Linguistics

2016 թվականին Երևանի պետական համալսարանի հրատարակչության կողմից լույս տեսած այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Ռաֆայել Լեմկինի՝ ցեղասպանության հանցագործության վերաբերյալ մշակած կոնվենցիայի նախագծի և Միավորված ազգերի կազմակերպության կողմից 1948 թվականին ընդունված Ցեղասպանության հանցագործությունը կանխարգելելու և պատժելու մասին կոնվենցիայի համեմատական ուսումնասիրությանը։ Աշխատության հեղինակներն են Ս. Գասպարյանը, Շ. Պարոնյանը, Ա. Չուբարյանը և Գ. Մուրադյանը։ Հետազոտությունն իրականացվել է լեզվաբանական և խոսույթի վերլուծության տեսանկյունից՝ նպատակ ունենալով բացահայտել երկու իրավական փաստաթղթերի բովանդակային, իմաստային, բառապաշարային, քերականական և ոճական առանձնահատկությունները։ Հեղինակներն ուսումնասիրում են, թե ինչպես են լեզվական միջոցների ընտրությունը, բառերի իմաստային նրբերանգները, շարահյուսական կառուցվածքները և արտահայտչական ձևերը մասնակցում իրավական փաստաթղթերի բովանդակության ձևավորմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, թե ինչպես են ցեղասպանության սահմանման, դատապարտման, կանխարգելման և պատժման վերաբերյալ գաղափարներն արտահայտվում սկզբնական նախագծում և ՄԱԿ-ի ընդունած վերջնական փաստաթղթում։ Համեմատական վերլուծության միջոցով դիտարկվում են իրավական խոսույթի գործառույթները, պաշտոնական լեզվի ազդեցությունը փաստաթղթի ընկալման վրա, ինչպես նաև լեզվական ձևակերպումների և դրանց հաղորդակցական նշանակության փոխհարաբերությունները։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է Ռաֆայել Լեմկինի մտահղացումների և միջազգային իրավունքի ձևավորման գործընթացի ուսումնասիրությունը։ Լեմկինը կարևոր դեր է ունեցել ցեղասպանության հասկացության մշակման և միջազգային մակարդակում այդ հանցագործության կանխարգելման ու պատժման իրավական մեխանիզմների հաստատման գործում։ 1948 թվականի կոնվենցիայի ընդունումը դարձավ միջազգային իրավունքի պատմության կարևոր հանգրվան՝ սահմանելով ցեղասպանության կանխարգելման և մեղավորներին պատժելու պետությունների պարտավորությունները։ Գրքում ներկայացվող լեզվաբանական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես կարող են իրավական փաստաթղթերի խմբագրման և քննարկման ընթացքում կատարված փոփոխություններն ազդել դրանց իմաստային ընդգրկման, գաղափարական շեշտադրումների և հաղորդակցական ուժի վրա։ Հետազոտությունը համադրում է լեզվաբանության, իրավական խոսույթի ուսումնասիրության, իմաստաբանության, գործաբանության և պատմական վերլուծության տարրերը՝ ստեղծելով միջգիտակարգային ուսումնասիրության շրջանակ։ Այն կարևոր է ոչ միայն ցեղասպանության վերաբերյալ միջազգային իրավական փաստաթղթերի լեզուն հասկանալու, այլև իրավական տեքստերի ստեղծման, մեկնաբանման և հանրային նշանակության ուսումնասիրման տեսանկյունից։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել լեզվաբանների, թարգմանիչների, իրավաբանների, միջազգային հարաբերությունների մասնագետների, պատմաբանների, ցեղասպանագիտությամբ զբաղվող հետազոտողների և բուհերի ուսանողների համար։ Այն նաև նշանակալի նյութ է գիտական խոսույթի վերլուծության և հայագիտության ոլորտում՝ նպաստելով ցեղասպանության իրավական հասկացության ձևավորման պատմության, լեզվական արտահայտման և միջազգային իրավական կարգավորման գործընթացների ավելի խորքային ըմբռնմանը:

Աշխատությունը նվիրված է գործարար անգլերենում տրանստերմինոլոգիայի դրսևորման լեզվաբանական առանձնահատկությունների, մասնագիտական եզրույթների իմաստային փոփոխությունների և տարբեր տերմինաբանական համակարգերի միջև դրանց փոխանցման գործընթացների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են տրանստերմինոլոգիայի տեսական հիմունքները, եզրույթների ձևավորման և զարգացման օրինաչափությունները, ինչպես նաև մասնագիտական բառապաշարի փոխազդեցությունը լեզվի տարբեր գործառական ոլորտներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն գործընթացներին, որոնց արդյունքում գիտության, տեխնոլոգիայի, իրավունքի, տնտեսագիտության և այլ բնագավառների եզրույթները ներթափանցում են գործարար հաղորդակցության ոլորտ՝ ձեռք բերելով նոր իմաստային երանգներ կամ մասնագիտական կիրառություններ։ Ուսումնասիրվում