Ready-made Materials

Աշխատությունը նվիրված է մերձերևանյան տարածքում երկրակեղևի ժամանակակից ձևախախտումների և շարժումների տարածաժամանակային դինամիկայի ուսումնասիրությանը՝ գեոդեզիական դիտարկումների ու չափումների կիրառմամբ։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել երկրակեղևի առանձին հատվածներում տեղի ունեցող հորիզոնական և ուղղաձիգ տեղաշարժերը, գնահատել դրանց փոփոխության բնույթը և պարզել հնարավոր փոխկապակցվածությունը տարածաշրջանի երկրաբանական ու տեկտոնական կառուցվածքի հետ։ Գեոդինամիկական պոլիգոնը դիտարկվում է որպես երկարաժամկետ մոնիթորինգի համար կազմակերպված դիտարկման համակարգ, որի կայուն գեոդեզիական կետերում տարբեր ժամանակահատվածներում իրականացված կրկնակի չափումները հնարավորություն են տալիս հետևելու փոքր տեղաշարժերի կուտակմանը և դեֆորմացիոն դաշտի փոփոխություններին։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են համադրվել ճշգրիտ բարձրաչափական, անկյունային, հեռաչափական և արբանյակային գեոդեզիայի միջոցով ստացված տվյալները՝ երկրակեղևային շարժումների հնարավորինս ամբողջական տարածական պատկերը ձևավորելու համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում չափումների ժամանակային շարքերի վերլուծությանը, քանի որ երկարաժամկետ տվյալները հնարավորություն են տալիս տարբերակելու համեմատաբար կայուն շարժումները կարճաժամկետ տատանումներից և գնահատելու դեֆորմացիոն գործընթացների զարգացման ընդհանուր միտումները։ Կարևոր խնդիր է նաև չափումների ճշգրտության և հնարավոր սխալների գնահատումը՝ հաշվի առնելով դիտարկման պայմանները, սարքավորումների առանձնահատկությունները և արտաքին միջավայրի ազդեցությունը։ Ստացված տվյալների տարածական վերլուծությունը կարող է նպաստել հարաբերականորեն կայուն և ավելի ակտիվ հատվածների առանձնացմանը, տեղաշարժերի ուղղությունների որոշմանը և դեֆորմացիոն դաշտը բնութագրող մոդելների կառուցմանը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են համադրվել տարածքի ակտիվ խզվածքների, երկրաբանական կառուցվածքների և սեյսմոլոգիական դիտարկումների վերաբերյալ տվյալների հետ՝ ժամանակակից տեկտոնական գործընթացների վերաբերյալ առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու նպատակով։ Այսպիսի ուսումնասիրությունները կարևոր նշանակություն ունեն նաև սեյսմատեկտոնական հետազոտությունների համար, սակայն գեոդեզիական դեֆորմացիաները ինքնուրույն չեն դիտարկվում որպես երկրաշարժերի ժամանակի կամ ուժգնության միանշանակ կանխատեսման միջոց։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է գեոդեզիայի, երկրադինամիկայի, տեկտոնիկայի և երկրաֆիզիկական մոնիթորինգի մեթոդները՝ նպատակ ունենալով գնահատել մերձերևանյան տարածաշրջանի երկրակեղևի ժամանակակից շարժումների և ձևախախտումների հիմնական օրինաչափությունները։

Աշխատությունը նվիրված է արտակարգ իրավիճակների ազդեցության պայմաններում անձի վարքային շեղումների ձևավորման սոցիալ-հոգեբանական օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը և դրանց կանխարգելման ու հաղթահարման ընդհանուր մոտեցումների վերլուծությանը։ Հետազոտության առանցքում այն փոփոխություններն են, որոնք կարող են առաջանալ բնական աղետների, տեխնածին պատահարների, հասարակական ցնցումների և այլ ճգնաժամային իրադարձությունների հետևանքով՝ անդրադառնալով անձի հուզական վիճակին, սոցիալական հարմարմանը, վարքային ինքնակարգավորմանը և շրջապատի հետ հարաբերություններին։ Դևիանտ վարքը դիտարկվում է ոչ թե որպես մեկ միասնական երևույթ, այլ որպես սոցիալական նորմերից շեղվող վարքային դրսևորումների բազմագործոն համակարգ, որի ձևավորման վրա կարող են ազդել ինչպես անհատական հոգեբանական առանձնահատկությունները, այնպես էլ ընտանիքի, սոցիալական միջավայրի և ճգնաժամային իրավիճակի բնույթը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել սթրեսային ազդեցության ուժգնությանը և տևողությանը, սոցիալական աջակցության հասանելիությանը, անձի հարմարվողական հնարավորություններին և նախկին կենսափորձին։ Հետազոտությունը կարող է ուսումնասիրել նաև տարբեր տարիքային ու սոցիալական խմբերի արձագանքների առանձնահատկությունները՝ բացահայտելով այն գործոնները, որոնք կարող են մեծացնել կամ, հակառակը, նվազեցնել վարքային խնդիրների առաջացման հավանականությունը։ Կարևոր ուղղություն է արտակարգ իրավիճակից հետո սոցիալական միջավայրի վերականգնման նշանակության գնահատումը, քանի որ ընտանեկան հարաբերությունները, կրթական կամ աշխատանքային միջավայր վերադարձը, համայնքային աջակցությունը և մասնագիտական հոգեբանական օգնության հասանելիությունը կարող են նպաստել բնականոն հարմարմանը։ Հաղթահարման ուղիները դիտարկվում են համալիր կանխարգելիչ և վերականգնողական աշխատանքի շրջանակում՝ ներառելով հոգեբանական աջակցությունը, սոցիալական վերաինտեգրումը, հաղորդակցական և հուզական ինքնակարգավորման կարողությունների զարգացումը, ինչպես նաև ռիսկի գործոնների ժամանակին բացահայտումը։ Առանձին նշանակություն ունի համապատասխան մասնագետների և կառույցների համագործակցությունը, քանի որ արտակարգ իրավիճակների սոցիալ-հոգեբանական հետևանքների կառավարումը կարող է պահանջել հոգեբանական, մանկավարժական, սոցիալական և կազմակերպական միջոցների համադրում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է սոցիալական հոգեբանության, վարքաբանության, ճգնաժամային հոգեբանության և արտակարգ իրավիճակների կառավարման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել ճգնաժամային ազդեցությունների և վարքային շեղումների միջև կապերը և ներկայացնել անձի սոցիալական ու հոգեբանական հարմարմանն աջակցող հիմնական ուղղությունները։

Աշխատությունը նվիրված է ընդհանուր լեղածորանում քարերի առկայությամբ հիվանդների համալիր բուժման համակարգում էնդովիդեովիրաբուժական մոտեցումների դերի և կլինիկական նշանակության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում նվազ ինվազիվ վիրաբուժական տեխնոլոգիաների կիրառման հնարավորություններն են՝ հիվանդության ախտորոշման, բուժական մարտավարության ընտրության և բուժման արդյունքների բարելավման տեսանկյունից։ Խոլեդոխոլիթիազը դիտարկվում է լեղուղիների հիվանդությունների շրջանակում՝ հաշվի առնելով լեղու բնականոն արտահոսքի խանգարման և դրա հետ կապված հնարավոր բարդությունների կլինիկական նշանակությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել հիվանդների կլինիկական առանձնահատկությունները, ախտորոշիչ տվյալները, հիվանդության տարբեր ձևերը և ուղեկցող լեղապարկային կամ լեղուղիների փոփոխությունները՝ դրանց հիման վրա գնահատելով բուժման տարբեր մոտեցումների ընտրության սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել էնդոսկոպիկ և լապարոսկոպիկ տեխնոլոգիաների համակցված կիրառման տեղին՝ որպես համալիր բուժման բաղադրիչների։ Կարևորվում է բուժական տարբեր ռազմավարությունների արդյունքների համեմատությունը՝ գնահատելով միջամտությունների արդյունավետությունը, հիվանդանոցային բուժման ընթացքը, վերականգնման առանձնահատկությունները և հետագա կլինիկական արդյունքները։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև բուժման փուլային և համակցված կազմակերպման հարցերին՝ պարզաբանելով տարբեր մասնագիտական մոտեցումների փոխլրացնող նշանակությունը։ Էնդովիդեովիրաբուժության կիրառումը դիտարկվում է ժամանակակից նվազ ինվազիվ վիրաբուժության զարգացման համատեքստում, որտեղ նպատակ է դրվում հնարավորինս նվազեցնել վիրաբուժական վնասվածքը՝ պահպանելով բուժման անհրաժեշտ արդյունավետությունը։ Միաժամանակ կարող են գնահատվել այս մոտեցումների սահմանափակումները և այն կլինիկական իրավիճակները, որոնց դեպքում բուժական մարտավարությունը պահանջում է անհատականացված ընտրություն։ Կարևոր ուղղություն է նաև հետվիրահատական շրջանի և հիվանդների հետագա վիճակի ուսումնասիրությունը՝ բուժման ընդհանուր արդյունավետության վերաբերյալ ամբողջական պատկերացում կազմելու նպատակով։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ընդհանուր վիրաբուժության, լեղուղիների հիվանդությունների, էնդոսկոպիայի և նվազ ինվազիվ վիրաբուժության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով գնահատել էնդովիդեովիրաբուժական տեխնոլոգիաների տեղը խոլեդոխոլիթիազով հիվանդների համալիր բուժման համակարգում։

Աշխատությունը նվիրված է սովորական ցորենի՝ Triticum aestivum L. տեսակի աճի, նյութափոխանակության և բերքատվության վրա ջրային անբավարարության ազդեցության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում բույսերի՝ երաշտային պայմաններին արձագանքելու ֆիզիոլոգիական և կենսաքիմիական մեխանիզմներն են, ինչպես նաև այդ փոփոխությունների կապը վերջնական բերքի ձևավորման հետ։ Ջրի պակասը դիտարկվում է որպես կարևոր աբիոտիկ սթրեսային գործոն, որը կարող է ազդել բույսի աճի, ֆոտոսինթետիկ գործունեության, ջրային հավասարակշռության, բջջային նյութափոխանակության և զարգացման տարբեր փուլերի վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատվել բնականոն ջրամատակարարման և երաշտային պայմաններում աճեցված բույսերի ֆիզիոլոգիական ցուցանիշները՝ գնահատելով տերևների ջրային վիճակի, ֆոտոսինթետիկ ապարատի գործունեության, գազափոխանակության և աճի առանձնահատկությունների փոփոխությունները։ Կենսաքիմիական մակարդակում ուշադրություն կարող է հատկացվել բույսերի պաշտպանական արձագանքներին, հակաօքսիդանտային համակարգի գործունեությանը, օսմոտիկ հավասարակշռության պահպանմանը մասնակցող նյութերի կուտակմանը և սթրեսի հետևանքով առաջացող նյութափոխանակային փոփոխություններին։ Կարևոր ուղղություն է նաև տարբեր ցուցանիշների միջև փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը՝ պարզելու, թե դրանցից որոնք կարող են առավել հստակ արտացոլել ցորենի երաշտադիմացկունությունը։ Առանձին նշանակություն ունի ջրային սթրեսի ազդեցության գնահատումը բերքի կառուցվածքային բաղադրիչների վրա, քանի որ բույսի ֆիզիոլոգիական վիճակի փոփոխությունները կարող են անդրադառնալ հասկերի ձևավորման, հատիկների զարգացման, դրանց զանգվածի և ընդհանուր բերքատվության վրա։ Երաշտի ազդեցությունը կարող է տարբեր լինել նաև կախված բույսի զարգացման փուլից, ինչի պատճառով աճի տարբեր ժամանակահատվածներում արձագանքների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու սթրեսի նկատմամբ զգայունության մասին։ Տարբեր սորտերի կամ գենոտիպերի համադրական ուսումնասիրության դեպքում հնարավոր է առանձնացնել այն հատկանիշները, որոնք կապված են ջրի սահմանափակ հասանելիության պայմաններում ավելի կայուն ֆիզիոլոգիական վիճակի և բերքատվության պահպանման հետ։ Նման հետազոտությունները կարևոր նշանակություն ունեն բուսաբուծության և գյուղատնտեսական կենսաբանության համար՝ նպաստելով երաշտադիմացկուն ցորենի ձևերի գնահատման և կլիմայական սթրեսների նկատմամբ մշակաբույսերի հարմարվողականության վերաբերյալ գիտական պատկերացումների ընդլայնմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է բույսերի ֆիզիոլոգիայի, կենսաքիմիայի, ագրոէկոլոգիայի և բուսաբուծության մոտեցումները՝ ուսումնասիրելով ջրային սթրեսից մինչև բերքի ձևավորում ընթացող փոխկապակցված փոփոխությունները։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության և նախկինում գործող Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության միջև տնտեսական փոխգործակցության ձևավորման ու խորացման գործընթացների ուսումնասիրությանը՝ դրանք դիտարկելով տարածաշրջանային տնտեսագիտության և տնտեսական ինտեգրման տեսության շրջանակում։ Հետազոտության առանցքում կարող են լինել երկու տնտեսական համակարգերի միջև ձևավորված առևտրային, ֆինանսական, արտադրական, ներդրումային և ենթակառուցվածքային կապերը, ինչպես նաև դրանց զարգացման վրա ազդող տնտեսական ու ինստիտուցիոնալ գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել ապրանքների և ծառայությունների փոխանակմանը, արտադրական համագործակցությանը, կապիտալի շարժին, աշխատուժի ու տնտեսական ռեսուրսների օգտագործմանը և տնտեսական քաղաքականությունների փոխհամաձայնեցման մեխանիզմներին։ Տնտեսական ինտեգրումը կարող է դիտարկվել որպես փոխկապակցված գործընթաց, որի խորությունը պայմանավորված է շուկաների փոխազդեցությամբ, հաղորդակցության ու տրանսպորտային ենթակառուցվածքների հնարավորություններով, ֆինանսական հարաբերություններով և տնտեսական գործունեությունը կարգավորող ինստիտուցիոնալ միջավայրով։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նաև առանձին ոլորտների՝ արդյունաբերության, գյուղատնտեսության, էներգետիկայի, առևտրի և ծառայությունների փոխկապակցվածության առանձնահատկությունները՝ գնահատելով դրանց նշանակությունը տնտեսական հարաբերությունների ընդհանուր համակարգում։ Կարևոր ուղղություն է ֆինանսական և բյուջետային փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև ներդրումային ծրագրերի և տնտեսական աջակցության մեխանիզմների ազդեցության գնահատումը։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել տնտեսական ինտեգրման սահմանափակումներին և ռիսկերին՝ ներառյալ աշխարհագրական մեկուսացվածությունը, սահմանափակ շուկան, հաղորդակցության դժվարությունները և տարածաշրջանային քաղաքական ու անվտանգային միջավայրի ազդեցությունը։ Միաժամանակ կարող են վերլուծվել տնտեսական կապերի խորացման հնարավոր ազդեցությունները զբաղվածության, ձեռնարկատիրական գործունեության, բնակչության եկամուտների և սոցիալ-տնտեսական զարգացման վրա։ Քանի որ ուսումնասիրության թեման վերաբերում է որոշակի պատմական ժամանակաշրջանում գոյություն ունեցած տնտեսական հարաբերություններին, դրա գնահատման ժամանակ կարևոր է համապատասխան տնտեսական ցուցանիշները և ինստիտուցիոնալ կառուցվածքները դիտարկել հենց տվյալ ժամանակաշրջանի պայմաններում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է տնտեսական ինտեգրման տեսության, տարածաշրջանային տնտեսագիտության և տնտեսական քաղաքականության վերլուծության մոտեցումները՝ ներկայացնելով Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի միջև ձևավորված տնտեսական փոխկապակցվածության կառուցվածքը, զարգացման գործոնները, սահմանափակումներն ու սոցիալ-տնտեսական նշանակությունը։

Հրատարակությունը XVIII դարի հայ եկեղեցական, քարոզչական և պատմամշակութային գրավոր ժառանգության արժեքավոր սկզբնաղբյուր է, որը կապված է Սանկտ Պետերբուրգի հայկական համայնքի հոգևոր կյանքի և Սուրբ Եկատերինա հայկական եկեղեցու օծման հանդիսավոր արարողության հետ։ Այն ներկայացնում է Հայոց եկեղեցու բարձրաստիճան հոգևորականի կողմից արտասանված հանդիսավոր խոսք, որի բովանդակության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու ժամանակաշրջանի եկեղեցական հռետորաբանության, աստվածաբանական մտածողության և համայնքային ինքնագիտակցության առանձնահատկությունների մասին։ Խոսքի առանցքում կարող են լինել եկեղեցու՝ որպես սրբազան տարածքի նշանակությունը, քրիստոնեական հավատի պահպանումը, համայնքի հոգևոր միասնությունը և նորակառույց տաճարի դերը հավատացյալների կրոնական ու հասարակական կյանքում։ Հատուկ կարևորություն ունի նյութի պատմական միջավայրը, քանի որ XVIII դարի երկրորդ կեսին Ռուսաստանի հայ համայնքների կազմակերպական և մշակութային կյանքում եկեղեցական հաստատությունները կարևոր դեր էին կատարում՝ հանդես գալով ոչ միայն որպես պաշտամունքի վայրեր, այլև որպես համայնքային համախմբման կենտրոններ։ Աղբյուրը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու նաև Սանկտ Պետերբուրգի հայության պատմությունը, նրա եկեղեցաշինական գործունեությունը և հայկական հոգևոր կառույցների ձևավորման գործընթացը Ռուսական կայսրության մայրաքաղաքային միջավայրում։ Բնագրի լեզվական և ոճական քննությունը կարող է բացահայտել ժամանակաշրջանի հոգևոր ճառերին բնորոշ կառուցվածքային առանձնահատկությունները, աստվածաշնչյան պատկերների ու խորհրդանիշների կիրառությունը, բարոյախրատական շեշտադրումները և հանդիսավոր խոսքին հատուկ արտահայտչամիջոցները։ Միաժամանակ այն կարևոր նյութ է Հովսեփ արքեպիսկոպոսի հոգևոր ու մտավոր գործունեության ուսումնասիրման համար՝ արտացոլելով նրա պատկերացումները եկեղեցու, համայնքի և քրիստոնեական արժեքների վերաբերյալ։ Հրատարակության ճշգրիտ թվագրումը և կոնկրետ եկեղեցական իրադարձության հետ կապը մեծացնում են դրա աղբյուրագիտական նշանակությունը՝ հնարավորություն տալով այն համադրել ժամանակաշրջանի այլ փաստաթղթերի, եկեղեցական վկայությունների և հայկական համայնքի պատմությանը վերաբերող նյութերի հետ։ Ընդհանուր առմամբ այս սկզբնաղբյուրը համադրում է եկեղեցական պատմության, հայ-ռուսական մշակութային կապերի, քարոզչական գրականության և համայնքային պատմության ուսումնասիրության համար կարևոր նյութ՝ լուսաբանելով XVIII դարի Սանկտ Պետերբուրգի հայկական հոգևոր կյանքի նշանակալի դրվագներից մեկը։

Աշխատությունը նվիրված է ֆիբրոբլաստների աճի գործոնների և շագանակագեղձի բարորակ գերաճի հետ կապված ստորին միզուղիների ախտանշանների առաջընթացի միջև հնարավոր փոխկապակցվածության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում բջջային աճը, տարբերակումը և հյուսվածքային վերակազմավորումը կարգավորող ազդանշանային մեխանիզմների դերն է հիվանդության կենսաբանական զարգացման գործընթացում։ Ֆիբրոբլաստների աճի գործոնները դիտարկվում են որպես բազմագործառույթ ազդանշանային սպիտակուցների խումբ, որոնք մասնակցում են բջիջների կենսագործունեության և հյուսվածքային հավասարակշռության կարգավորմանը, ուստի դրանց ակտիվության փոփոխությունները կարող են հետաքրքրություն ներկայացնել շագանակագեղձի հյուսվածքային փոփոխությունների ուսումնասիրման համար։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել կենսաբանական ցուցանիշները հիվանդների կլինիկական բնութագրերի հետ՝ գնահատելով դրանց կապը ախտանշանների արտահայտվածության, հիվանդության ընթացքի և հյուսվածքային փոփոխությունների առանձնահատկությունների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել շագանակագեղձի ստրոմալ և էպիթելային բաղադրիչների փոխազդեցությանը, քանի որ դրանց միջև ազդանշանային հաղորդակցությունը կարևոր նշանակություն ունի հյուսվածքի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ վիճակի պահպանման համար։ Ստորին միզուղիների ախտանշանների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հիվանդության գնահատումը կապել ոչ միայն օրգանի կառուցվածքային փոփոխությունների, այլև միզարձակման ֆունկցիոնալ խանգարումների և կյանքի որակի հետ։ Կարևոր ուղղություն է կլինիկական դրսևորումների առաջընթացի հետ կապված հնարավոր կենսաբանական ցուցանիշների բացահայտումը, որոնք կարող են նպաստել հիվանդության զարգացման մեխանիզմների ավելի ամբողջական ըմբռնմանը։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել, որ ախտանշանների ծանրությունն ու շագանակագեղձի կառուցվածքային փոփոխությունների աստիճանը միշտ չէ, որ ուղղակիորեն համապատասխանում են միմյանց, քանի որ կլինիկական պատկերի ձևավորմանը կարող են մասնակցել բազմաթիվ փոխկապակցված գործոններ։ Հետևաբար աճի գործոնների նշանակությունը դիտարկվում է բազմագործոն կենսաբանական և կլինիկական համակարգի շրջանակում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ուրոլոգիայի, բջջային կենսաբանության, մոլեկուլային բժշկության և կլինիկական հետազոտությունների մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով խորացնել պատկերացումները շագանակագեղձի բարորակ գերաճի առաջընթացի մեխանիզմների և դրա հետ կապված ստորին միզուղիների ախտանշանների զարգացման վերաբերյալ։

Աշխատությունը նվիրված է Լոռու մարզում տնտեսական գործունեության և շրջակա միջավայրի պահպանության փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով բնապահպանական կարգավորման տնտեսական, կառավարչական և կազմակերպական մեխանիզմների կատարելագործման հիմնախնդիրների վրա։ Հետազոտության առանցքում տնտեսական զարգացման ընթացքում բնական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման, շրջակա միջավայրի վրա բացասական ազդեցությունների նվազեցման և բնապահպանական պահանջների ու տնտեսական շահերի հավասարակշռման խնդիրներն են։ Լոռու մարզի առանձնահատկությունների համատեքստում կարող են ուսումնասիրվել արդյունաբերական, հանքարդյունաբերական, գյուղատնտեսական և այլ տնտեսական գործունեության տեսակների ազդեցությունները բնական միջավայրի առանձին բաղադրիչների՝ մթնոլորտային օդի, ջրային պաշարների, հողային ռեսուրսների, անտառների և էկոհամակարգերի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել տնտեսական գործունեության հետևանքով առաջացող բնապահպանական ծախսերի գնահատմանը և դրանց ներառմանը տնտեսավարող սուբյեկտների որոշումների ընդունման գործընթացում։ Հետազոտությունը կարող է դիտարկել բնապահպանական վճարների, հարկային և տնտեսական խթանների, վերահսկողության համակարգերի, պատասխանատվության մեխանիզմների և շրջակա միջավայրի պահպանությանն ուղղված ներդրումների նշանակությունը։ Կարևորվում է այնպիսի տնտեսական գործիքների կիրառման ուսումնասիրությունը, որոնք կարող են խրախուսել կազմակերպություններին նվազեցնել ռեսուրսատարությունը, ավելի արդյունավետ օգտագործել հումքն ու էներգիան և սահմանափակել շրջակա միջավայրի վրա անցանկալի ազդեցությունները։ Առանձին ուղղություն կարող է լինել մարզի բնական ռեսուրսների օգտագործման և տարածքային տնտեսական զարգացման միջև փոխկապակցվածության գնահատումը՝ հաշվի առնելով արդյունաբերական կենտրոնների և բնական միջավայրի նկատմամբ առավել զգայուն տարածքների առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են վերլուծվել նաև բնապահպանական կառավարման արդյունավետության բարձրացման, պետական և տեղական կառավարման մարմինների գործառույթների համակարգման ու տնտեսավարող կազմակերպությունների բնապահպանական պատասխանատվության ամրապնդման հնարավորությունները։ Տնտեսական և էկոլոգիական ցուցանիշների համադրումը հնարավորություն է տալիս գնահատելու զարգացման տարբեր մոտեցումների երկարաժամկետ հետևանքները և հիմնավորելու բնական ռեսուրսների պահպանման հետ համատեղելի տնտեսական քաղաքականության անհրաժեշտությունը։ Աշխատությունը կարևորում է կայուն զարգացման սկզբունքների կիրառումը տարածաշրջանային մակարդակում՝ տնտեսական աճը դիտարկելով ոչ միայն արտադրական արդյունքների, այլև բնական կապիտալի պահպանության և բնակչության համար բարենպաստ միջավայրի ապահովման տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը համադրում է բնապահպանական տնտեսագիտության, տարածաշրջանային տնտեսագիտության և շրջակա միջավայրի կառավարման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել Լոռու մարզում տնտեսական գործունեության էկոլոգիական կարգավորման արդյունավետության բարձրացման հիմնական ուղղությունները։

Աշխատությունը նվիրված է XX դարի հայ արձակագրության ինքնատիպ ներկայացուցիչներից մեկի կյանքի, ստեղծագործական ուղու և գրական ժառանգության համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Գրականագիտական քննության առանցքում հեղինակի արձակի գաղափարական ու գեղարվեստական առանձնահատկություններն են, նրա ստեղծած կերպարների աշխարհը, պատմողական կառուցվածքը, լեզուն և ոճը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում այն կենսագրական և մշակութային միջավայրին, որի պայմաններում ձևավորվել է գրողի աշխարհայացքը․ Թեհրանում անցկացրած տարիները, բազմալեզու կրթական միջավայրը և հետագայում Հայաստան տեղափոխվելը նշանակալի ազդեցություն են ունեցել նրա ստեղծագործական փորձառության վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել հայրենիքի, մարդու և բնության փոխհարաբերության, հիշողության, բարոյական ընտրության, մարդկային արժանապատվության, սիրո, հավատարմության և անհատի ներաշխարհի թեմաները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել իրանական միջավայրի և հարավային բնաշխարհի գեղարվեստական արտացոլմանը, որոնք նրա արձակի ճանաչելի շերտերից են և նպաստում են հայ ու իրանական մշակութային աշխարհների միջև յուրահատուկ գրական կապի ձևավորմանը։ Գրական կերպարների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հերոսների հոգեբանական կառուցվածքը, նրանց հարաբերությունները շրջապատող աշխարհի հետ և այն բարոյական խնդիրները, որոնց շուրջ զարգանում են պատմողական իրավիճակները։ Կարևորվում է նաև բնապատկերի գործառույթը, որը կարող է հանդես գալ ոչ միայն որպես գործողությունների միջավայր, այլև որպես կերպարների հոգեվիճակը, հիշողություններն ու աշխարհընկալումն արտահայտող գեղարվեստական միջոց։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել պատմվածքների և այլ արձակ ստեղծագործությունների ժանրային առանձնահատկությունների, սյուժետային կառուցվածքի, երկխոսությունների, պատկերավորման համակարգի և հեղինակային խոսքի քննությունը։ Գրողի ստեղծագործությունների համադրումը ժամանակաշրջանի հայ արձակի ընդհանուր զարգացման միտումների հետ հնարավորություն է տալիս որոշելու նրա տեղը նորագույն հայ գրականության պատմության մեջ։ Նրա գրական ժառանգության ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև սփյուռքից Խորհրդային Հայաստան ներգաղթած մտավորականի մշակութային փորձառության և տարբեր հասարակական միջավայրերի գեղարվեստական ընկալման տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ աշխատությունը համադրում է կենսագրական, պատմագրական և գրականագիտական մոտեցումները՝ ներկայացնելով գրողի ստեղծագործական անհատականությունը, թեմատիկ աշխարհը և գեղարվեստական մտածողության առանձնահատկությունները XX դարի հայ արձակի զարգացման համատեքստում։

