Ready-made Materials

Դրասխանակերտցին, լինելով նաև եկեղեցական գործիչ (կաթողիկոս), իր աշխատության մեջ միավորում է պատմական, քաղաքական և եկեղեցական դիտանկյունները։ Նրա պատմությունը միայն իրադարձությունների նկարագրություն չէ, այլ նաև փորձ է մեկնաբանելու դրանց իմաստը՝ հաճախ կրոնական և բարոյական գնահատականների միջոցով։ Այս հանգամանքը բնորոշ է միջնադարյան պատմագրությանը, որտեղ պատմությունը դիտվում էր նաև որպես աստվածային նախախնամության արտահայտություն։ Գրքի առաջին հատվածներում հեղինակը ներկայացնում է Հայաստանի վաղ շրջանի պատմությունը՝ հենվելով իրենից առաջ եղած պատմիչների վրա։ Սակայն աշխատության ամենաարժեքավոր մասը վերաբերում է IX–X դարերին, երբ Դրասխանակերտցին հանդես է գալիս որպես ժամանակակից վկան և երբեմն նույնիսկ անմիջական մասնակից։ Այս հատվածներում ներկայացվում են քաղաքական իրադարձությունները, իշխանությունների պայքարը, արտաքին սպառնալիքները և ներքին զարգացումները՝ առավել կենդանի և մանրամասն կերպով։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Բագրատունյաց թագավորության վերականգնում-ին, որը հայոց պետականության վերածննդի կարևոր փուլերից էր։ Դրասխանակերտցին նկարագրում է, թե ինչպես հայկական իշխանները կարողացան վերականգնել թագավորությունը երկարատև օտար տիրապետությունից հետո, ինչպես նաև այն դժվարությունները, որոնց բախվում էր նորաստեղծ պետությունը։ Գրքում զգալի տեղ ունի նաև Հայաստանի հարաբերությունները հարևան պետությունների հետ՝ հատկապես Բյուզանդիայի և արաբական խալիֆայության։ Հեղինակը ներկայացնում է դիվանագիտական հարաբերությունները, ռազմական բախումները և քաղաքական դաշինքները՝ փորձելով ցույց տալ, թե ինչպես էին այս գործոնները ազդում Հայաստանի ներքին կյանքի վրա։ Դրասխանակերտցու աշխատության կարևոր առանձնահատկություններից է նրա անձնական ներգրավվածությունը։ Որպես եկեղեցական առաջնորդ՝ նա հաճախ անդրադառնում է նաև եկեղեցու դերին, ներքին հակասություններին և հոգևոր կյանքի խնդիրներին։ Սա գրքին տալիս է ոչ միայն պատմական, այլև մշակութային և հոգևոր արժեք։

Աշխատության առանցքում գտնվում է Հայաստանի Առաջին Հանրապետության հռչակում-ը, որը տեղի ունեցավ ծանր պատմական պայմաններում՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմ-ի ավարտի, Հայոց ցեղասպանություն-ի հետևանքների և տարածաշրջանային քաղաքական անկայունության պայմաններում։ Վիրաբյանը մանրամասն նկարագրում է, թե ինչպես ավերված, գաղթականներով լեցուն և տնտեսական ծանր վիճակում գտնվող երկիրը կարողացավ ձևավորել պետական կառույցներ և փորձել կազմակերպել իր քաղաքական ու հասարակական կյանքը։ Գրքում կարևոր տեղ է հատկացվում պետական կառավարման համակարգի ձևավորմանը՝ խորհրդարանի, կառավարության և վարչական մարմինների գործունեությանը։ Հեղինակը ցույց է տալիս, թե ինչպիսի դժվարություններով էին ուղեկցվում պետականաշինության գործընթացները՝ ներքին քաղաքական պայքարներ, կուսակցական հակասություններ, ռեսուրսների սակավություն և արտաքին ճնշումներ։ Միևնույն ժամանակ ներկայացվում է, թե ինչպես էին այդ պայմաններում փորձ արվում ստեղծել իրավական պետություն և կազմակերպել կրթություն, առողջապահություն և տնտեսություն։ Արտաքին քաղաքականությունը գրքի առանցքային թեմաներից է։ Վիրաբյանը վերլուծում է նորաստեղծ հանրապետության հարաբերությունները հարևան երկրների՝ Վրաստանի, Ադրբեջանի և Թուրքիայի հետ, ինչպես նաև մեծ տերությունների հետ կապերը։ Նա անդրադառնում է սահմանային հակամարտություններին, դիվանագիտական բանակցություններին և այն փորձերին, որոնց միջոցով Հայաստանը փորձում էր միջազգային ճանաչում և աջակցություն ստանալ։ Այս համատեքստում հատկապես կարևոր է նաև Սևրի պայմանագիր-ի քննարկումը, որը, թեև մեծ հույսեր էր ներշնչում, իրականում չիրագործվեց։ Գիրքը նաև մանրամասն անդրադառնում է սոցիալ-տնտեսական վիճակին՝ սով, համաճարակներ, գաղթականների խնդիրներ և տնտեսական քայքայում։ Հեղինակը ցույց է տալիս, որ անկախ պետականության պահպանումը ոչ միայն քաղաքական, այլև կենսական խնդիր էր՝ կապված բնակչության գոյատևման հետ։ Այս իրողությունները հաճախ որոշիչ էին քաղաքական որոշումների ընդունման մեջ։

Գիրքը «Թուրքիան և Հայկական հարցը», որի հեղինակն է Ալեքսեյ Ջիվելեգով, նվիրված է Հայկական հարցի պատմական, քաղաքական և միջազգային դիվանագիտական զարգացումների խորքային վերլուծությանը՝ հատկապես Օսմանյան կայսրության և եվրոպական տերությունների փոխհարաբերությունների համատեքստում։ Ջիվելեգովը այս աշխատության մեջ փորձում է բացատրել, թե ինչպես ձևավորվեց այն, ինչ պատմագիտության մեջ հայտնի է որպես Հայկական հարց։ Նա ցույց է տալիս, որ այն պարզապես ազգային խնդիր չէր, այլ միջազգային քաղաքականության կարևոր բաղադրիչ, որը կապված էր եվրոպական տերությունների շահերի բախման հետ՝ հատկապես所谓 «Արևելյան հարցի» շրջանակներում։ Հեղինակը մանրամասն ներկայացնում է, թե ինչպես էին տարբեր պետություններ՝ Ռուսաստան, Անգլիա, Ֆրանսիա և մյուսները, օգտագործում հայկական խնդիրը իրենց ռազմաքաղաքական նպատակների համար։ Գրքում զգալի տեղ է տրվում Օսմանյան կայսրության ներքին կառուցվածքին և այն քաղաքականությանը, որը կիրառվում էր քրիստոնյա ժողովուրդների նկատմամբ, այդ թվում՝ հայերի։ Ջիվելեգովը նկարագրում է վարչական համակարգը, սոցիալական անհավասարությունները և այն պայմանները, որոնցում ձևավորվեցին ազգային-ազատագրական շարժումները։ Նա փորձում է հասկանալ ոչ միայն իրադարձությունների ընթացքը, այլ նաև դրանց պատճառները՝ տնտեսական, քաղաքական և գաղափարական մակարդակներում։ Հեղինակը անդրադառնում է նաև 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի ողբերգական իրադարձություններին՝ ցույց տալով, թե ինչպես Հայկական հարցը վերածվեց միջազգային հումանիտար խնդրի։ Նա վերլուծում է եվրոպական դիվանագիտության դերը՝ ընդգծելով, որ հաճախ մեծ տերությունները սահմանափակվում էին հայտարարություններով և իրական քայլեր չէին ձեռնարկում իրավիճակը փոխելու համար։ Այս քննադատական մոտեցումը գրքին տալիս է ավելի խորքային և երբեմն սուր բնույթ։