են եզրույթների իմաստային ընդլայնման, նեղացման, վերաիմաստավորման և փոխաբերական կիրառության առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը գործարար խոսքի ճշգրտության և հասկանալիության վրա։ Դիտարկվում են ֆինանսական, կառավարչական, մարքեթինգային, իրավական և տեխնոլոգիական տերմինաբանության փոխառնչությունները գործարար անգլերենի բառապաշարային համակարգում։ Կարևորվում են մասնագիտական եզրույթների բազմիմաստության, համատեքստային նշանակության և տարբեր ոլորտներում դրանց գործածության առանձնահատկությունների բացահայտումը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել իմաստաբանական, համատեքստային, համեմատական և գործառական վերլուծության մեթոդներ՝ գործարար տեքստերում եզրույթների կիրառության օրինաչափությունները պարզաբանելու նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում գործարար նամակագրության, պայմանագրերի, հաշվետվությունների, մասնագիտական հրապարակումների և կազմակերպական հաղորդակցության մեջ տրանստերմինոլոգիական երևույթների դրսևորմանը։ Առանձնացվում են եզրույթների փոխակերպման վրա տնտեսական գլոբալացման, տեխնոլոգիական առաջընթացի և միջմասնագիտական հաղորդակցության ազդեցության հարցերը։ Կարևորվում են նաև գործարար տերմինաբանության թարգմանության դժվարությունները, եզրույթների համարժեքների ընտրությունը և մասնագիտական հաղորդակցության ընթացքում իմաստային անճշտությունների կանխարգելման հնարավորությունները։ Աշխատությունը նպաստում է մասնագիտական լեզվի զարգացման, տերմինաբանական համակարգերի փոխազդեցության և գործարար անգլերենի բառապաշարային առանձնահատկությունների առավել խորքային ըմբռնմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել լեզվաբանների, տերմինաբանների, թարգմանիչների, գործարար անգլերենի դասախոսների, մասնագիտական հաղորդակցության հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից գերմաներենում ժամանակի քերականական կարգի կառուցվածքային, իմաստային և գործառական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ լեզվաբանական տիպաբանության տեսանկյունից։ Քննարկվում են ժամանակի քերականական կարգի տեսական հիմունքները, բայական ժամանակաձևերի ձևավորման սկզբունքները և դրանց դերը գործողությունների ու իրադարձությունների ժամանակային հարաբերությունների արտահայտման գործընթացում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գերմաներենի բայական ժամանակաձևերի համակարգին, դրանց ձևաբանական կառուցվածքին, կիրառության պայմաններին և հաղորդակցական նշանակությանը։ Ուսումնասիրվում են Präsens, Präteritum, Perfekt, Plusquamperfekt, Futur I և Futur II ժամանակաձևերի քերականական առանձնահատկությունները, դրանց իմաստային տարբերությունները և խոսքում փոխարինելիության հնարավորությունները։ Դիտարկվում են ժամանակի քերականական կարգի փոխհարաբերությունները բայական կերպի, եղանակի, գործողության ավարտվածության և ժամանակային հաջորդականության արտահայտման միջոցների հետ։ Կարևորվում են ժամանակաձևերի բացարձակ և հարաբերական կիրառությունները, ժամանակային նշանակությունների համատեքստային փոփոխությունները և քերականական ձևերի բազմիմաստության դրսևորումները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել նկարագրական, համեմատական, տիպաբանական և գործառական վերլուծության մեթոդներ՝ գերմաներենի ժամանակային համակարգի օրինաչափությունները բացահայտելու նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում ժամանակային հարաբերությունների արտահայտման շարահյուսական և բառային միջոցներին, ժամանակի մակբայների, ժամանակային կապակցությունների և համատեքստի ազդեցությանը բայական ձևերի մեկնաբանության վրա։ Առանձնացվում են խոսակցական և գրավոր լեզվում ժամանակաձևերի գործածության տարբերությունները, պատմողական խոսքի ժամանակային կազմակերպումը և հաղորդակցական իրավիճակների ազդեցությունը քերականական ձևերի ընտրության վրա։ Կարևորվում են նաև գերմաներենի ժամանակային համակարգի համեմատությունը այլ լեզուների համապատասխան համակարգերի հետ, ընդհանուր տիպաբանական հատկանիշների բացահայտումը և լեզվին բնորոշ առանձնահատկությունների նկարագրությունը։ Աշխատությունը նշանակություն ունի գերմաներենի քերականության, ընդհանուր և համեմատական լեզվաբանության, լեզվաբանական տիպաբանության և օտար լեզուների դասավանդման մեթոդիկայի զարգացման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել գերմանագետների, լեզվաբանների, թարգմանիչների, գերմաներենի դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից անգլերենում պատճառականության իմաստային կարգի արտահայտման բառային և քերականական միջոցների ուսումնասիրությանը՝ դատաիրավական տեքստերի լեզվական առանձնահատկությունների համատեքստում։ Քննարկվում են պատճառականության լեզվաբանական բնույթը, պատճառահետևանքային հարաբերությունների ձևավորման և արտահայտման սկզբունքները, ինչպես նաև դրանց դերը իրավական հաղորդակցության մեջ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պատճառ, հետևանք, պայմանավորվածություն, պատասխանատվություն և գործողությունների փոխկապակցվածություն արտահայտող լեզվական միավորներին։ Ուսումնասիրվում են պատճառական նշանակություն ունեցող բայերը, գոյականները, կապակցությունները, շաղկապները, նախդրային կառույցները և շարահյուսական ձևերը, որոնց միջոցով անգլերենում ներկայացվում են իրադարձությունների ու գործողությունների միջև պատճառահետևանքային կապերը։ Դիտարկվում են պատճառականության բացահայտ և անուղղակի արտահայտման եղանակները, դրանց իմաստային տարբերությունները և գործառական առանձնահատկությունները դատական որոշումներում, իրավական փաստաթղթերում, դատավարական նյութերում և իրավաբանական փաստարկներում։ Կարևորվում են իրավական խոսքի ճշգրտությունը, տրամաբանական հաջորդականությունը, պատճառահետևանքային կապերի հստակ ձևակերպումը և դրանց նշանակությունը իրավական փաստերի մեկնաբանության ու հիմնավորման գործընթացում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել իմաստաբանական, շարահյուսական, գործառական և համատեքստային վերլուծության մեթոդներ՝ պատճառականություն արտահայտող լեզվական կառույցների առանձնահատկությունները բացահայտելու նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում նաև իրավական տեքստերի պաշտոնական ոճին, մասնագիտական բառապաշարին, բարդ նախադասությունների կառուցվածքին և լեզվական միջոցների ընտրության պայմաններին։ Առանձնացվում են պատճառականության արտահայտման տարբեր ձևերի փոխհարաբերությունները, դրանց կիրառման հաճախականության և հաղորդակցական նշանակության ուսումնասիրման հնարավորությունները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի անգլերենի քերականության, իմաստաբանության, գործառական լեզվաբանության և իրավաբանական խոսույթի ուսումնասիրության համար։ Հետազոտության արդյունքները կարող են օգտակար լինել իրավական տեքստերի վերլուծության, մասնագիտական թարգմանության, իրավաբանական անգլերենի դասավանդման և միջլեզվական հաղորդակցության ոլորտներում։ Այն նախատեսված է լեզվաբանների, անգլերենի մասնագետների, թարգմանաբանների, իրավալեզվաբանների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է հայերենի բարբառներում ժամանակ արտահայտող բառերի ուսումնասիրությանը, դրանց իմաստային, կառուցվածքային և գործառական առանձնահատկությունների բացահայտմանը։ Քննարկվում են ժամանակի լեզվական արտահայտման միջոցները, ժամանակային հարաբերությունների ընկալման և անվանման յուրահատկությունները, ինչպես նաև բարբառային բառապաշարում ժամանականիշ միավորների ձևավորման ու զարգացման օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում օրվա տարբեր հատվածները, տարվա եղանակները, ժամանակային հաջորդականությունը, տևողությունը, հաճախականությունը և ժամանակի այլ բնութագրեր արտահայտող բառերին ու արտահայտություններին։ Ուսումնասիրվում են հայերենի տարբեր բարբառներում հանդիպող ժամանականիշ բառերի բառիմաստային խմբերը, դրանց հնչյունական և բառակազմական տարբերակները, տարածքային գործածությունը և գրական հայերենի համապատասխան միավորների հետ ունեցած առնչությունները։ Անդրադարձ է կատարվում ժամանակ արտահայտող բառերի պատմական զարգացմանը, հնագույն լեզվական շերտերի պահպանմանը, իմաստափոխության երևույթներին և բարբառների փոխազդեցության հետևանքով առաջացած տարբերություններին։ Կարևորվում են ժողովրդական խոսքի, բանահյուսական նյութերի, բարբառագիտական բառարանների և կենդանի խոսքի տվյալների նշանակությունը լեզվական միավորների համեմատական ուսումնասիրության համար։ Դիտարկվում են նաև ժամանակի ընկալման ժողովրդական պատկերացումները, ավանդական կենցաղի, գյուղատնտեսական աշխատանքների և օրացուցային սովորույթների ազդեցությունը համապատասխան բառապաշարի ձևավորման վրա։ Հետազոտության թեման կարևոր նշանակություն ունի հայերենի բարբառային բառապաշարի համակարգման, լեզվի պատմական զարգացման ուսումնասիրության և բարբառային լեզվամշակութային ժառանգության պահպանման համար։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել լեզվաբանների, բարբառագետների, բառագետների, հայոց լեզվի պատմության մասնագետների, բանագետների, հետազոտողների և բանասիրական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է իսլամական կրոնաիրավական համակարգի հիմնական աղբյուրների լեզվաբանական և տեքստաբանական ուսումնասիրությանը՝ իմամ ալ-Բուխարիի հադիսների ժողովածուի նյութերի հիման վրա։ Քննարկվում են իսլամական ավանդության մեջ հադիսների դերը, դրանց նշանակությունը կրոնական ուսմունքի, բարոյական նորմերի և իրավական սկզբունքների ձևավորման գործընթացում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արաբերեն կրոնական տեքստերի լեզվական կառուցվածքին, բառապաշարին, շարահյուսական առանձնահատկություններին և իմաստային մեկնաբանության խնդիրներին։ Ուսումնասիրվում են հադիսների փոխանցման և գրառման ավանդույթները, պատմողական կառուցվածքը, հաղորդողների շղթաների և բուն տեքստերի փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև դրանց տեքստաբանական քննության հնարավոր մեթոդները։ Անդրադարձ է կատարվում կրոնաիրավական եզրույթների իմաստային առանձնահատկություններին, լեզվական արտահայտությունների մեկնաբանությանը և դրանց ազդեցությանը իսլամական իրավագիտության մեջ նորմերի ընկալման ու կիրառման վրա։ Կարևորվում են տեքստերի պատմական համատեքստի ուսումնասիրությունը, լեզվական տարբերակների համեմատությունը, աղբյուրների հավաստիության գնահատման ավանդական սկզբունքները և գիտական վերլուծության ժամանակակից մոտեցումները։ Դիտարկվում են նաև հադիսագիտական ժառանգության կապերը Ղուրանի մեկնաբանության, իսլամական իրավունքի և արաբական բանասիրության զարգացման հետ։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս առավել խորությամբ հասկանալու կրոնական տեքստերի լեզվական ձևի և իրավական բովանդակության փոխազդեցությունը, ինչպես նաև դրանց պատմամշակութային նշանակությունը։ Այն կարող է օգտակար լինել արևելագետների, արաբագետների, լեզվաբանների, կրոնագետների, իսլամական իրավունքի մասնագետների, տեքստաբանների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է հայոց լեզվում ժխտման արտահայտման միջոցների, դրանց քերականական, իմաստաբանական և գործառական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են ժխտման լեզվաբանական բնույթը, դրա դերը խոսքի իմաստային կառուցվածքում, ինչպես նաև ժխտական նշանակության ձևավորման և արտահայտման հիմնական օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայերենի ժխտական մասնիկներին, բայական ժխտական ձևերին, ժխտական դերանուններին և մակբայներին, ինչպես նաև նախադասության տարբեր անդամների հետ դրանց փոխհարաբերություններին։ Ուսումնասիրվում են ընդհանուր և մասնակի ժխտման առանձնահատկությունները, ժխտման շարահյուսական ընդգրկումը, հաստատական և ժխտական կառույցների փոխակերպման հնարավորությունները և ժխտական արտահայտությունների իմաստային նրբերանգները։ Անդրադարձ է կատարվում ժխտման միջոցների կիրառությանը գրական և խոսակցական հայերենում, դրանց ոճական գործառույթներին, հաղորդակցական նշանակությանը և խոսքի համատեքստից կախված մեկնաբանություններին։ Կարևորվում են հայերենի քերականական համակարգում ժխտման արտահայտության պատմական զարգացման, լեզվական տարբեր մակարդակների փոխազդեցության և ժխտական կառուցվածքների դասակարգման հիմնախնդիրները։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել լեզվաբանների, հայագետների, բանասերների, հայոց լեզվի ուսուցիչների, դասախոսների, թարգմանիչների և բանասիրական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է անգլերենում միջֆրազային մակարդակը գերազանցող անուղղակի խոսքի կառուցվածքային և իմաստային կազմակերպման առանձնահատկությունների լեզվաբանական ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են անուղղակի խոսքի ձևավորման սկզբունքները, դրա շարահյուսական կառուցվածքը, իմաստային ամբողջականությունը և տեքստային կապակցվածության ապահովման մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մի քանի նախադասություններից կազմված խոսքային հատվածներում ուրիշի խոսքի փոխանցման եղանակներին, հեղինակային և վերարտադրվող խոսքի փոխհարաբերությանը, ինչպես նաև հաղորդվող տեղեկատվության իմաստային կազմակերպմանը։ Ուսումնասիրվում են ժամանակաձևերի համաձայնեցման, դերանվանական և ժամանակային ցուցիչների փոփոխության, շարահյուսական կապերի և խոսքային միավորների հաջորդականության առանձնահատկությունները։ Անդրադարձ է կատարվում անուղղակի խոսքի տեքստակազմական գործառույթներին, խոսքային համատեքստի ազդեցությանը, տեղեկատվության տրամաբանական զարգացմանը և հաղորդակցական նպատակների արտահայտման միջոցներին։ Կարևորվում են անգլերենի քերականական համակարգի, տեքստի կառուցվածքի և իմաստային հարաբերությունների փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև անուղղակի խոսքի դերը գեղարվեստական, հրապարակախոսական և այլ բնույթի տեքստերում։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել լեզվաբանների, անգլերենի մասնագետների, բանասերների, տեքստի լեզվաբանության հետազոտողների, թարգմանիչների, օտար լեզուների դասախոսների և ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է անգլերենում հարցական և հրամայական նախադասությունների իլլոկուտիվ գործառույթների դրսևորման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ խոսքային ակտերի տեսության, գործաբանության և հաղորդակցական լեզվաբանության շրջանակներում։ Դիտարկվում են հարցական և հրամայական նախադասությունների կառուցվածքային, իմաստաբանական ու գործաբանական առանձնահատկությունները, դրանց հաղորդակցական նպատակները և խոսողի մտադրության արտահայտման միջոցները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նախադասության քերականական ձևի և իրական հաղորդակցական գործառույթի փոխհարաբերությանը, ինչպես նաև ուղղակի և անուղղակի խոսքային ակտերի տարբերակմանը։ Քննարկվում են հարցական կառույցների միջոցով տեղեկություն ստանալու, խնդրանք, առաջարկ, հորդոր, կասկած կամ գնահատական արտահայտելու հնարավորությունները, ինչպես նաև հրամայական նախադասությունների կիրառությունը հրահանգի, խորհրդի, հրավերի, նախազգուշացման և թույլտվության համատեքստերում։ Անդրադարձ է կատարվում հաղորդակցական իրավիճակի, խոսակիցների փոխհարաբերությունների, սոցիալական դերերի, քաղաքավարության սկզբունքների և համատեքստային գործոնների ազդեցությանը իլլոկուտիվ նշանակության ձևավորման վրա։ Կարևորվում են հնչերանգի, բառային ընտրության, եղանակավորող միջոցների և շարահյուսական կառուցվածքների դերը խոսքային մտադրությունների արտահայտման ու մեկնաբանման գործընթացում։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել անգլերենի հաղորդակցական համակարգի առավել խորքային ըմբռնմանը, խոսքային ակտերի գործառական դասակարգման կատարելագործմանը և օտար լեզուների ուսուցման գործաբանական մոտեցումների զարգացմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել լեզվաբանների, անգլերենի մասնագետների, թարգմանաբանների, հաղորդակցական լեզվաբանության հետազոտողների, դասախոսների և բանասիրական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է հայ գրող Ինտրայի «Ներաշխարհ» ստեղծագործության լեզվական և ոճական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ հայ գրականության զարգացման և անհատական գեղարվեստական մտածողության համատեքստում։ Դիտարկվում են հեղինակի լեզվամտածողության ինքնատիպությունը, բառապաշարի կառուցվածքը, արտահայտչական միջոցների կիրառությունը և ստեղծագործության գեղարվեստական լեզվի ձևավորման սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Ինտրայի խոսքի պատկերավորությանը, փոխաբերությունների, համեմատությունների, խորհրդանշական պատկերների և հուզական արտահայտչամիջոցների գործածությանը։ Քննարկվում են շարահյուսական կառույցների առանձնահատկությունները, նախադասությունների կառուցման եղանակները, խոսքի ռիթմական կազմակերպումը և լեզվական միջոցների դերը ստեղծագործության գաղափարական ու գեղագիտական բովանդակության արտահայտման գործում։ Անդրադարձ է կատարվում հեղինակի հոգեբանական պատկերումների, ներքին ապրումների, փիլիսոփայական խորհրդածությունների և անհատի հոգևոր աշխարհի ներկայացման լեզվաոճական միջոցներին։ Կարևորվում են գրական լեզվի և անհատական ոճի փոխհարաբերությունները, ստեղծագործության բառապաշարի իմաստային շերտերը, ինչպես նաև Ինտրայի գեղարվեստական մտածողության կապը հայ գրականության պատմական և մշակութային միջավայրի հետ։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել «Ներաշխարհի» լեզվական ինքնատիպության բացահայտմանը, հեղինակի ստեղծագործական ժառանգության արժևորմանը և հայ գրականության ոճագիտական ուսումնասիրությունների խորացմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել լեզվաբանների, գրականագետների, ոճաբանների, հայ բանասիրության հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Լեզվաբանական և հայագիտական բնույթի գիտական աշխատությունը նվիրված է հայոց լեզվի բառապաշարում իրանական ծագում ունեցող փոխառությունների ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով դրանց պատմական ձևավորման, լեզվական յուրացման, հնչյունական փոփոխությունների, իմաստային զարգացման և հայերենի բառային համակարգում ունեցած նշանակության հիմնախնդիրները։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է հայերենի և իրանական լեզուների բազմադարյա փոխազդեցության բացահայտման, լեզվական շփումների պատմական նախադրյալների ուսումնասիրության և փոխառյալ բառերի ծագումնաբանական ու համեմատական վերլուծության հետ։ Հայերենի բառապաշարի ձևավորման և զարգացման ընթացքում իրանական լեզուները կարևոր ազդեցություն են ունեցել հատկապես հին և միջին պատմական ժամանակաշրջաններում, երբ հայկական և իրանական աշխարհների միջև գոյություն են ունեցել քաղաքական, տնտեսական, հասարակական և մշակութային սերտ հարաբերություններ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է հին պարսկերենից, միջին իրանական լեզուներից, մասնավորապես՝ պարթևերենից և միջին պարսկերենից, ինչպես նաև իրանական լեզվական այլ աղբյուրներից հայերեն անցած բառերի ուսումնասիրությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի փոխառությունների հնչյունական համապատասխանությունները, բառարմատների կառուցվածքը, ձևաբանական հարմարեցումները, բառերի իմաստային փոփոխությունները և դրանց գործածության առանձնահատկությունները հայերենի պատմական տարբեր փուլերում։ Իրանական փոխառությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հայոց լեզվի բառապաշարի հարստացման պատմական ուղիները, օտարալեզու տարրերի յուրացման օրինաչափությունները և լեզվական փոխազդեցության արդյունքում առաջացած նոր բառային ու իմաստային հարաբերությունները։ Կարևոր նշանակություն ունի փոխառյալ բառերի դասակարգումն ըստ իմաստային խմբերի՝ պետական կառավարման, ռազմական գործի, հասարակական հարաբերությունների, իրավական համակարգի, կրոնական պատկերացումների, առևտրի, արհեստների, կենցաղի, բնության և մշակութային կյանքի ոլորտներում։ Հետազոտության շրջանակում կարևորվում է նաև իրանական ծագում ունեցող բառերի տարածվածությունը գրաբարում, միջին հայերենում, աշխարհաբարի տարբերակներում և հայերենի բարբառներում՝ հնարավորություն տալով հետևելու դրանց պատմական կենսունակությանը, գործածության փոփոխություններին և ժամանակակից լեզվում պահպանված ձևերին։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում հայերենում վաղ շրջանից ամրագրված այն փոխառությունները, որոնք ժամանակի ընթացքում ամբողջությամբ հարմարվել են լեզվի հնչյունական և քերականական համակարգին և ընկալվում են որպես հայերենի բառապաշարի բնական բաղադրիչներ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է փոխառությունների տարբերակումը հայերենի և իրանական լեզուների ընդհանուր հնդեվրոպական ժառանգությունից, քանի որ բառերի արտաքին նմանությունը միշտ չէ, որ վկայում է փոխառության մասին։ Այս տեսանկյունից առանձնահատուկ նշանակություն ունեն պատմահամեմատական լեզվաբանության մեթոդները, հնչյունական համապատասխանությունների ուսումնասիրությունը, բառերի հնագույն վկայությունների համադրությունը և դրանց տարածման պատմական պայմանների գնահատումը։ Հետազոտության թեմատիկան առնչվում է նաև հայերենի պատմական հնչյունաբանությանը, ստուգաբանությանը, բառագիտությանը, իմաստաբանությանը և լեզվական շփումների տեսությանը։ Կարևոր տեղ են զբաղեցնում հայ մատենագրական աղբյուրներում պահպանված իրանական ծագման բառերի վկայությունները, դրանց կիրառության համատեքստերը և տարբեր դարաշրջաններում ունեցած իմաստային առանձնահատկությունները։ Իրանական փոխառությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու հայերի և իրանական ժողովուրդների պատմական շփումների որոշ կողմերը, բացահայտելու մշակութային ազդեցությունների ուղղությունները և լեզվական տվյալների միջոցով լրացուցիչ պատկերացում կազմելու հին Հայաստանի հասարակական ու քաղաքական կյանքի մասին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն նաև փոխառությունների միջնորդավորված փոխանցման հնարավորությունները, երբ բառերը հայերեն են անցել ոչ անմիջապես սկզբնաղբյուր լեզվից, այլ լեզվական շփումների ավելի բարդ գործընթացների արդյունքում։ Աշխատության գիտական արժեքը պայմանավորված է հայերենի բառապաշարի պատմական շերտերի բացահայտման, իրանական լեզուների հետ ունեցած փոխառնչությունների համակարգման և լեզվական փոփոխությունների օրինաչափությունների ուսումնասիրության անհրաժեշտությամբ։

Գիտական աշխատությունը նվիրված է հայերենի և վրացերենի բայական համակարգերում ժամանակի քերականական կարգի արտահայտման միջոցների, կառուցվածքային առանձնահատկությունների և գործառական դրսևորումների զուգադրական-տիպաբանական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակներում քննության են առնվում երկու լեզուներում ժամանակային հարաբերությունների ձևավորման և արտահայտման լեզվական մեխանիզմները՝ բացահայտելով դրանց ընդհանրություններն ու տարբերությունները քերականական, իմաստաբանական և գործառական մակարդակներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բայական ժամանակաձևերի համակարգերին, ներկայի, անցյալի և ապառնիի արտահայտման եղանակներին, ինչպես նաև ժամանակային իմաստների և գործողության ընթացքի, ավարտվածության ու կրկնության հարաբերակցությանը։ Վերլուծվում են ժամանակի քերականական կարգի փոխազդեցությունները բայի կերպի, եղանակի և այլ քերականական կարգերի հետ՝ հաշվի առնելով հայերենի և վրացերենի կառուցվածքային ու տիպաբանական առանձնահատկությունները։ Զուգադրական քննության միջոցով դիտարկվում են ժամանակաձևերի կազմության ձևաբանական և վերլուծական միջոցները, դրանց կիրառության պայմանները, խոսքային համատեքստում առաջացող իմաստային տարբերությունները և ժամանակային հարաբերությունների արտահայտման հնարավորությունները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է երկու լեզուների բայական համակարգերի տիպաբանական համեմատությունը, որը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ժամանակի քերականական կարգի կազմակերպման ընդհանուր օրինաչափություններն ու յուրաքանչյուր լեզվին բնորոշ առանձնահատկությունները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ժամանակային իմաստների փոխանցման խնդիրներին, հատկապես այն դեպքերում, երբ մի լեզվի որոշակի քերականական ձևը մյուսում չունի անմիջական կառուցվածքային կամ իմաստային համարժեք։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի ընդհանուր և համեմատական լեզվաբանության, քերականական տիպաբանության, հայագիտության և վրացագիտության զարգացման տեսանկյունից։ Այն կարող է օգտակար լինել լեզվաբանների, բանասիրական մասնագիտությունների ուսանողների, ասպիրանտների, թարգմանաբանների, ինչպես նաև հայերենի և վրացերենի քերականական կառուցվածքների ու լեզվական փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող մասնագետների համար։

