգրանտները հաճախ բախվում են լեզվական, մշակութային և իրավական խոչընդոտների, ինչպես նաև հնարավոր խտրականության։ Սա կարող է առաջացնել սոցիալական լարվածություն և դժվարացնել նրանց լիարժեք ներգրավումը ընդունող հասարակության մեջ։ Արդի միգրացիոն գործընթացները նաև սերտորեն կապված են ժողովրդագրական փոփոխությունների հետ, քանի որ միգրացիան ազդում է բնակչության տարիքային կառուցվածքի, ծնելիության և բնակչության բաշխման վրա։ Բացի այդ, կարևոր հիմնախնդիր է միգրացիոն հոսքերի կառավարման արդյունավետությունը, քանի որ պետությունները պետք է հավասարակշռեն ազգային անվտանգության, տնտեսական պահանջների և մարդու իրավունքների պաշտպանության միջև։ Միջազգային կազմակերպությունները փորձում են կարգավորել միգրացիոն գործընթացները, սակայն համընդհանուր լուծումների բացակայությունը բարդացնում է խնդրի կառավարումը։

Այլ առարկաներ

Հանձնարարական մատենագիտական ցանկը նվիրված է հելիոտեխնիկայի՝ արևային էներգիայի օգտագործման տեխնիկական միջոցների, սարքավորումների և տեխնոլոգիաների վերաբերյալ գրականության ներկայացմանը և համակարգմանը։ Հրատարակության նպատակն է ընթերցողներին ծանոթացնել արևային ճառագայթման էներգետիկ հնարավորություններին, դրա փոխակերպման և գործնական կիրառման հիմնական ուղղություններին, ինչպես նաև հելիոտեխնիկական համակարգերի զարգացման գիտատեխնիկական հիմնախնդիրներին առնչվող մասնագիտական և գիտահանրամատչելի աղբյուրներին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արևային էներգիայի ջերմային և էլեկտրական փոխակերպման եղանակներին, արևային կոլեկտորների, ջրատաքացման և ջեռուցման համակարգերի, արևային էներգակայանքների ու համապատասխան տեխնիկական սարքավորումների վերաբերյալ հրապարակումներին։ Մատենագիտական նյութերը կարող են ընդգրկել արևային էներգիայի օգտագործման տնտեսական արդյունավետության, էներգախնայողության, բնական ռեսուրսների պահպանության և այլընտրանքային էներգետիկ տեխնոլոգիաների զարգացման հարցերը լուսաբանող աշխատություններ։ Կարևորվում են գիտական հետազոտությունների և տեխնիկական նորարարությունների վերաբերյալ տեղեկատվության տարածումը, համապատասխան գրականության նպատակային ընտրությունը և ընթերցողների մասնագիտական հետաքրքրությունների զարգացումը։ Հանձնարարական ցանկը կարող է ծառայել որպես օժանդակ տեղեկատվական աղբյուր գրադարանային սպասարկման, ինքնուրույն ուսումնառության, գիտահետազոտական և կրթական աշխատանքների կազմակերպման համար։ Այն նախատեսված է ինժեներների, էներգետիկայի մասնագետների, տեխնիկական գիտությունների հետազոտողների, գրադարանավարների, դասախոսների, ուսանողների և վերականգնվող էներգիայի աղբյուրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է 1921 թվականի փետրվարին Հայաստանում տեղի ունեցած հակախորհրդային ապստամբության պատճառների, ընթացքի, մասնակից ուժերի և պատմական հետևանքների ուսումնասիրությանը։ Թեման Հայաստանի նորագույն պատմության կարևոր և միաժամանակ վիճահարույց էջերից է, որի վերաբերյալ խորհրդային և հետխորհրդային պատմագրության մեջ ձևավորվել են էապես տարբեր մեկնաբանություններ։ Ժամանակակից ուսումնասիրությունները ևս ընդգծում են, որ ապստամբության առանձին հարցերի շուրջ չկա բոլորի կողմից ընդունված միասնական գնահատական։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչն է Հայաստանի խորհրդայնացումից հետո ստեղծված քաղաքական, սոցիալական և տնտեսական իրավիճակի վերլուծությունը։ 1920 թվականի վերջին խորհրդային իշխանության հաստատումը ուղեկցվեց վարչական համակարգի