Ready-made Materials

Հրատարակությունը ներկայացնում է Բաքվի Հայոց մարդասիրական ընկերության գրադարանի գրացուցակը՝ համակարգված տեղեկություններ տրամադրելով գրադարանային հավաքածուի գրքերի և այլ հրատարակությունների վերաբերյալ։ Այն նախատեսված է եղել գրադարանի ֆոնդի բովանդակությունը ներկայացնելու, ընթերցողների համար անհրաժեշտ գրականության որոնումը հեշտացնելու և գրադարանային նյութերի օգտագործումը կազմակերպելու նպատակով։ Գրացուցակը կարևոր սկզբնաղբյուր է Բաքվի հայ համայնքի կրթական, մշակութային և հասարակական կյանքի ուսումնասիրության համար, քանի որ գրադարանային հավաքածուն կարող է արտացոլել տվյալ ժամանակաշրջանում ընթերցողների հետաքրքրությունները, տարածված գիտելիքների ոլորտները և հայերեն ու այլալեզու գրականության շրջանառությունը։ Հայոց մարդասիրական ընկերության գործունեությունը կապված էր կրթության, լուսավորության և մշակութային նախաձեռնությունների աջակցության հետ, իսկ գրադարանը այդ գործունեության կարևոր բաղադրիչներից էր։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև գրադարանային գործի պատմության տեսանկյունից՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրելու XIX դարի վերջում գրքերի հաշվառման, դասակարգման և ընթերցողներին մատենագիտական տեղեկություններ տրամադրելու եղանակները։ Այն արժեքավոր նյութ է հայ գրադարանների, հասարակական կազմակերպությունների և Բաքվի հայ համայնքի մշակութային ժառանգության հետազոտողների համար։

Այս աշխատության վերնագիրը մատնանշում է երջանիկ ապրելու արվեստին և մարդկային կյանքի արժեքներին առնչվող թեմատիկ ուղղվածություն։ Այն կարելի է դիտարկել որպես խրատական և մտորումների տեղիք տվող գրականություն, որի առանցքում մարդու բարեկեցության, երջանկության և կյանքի իմաստալից կազմակերպման գաղափարներն են։ «Գանձ» հասկացությունը վերնագրում կարող է ունենալ փոխաբերական նշանակություն՝ ներկայացնելով ոչ միայն նյութական արժեք, այլև այնպիսի գիտելիք կամ կենսափորձ, որը նպաստում է մարդու ներքին բավարարվածությանը։ Աշխատության խորագիրը ընթերցողին ուղղորդում է մտածելու երջանկության հասնելու ուղիների, անձնական վարքագծի, բարոյական սկզբունքների և կյանքի նկատմամբ գիտակցված վերաբերմունքի մասին։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում XIX դարի հայերեն խրատական ու բարոյախոսական գրականության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Հրատարակությունը կարող է ծառայել որպես աղբյուր՝ հասկանալու ժամանակաշրջանի հայ ընթերցողական միջավայրում տարածված ինքնակատարելագործման, բարոյական դաստիարակության և կյանքի իմաստության վերաբերյալ գրական հետաքրքրությունները։

«Էթմեքճի խաթուն» խորագրով հրատարակությունը բազմահատոր գեղարվեստական երկի առաջին մասն է։ Վերնագրում հիշատակված «Էթմեքճի խաթուն» անվանումը ներկայացնում է ստեղծագործության կենտրոնական կերպարին, իսկ «խաթուն» դիմելաձևը մատնանշում է կնոջ նկատմամբ կիրառվող պատմական ու հասարակական հարգալից անվանաձևը։ Հատորի զգալի ծավալը թույլ է տալիս ենթադրել ընդարձակ պատմողական կառուցվածք՝ բազմաթիվ դրվագներով և կերպարների զարգացմամբ, սակայն սյուժեի կոնկրետ բովանդակությունը միայն մատենագիտական տվյալներով հստակեցնել հնարավոր չէ։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում XIX դարի հայերեն գեղարվեստական հրատարակությունների, Կոստանդնուպոլսի հայ տպագրական միջավայրի և ժամանակաշրջանի ընթերցողական նախասիրությունների ուսումնասիրության համար։ Այն նաև կարող է դիտարկվել որպես հայերեն վիպագրության զարգացման և բազմահատոր պատմողական երկերի տարածման պատմական վկայություն։ Հրատարակությունը կարևոր նյութ է գրականագետների ու մատենագետների համար՝ ուսումնասիրելու հայերեն գրքի ժանրային բազմազանությունը, տպագրական գործունեությունը և հայ ընթերցողների համար նախատեսված գեղարվեստական գրականության շրջանակը։

