Ready-made Materials

Ու. Ֆոլքների պատմվածքները նրա ժառանգության կարևորագույն մասն են, չնայած դրանցից շատերը հետագայում մասամբ կամ ամբողջությամբ դրվեցին մեծ կտավի այս կամ այն ստեղծագործության հիմքում, կամ դրանցում առանձին էպիզոդներ դարձան, բայց չկորցրին իրենց ինքնավար ամբողջությունը և հիացնում են ձևով, գրելաոճով, տեխնիկայով։ Դրանք ֆոլքներյան արձակի «միկրոկոսմոսն» են, ուր կիզակետի է բերված ողջ «մակրոկոսմոսը»: Ֆոլքներն իր բազմաթիվ հարցազրույցներում հաճախ մեկնաբանություններ է տվել նաև իր պատմվածքներին, որոնցից մի քանիսը բերված են ներկա ժողովածուի ծանոթագրություններում: Հայ ընթերցողին, որն առաջին անգամ է հաղորդակցվելու ամերկացի մեծ գրողի բարդ, անսովոր և խորունկ աշխարհին, դրանք թերևս ընթերցման բանալի ծառայեն, թեև չպետք է մոռանալ այն խոստովանությունը, որն արձակագիրն արել է իր մի նամակում. «Ես լրագրողներին երբեք ճիշտը չեմ ասում»: Ներկա Ժողովածուն հայ ընթերցողի առաջին ծանոթությունն է ամերիկացի գրողի ստեղծագործություններին:

Փաստաթուղթը ներկայացնում է Հայոց ազգային ժողովի իններորդ նիստի արձանագրությունը՝ պահպանելով արևմտահայ համայնքի ներկայացուցչական կառույցի գործունեության կարևոր գրավոր վկայություններից մեկը։ Ազգային ժողովը մասնակցում էր համայնքային կառավարման և հասարակական կյանքի կազմակերպման գործընթացներին՝ քննարկելով ազգային հաստատություններին, կրթությանը, եկեղեցական ու վարչական հարցերին և համայնքի ընդհանուր շահերին վերաբերող խնդիրներ։ Նիստերի արձանագրությունները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու ժողովական աշխատանքի ընթացքը, օրակարգային հարցերի ներկայացումը, մասնակիցների կարծիքների արտահայտումը և որոշումների ձևավորման սկզբունքները։ Դրանք կարևոր սկզբնաղբյուրներ են՝ հասկանալու համար, թե ինչպես էին արևմտահայ համայնքում իրականացվում ներկայացուցչական կառավարումը, համատեղ քննարկումն ու պատասխանատվության բաշխումը։ Փաստաթուղթը նաև առնչվում է 19-րդ դարի հայ քաղաքական և իրավական մտածողության զարգացմանը, քանի որ ժողովական գործունեությունը ձևավորում էր համայնքային ինքնակազմակերպման և ներքին կառավարման գործնական փորձ։ Նման նյութերի ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս վերականգնել ոչ միայն ազգային հաստատությունների գործունեության առանձին դրվագները, այլև դրանց հիմքում ընկած հասարակական հարաբերություններն ու կառավարման մշակույթը։ Արձանագրությունը արժեքավոր է հայոց պատմության, արևմտահայ հասարակական կյանքի և ազգային ինքնակառավարման պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվողների համար։