կտրուկ փոփոխությամբ, քաղաքական հակառակորդների նկատմամբ հետապնդումներով, ձերբակալություններով և հասարակական լարվածության աճով, ինչն աստիճանաբար նպաստեց դժգոհության խորացմանը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում նախկին Հայաստանի Հանրապետության պետական, ռազմական և քաղաքական գործիչների նկատմամբ վերաբերմունքին, մասնավորապես՝ ձերբակալություններին, աքսորներին և հայկական բանակի նախկին սպաների նկատմամբ իրականացված գործողություններին։ Այս հանգամանքները կարևոր դեր են ունեցել այն միջավայրի ձևավորման գործում, որտեղ զինված դիմադրությունը դարձավ հնարավոր և որոշ շրջանակների համար անհրաժեշտ քայլ։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում է նաև ապստամբության կազմակերպական կողմը, դրա մասնակիցների կազմը և տարբեր քաղաքական ու հասարակական ուժերի դերակատարությունը։ Հետազոտական գրականության մեջ քննարկվում է այն հարցը, թե որքանով էր շարժումը նախապես կազմակերպված, և որքանով էր այն առաջացել տեղական ու համաժողովրդական դժգոհության հիման վրա։ Այս առումով թեմայի ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն իրադարձությունների ժամանակագրությունը վերականգնելու, այլև դրանց ներքին շարժառիթներն ու քաղաքական նշանակությունը հասկանալու համար։ Ապստամբությունը բացահայտ փուլ մտավ 1921 թվականի փետրվարի 18-ին, երբ ապստամբական ուժերը մտան Երևան, իսկ խորհրդային իշխանության ներկայացուցիչներն ու Կարմիր բանակի ստորաբաժանումները նահանջեցին դեպի Ղամարլուի ուղղություն։ Երևանում ձևավորվեց «Հայրենիքի փրկության կոմիտե»-ն՝ Սիմոն Վրացյանի գլխավորությամբ, որը նախատեսվում էր որպես ժամանակավոր իշխանության մարմին։ Հետագա փուլում ապստամբական ուժերը բախվեցին Կարմիր բանակի ռազմական գերազանցությանը, և շարժումը աստիճանաբար կորցրեց իր դիրքերը։ Ապստամբության ճնշումը ավարտվեց ապրիլի սկզբին՝ խորհրդային ուժերի կողմից Երևանի վերագրավմամբ։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև ապստամբության պարտության պատճառներին՝ ռազմական ուժերի անհավասարակշռությանը, կազմակերպչական դժվարություններին, տարբեր քաղաքական խմբերի միջև տարաձայնություններին, արտաքին քաղաքական իրավիճակին և խորհրդային իշխանության ռազմական ռեսուրսներին։ Հետազոտության կարևոր հատված կարող է կազմել նաև ապստամբությունից հետո Հայաստանում հաստատված քաղաքական իրավիճակի ուսումնասիրությունը՝ բռնաճնշումների, ձերբակալությունների, աքսորների և քաղաքական ընդդիմության հետագա ճնշման համատեքստում։ Ապստամբության հետևանքները գնահատելիս կարևոր է հաշվի առնել նաև այն, որ դրա մասին պատմագրական մեկնաբանությունները երկար ժամանակ պայմանավորված էին քաղաքական-գաղափարական դիրքորոշումներով։ Խորհրդային պատմագրության մեջ այն հիմնականում ներկայացվում էր որպես «խռովություն» կամ «ավանտյուրա», մինչդեռ հետխորհրդային ուսումնասիրություններում այն ավելի հաճախ դիտարկվում է որպես հակաբոլշևիկյան կամ ժողովրդական ապստամբություն։ Այդ պատճառով աշխատության արժեքը կարող է պայմանավորված լինել նաև տարբեր պատմագիտական մոտեցումների համադրմամբ և իրադարձությունների հնարավորինս բազմակողմանի գնահատմամբ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հայագետներին, պատմաբաններին, քաղաքագետներին, հասարակական շարժումների ուսումնասիրողներին, Հայաստանի նորագույն պատմության մասնագետներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և 20-րդ դարի առաջին քառորդի հայ քաղաքական պատմությամբ հետաքրքրվող ուսանողներին։