Այս փոքրածավալ գրական ստեղծագործությունը ներկայացված է երկու սիրահարների կերպարների շուրջ կառուցված պատմությամբ։ Վերնագրում արտահայտված հարցադրումը և սիրային հարաբերությունների հիշատակումը հուշում են երկի կենտրոնական թեման՝ մարդկային զգացմունքները, սիրո հետ կապված ընտրություններն ու հարաբերությունների բարդությունները։ Ստեղծագործության վերնագիրը թույլ է տալիս այն դիտարկել որպես սիրային բովանդակությամբ գեղարվեստական երկ, սակայն առանց լրացուցիչ տեղեկությունների նպատակահարմար չէ հստակեցնել սյուժետային մանրամասները կամ վերագրել նրան որոշակի ժանրային կառուցվածք։ Այն կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել XIX դարի հայ գրականության մեջ սիրային թեմատիկայի, երկխոսական պատումի և ընթերցողական ժամանցի համար նախատեսված գրական նյութերի ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Հրատարակությունը նաև վկայում է Երևանի տպագրական միջավայրում հայերեն գրական երկերի տարածման մասին։ Այն արժեքավոր մատենագիտական նյութ է ժամանակաշրջանի հայ գրքի պատմության, գրական նախասիրությունների և քաղաքային ընթերցողական մշակույթի ուսումնասիրության համար։

Հրատարակությունը ֆրանսիացի գրող Էժեն Սյուի «Փարիզի գաղտնիքները» վեպի առաջին հատորն է, որը ներկայացնում է ստեղծագործության հիմնական սյուժետային միջավայրն ու կերպարների աշխարհը։ Վեպում Փարիզը պատկերված է որպես հակասություններով լի մեծ քաղաք, որտեղ կողք կողքի գոյակցում են հասարակության տարբեր խավերը, նրանց կենսակերպը, ձգտումները և դժվարությունները։ Հեղինակը բացահայտում է քաղաքի սոցիալական կյանքի տարբեր կողմերը՝ անդրադառնալով աղքատությանը, անհավասարությանը, անարդարությանը, բարոյական ընտրություններին և մարդկային հարաբերությունների բարդություններին։ Պատմության զարգացման ընթացքում ընթերցողը ծանոթանում է տարբեր հասարակական միջավայրերի ներկայացուցիչների ճակատագրերին, որոնց փոխկապակցված պատմությունները ձևավորում են լայնածավալ գեղարվեստական պատում։ Ստեղծագործությունը միավորում է արկածային սյուժեն, դրամատիկ իրադարձությունները և սոցիալական դիտարկումները՝ ընթերցողին ներկայացնելով XIX դարի ֆրանսիական հասարակության գեղարվեստական պատկերը։ Առաջին հատորը հիմք է դնում հետագա զարգացումներին և ներկայացնում վեպի հիմնական թեմատիկ ուղղությունները։ Հայերեն հրատարակությունը կարևոր է նաև ֆրանսիական գրականության հայերեն թարգմանության և եվրոպական վիպագրության տարածման պատմության ուսումնասիրության համար։