Փաստաթուղթը ներկայացնում է Հայոց ազգային ժողովի տասներեքերորդ նիստի արձանագրությունը՝ պահպանելով ժողովական աշխատանքի և համայնքային կառավարման ընթացքի գրավոր հետքը։ Ազգային ժողովը արևմտահայ համայնքի կարևոր ներկայացուցչական մարմիններից էր, որի գործունեությունը կապված էր ազգային հաստատությունների կազմակերպման, հասարակական խնդիրների քննարկման և համայնքի կյանքի կարգավորման հետ։ Նիստերի արձանագրությունները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու օրակարգի ձևավորման, հարցերի քննարկման, մասնակիցների դիրքորոշումների արտահայտման և որոշումների արձանագրման ընթացակարգերի մասին։ Դրանք արժեքավոր նյութ են համայնքային ինքնակառավարման պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ ցույց են տալիս, թե ինչպես էին ազգային նշանակության հարցերը ներկայացվում, քննարկվում և լուծումներ ստանում ժողովական միջավայրում։ Փաստաթղթերը նաև արտացոլում են 19-րդ դարի արևմտահայ հասարակական կյանքի կազմակերպվածության, ներկայացուցչական կառույցների և վարչական պատասխանատվության ձևավորման առանձնահատկությունները։ Այսպիսի արձանագրությունները կարևոր են ոչ միայն պատմական իրադարձությունների ժամանակագրությունը վերականգնելու, այլև տվյալ ժամանակաշրջանի քաղաքական մտածողությունը, հասարակական հարաբերություններն ու կառավարման մշակույթը հասկանալու համար։ Դրանք հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու ազգային հաստատությունների գործունեությունը սկզբնաղբյուրային նյութի հիման վրա և բացահայտելու արևմտահայ համայնքի ինքնակազմակերպման փորձը։

Փաստաթուղթը վերաբերում է Հայոց ազգային ժողովի տասնվեցերորդ նիստին և ներկայացնում է արևմտահայ համայնքի ներկայացուցչական կառավարման մարմնի գործունեության գրավոր վկայություններից մեկը։ Ազգային ժողովը կարևոր դեր ուներ համայնքային խնդիրների քննարկման, ազգային հաստատությունների աշխատանքի կազմակերպման, հասարակական կյանքի կարգավորման և հավաքական որոշումների ընդունման գործում։ Նիստերի արձանագրությունները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու ժողովական քննարկումների ընթացքը, օրակարգային հարցերի ներկայացման ձևը, մասնակիցների տեսակետներն ու որոշումների արձանագրման եղանակները։ Դրանք կարևոր տեղեկություններ են պարունակում համայնքային ինքնակառավարման, ներկայացուցչության, վարչական պատասխանատվության և հասարակական կազմակերպման պատմության վերաբերյալ։ Նման փաստաթղթերի արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ դրանք պատմական իրադարձությունները ներկայացնում են ոչ միայն հետագա մեկնաբանությունների, այլև ժամանակակից պաշտոնական գրառումների միջոցով։ Դրանց ուսումնասիրությունը կարող է օգնել բացահայտելու արևմտահայ ազգային կառույցների գործունեության սկզբունքները, ժողովական մշակույթը և համայնքի առջև ծառացած խնդիրների քննարկման մեխանիզմները։ Արձանագրությունը նշանակալի սկզբնաղբյուր է 19-րդ դարի հայ հասարակական ու քաղաքական կյանքի, ազգային կառավարման փորձի և իրավական-վարչական մշակույթի ուսումնասիրության համար։

Փաստաթուղթը ներկայացնում է Հայոց ազգային ժողովի տասնվեցերորդ նիստի արձանագրությունը և կարևոր սկզբնաղբյուր է արևմտահայ համայնքի հասարակական ու քաղաքական կյանքի ուսումնասիրության համար։ Ազգային ժողովը կարևոր դեր ուներ համայնքային կառավարման, ազգային հաստատությունների գործունեության, կրթական ու հասարակական խնդիրների քննարկման և հավաքական որոշումների ընդունման գործում։ Նիստերի արձանագրությունները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու ժողովական աշխատանքի կազմակերպման, քննարկումների ընթացքի, մասնակիցների դիրքորոշումների և որոշումների ձևավորման եղանակների մասին։ Դրանք արտացոլում են համայնքի ներքին կառավարման սկզբունքները և այն հարցերի շրջանակը, որոնց շուրջ ձևավորվում էին ազգային կառույցների գործունեության առաջնահերթությունները։ Այսպիսի գրավոր վկայությունները կարևոր են նաև իրավական ու վարչական պատմության տեսանկյունից, քանի որ ցույց են տալիս ներկայացուցչական մարմնի աշխատանքի փաստաթղթավորման և հանրային պատասխանատվության ավանդույթները։ Արձանագրությունների ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել 19-րդ դարի արևմտահայ հասարակական մտքի, համայնքային ինքնակազմակերպման և ազգային հաստատությունների փոխհարաբերությունների բացահայտմանը։ Դրանք արժեքավոր նյութ են պատմաբանների, իրավագետների և հայ հասարակական կյանքի հետազոտողների համար՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրելու ազգային կառավարման փորձը ոչ միայն ընդհանուր պատմական իրադարձությունների, այլև ժողովական աշխատանքի անմիջական գրավոր հետքերի միջոցով։

Այս ատլասը աշխարհագրական գիտելիքները պատկերավոր և համակարգված ներկայացնող ուսումնական հրատարակություն է, որի հիմնական նյութը քարտեզներն են։ Աշխարհացույց տախտակների միջոցով ընթերցողը կարող է ուսումնասիրել երկրագնդի տարբեր հատվածները, մայրցամաքների ու օվկիանոսների տեղադրությունը, երկրների և տարածաշրջանների հարաբերական դիրքը, ինչպես նաև աշխարհագրական տարածքների հիմնական առանձնահատկությունները։ Քարտեզները հնարավորություն են տալիս տեսողականորեն ընկալելու տարածությունը, կողմնորոշվելու աշխարհագրական անվանումների ու սահմանների մեջ և համեմատելու տարբեր վայրեր։ Նման ատլասները կարևոր նշանակություն են ունեցել աշխարհագրության դասավանդման և ինքնուրույն ուսումնասիրության համար՝ լրացնելով դասագրքային բացատրությունները և նպաստելով գիտելիքների ավելի ամբողջական յուրացմանը։ Դրանք կարող էին ծառայել դպրոցականներին, ուսուցիչներին և աշխարհագրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին՝ զարգացնելով քարտեզ կարդալու, տարածական մտածողության և երկրագիտական տեղեկությունները համադրելու հմտությունները։ Հրատարակությունը կարևոր է նաև հայերեն ուսումնական գրականության պատմության տեսանկյունից։ Այն վկայում է աշխարհագրական գիտելիքները հայերենով մատչելի դարձնելու և պատկերային ուսուցման միջոցները կրթական գործընթացում կիրառելու ձգտման մասին։ Ատլասը ներկայացնում է քարտեզագրության և կրթության այն ավանդույթը, որի միջոցով աշխարհը ճանաչելու գիտելիքը փոխանցվել է ընթերցողին տեսողական ու գործնական եղանակով։

Աշխարհագրական այս ատլասը նախատեսված է երկրագնդի, մայրցամաքների, երկրների և աշխարհագրական տարածքների պատկերավոր ներկայացման համար։ Քարտեզների միջոցով ընթերցողը կարող է պատկերացում կազմել ցամաքների ու ծովերի տեղադրության, երկրների սահմանների, բնակավայրերի, լեռնային համակարգերի, գետերի և այլ աշխարհագրական առանձնահատկությունների մասին։ Աշխարհացույց տախտակները հնարավորություն են տալիս տարածականորեն ընկալելու աշխարհագրական երևույթներն ու փոխհարաբերությունները, համեմատելու տարբեր տարածաշրջաններ և կողմնորոշվելու աշխարհի ընդհանուր կառուցվածքում։ Ատլասները կարևոր ուսումնական միջոց են եղել աշխարհագրության դասավանդման ընթացքում, քանի որ լրացրել են բանավոր և գրավոր բացատրությունները՝ գիտելիքը դարձնելով ավելի տեսանելի ու մատչելի։ Դրանք օգտակար են եղել դպրոցականների, ուսուցիչների, ճանապարհորդությունների և տարբեր երկրների մասին տեղեկություններ ուսումնասիրող ընթերցողների համար։ Քարտեզագրական նյութը նպաստում է աշխարհագրական անվանումների, ուղղությունների, տարածությունների և տեղագրական պատկերացումների յուրացմանը։ Հրատարակությունը նաև վկայում է 19-րդ դարում հայերեն կրթական գրականության մեջ պատկերազարդ և տեսողական ուսումնական միջոցների կիրառման կարևորության մասին։ Այն արժեքավոր է աշխարհագրական գիտելիքների տարածման և հայերեն քարտեզագրական ու կրթական մշակույթի պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից։