Լեզվաբանություն

Աշխատությունը հայոց լեզվի քերականական կառուցվածքի ուսումնասիրությանն ու ուսուցմանը նվիրված ձեռնարկ է, որի նպատակն է լեզվական կանոնները ներկայացնել համակարգված և հասկանալի ձևով։ Այն առնչվում է հայերենի կառուցվածքային հիմնական բաղադրիչներին՝ հնչյունական համակարգին, բառերի կազմությանը, խոսքի մասերին, բառերի ձևափոխությանը և նախադասության կառուցման սկզբունքներին։ Քերականական գիտելիքի նման շարադրանքը հնարավորություն է տալիս ճանաչելու լեզվի ներքին օրինաչափությունները, հասկանալու բառերի միջև քերականական կապերը և ճիշտ կիրառելու լեզվական ձևերը գրավոր ու բանավոր խոսքում։ Աշխատության ուսումնական նշանակությունը կապված է հայերենի կանոնավոր ուսուցման, գրագիտության զարգացման և լեզվական ավանդույթի պահպանման հետ։ Այն կարող էր ծառայել որպես ուսումնառության հիմք՝ օգնելով սովորողներին յուրացնել քերականական հասկացությունները, տարբերակել խոսքի մասերը, հասկանալ հոլովման ու խոնարհման ձևերը և կառուցել կանոնավոր նախադասություններ։ Հայերեն քերականությունների ստեղծումն ու տարածումը կարևոր դեր են ունեցել նաև լեզվաբանական մտքի զարգացման գործում՝ նպաստելով լեզվի նկարագրության, դասակարգման և ուսուցման մեթոդների կատարելագործմանը։ Գիրքը արժեքավոր է հայոց լեզվի պատմական քերականության, հայագիտական կրթության և Մխիթարյանների լեզվագիտական ժառանգության ուսումնասիրության համար։

Լեզվաբանություն

Այս գիրքը նվիրված է Ավետիք Իսահակյանի բանաստեղծական լեզվի ձևավորման, զարգացման և ինքնատիպ առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Աշխատության մեջ քննության են առնվում Իսահակյանի ստեղծագործական տարբեր շրջանները՝ ցույց տալու համար, թե ինչպես է ժամանակի ընթացքում փոփոխվել և հարստացել նրա լեզվական համակարգը՝ պահպանելով միաժամանակ բանաստեղծի անհատական ոճի հիմնական հատկանիշները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բառապաշարի, դարձվածքների, ժողովրդական խոսքի տարրերի, բարբառային ձևերի, հնաբանությունների և գրական լեզվի միջոցների կիրառությանը, ինչպես նաև դրանց գեղարվեստական նշանակությանը։ Ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ Իսահակյանի լեզուն սերտորեն կապված է ժողովրդական բանահյուսության, ազգային մտածողության և հայերենի կենդանի խոսքի հետ, ինչի շնորհիվ նրա բանաստեղծությունները ձեռք են բերում բնականություն, հուզական անմիջականություն և ազգային ինքնատիպություն։ Քննարկվում են նաև լեզվի հնչերանգային և շարահյուսական առանձնահատկությունները, նախադասությունների կառուցվածքը, կրկնությունների, զուգահեռ կառույցների, հարցական և բացականչական ձևերի կիրառությունը, որոնք կարևոր դեր են կատարում բանաստեղծական խոսքի երաժշտականության և զգացմունքային ազդեցության ստեղծման գործում։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ բանաստեղծի լեզուն կարողանում է միավորել պարզ և հասկանալի արտահայտությունը խորքային փիլիսոփայական ու հոգեբանական բովանդակության հետ։ Աշխատության միջոցով կարելի է հետևել նաև այն փոփոխություններին, որոնք պայմանավորված են հեղինակի ստեղծագործական հասունացմամբ, թեմատիկ հետաքրքրությունների ընդլայնմամբ և հայ գրական լեզվի ընդհանուր զարգացման ընթացքով։ Իսահակյանի բառարվեստը ներկայացվում է որպես ավանդականի և նորի յուրահատուկ համադրություն, որտեղ ժողովրդական լեզվամտածողությունը վերածվում է բարձրարվեստ գրական խոսքի։ Գիրքը արժեքավոր նյութ է հայ բանաստեղծական լեզվի, Իսահակյանի ստեղծագործության, հայ գրական լեզվի պատմական զարգացման և ոճաբանության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել գրականագետներին, լեզվաբաններին, ուսանողներին, ուսուցիչներին և հայ գրականության ու լեզվի զարգացման հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողներին։