Հարկային վարչարարության արդյունավետության բարձրացման հիմնական ուղիները (ՀՀ նյութերով)

Информатика

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է խնդիրների լուծմանն ուղղված գիտելիքների բազաների ձևավորման և որոնման ալգորիթմների ու ծրագրային միջոցների մշակմանը։ Գրքում ուսումնասիրվում են գիտելիքների ներկայացման մեթոդները, տվյալների կառուցվածքային կազմակերպումը, որոնման արդյունավետ ալգորիթմները և արհեստական բանականության համակարգերում գիտելիքների մշակման սկզբունքները։ Հեղինակը ներկայացնում է գիտելիքների բազաների նախագծման, համալրման, կառավարման և օգտագործման տեխնոլոգիական մոտեցումները, ինչպես նաև դրանց կիրառումը բարդ խնդիրների ավտոմատացված լուծման գործընթացներում։ Աշխատությունում քննարկվում են ալգորիթմների օպտիմալացման, տեղեկատվության արագ որոնման, տրամաբանական եզրահանգումների կառուցման և ծրագրային համակարգերի արդյունավետության բարձրացման հարցերը։ Ներկայացված մեթոդներն ու լուծումները կարող են կիրառվել փորձագիտական համակարգերի, որոշումների աջակցության համակարգերի և ինտելեկտուալ տեղեկատվական տեխնոլոգիաների մշակման ոլորտներում։ Գիրքը նախատեսված է ծրագրավորողների, համակարգային վերլուծաբանների, արհեստական բանականության և տվյալների կառավարման ոլորտի մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են գիտելիքների բազաների նախագծմամբ ու ինտելեկտուալ համակարգերի զարգացմամբ։

Медицина

Աշխատությունը նվիրված է II տիպի շաքարային դիաբետի պայմաններում զարգացող դիաբետիկ կարդիոմիոպաթիայի նախակլինիկական դրսևորումների, վաղ ախտորոշման հնարավորությունների և սրտամկանի ֆունկցիոնալ խանգարումների շտկման մոտեցումների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են շաքարային դիաբետի ազդեցությունը սրտանոթային համակարգի վրա, սրտամկանում առաջացող նյութափոխանակային և կառուցվածքային փոփոխությունները, ինչպես նաև սրտի գործունեության խանգարումների զարգացման հիմնական ախտաֆիզիոլոգիական մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն փոփոխություններին, որոնք կարող են ձևավորվել մինչև սրտային անբավարարության արտահայտված կլինիկական ախտանիշների ի հայտ գալը։ Ուսումնասիրվում են ինսուլինային ռեզիստենտության, քրոնիկական հիպերգլիկեմիայի, օքսիդատիվ սթրեսի, բորբոքային գործընթացների և սրտամկանի էներգետիկ նյութափոխանակության խանգարումների հնարավոր դերերը հիվանդության զարգացման մեջ։ Դիտարկվում են ձախ փորոքի դիաստոլիկ և սիստոլիկ ֆունկցիաների փոփոխությունները, սրտամկանի կառուցվածքային վերափոխումները և դրանց հայտնաբերման ժամանակակից ախտորոշիչ հնարավորությունները։ Կարևորվում են էխոսրտագրության, էլեկտրասրտագրության, լաբորատոր հետազոտությունների և սրտանոթային ռիսկի գնահատման մեթոդների կիրառությունները՝ հիվանդության վաղ փուլերում սրտի ֆունկցիոնալ վիճակը գնահատելու նպատակով։ Հետազոտության շրջանակում կարող են վերլուծվել սրտամկանի աշխատանքի ցուցանիշների և շաքարային դիաբետի տևողության, գլիկեմիկ վերահսկման մակարդակի, մարմնի նյութափոխանակային առանձնահատկությունների ու ուղեկցող հիվանդությունների միջև հնարավոր կապերը։ Անդրադարձ է կատարվում դիաբետիկ կարդիոմիոպաթիայի տարբերակիչ ախտորոշման խնդիրներին, մասնավորապես՝ սրտի իշեմիկ հիվանդության, զարկերակային գերճնշման և սրտամկանի ախտահարման այլ պատճառների ազդեցությունը հաշվի առնելու անհրաժեշտությանը։ Առանձնացվում են հիվանդության վաղ հայտնաբերման, սրտանոթային բարդությունների կանխարգելման և բուժական միջամտությունների արդյունավետության գնահատման հարցերը։ Կարևորվում են արյան գլյուկոզայի վերահսկման, սրտանոթային ռիսկի գործոնների կառավարման, կենսակերպային փոփոխությունների և համապատասխան դեղորայքային բուժման հնարավոր դերերը սրտամկանի ֆունկցիոնալ վիճակի բարելավման գործում։ Դիտարկվում են նաև հիվանդների երկարաժամկետ հսկողության և անհատականացված բուժական մոտեցումների նշանակությունը։ Աշխատությունը կարող է նպաստել II տիպի շաքարային դիաբետով հիվանդների սրտանոթային բարդությունների վաղ հայտնաբերման մեթոդների կատարելագործմանը և կանխարգելիչ ու բուժական ռազմավարությունների զարգացմանը։ Այն օգտակար է սրտաբանների, էնդոկրինոլոգների, ներքին հիվանդությունների մասնագետների, կլինիկական հետազոտողների և բժշկական կրթություն ստացող ուսանողների համար։