Հրատարակությունը ֆրանսիացի գրող Էժեն Սյուի «Փարիզի գաղտնիքները» հանրահայտ վեպի երրորդ հատորն է։ Ստեղծագործությունը XIX դարի սոցիալական վեպի նշանակալի օրինակներից է, որտեղ Փարիզի քաղաքային միջավայրը ներկայացվում է իր բազմաշերտ հասարակական կյանքով, սոցիալական հակասություններով և մարդկային ճակատագրերի բախումներով։ Հեղինակը գեղարվեստական պատումի միջոցով անդրադառնում է հասարակության տարբեր խավերի կենսապայմաններին, աղքատությանը, անարդարությանը, բարոյական խնդիրներին և հասարակական հարաբերությունների բարդություններին։ Վեպի գործողությունների կենտրոնում գտնվող քաղաքը հանդես է գալիս ոչ միայն որպես իրադարձությունների վայր, այլև որպես հասարակական կյանքի բազմազանությունն ու հակասությունները բացահայտող միջավայր։ Երրորդ հատորը շարունակում է նախորդ մասերում զարգացող պատմությունը՝ պահպանելով կերպարների և իրադարձությունների փոխկապակցվածությունը։ Ստեղծագործությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում ֆրանսիական XIX դարի վիպագրության, սոցիալական քննադատության և թարգմանական գրականության պատմության ուսումնասիրության համար։ Հայերեն հրատարակությունը նաև վկայում է եվրոպական գեղարվեստական գրականության նկատմամբ հայ ընթերցողական միջավայրի հետաքրքրության և համաշխարհային գրականության տարածման մասին։

«Ընդարձակ թվաբանություն» աշխատության առաջին հատորը նախատեսված է թվաբանական գիտելիքների համակարգված ուսուցման և ամրապնդման համար։ Այն պատկանում է մաթեմատիկական կրթության այն գրականությանը, որի նպատակն է սովորողին ներկայացնել թվերի, թվային գործողությունների և հաշվարկման հիմնական սկզբունքները՝ աստիճանաբար ձևավորելով մաթեմատիկական մտածողություն ու գործնական հաշվողական հմտություններ։ Թվաբանությունը կրթական ծրագրերի կարևոր բաղադրիչներից էր, քանի որ դրա իմացությունն անհրաժեշտ էր ինչպես հետագա մաթեմատիկական առարկաների ուսումնասիրման, այնպես էլ առօրյա կյանքում և առևտրատնտեսական գործունեության մեջ կիրառվող հաշվարկների համար։ Աշխատության ծավալն ու առաջին հատորի կառուցվածքը վկայում են թեմայի ընդարձակ ներկայացման և ուսումնական նյութի հաջորդական մատուցման նպատակի մասին։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում XIX դարի հայկական կրթական գրականության և մաթեմատիկական մտքի պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել ժամանակաշրջանի դպրոցական կրթության բովանդակությունը, թվաբանական գիտելիքների դասավանդման ավանդույթները և հայերեն մաթեմատիկական տերմինաբանության ձևավորումը հետազոտողների համար։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Զմյուռնիայի Սուրբ Մեսրոպյան վարժարանի գործունեության կազմակերպմանն ու ներքին կարգապահությանը վերաբերող ընդհանուր կանոնները։ Այն արտացոլում է XIX դարի հայկական կրթական հաստատություններում ընդունված կազմակերպչական սկզբունքները և դպրոցական կյանքի կարգավորման մոտեցումները։ Նման կանոնակարգերը սահմանում էին ուսումնական հաստատության գործունեության ընդհանուր ընթացքը, աշակերտների վարքագծի և կարգապահության պահանջները, ուսուցիչների ու կրթական պատասխանատուների պարտականությունները, ինչպես նաև ուսումնական միջավայրում փոխհարաբերությունների կազմակերպման հիմքերը։ Փաստաթուղթը կարևոր սկզբնաղբյուր է Զմյուռնիայի հայ համայնքի կրթական կյանքի, դպրոցական կառավարման և ազգային կրթական ավանդույթների ուսումնասիրության համար։ Այն հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել այն սկզբունքների մասին, որոնց միջոցով կարգավորվում էր վարժարանի առօրյան, պահպանվում կրթական հաստատության ներքին կարգը և կազմակերպվում աշակերտների դաստիարակությունը։ Հրատարակությունը արժեքավոր է նաև Օսմանյան կայսրության հայաբնակ քաղաքներում գործող հայկական դպրոցների պատմության, կրթական հաստատությունների կանոնակարգման և համայնքային ինքնակազմակերպման ուսումնասիրության տեսանկյունից։