Աշխատությունը նվիրված է բաղադրյալ առաձգական տարածության և կիսատարածության երկայնական սահքի պայմաններում առաջացող լարվածադեֆորմացիոն վիճակի տեսական ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով տարբեր բնույթի լարումների կենտրոնացուցիչների ազդեցությանը։ Հետազոտության հիմքում առաձգականության տեսության այն խնդիրներն են, որոնցում նյութի երկրաչափական կամ կառուցվածքային անհամասեռությունները հանգեցնում են լարվածությունների տեղային զգալի փոփոխությունների։ Այդպիսի կենտրոնացուցիչներ կարող են լինել ճաքերը, խոռոչները, ներառուկները, սահմանային անհամասեռությունները և այլ կառուցվածքային առանձնահատկություններ, որոնց շրջակայքում լարվածության դաշտը էապես տարբերվում է համասեռ միջավայրում դիտվող պատկերից։ Երկայնական սահքի մոդելը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու մարմնի հակահարթ դեֆորմացիան և համապատասխան տեղաշարժերի ու լարումների բաշխումը՝ խնդիրը ներկայացնելով մաթեմատիկական ֆիզիկայի սահմանային խնդիրների ձևով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել բաղադրյալ միջավայրի առանձին մասերի մեխանիկական հատկությունների տարբերությանը և դրանց միացման սահմաններում գործող պայմաններին, քանի որ այդ գործոնները կարող են էականորեն փոխել լարվածությունների բաշխումն ու կենտրոնացման աստիճանը։ Կիսատարածության դեպքում կարևոր նշանակություն ունի նաև ազատ մակերևույթի և կենտրոնացուցիչների փոխազդեցությունը, հատկապես երբ կառուցվածքային անհամասեռությունները գտնվում են մակերևույթին մոտ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կառուցվել տեղաշարժերի և լարումների դաշտերը նկարագրող վերլուծական կամ թվային մոդելներ, ուսումնասիրվել դրանց վարքը տարբեր երկրաչափական պարամետրերի դեպքում և համեմատվել տարբեր տիպի կենտրոնացուցիչների ազդեցությունները։ Կարևոր խնդիր է լարվածությունների առավելագույն տեղային արժեքների և դրանց տարածական բաշխման գնահատումը, քանի որ այդ ցուցանիշները կապված են նյութի հնարավոր վնասման, ճաքերի զարգացման և կառուցվածքային ամրության հետ։ Տարբեր դեպքերի համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե կենտրոնացուցիչների ձևը, դիրքը, չափերը և փոխադարձ դասավորությունն ինչպես են անդրադառնում ամբողջ համակարգի մեխանիկական վարքի վրա։ Նման տեսական արդյունքները նշանակություն ունեն կոմպոզիտային և շերտավոր նյութերի, երկրաբանական միջավայրերի, մեքենաշինական տարրերի և այլ բարդ կառուցվածքների մեխանիկական հուսալիության գնահատման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է առաձգականության տեսության, կոնտինուումի մեխանիկայի, կոտրվածքի մեխանիկայի և մաթեմատիկական մոդելավորման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով խորացնել պատկերացումները կառուցվածքային անհամասեռություններով առաձգական միջավայրերում լարվածությունների կենտրոնացման օրինաչափությունների վերաբերյալ։

Հրատարակությունը կազմակերպչական և ծրագրային բնույթի փաստաթուղթ է, որում համակարգված ձևով ներկայացվում են Հայաստանի ազգային գրադարանի տվյալ տարվա համար նախատեսված աշխատանքային հիմնական ուղղությունները, խնդիրներն ու միջոցառումները։ Այն արտացոլում է գրադարանի՝ որպես ազգային նշանակության մշակութային, տեղեկատվական և մատենագիտական հաստատության գործունեության պլանավորումը՝ ընդգրկելով գրադարանային հավաքածուների համալրման, պահպանության, մշակման, մատենագիտական աշխատանքների, ընթերցողների սպասարկման և մշակութային ծրագրերի կազմակերպման ոլորտները։ Ծրագրային փաստաթուղթը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու հաստատության կառուցվածքային ստորաբաժանումների առաջադրանքների և տարեկան գործունեության առաջնահերթությունների վերաբերյալ։ Կարևոր տեղ կարող են զբաղեցնել գրադարանային ֆոնդերի հաշվառման, դասակարգման և պահպանության աշխատանքները, ինչպես նաև գրքային ու պարբերական հրատարակությունների վերաբերյալ մատենագիտական տեղեկատվության ստեղծումն ու տարածումը։ Առանձին ուղղություն է թվային տեխնոլոգիաների կիրառումը, գրադարանային նյութերի թվայնացումը և էլեկտրոնային տեղեկատվական շտեմարանների զարգացումը, որոնք նպաստում են ազգային տպագիր ժառանգության