Այս աշխատության գլխավոր առանձնահատկություններից մեկն այն է, որ հեղինակը չի սահմանափակվում միայն հայոց ներքին պատմությամբ՝ թագավորություններով, պատերազմներով կամ դինաստիաներով։ Փոխարենը, նա ցույց է տալիս, թե ինչպես են համաշխարհային խոշոր իրադարձությունները՝ կայսրությունների վերելքն ու անկումը, միգրացիոն շարժումները, տնտեսական և մշակութային փոխազդեցությունները, ազդել հայ ժողովրդի ձևավորման, զարգացման և ինքնության պահպանման վրա։ Այս մոտեցումը գիրքը դարձնում է ոչ միայն ազգային պատմության ուսումնասիրություն, այլև համաշխարհային պատմության մեջ հայերի տեղն ու դերը հասկանալու փորձ։ Աճառյանը մեծ ուշադրություն է դարձնում հայ ժողովրդի ծագման հարցերին՝ անդրադառնալով հին աղբյուրներին, լեզվաբանական տվյալներին և տարբեր գիտական տեսություններին։ Նա փորձում է բացատրել, թե ինչպես են հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի մեջ տեղավորվում հայերենը և հայերը, և ինչ կապեր ունեն հարակից ժողովուրդների հետ։ Այս հատվածներում զգացվում է հեղինակի մասնագիտական խորությունը, քանի որ պատմական փաստերը հաճախ ամրապնդվում են լեզվաբանական վերլուծություններով։ Գրքում կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև մշակույթի և հոգևոր կյանքի զարգացումը։ Աճառյանը չի դիտարկում պատմությունը միայն որպես քաղաքական իրադարձությունների շարք, այլ նաև որպես մշակութային շարունակականություն՝ գրականության, կրոնի, սովորույթների և լեզվի միջոցով։ Նա ցույց է տալիս, թե ինչպես են արտաքին ազդեցությունները՝ պարսկական, հելլենիստական, հռոմեական, բյուզանդական և արաբական, ներգործել հայկական մշակույթի վրա՝ միաժամանակ չվերացնելով դրա ինքնատիպությունը։ Հատկանշական է նաև, որ հեղինակը փորձում է խուսափել չափազանց ռոմանտիկ կամ միայն հայրենասիրական նկարագրություններից՝ փոխարենը առաջարկելով ավելի գիտական և համադրական մոտեցում։ Նա հաճախ համեմատում է հայկական պատմական զարգացումները այլ ժողովուրդների պատմության հետ՝ ընդգծելով ընդհանրությունները և տարբերությունները։ Այս համեմատական մեթոդը օգնում է ընթերցողին ավելի լավ հասկանալ ոչ միայն հայոց պատմությունը, այլև պատմության ընդհանուր օրինաչափությունները։

Գիրքը ներկայացնում է Հայկական հարցը ոչ միայն որպես ազգային-ազատագրական պայքարի խնդիր, այլ նաև որպես միջազգային դիվանագիտության կարևոր հարց, որն առնչվում էր եվրոպական մեծ державաների շահերին։ Լեոն փորձում է ցույց տալ, որ Հայկական հարցը ձևավորվել է ոչ միայն Օսմանյան կայսրության ներսում տեղի ունեցող իրադարձությունների արդյունքում, այլև արտաքին ուժերի՝ հատկապես եվրոպական պետությունների քաղաքական հաշվարկների ազդեցությամբ։ Բովանդակություն և հիմնական թեմաներ Աշխատության մեջ հեղինակը լայնորեն օգտագործում է պատմական փաստաթղթեր, դիվանագիտական գրագրություններ, միջազգային պայմանագրեր և տարբեր երկրների պաշտոնական հայտարարություններ։ Հենց այդ պատճառով էլ գիրքը կոչվում է «վավերագրեր»․ այն հիմնված է փաստերի վրա, ոչ թե միայն հեղինակի մեկնաբանությունների։ Լեոն մանրամասն անդրադառնում է մի շարք կարևոր փուլերի․ Հայկական հարցի առաջացումը Արևելյան հարց-ի համատեքստում Ռուս-թուրքական պատերազմ 1877–1878-ի ազդեցությունը և դրա հետևանքով հայկական հարցի միջազգայինացումն Բեռլինի կոնգրես-ը, որտեղ առաջին անգամ հայկական հարցը պաշտոնապես ներկայացվեց եվրոպական տերություններին Օսմանյան կայսրությունում հայերի վիճակը, վարչական ճնշումները և բարենորոգումների հարցը

Այս աշխատությունը բազմահատոր ուսումնասիրության երրորդ գիրքն է, որը շարունակում է հայ ժողովրդի ազգային-ազատագրական պայքարի պատմության համակարգված ներկայացումը։ Այն ընդգրկում է ազատագրական շարժումների ձևավորման, զարգացման և գաղափարական հիմքերի խորքային վերլուծությունը՝ ցույց տալով, թե ինչպես են տարբեր ժամանակաշրջաններում ձևավորվել դիմադրության տարբեր ձևեր։ Գրքում հեղինակը առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձնում ազատագրական շարժումների կազմակերպչական կառուցվածքին և դրանց առաջնորդներին։ Քննարկվում են ինչպես զինված պայքարի ձևերը, այնպես էլ քաղաքական ու դիվանագիտական փորձերը, որոնք նպատակ ունեին հասնել ազգային ինքնորոշման և պետականության վերականգնման։ Աշխատության հիմնական թեմաներն են․ ազգային-ազատագրական շարժումների զարգացումը տարբեր շրջաններում գաղափարական հոսանքները և դրանց ազդեցությունը պայքարի վրա կազմակերպչական ցանցերի ձևավորումը զինված և ոչ զինված պայքարի ձևերի համադրումը արտաքին քաղաքական միջավայրի ազդեցությունը շարժումների վրա Հեղինակը փորձում է ցույց տալ ազատագրական պայքարի ներքին տրամաբանությունը՝ որպես շարունակական պատմական գործընթաց, որտեղ փոխկապակցված են քաղաքական, սոցիալական և գաղափարական գործոնները։

Այս աշխատությունը բազմահատոր ուսումնասիրության չորրորդ գիրքն է, որը նվիրված է հայ ժողովրդի ազգային-ազատագրական պայքարի տարբեր փուլերին և դրանց գաղափարական ու քաղաքական զարգացումներին։ Այն ընդգրկում է այն պատմական գործընթացները, որոնց ընթացքում ձևավորվել են ազատագրական շարժումներ, դիմադրության կազմակերպված ձևեր և ազգային ինքնության պահպանման մեխանիզմներ։ Գրքում հեղինակը վերլուծում է ազատագրական պայքարի ընթացքը տարբեր ժամանակաշրջաններում՝ ընդգծելով ինչպես քաղաքական կազմակերպվածությունը, այնպես էլ հասարակական շարժումների դերը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն գործիչներին և խմբերին, որոնք իրենց գործունեությամբ նպաստել են ազգային ազատագրական գաղափարի տարածմանը։ Աշխատության հիմնական թեմաներն են․ հայ ժողովրդի ազատագրական շարժումների պատմական զարգացումը պայքարի գաղափարական հիմքերը և քաղաքական նպատակները զինված դիմադրության և կազմակերպված շարժումների ձևերը ազգային ինքնության և պետականության վերականգնման գաղափարը տարբեր շրջանների ազատագրական փորձերի համեմատական վերլուծություն Հեղինակը ներկայացնում է ազատագրական պայքարը որպես երկարատև և բազմաշերտ գործընթաց, որը ձևավորվել է ինչպես ներքին սոցիալական պահանջներից, այնպես էլ արտաքին քաղաքական ճնշումների ազդեցությամբ։

Այս աշխատությունը պատմագիտական ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է 10-րդ դարի հայոց Բագրատունյաց թագավորության նշանավոր գահակալներից մեկին՝ Աշոտ Երկաթ։ Գիրքը ներկայացնում է նրա կառավարման շրջանը՝ ընդգրկելով ինչպես ներքին պետական քաղաքականությունը, այնպես էլ արտաքին ռազմական ու դիվանագիտական մարտահրավերները։ Հեղինակը մանրամասն անդրադառնում է այն ժամանակաշրջանին, երբ Հայաստանը գտնվում էր բարդ ռազմաքաղաքական իրավիճակում՝ պայքարելով արաբական ազդեցության և ներքին իշխանական հակասությունների դեմ։ Աշոտ Երկաթի գործունեությունը ներկայացվում է որպես պետականության պահպանման և կենտրոնացման փորձերի կարևոր փուլ։ Աշխատության հիմնական թեմաներն են․ Բագրատունյաց թագավորության քաղաքական վիճակը 10-րդ դարում Աշոտ Երկաթի ռազմական և պետական գործունեությունը ներքին իշխանական պայքարները և կենտրոնական իշխանության ամրապնդման փորձերը արտաքին սպառնալիքները և տարածաշրջանային հակամարտությունները հայ պետականության պահպանման մարտահրավերները միջնադարում Գիրքը հիմնվում է պատմական աղբյուրների, միջնադարյան մատենագրության և ժամանակակից գիտական վերլուծությունների վրա՝ փորձելով վերականգնել Աշոտ Երկաթի կերպարը որպես պետականության պահպանման դժվարին պայմաններում գործող առաջնորդ։

Այս աշխատությունը պատմագիտական ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է Զանգեզուրի տարածաշրջանի գոյապայքարին 1917–1920 թվականներին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտի և Հայաստանի Առաջին Հանրապետության ձևավորման բարդ շրջանի համատեքստում։ Գրքում հեղինակը ներկայացնում է Զանգեզուրի բնակչության ինքնապաշտպանական պայքարը՝ օսմանյան և ադրբեջանական ուժերի սպառնալիքների պայմաններում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում տեղական ինքնակազմակերպմանը, ռազմական դիմադրությանը և քաղաքական ղեկավարության ձևավորմանը։ Աշխատության հիմնական թեմաներից են․ Զանգեզուրի ռազմաքաղաքական իրավիճակը 1917–1920 թթ. ինքնապաշտպանական ջոկատների և տեղական կառույցների գործունեությունը տարածաշրջանի բնակչության դիմադրությունը արտաքին հարձակումներին Հայաստանի Առաջին Հանրապետության հետ կապերը տարածաշրջանային հակամարտությունների ազդեցությունը պետականության ձևավորման վրա Հեղինակը օգտագործում է արխիվային փաստաթղթեր, ժամանակակիցների հուշագրություններ և պատմական աղբյուրներ՝ վերականգնելով Զանգեզուրի գոյապայքարի ամբողջական պատկերը։