«Ընծայ» խորագրով հրատարակությունը ներկայացնում է XIX դարի հայերեն գրավոր մշակույթի մի նմուշ, որի բովանդակության և ժանրային առանձնահատկությունների մասին միայն վերնագրի հիման վրա հնարավոր չէ հստակ եզրակացություն անել։ «Ընծայ» բառը նշանակում է նվեր կամ ընծայաբերում և կարող է մատնանշել ստեղծագործության՝ որևէ անձի, իրադարձության կամ գաղափարի նվիրաբերված բնույթը։ Այդպիսի խորագրերը հաճախ կիրառվել են գրական երկերի, բանաստեղծական ժողովածուների կամ տարբեր բնույթի նյութերի համար՝ ընդգծելով դրանց նվիրական կամ հոբելյանական նշանակությունը։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ գրքի պատմության և սփյուռքահայ տպագրական մշակույթի ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն վկայում է Փարիզում հայերեն գրքի հրատարակման և եվրոպական մշակութային միջավայրում հայալեզու ընթերցողական կյանքի գոյության մասին։ Գիրքը կարող է դիտարկվել որպես XIX դարի հայ տպագրության մատենագիտական ուսումնասիրության նյութ՝ նպաստելով ժամանակաշրջանի գրական հետաքրքրությունների, հրատարակչական գործունեության և հայերեն գրավոր ժառանգության տարածման պատմության ուսումնասիրությանը։

Ղ. Հովակիմյանի աշխատությունը նվիրված է Թալեյրանի անձին և գործունեությանը։ Շառլ-Մորիս դը Թալեյրանը Ֆրանսիայի պատմության նշանավոր պետական գործիչ և դիվանագետ էր, որի գործունեությունն ընդգրկեց երկրի քաղաքական կյանքի մի շարք շրջադարձային ժամանակաշրջաններ՝ հեղափոխությունից մինչև Նապոլեոնյան դարաշրջան և Բուրբոնների վերականգնում։ Նրա կերպարը կարևոր տեղ է զբաղեցնում եվրոպական դիվանագիտության և պետական կառավարման պատմության մեջ՝ կապված քաղաքական փոփոխություններին հարմարվելու, միջազգային հարաբերություններում բանակցային մոտեցումների և Ֆրանսիայի արտաքին քաղաքականության ձևավորման հետ։ Գրքի կենսագրական ուղղվածությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել պատմական անհատի գործունեությունը ժամանակաշրջանի քաղաքական իրադարձությունների համատեքստում՝ ուշադրություն դարձնելով նրա դերակատարությանը, որոշումներին և պետական գործչի հասարակական դիրքին։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում Ֆրանսիայի նոր շրջանի պատմությամբ, եվրոպական քաղաքական զարգացումներով և դիվանագիտական հարաբերություններով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Այն նաև արտացոլում է XIX դարի հայերեն գրական միջավայրում եվրոպական պատմական անձանց ու քաղաքական անցքերի նկատմամբ եղած հետաքրքրությունը։

Հրատարակությունը միավորում է Թահիրի և Զոհրեի մասին պատմությունը և թուրքական երգեր՝ ներկայացնելով ժողովրդական պատմողական ու երգային ավանդույթների փոխկապակցվածությունը։ Թահիրի և Զոհրեի սյուժեն թուրքական ժողովրդական մշակույթում հայտնի սիրավեպային պատմությունների շրջանակում է, որտեղ կենտրոնական տեղ են զբաղեցնում երկու հերոսների հարաբերությունները, նրանց ապրումները և սիրո ճանապարհին հանդիպող դժվարությունները։ Պատմությունը ժողովրդական ստեղծագործության միջոցով արտահայտում է սիրո, հավատարմության, բաժանման և մարդկային զգացմունքների թեմաները։ Հրատարակության երգային բաժինը լրացնում է պատմողական նյութը՝ ընթերցողին ծանոթացնելով թուրքական երգարվեստի և բանավոր ավանդույթի մի հատվածի հետ։ Այսպիսով, գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում ոչ միայն որպես գեղարվեստական ընթերցանության նյութ, այլև որպես թուրքական ժողովրդական բանահյուսության, սիրավեպային պատումների և երգային ժառանգության ուսումնասիրության աղբյուր։ Այն կարող է օգտակար լինել նաև հայ-թուրքական մշակութային միջավայրում տարածված գրական ու բանահյուսական նյութերի, ինչպես նաև XIX դարի բազմալեզու ընթերցողական մշակույթի ուսումնասիրության համար։

Վ. Ավենարիուսի այս փոքրածավալ ստեղծագործությունը ներկայացված է կենդանական աշխարհի կերպարի՝ մեղվի միջոցով։ Վերնագրում ընդգծված անսովոր բնորոշումը հուշում է կերպարի առանձնահատկության և դրա շուրջ կառուցված պատմողական մտահղացման մասին։ Ստեղծագործությունը կարելի է դիտարկել մանկական ընթերցանության շրջանակում՝ որպես կենդանիների կերպարների միջոցով պատմվող գրական երկ, որը կարող է ընթերցողին ծանոթացնել բնության ու կենդանական աշխարհի նկատմամբ ուշադիր վերաբերմունքին։ Նմանատիպ ստեղծագործություններում կենդանիները հաճախ հանդես են գալիս ոչ միայն որպես պատմության մասնակիցներ, այլև որպես մարդկային բնավորության գծերի, վարքի և փոխհարաբերությունների գեղարվեստական արտահայտման միջոց։ Գործի լեզուն, պատմողական կառուցվածքն ու կերպարների ներկայացումը կարող են նպաստել ընթերցանության հմտությունների զարգացմանը և երևակայության խթանմանը։ Այն նաև հետաքրքրություն է ներկայացնում XIX դարի հայերեն հրատարակությունների և թարգմանական գրականության ուսումնասիրության տեսանկյունից՝ ցույց տալով, թե ինչպես էին այլալեզու հեղինակների ստեղծագործությունները ներմուծվում հայ ընթերցողական միջավայր։

Հրատարակությունը ֆրանսիացի գրող Էժեն Սյուի «Թափառական հրեան» հայտնի վեպի երկրորդ հատորն է։ Ստեղծագործությունը համադրում է պատմական, արկածային և փիլիսոփայական տարրեր՝ անդրադառնալով կրոնական անհանդուրժողականությանը, սոցիալական անարդարությանը, մարդկային տառապանքին և հասարակական հարաբերությունների հակասություններին։ Վեպի կենտրոնական կերպարը՝ թափառական հրեան, մարմնավորում է դարերի ընթացքում շարունակվող ճակատագրի և մարդկային տառապանքի գաղափարը։ Սյուժեն զարգանում է տարբեր հերոսների և նրանց փոխկապակցված պատմությունների միջոցով՝ բացահայտելով ժամանակաշրջանի հասարակական կառուցվածքը, եկեղեցական ու աշխարհիկ իշխանությունների ազդեցությունը և անհատի ազատության սահմանափակումները։ Երկի կարևոր առանձնահատկություններից են լարված պատմողական ընթացքը, խորհրդանշական կերպարները և հասարակական քննադատության ընդգծված շեշտադրումները։ Հայերեն հրատարակությունը վկայում է XIX դարի հայ ընթերցողական միջավայրում եվրոպական վիպագրության նկատմամբ հետաքրքրության և թարգմանական գրականության տարածման մասին։ Այն արժեքավոր նյութ է հայ թարգմանական գրականության, արևմտահայ գրահրատարակչության և համաշխարհային գրականության հայերեն ընկալման պատմության ուսումնասիրության համար։

Ֆ. Մոնֆորի այս հրատարակությունը XIX դարի վերջի հայերեն տպագիր գրականության նմուշներից է։ Վերնագիրը ներկայացված է արևմտահայերեն հնչյունական գրությամբ, և դրա ճշգրիտ իմաստը կամ սկզբնական լեզվով ձևը միայն առկա մատենագիտական տվյալներով միանշանակ որոշել հնարավոր չէ։ Հեղինակի անվան և հրատարակության բնույթի հիման վրա այն կարելի է դիտարկել որպես գեղարվեստական կամ թարգմանական գրականության նմուշ, որը տեղ է գտել Կոստանդնուպոլսի հայերեն գրահրատարակչական միջավայրում։ XIX դարի վերջին հայերենով տպագրվող նման աշխատությունները նպաստում էին օտարալեզու գրականության տարածմանը, ընթերցողական հետաքրքրությունների ընդլայնմանը և արևմտահայ գրական լեզվով տարբեր ժանրերի ստեղծագործությունների շրջանառությանը։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում արևմտահայ տպագիր ժառանգության, Կոստանդնուպոլսի գրական կյանքի և հայերեն թարգմանական գրականության պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել մատենագետներին, գրականագետներին և XIX դարի հայ գրքի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։