Технология

Աշխատությունը նվիրված է շինարարական նյութերի համար նախատեսված նոր օրգանական կապակցանյութերի ստեղծման գիտական հիմքերի և դրանց կիրառմամբ կոմպոզիտային նյութերի հատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում օրգանական կապակցող համակարգերի կառուցվածքի, բաղադրիչների փոխազդեցության և դրանց հիման վրա ստացվող կոմպոզիտների ֆիզիկամեխանիկական ու շահագործական բնութագրերի միջև գոյություն ունեցող կապերն են։ Քննվում է կապակցանյութի դերը կոմպոզիտային համակարգի կառուցվածքի ձևավորման, լցանյութերի և այլ բաղադրիչների միավորման, նյութի ամրության, ամբողջականության և արտաքին ազդեցությունների նկատմամբ կայունության ապահովման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում նոր կապակցող նյութերի հատկությունների նպատակային փոփոխման հնարավորություններին՝ շինարարական կոմպոզիտների ամրության, առաձգականության, ջրակայունության, ջերմային վարքագծի, կպչողականության և երկարատև շահագործման ցուցանիշների բարելավման տեսանկյունից։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատվել տարբեր կառուցվածք և բաղադրություն ունեցող կապակցող համակարգեր՝ գնահատելով դրանց համատեղելիությունը հանքային կամ այլ տեսակի լցանյութերի հետ և վերջնական կոմպոզիտի կառուցվածքի վրա ունեցած ազդեցությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում կառուցվածք–հատկություն փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը, որը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե նյութի միկրոկառուցվածքային առանձնահատկություններն ինչպես են արտահայտվում դրա մակրոսկոպիկ մեխանիկական և շահագործական բնութագրերում։ Դիտարկվում են նաև կոմպոզիտների ծերացման, խոնավության, ջերմաստիճանային փոփոխությունների և մեխանիկական բեռնվածությունների նկատմամբ կայունության ընդհանուր խնդիրները, որոնք կարևոր են շինարարական նյութերի երկարաժամկետ կիրառելիությունը գնահատելու համար։ Առանձին նշանակություն կարող է ունենալ նյութատարության, արտադրական արդյունավետության և շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատումը՝ նոր նյութերի կիրառական հեռանկարները որոշելիս։ Նման հետազոտությունները հնարավորություն են տալիս ընդլայնելու հատուկ հատկություններով շինարարական կոմպոզիտների տեսականին և ձևավորելու նյութերի ընտրության գիտական սկզբունքներ՝ տարբեր կառուցվածքային ու պաշտպանական կիրառությունների համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է պոլիմերային նյութագիտության, շինարարական նյութերի տեխնոլոգիայի, կոմպոզիտների մեխանիկայի և ֆիզիկական քիմիայի մոտեցումները՝ կենտրոնանալով նոր կապակցող համակարգերի և դրանց հիմքով շինարարական կոմպոզիտների հատկությունների գիտական գնահատման վրա։

Математика

Աշխատությունը նվիրված է արագացուցիչներում էլեկտրոնային փնջերի կոլիմացիոն և ճառագայթային երևույթների ուսումնասիրությանը՝ բարձր էներգիայի մասնիկների շարժման, փնջի ձևավորման և նյութի հետ փոխազդեցության ֆիզիկական օրինաչափությունների համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում էլեկտրոնային փնջի տարածական և անկյունային բնութագրերի վերահսկումն է, քանի որ արագացուցչային համակարգերի արդյունավետ աշխատանքի համար կարևոր է մասնիկների պահանջվող ուղղվածության, կայունության և փնջի համապատասխան երկրաչափական պարամետրերի ապահովումը։ Կոլիմացիոն համակարգերը դիտարկվում են որպես արագացուցիչի կարևոր բաղադրիչներ, որոնց միջոցով սահմանափակվում են փնջի անցանկալի տարածական բաղադրիչները և վերահսկվում հիմնական ուղեծրից շեղված մասնիկները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում էլեկտրոնների և արագացուցչի կառուցվածքային տարրերի կամ կոլիմացիոն նյութերի փոխազդեցության հետևանքով առաջացող ճառագայթային երևույթներին։ Նման փոխազդեցությունները կարող են ուղեկցվել երկրորդային մասնիկների և էլեկտրամագնիսական ճառագայթման առաջացմամբ, էներգիայի կորստով և փնջի բնութագրերի փոփոխությամբ, ուստի դրանց ուսումնասիրությունը կարևոր է ինչպես արագացուցչի աշխատանքի, այնպես էլ համապատասխան պաշտպանական համակարգերի գնահատման համար։ Հետազոտության շրջանակում կարող են վերլուծվել փնջի էներգետիկ և տարածական բաշխումները, մասնիկների կորուստների բնույթը, ճառագայթային դաշտերի ձևավորումը և դրանց կախվածությունը արագացուցչային համակարգի հիմնական ֆիզիկական պարամետրերից։ Կարևոր ուղղություն է տեսական մոդելների, թվային մոդելավորման և փորձարարական տվյալների համադրումը, ինչը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու փնջի շարժման և նյութի հետ փոխազդեցության գործընթացների մասին։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել նաև կոլիմացիոն համակարգերի արդյունավետության գնահատմանը, արագացուցչի բաղադրիչների վրա անցանկալի ճառագայթային ազդեցությունների նվազեցմանը և փնջի որակական բնութագրերի բարելավմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է արագացուցչային ֆիզիկայի, բարձր էներգիաների ֆիզիկայի, լիցքավորված մասնիկների փնջերի դինամիկայի և ճառագայթային գործընթացների ուսումնասիրության մոտեցումները՝ ուղղված էլեկտրոնային փնջերի վարքագծի և դրանց կոլիմացիոն ու ճառագայթային ազդեցությունների առավել ամբողջական բնութագրմանը։

Немецкий

Այս ուսումնական ժողովածուն նախատեսված է գերմաներեն լեզուն սովորողների համար և միավորում է ընթերցանության ընտրված նյութեր ու գերմաներեն-հայերեն բառարանային օգնություն։ «Ծաղկաքաղ ընթերցուածք» ձևակերպումը ցույց է տալիս, որ գրքում ընդգրկված են տարբեր բնույթի ընթերցանության համար ընտրված տեքստեր, որոնց միջոցով սովորողները կարող են զարգացնել գերմաներենով կարդալու, բառապաշարը ճանաչելու և լեզվական կառուցվածքները հասկանալու հմտությունները։ Գերմաներեն-հայերեն բառարանի առկայությունը նախատեսված է անծանոթ բառերի իմաստները պարզաբանելու և ընթերցանության ընթացքում առաջացող դժվարությունները նվազեցնելու համար։ Նման ձեռնարկները կարևոր դեր են ունեցել օտար լեզուների ուսուցման գործընթացում, քանի որ հնարավորություն են տվել սովորողներին տեքստերի միջոցով ծանոթանալու ոչ միայն նոր բառերին ու արտահայտություններին, այլև գերմաներենի շարահյուսական առանձնահատկություններին և գրավոր խոսքի տարբեր ձևերին։ Ժողովածուն կարող էր կիրառվել ուսումնական հաստատություններում, ինքնուրույն ուսումնառության ընթացքում կամ գերմաներեն լեզվի դասավանդման օժանդակ նյութի կարգավիճակով։ Հայերեն բացատրությունների կամ բառային համարժեքների օգտագործումը նպաստում էր հայախոս սովորողների համար լեզվական նյութի ընկալմանը և գերմաներենի ու հայերենի միջև բառապաշարային կապերի ըմբռնմանը։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև XIX դարի վերջի հայալեզու օտարալեզու ուսումնական գրականության, գերմաներենի դասավանդման մեթոդների և հայերեն բառարանագրության պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Առանց գրքի ամբողջական բնագրի հնարավոր չէ հստակեցնել ընթերցանության նյութերի հեղինակներին, ժանրերը, լեզվական բարդության մակարդակը կամ բառարանի կառուցվածքն ու բառաքանակը։

Сельское хозяйство

Գիրքը գյուղատնտեսության և հողամշակության հիմունքներին նվիրված ուսումնական ու գործնական աշխատություն է, որը նպատակ ունի ընթերցողին ծանոթացնել երկրագործության հիմնական սկզբունքներին և գյուղատնտեսական աշխատանքների արդյունավետ կազմակերպման եղանակներին։ Այն անդրադառնում է հողի մշակմանը, ցանքի կազմակերպմանը, բույսերի աճեցմանը, հողային պայմանների նշանակությանը և գյուղատնտեսական գործունեության ընթացքում կիրառվող գործնական գիտելիքներին։ Աշխատությունը կարևորում է գյուղատնտեսության գիտական հիմքերի և գործնական փորձի համադրությունը՝ գյուղատնտեսական արտադրության բարելավման և հողօգտագործման վերաբերյալ գիտելիքների տարածման նպատակով։ Այն պատկանում է 19-րդ դարի հայերեն կիրառական ու բնագիտական գրականության այն շրջանակին, որի միջոցով ժամանակակից գիտելիքները հասանելի էին դառնում հայ ընթերցողին՝ մայրենի լեզվով։ Հրատարակությունը լույս է տեսել 1870 թվականին Վիեննայում՝ Մխիթարյան միաբանության տպարանում, և բաղկացած է 376 էջից։ Այն արժեքավոր աղբյուր է հայերեն գյուղատնտեսական գրականության պատմության, երկրագործության ուսուցման, կիրառական բնագիտության և 19-րդ դարի հայ կրթամշակութային կյանքի ուսումնասիրության համար։