Այս աշխատությունը պատմաքաղաքական ուսումնասիրություն է, որը վերաբերում է «Հայկական հարցի» ձևավորմանը, զարգացման փուլերին և միջազգային հարաբերությունների համատեքստում դրա տեղին։ Այն ընդգրկում է հիմնականում 19-րդ դարի երկրորդ կեսից մինչև 20-րդ դարի սկիզբ ընկած ժամանակահատվածը, երբ հայկական բնակչության իրավունքների, անվտանգության և պետականության վերականգնման հարցը դարձավ միջազգային դիվանագիտության կարևոր թեմաներից մեկը։ Գրքում հեղինակը վերլուծում է այն քաղաքական, սոցիալական և միջազգային գործոնները, որոնք նպաստեցին Հայկական հարցի առաջացմանը Օսմանյան կայսրությունում և դրա հետագա զարգացումներին եվրոպական մեծ տերությունների քաղաքականության շրջանակում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հայկական բնակչության վիճակին, բարեփոխումների ծրագրերին և դրանց ձախողման պատճառներին։ Աշխատության հիմնական թեմաներից են․ Հայկական հարցի ձևավորման պատմական նախադրյալները Օսմանյան կայսրության ներքին քաղաքականությունը և հայկական բնակչությունը մեծ տերությունների (Անգլիա, Ռուսաստան, Ֆրանսիա և այլն) դերը բարեփոխումների փորձերը և դրանց հետևանքները ազգային-ազատագրական շարժումների ազդեցությունը Հեղինակը փորձում է ներկայացնել Հայկական հարցը որպես միջազգային հարաբերությունների բարդ խնդիր, որտեղ հատվում էին տարբեր պետությունների շահերը, իսկ հայկական պահանջները հաճախ ենթարկվում էին արտաքին քաղաքական հաշվարկների ազդեցությանը։

Այս աշխատությունը գիտական ուսումնասիրություն է, որը համադրում է Հայաստանի պատմության տարբեր փուլերի և ժողովրդագրական գործընթացների վերլուծությունը։ Հեղինակը փորձում է ցույց տալ, թե ինչպես են պատմական իրադարձությունները՝ պատերազմները, քաղաքական փոփոխությունները, միգրացիաները և պետական վերափոխումները, ազդել Հայաստանի բնակչության կառուցվածքի և զարգացման վրա։ Գրքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ժողովրդագրության փոփոխություններին՝ տարբեր դարաշրջաններում բնակչության աճի, նվազման, տեղաշարժերի և էթնիկական կազմի փոփոխությունների համատեքստում։ Հեղինակը նաև քննարկում է աղբյուրագիտական խնդիրները՝ կապված մարդահամարների, վիճակագրական տվյալների և պատմական վկայությունների հավաստիության հետ։ Աշխատության հիմնական ուղղություններն են․ Հայաստանի պատմական ժողովրդագրության զարգացումը տարբեր ժամանակաշրջաններում բնակչության տեղաշարժերը՝ արտագաղթ, ներգաղթ, բռնագաղթ պատերազմների և քաղաքական ճգնաժամերի ազդեցությունը բնակչության վրա աղբյուրների համադրական և քննադատական վերլուծություն պատմության և ժողովրդագրության փոխկապակցվածությունը Հեղինակը ցույց է տալիս, որ Հայաստանի պատմությունը հնարավոր չէ լիարժեք հասկանալ առանց ժողովրդագրական գործընթացների ուսումնասիրության, քանի որ բնակչության փոփոխությունները հաճախ արտացոլում են պետության քաղաքական և սոցիալական զարգացումները։

Այս աշխատությունը հնագույն պատմության գիտական ուսումնասիրություն է, որը վերաբերում է մ.թ.ա. 7–6-րդ դարերի Հայաստանի և Իրանական բարձրավանդակի հարաբերություններին, ինչպես նաև Առաջավոր Ասիայի քաղաքական զարգացումներին։ Հեղինակը փորձում է վերականգնել այդ դարաշրջանի բարդ պատմական պատկերը՝ հիմնվելով հնագիտական տվյալների, հին աղբյուրների և համեմատական պատմագիտական վերլուծության վրա։ Գրքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի տարածքի քաղաքական վիճակին Աքեմենյան Պարսկաստանի ձևավորման նախաշեմին և դրա ընթացքում։ Քննարկվում են նաև տարածաշրջանի հին պետական կազմավորումները, իշխանական համակարգերը և մշակութային փոխազդեցությունները։ Աշխատության հիմնական թեմաներից են․ Հայաստանի վաղ պետական կազմավորումները մ.թ.ա. VII–VI դարերում հայ-իրանական հարաբերությունների ձևավորման սկզբնական փուլերը Աքեմենյան կայսրության առաջացումը և տարածաշրջանային ազդեցությունը Առաջավոր Ասիայի քաղաքական քարտեզի փոփոխությունները հնագիտական և գրավոր աղբյուրների համադրական վերլուծությունը Հեղինակը հատուկ ուշադրություն է դարձնում նաև այն հարցին, թե ինչպես են քաղաքական և մշակութային գործընթացները փոխկապակցված եղել Հայաստանի և հարևան աշխարհների զարգացման մեջ։