Արա Գեղեցիկի մասին ավանդապատումը հայկական հին պատմական հիշողության և առասպելական ժառանգության նշանավոր պատմություններից է։ Դրա կենտրոնում հայոց արքա Արա Գեղեցիկի կերպարն է, որը հայ ավանդության մեջ մարմնավորում է գեղեցկությունը, արժանապատվությունը, հավատարմությունն ու հայրենիքի հանդեպ նվիրվածությունը։ Պատմությունը կապված է Ասորեստանի թագուհի Շամիրամի հետ, որի սերը դեպի Արան և նրան իրեն ենթարկելու ցանկությունը հանգեցնում են ողբերգական բախման։ Արան մերժում է թագուհու առաջարկը՝ հավատարիմ մնալով իր ընտանիքին և ինքնուրույնությանը, իսկ հետագա պատերազմական իրադարձությունները նրա կերպարը դարձնում են անձնազոհության ու անսասան կամքի խորհրդանիշ։ Ավանդության կարևոր շերտերից են սերը, իշխանության ձգտումը, մարդկային ընտրությունը, պատիվը և կյանքի ու մահվան հակադրությունը։ Պատմությունը դարերի ընթացքում տարբեր մեկնաբանություններ է ստացել՝ միահյուսելով առասպելական պատկերացումները, պատմական հիշողությունն ու գեղարվեստական երևակայությունը։ Այն կարևոր տեղ ունի հայ ազգային ինքնության և մշակութային ժառանգության մեջ՝ պահպանվելով գրականության, բանահյուսության և արվեստի տարբեր ձևերում։ Այս երկը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու հին հայկական ավանդությունների հերոսական ու ողբերգական աշխարհին և դրանց միջոցով բացահայտելու ժողովրդի արժեքային պատկերացումները։

Ստեղծագործության վերնագրում Արաքսիայի կերպարը ներկայացվում է որպես վարժուհի՝ կրթական գործունեությամբ զբաղվող կին, ինչն արդեն իսկ ուշադրություն է հրավիրում կանանց կրթության և մանկավարժական աշխատանքի թեմաների վրա։ Վարժուհու կերպարը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու ուսուցչի դերը ոչ միայն գիտելիք փոխանցելու, այլև երեխաների մտածողության, վարքի և բարոյական արժեքների ձևավորման գործում։ Գործը կարելի է տեղադրել 19-րդ դարի հայ հասարակական կյանքում կանանց կրթության շուրջ ձևավորված քննարկումների համատեքստում, երբ աղջիկների ուսումը, մասնագիտական զբաղվածությունը և հասարակական մասնակցությունը աստիճանաբար ավելի մեծ ուշադրություն էին գրավում։ Արաքսիայի կերպարի միջոցով վերնագիրը կարող է ներկայացնել կրթված կնոջ անձնական և հասարակական պատասխանատվությունը, նրա մասնագիտական ձգտումները և միջավայրի հետ հարաբերությունները։ Այս թեմատիկան առնչվում է նաև ընտանիքի, դաստիարակության, կրթական հաստատությունների և հասարակության զարգացման փոխկապակցված հարցերին։ Ստեղծագործությունն արժեքավոր է արևմտահայ գրականության ու մտավոր կյանքի ուսումնասիրության համար, քանի որ արտացոլում է այն ժամանակաշրջանի հետաքրքրությունը կրթության, կնոջ դերի և նոր հասարակական արժեքների նկատմամբ։ Այն նաև հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես էր գեղարվեստական գրականությունը մասնակցում կրթական գաղափարների տարածմանը և հասարակական պատկերացումների փոփոխությանը։

Գործնական բնույթի այս ձեռնարկը նվիրված է քաղցրավենիքի պատրաստման արհեստին և հրուշակագործական գիտելիքների տարածմանը։ Այն ներկայացնում է սննդի պատրաստման այն ոլորտը, որտեղ կարևոր են բաղադրիչների ճիշտ ընտրությունը, դրանց համադրությունը, մշակման եղանակները և պատրաստման հաջորդականությունը։ Քաղցրավենիքի պատրաստումը պահանջում է ոչ միայն բաղադրատոմսերի իմացություն, այլև չափաբաժինների պահպանման, ջերմային մշակման, խառնուրդների խտության և վերջնական տեսքի ձևավորման հմտություններ։ Այսպիսի գրականությունը կարող էր օգտակար լինել ինչպես տնային տնտեսությամբ զբաղվողներին, այնպես էլ քաղցրավենիքի պատրաստմամբ հետաքրքրվող արհեստավորներին ու սկսնակ հրուշակագործներին։ Այն նպաստում է խոհարարական փորձի համակարգմանը և փոխանցմանը՝ սննդի պատրաստումը ներկայացնելով որպես սովորելու և կատարելագործելու ենթակա մասնագիտացված աշխատանք։ Քաղցրավենիքի պատրաստման ավանդույթները նաև առնչվում են ընտանեկան տոներին, հյուրասիրության մշակույթին և հասարակական հավաքույթներին՝ արտահայտելով տվյալ ժամանակաշրջանի կենցաղային սովորույթներն ու ճաշակները։ Այս հրատարակությունը կարևոր է 19-րդ դարի հայերեն գործնական գրականության ուսումնասիրության համար, քանի որ ցույց է տալիս առօրյա կյանքի և արհեստների վերաբերյալ գիտելիքները հայերենով ներկայացնելու ու տարածելու ձգտումը։

Ստեղծագործության վերնագիրը ընթերցողին ներկայացնում է Տեր Հովհաննես Խաչկյան անունով հոգևորականի կերպարը, որը միաժամանակ բնութագրվում է որպես ավագ քահանա, խաչակիր և ասպետ։ Այս համադրությունը ստեղծում է կրոնական, ասպետական և արկածային թեմաների միահյուսման հնարավորություն՝ ուշադրություն հրավիրելով հոգևորականի հասարակական դերի, անձնական փորձությունների և արտասովոր իրադարձությունների վրա։ Վերնագրում ընդգծված «արկածներ» հասկացությունը հուշում է գործողություններով հարուստ պատմողական ընթացք, որի կենտրոնում կարող են լինել ճանապարհորդությունները, դժվարությունները, վտանգները, հանդիպումներն ու հերոսի որոշումները։ Հոգևորականի և ասպետի կերպարների համադրությունը նաև հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու հավատարմության, պատվի, քաջության, պարտքի և բարոյական պատասխանատվության գաղափարներին։ Գործը կարելի է դիտարկել 19-րդ դարի հայ գեղարվեստական գրականության այն շրջանակում, որտեղ պատմողական հետաքրքրությունը զուգորդվում էր հերոսական կերպարների և բարոյական արժեքների ներկայացման հետ։ Այն արժեքավոր է նաև Կալկաթայի հայ համայնքի գրական կյանքի ուսումնասիրության տեսանկյունից՝ որպես արտերկրում ստեղծված և տարածված հայերեն գրավոր մշակույթի օրինակ։

Գործնական բնույթի այս ձեռնարկը նվիրված է քաղցրավենիքի պատրաստման արհեստին և հրուշակագործական գիտելիքների տարածմանը։ Այն ներկայացնում է սննդի պատրաստման այն ոլորտը, որտեղ կարևոր են բաղադրիչների ճիշտ ընտրությունը, դրանց համադրությունը, մշակման եղանակները և պատրաստման հաջորդականությունը։ Քաղցրավենիքի պատրաստումը պահանջում է ոչ միայն բաղադրատոմսերի իմացություն, այլև չափաբաժինների պահպանման, ջերմային մշակման, խառնուրդների խտության և վերջնական տեսքի ձևավորման հմտություններ։ Այսպիսի գրականությունը կարող էր օգտակար լինել ինչպես տնային տնտեսությամբ զբաղվողներին, այնպես էլ քաղցրավենիքի պատրաստմամբ հետաքրքրվող արհեստավորներին ու սկսնակ հրուշակագործներին։ Այն նպաստում է խոհարարական փորձի համակարգմանը և փոխանցմանը՝ սննդի պատրաստումը ներկայացնելով որպես սովորելու և կատարելագործելու ենթակա մասնագիտացված աշխատանք։ Քաղցրավենիքի պատրաստման ավանդույթները նաև առնչվում են ընտանեկան տոներին, հյուրասիրության մշակույթին և հասարակական հավաքույթներին՝ արտահայտելով տվյալ ժամանակաշրջանի կենցաղային սովորույթներն ու ճաշակները։ Այս հրատարակությունը կարևոր է 19-րդ դարի հայերեն գործնական գրականության ուսումնասիրության համար, քանի որ ցույց է տալիս առօրյա կյանքի և արհեստների վերաբերյալ գիտելիքները հայերենով ներկայացնելու ու տարածելու ձգտումը։

Ավետարանը քրիստոնեական հավատքի հիմնարար սուրբգրային երկերից է, որը ներկայացնում է Հիսուս Քրիստոսի կյանքը, քարոզչությունը, ուսմունքն ու փրկագործական առաքելությունը։ Այն ընթերցողին ծանոթացնում է Քրիստոսի ծննդյան, գործունեության, աշակերտների հետ հարաբերությունների, քարոզների, առակների և հրաշքների մասին պատմություններին, ինչպես նաև նրա չարչարանքներին, խաչելությանն ու հարությանը։ Ավետարանական պատգամի առանցքում Աստծո և մարդու հարաբերությունն է, հավատը, սերը, ներողամտությունը, խոնարհությունը, ողորմածությունն ու արդարությունը։ Քրիստոսի խոսքերն ու օրինակները ներկայացնում են հոգևոր կյանքի և բարոյական վարքի սկզբունքներ՝ կոչ անելով մարդուն վերանայել սեփական վերաբերմունքը մերձավորների, հասարակության և Աստծո նկատմամբ։ Գիրքը կարևոր նշանակություն ունի ինչպես անձնական աղոթքի ու հոգևոր ընթերցանության, այնպես էլ եկեղեցական արարողությունների, քրիստոնեական կրթության և հավատքի փոխանցման համար։ Այն օգնում է ճանաչել քրիստոնեության հիմնական գաղափարները, հասկանալ Նոր Կտակարանի պատգամը և ծանոթանալ այն ավանդույթին, որի վրա հիմնված է հայ քրիստոնեական հոգևոր մշակույթը։ Ավետարանական գրականությունը նաև կարևոր տեղ ունի հայ գրավոր ժառանգության մեջ՝ նպաստելով կրոնական լեզվի, ընթերցանության և հոգևոր ինքնության պահպանմանը։

Եռալեզու բառարանը նախատեսված է անգլերեն, հայերեն և թուրքերեն լեզուների միջև բառային համապատասխանություններ գտնելու, բառապաշարն ընդլայնելու և տարբեր լեզուներով հաղորդակցությունը հեշտացնելու համար։ Երեք լեզուների ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս համեմատելու բառերի նշանակությունները, հասկանալու դրանց իմաստային տարբերություններն ու գտնելու համապատասխան արտահայտություններ տարբեր լեզվական միջավայրերում։ Այն կարող է օգտակար լինել անգլերեն սովորող հայախոսներին, հայերեն կամ թուրքերեն ուսումնասիրող օտարախոսներին, թարգմանիչներին, ուսուցիչներին, առևտրականներին և բազմալեզու հաղորդակցության մեջ ներգրավված ընթերցողներին։ Նման բառարանները հատկապես կարևոր նշանակություն են ունեցել այն հասարակություններում, որտեղ տարբեր լեզուներով խոսող համայնքները սերտորեն առնչվել են կրթական, առևտրային և մշակութային կյանքում։ Բառային նյութի եռալեզու համադրումը նպաստում է լեզուների համեմատական ընկալմանը, թարգմանական հմտությունների զարգացմանը և տարբեր մշակույթների միջև հաղորդակցության ընդլայնմանը։ Այն նաև արժեքավոր վկայություն է 19-րդ դարի հայ բառարանագրական աշխատանքի և հայալեզու ընթերցողի լեզվական կարիքների մասին՝ ցույց տալով, որ օտար լեզուների ուսումնասիրությունը դիտարկվել է որպես կրթության, մասնագիտական գործունեության և միջազգային կապերի կարևոր միջոց։