պահպանությանն ու դրա հասանելիության ընդլայնմանը։ Ծրագրում կարող են ընդգրկվել նաև ընթերցողների տեղեկատվական սպասարկման կատարելագործմանը, գրադարանային ծառայությունների արդիականացմանը և մասնագիտական աշխատանքի արդյունավետության բարձրացմանը վերաբերող նախաձեռնություններ։ Մշակութային և հանրային գործունեության շրջանակում կարևոր նշանակություն ունեն գրքային ցուցահանդեսները, հանդիպումները, շնորհանդեսները, հիշարժան տարեթվերին նվիրված միջոցառումները և այլ կրթամշակութային նախաձեռնություններ, որոնց միջոցով գրադարանը նպաստում է գրքի ու ընթերցանության հանրահռչակմանը։ Փաստաթուղթը կարևոր աղբյուր է նաև հաստատության գործունեության պատմության ուսումնասիրման համար, քանի որ տարեկան ծրագրերի համադրումը հնարավորություն է տալիս հետևելու տարբեր ժամանակաշրջաններում գրադարանի առաջնահերթությունների, գործառույթների և մասնագիտական մոտեցումների փոփոխություններին։ 2017 թվականը հաստատության զարգացման տեսանկյունից առանձնանում է նաև կազմակերպական փոփոխություններով, որոնց պայմաններում ընդլայնվել են ազգային մատենագիտական գործառույթները։ Ընդհանուր առմամբ հրատարակությունը ներկայացնում է տարեկան աշխատանքի կազմակերպման համակարգված շրջանակ՝ միավորելով գրադարանային ֆոնդերի կառավարումը, մատենագիտական գործունեությունը, թվային զարգացումը, տեղեկատվական սպասարկումը և մշակութային-լուսավորչական աշխատանքը։

Աշխատությունը նվիրված է ոչ գծային երկվիճակ քվանտային համակարգերի դինամիկայի ուսումնասիրությանը՝ Լանդաու–Զեների և Դեմկով–Կունիկեի մոդելների շրջանակում։ Հետազոտության առանցքում ժամանակից կախված փոխազդեցության պայմաններում երկու քվանտային վիճակների միջև անցումների օրինաչափություններն են, դրանց հավանականությունների փոփոխությունը և ոչ գծայնության ազդեցությունը համակարգի ժամանակային էվոլյուցիայի վրա։ Դասական երկվիճակ մոտեցումները կարևոր դեր ունեն քվանտային մեխանիկայում՝ էներգետիկ մակարդակների փոխազդեցությունը և դրանց միջև անցումները նկարագրելու համար, մինչդեռ ոչ գծային ընդհանրացումները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու ավելի բարդ համակարգեր, որոնցում վիճակների փոխազդեցությունը կարող է կախված լինել հենց համակարգի դինամիկական փոփոխականներից։ Լանդաու–Զեների տիպի խնդիրների շրջանակում առանձնահատուկ նշանակություն ունի մակարդակների մոտեցման կամ հատման շրջակայքում համակարգի վարքի ուսումնասիրությունը, իսկ Դեմկով–Կունիկեի մոդելը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու ժամանակից կախված պարամետրերով անցումային գործընթացների այլ դաս։ Հետազոտության ընթացքում կարող են ուսումնասիրվել համապատասխան ոչ գծային դիֆերենցիալ հավասարումների լուծումների կառուցվածքը, տարբեր մոտավորությունների կիրառելիության սահմանները և անցումային հավանականությունների վարքը տարբեր ռեժիմներում։ Կարևոր ուղղություն է ասիմպտոտիկ և վերլուծական մոտեցումների մշակումը, որոնց օգնությամբ հնարավոր է բնութագրել համակարգի վարքը ինչպես թույլ, այնպես էլ ուժեղ փոխազդեցությունների պայմաններում։ Առանձին ուշադրություն կարող է հատկացվել ոչ գծայնության հետևանքով առաջացող այնպիսի երևույթներին, որոնք բացակայում կամ այլ կերպ են դրսևորվում համապատասխան գծային մոդելներում։ Երկու մոդելների համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու դրանց ընդհանուր մաթեմատիկական կառուցվածքը, լուծումների առանձնահատկությունները և տարբեր ֆիզիկական համակարգերի նկարագրության համար կիրառելիության շրջանակները։ Նման տեսական ուսումնասիրությունները նշանակություն ունեն քվանտային օպտիկայի, ատոմային և մոլեկուլային ֆիզիկայի, խտացված միջավայրերի ֆիզիկայի և ոչ գծային դինամիկայի մի շարք խնդիրների համար։ Վերնագրի վերջում առկա Հայաստանի Հանրապետության առևտրային բանկերին վերաբերող ձևակերպումը բովանդակային առումով չի համապատասխանում նշված ֆիզիկական մոդելներին և հավանաբար առաջացել է մատենագիտական տվյալների կամ տարբեր վերնագրերի հատվածների տեխնիկական միաձուլման հետևանքով։ Հետևաբար նկարագրությունը հիմնված է աշխատանքի հստակ ճանաչելի գիտական թեմայի՝ ոչ գծային երկվիճակ Լանդաու–Զեների և Դեմկով–Կունիկեի մոդելների վրա։