Այս աշխատությունը պատմագիտական ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է Կիլիկիայի հայկական պետականության վերջին փուլին՝ 14–15-րդ դարերին։ Այն ընդգրկում է այն ժամանակաշրջանը, երբ Կիլիկիո հայոց թագավորությունը արդեն թուլացած էր և կանգնած էր արտաքին ուժերի ճնշման տակ, սակայն դեռ շարունակում էր պահպանել որոշ ինքնիշխան կառույցներ։ Գրքում հեղինակը վերլուծում է քաղաքական, ռազմական և դիվանագիտական իրավիճակը, որը ձևավորվել էր տարածաշրջանում մամլուքյան, մոնղոլական և եվրոպական ազդեցությունների պայմաններում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն ինքնիշխան հայկական կազմավորումներին, որոնք շարունակել են գոյություն ունենալ թագավորության անկումից հետո։ Աշխատության հիմնական թեմաներից են․ Կիլիկիայի հայկական թագավորության թուլացման պատճառները արտաքին ուժերի՝ հատկապես մամլուքների ազդեցությունը հայկական իշխանական տների և տեղական կառույցների գործունեությունը ինքնիշխանության պահպանման փորձերը 14–15-րդ դարերում Կիլիկիայի հայկական քաղաքական համակարգի վերջնական անկումը 1424 թվականին Հեղինակը օգտագործում է պատմական աղբյուրներ, տարեգրություններ և դիվանագիտական տվյալներ՝ ներկայացնելով Կիլիկիայի պատմության վերջին փուլը որպես բարդ քաղաքական գործընթացների արդյունք։

Այս աշխատությունը պատմաքաղաքական ուսումնասիրություն է, որը վերաբերում է Հայաստանի Առաջին Հանրապետության արտաքին քաղաքականության կարևոր խնդիրներից մեկին՝ ծովային ելքի (դեպի Սև ծով կամ այլ ծովային ուղիներ) ապահովման հարցին 1919–1920 թվականներին։ Հեղինակը վերլուծում է այն միջազգային և տարածաշրջանային պայմանները, որոնցում գործող Հայաստանի Առաջին Հանրապետություն փորձում էր լուծել տնտեսական և ռազմավարական կարևոր նշանակություն ունեցող այս հարցը։ Ծովային ելքը դիտարկվում է որպես երկրի տնտեսական զարգացման, արտաքին առևտրի և քաղաքական անկախության կարևոր բաղադրիչ։ Գրքում քննարկվում են հետևյալ հիմնական խնդիրները․ Հայաստանի արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունները Առաջին Հանրապետության շրջանում ծովային ելք ստանալու հնարավոր ուղիները և դիվանագիտական նախաձեռնությունները հարևան պետությունների դիրքորոշումները և հակասությունները մեծ տերությունների (Անտանտի) ազդեցությունը տարածաշրջանային նախագծերի վրա տնտեսական և ռազմավարական հիմնավորումները Հեղինակը հիմնվում է դիվանագիտական փաստաթղթերի, արխիվային նյութերի և ժամանակի մամուլի տվյալների վրա՝ փորձելով ցույց տալ, թե որքան բարդ և բազմաշերտ էր այս խնդիրը Հայաստանի արտաքին քաղաքական օրակարգում։ Աշխատությունը նաև ընդգծում է, որ ծովային ելքի հարցը կապված էր ոչ միայն տնտեսական շահերի, այլև պետական անվտանգության և միջազգային ճանաչման խնդիրների հետ։