Աշխատությունը նվիրված է մինչև երկու տարեկան երեխաների մոտ կոնքազդրային հոդերի զարգացման խանգարումների վաղ հայտնաբերման և բուժման ընթացքի վերահսկման համակարգում ուլտրաձայնային հետազոտության ախտորոշիչ նշանակության գնահատմանը։ Հետազոտության կենտրոնում պատկերային ախտորոշման այս մեթոդի հնարավորություններն են՝ հոդի կառուցվածքային առանձնահատկությունների գնահատման, զարգացման շեղումների ժամանակին հայտնաբերման և կլինիկական հետազոտությամբ ստացված տվյալների լրացման տեսանկյունից։ Վաղ մանկական տարիքում կոնքազդրային հոդը շարունակում է ակտիվորեն ձևավորվել, ուստի դրա անատոմիական հարաբերությունների և զարգացման աստիճանի գնահատումը կարևոր նշանակություն ունի հնարավոր խանգարումների վաղ ճանաչման համար։ Ուլտրաձայնային հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս առանց իոնացնող ճառագայթման պատկերել աճառային և փափուկ հյուսվածքային այն կառուցվածքները, որոնք կյանքի առաջին ամիսներին ամբողջությամբ չեն գնահատվում սովորական ռենտգենաբանական եղանակներով։ Հետազոտության շրջանակում կարող է ուսումնասիրվել ուլտրաձայնային տվյալների համապատասխանությունը կլինիկական զննման արդյունքներին և այլ ախտորոշիչ չափանիշներին՝ համալիր գնահատման առավելությունները պարզաբանելու նպատակով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել տարբեր աստիճանի զարգացման խանգարումների տարբերակմանը, հոդի կառուցվածքային հասունացման դինամիկային և ժամանակի ընթացքում արձանագրվող փոփոխությունների համեմատությանը։ Կարևոր ուղղություն է նաև բուժման ընթացքում պարբերական պատկերային վերահսկողության դերի գնահատումը, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս օբյեկտիվորեն հետևելու հոդի զարգացման փոփոխություններին և բժշկական թիմին տրամադրելու լրացուցիչ տեղեկություններ բուժման ընթացքի գնահատման համար։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ վաղ ախտորոշման և հետագա արդյունքների փոխկապակցվածությանը՝ ընդգծելով ժամանակին հայտնաբերման նշանակությունը հոդի բնականոն զարգացման հնարավորությունների պահպանման տեսանկյունից։ Միաժամանակ կարող են քննարկվել մեթոդի ախտորոշիչ առավելություններն ու սահմանափակումները, արդյունքների մեկնաբանման ստանդարտացման և մասնագետի փորձառության նշանակությունը։ Հետազոտությունը կարևոր է մանկական օրթոպեդիայի և ճառագայթային ախտորոշման համագործակցության տեսանկյունից՝ նպաստելով նորածինների ու փոքր երեխաների կոնքազդրային հոդերի վիճակի գնահատման համալիր մոտեցման ձևավորմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մանկական օրթոպեդիայի, ուլտրաձայնային ախտորոշման և վաղ մանկական զարգացման բժշկական գնահատման սկզբունքները՝ նպատակ ունենալով պարզաբանել ուլտրաձայնային հետազոտության տեղը վաղ ախտորոշման և բուժման արդյունքների վերահսկման համակարգում։

Աշխատությունը նվիրված է Երևան քաղաքի չափահաս բնակչության շրջանում զարկերակային ճնշման բարձրացման տարածվածության և դրա հետ կապված հիմնական ռիսկի գործոնների համաճարակաբանական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում բնակչության տարբեր խմբերում խնդրի հանդիպման հաճախականության գնահատումն է, ինչպես նաև այն ժողովրդագրական, կենսաբանական, վարքագծային և սոցիալական գործոնների բացահայտումը, որոնք կարող են կապված լինել սրտանոթային ռիսկի բարձրացման հետ։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են համադրվել տարիքային և սեռային խմբերի տվյալները՝ պարզելու տարածվածության տարբերությունները և առանձնացնելու առավել բարձր ռիսկ ունեցող բնակչական խմբերը։ Ռիսկի գործոնների գնահատումը կարող է ներառել մարմնի քաշի և նյութափոխանակային ցուցանիշների առանձնահատկությունները, ֆիզիկական ակտիվության մակարդակը, սննդային վարքագծի որոշ բնութագրեր, ծխախոտի օգտագործումը, ընտանեկան նախատրամադրվածությունը և այլ գործոններ, որոնք համաճարակաբանական ուսումնասիրություններում դիտարկվում են սրտանոթային առողջության համատեքստում։ Կարևոր ուղղություն է նաև միաժամանակ մի քանի ռիսկի գործոնների առկայության ուսումնասիրությունը, քանի որ դրանց համակցված ազդեցության գնահատումը հնարավորություն է տալիս բնակչության առողջական վիճակի վերաբերյալ ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև արդեն հայտնի խնդրի վերաբերյալ բնակչության իրազեկվածությանը, բժշկական վերահսկողության ընդգրկվածությանը և առողջապահական ծառայություններից օգտվելու առանձնահատկություններին։ Տարածվածության վերաբերյալ տվյալների համակարգումը կարևոր նշանակություն ունի հանրային առողջապահության համար, քանի որ հնարավորություն է տալիս գնահատելու ոչ վարակիչ հիվանդությունների կանխարգելման ծրագրերի անհրաժեշտությունը և որոշելու բնակչության այն խմբերը, որոնց նկատմամբ նպատակահարմար է ուժեղացնել կանխարգելիչ ու կրթական աշխատանքը։ Միաժամանակ նման ուսումնասիրությունները կարող են հիմք ծառայել տարբեր ժամանակաշրջաններում հավաքված տվյալների համեմատության և քաղաքային բնակչության սրտանոթային ռիսկի փոփոխությունների դիտարկման համար։ Հատուկ նշանակություն ունի ստացված արդյունքների մեկնաբանումը հետազոտության ժամանակաշրջանի, ընտրանքի կառուցվածքի և կիրառված չափորոշիչների շրջանակում, քանի որ այդ գործոնները կարող են ազդել տարածվածության գնահատականների վրա։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է սրտաբանության, համաճարակաբանության և հանրային առողջապահության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ձևավորել Երևան քաղաքի չափահաս բնակչության շրջանում սրտանոթային ռիսկի տարածվածության և դրա հետ փոխկապակցված գործոնների վերաբերյալ համակարգված պատկերացում։