Լեզվաբանական, բառագիտության և իմաստաբանության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ժամանակակից անգլերենում տեղաշարժման հասկացության արտահայտման բառային միջոցների ուսումնասիրությանը և դրանց իմաստային ու գործառական առանձնահատկությունների բացահայտմանը։ Քննության են առնվում շարժում և տեղաշարժ արտահայտող բառային միավորների համակարգը, դրանց իմաստային կառուցվածքը և լեզվի բառապաշարում ունեցած փոխհարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տեղաշարժման բայերին, դրանց իմաստային խմբերին, շարժման ուղղության, եղանակի, արագության և տարածական հարաբերությունների արտահայտման հնարավորություններին։ Վերլուծվում են շարժում նշանակող բառերի բազմիմաստությունը, հոմանշային կապերը, իմաստային տարբերակման հատկանիշները և համատեքստից կախված գործածության առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են տեղաշարժման հասկացության արտահայտման մեջ բայերի, մակբայների, նախդիրների և բայական մասնիկների փոխգործակցության առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել շարժման բայերի բառաիմաստային դասակարգման, բաղադրիչային վերլուծության, իմաստային դաշտերի ուսումնասիրության և համատեքստային մեկնաբանության մեթոդները։ Անդրադարձ է կատարվում անգլերենի դարձվածային բայերին, կայուն բառակապակցություններին և փոխաբերական գործածություններին, որոնց միջոցով տեղաշարժման հասկացությունը կարող է ստանալ լրացուցիչ իմաստային երանգներ։ Կարևորվում է բառային միջոցների ընտրության կապը հաղորդակցական իրավիճակի, խոսքի ոճի և արտահայտվող շարժման բնույթի հետ։ Աշխատանքը կարող է նպաստել ժամանակակից անգլերենի բառաիմաստային համակարգի ուսումնասիրությանը, տարածական հարաբերությունների լեզվական արտահայտման օրինաչափությունների բացահայտմանը և բառային միավորների դասակարգման մեթոդների կատարելագործմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել անգլերենի բառագիտության, իմաստաբանության, ճանաչողական լեզվաբանության, թարգմանաբանության և օտար լեզուների դասավանդման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Լեզվաբանական, ոճագիտական և մասնագիտական հաղորդակցության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է անգլերեն բժշկագիտական խոսքի ոճական և ժանրային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում բժշկագիտական հաղորդակցության լեզվական բնութագրերը, գիտական խոսքի կազմակերպման սկզբունքները և բժշկական տեղեկատվության փոխանցման առանձնահատկությունները տարբեր մասնագիտական համատեքստերում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բժշկական տերմինաբանության կիրառությանը, մասնագիտական բառապաշարի իմաստային ճշգրտությանը, լեզվական կառույցների ընտրությանը և գիտական շարադրանքի տրամաբանական հաջորդականությանը։ Վերլուծվում են անգլերեն բժշկագիտական տեքստերի բառային, ձևաբանական, շարահյուսական և ոճական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրանց դերը մասնագիտական տեղեկատվության հստակ և հիմնավորված ներկայացման գործում։ Քննարկվում են գիտական հոդվածների, հետազոտական զեկույցների, կլինիկական դեպքերի նկարագրությունների, բժշկական ուղեցույցների և մասնագիտական այլ տեքստերի ժանրային կառուցվածքն ու հաղորդակցական նպատակները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել բժշկագիտական խոսքին բնորոշ անվանական կառույցները, կրավորական սեռի կիրառությունը, հապավումները, բարդ տերմինները և գիտական փաստարկման լեզվական միջոցները։ Անդրադարձ է կատարվում հեղինակային դիրքորոշման արտահայտմանը, գիտական հավաստիության աստիճանի ներկայացմանը, տեքստային կապակցվածությանը և մասնագիտական հաղորդակցության ընդունված լեզվական նորմերին։ Կարևորվում է բժշկագիտական տարբեր ժանրերի համեմատական ուսումնասիրությունը՝ դրանց կառուցվածքային ընդհանրությունները, գործառական տարբերությունները և լեզվաոճական առանձնահատկությունները բացահայտելու նպատակով։ Աշխատանքը կարող է նպաստել բժշկական անգլերենի ուսուցման, մասնագիտական տեքստերի վերլուծության, գիտական գրավոր հաղորդակցության և բժշկական թարգմանության մեթոդների կատարելագործմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել անգլերենի ոճագիտության, տեքստի լեզվաբանության, մասնագիտական լեզվի ուսուցման, բժշկական տերմինաբանության և թարգմանաբանության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Գրականագիտական, լեզվաոճաբանական և բանաստեղծական արվեստի ուսումնասիրությանը նվիրված այս աշխատանքը լուսաբանում է հայ բանաստեղծ Գեղամ Սարյանի պոեմների և բալլադների խոսքարվեստի առանձնահատկությունները՝ նրա ստեղծագործական ժառանգության և հայ նորագույն գրականության զարգացման համատեքստում։ Քննության են առնվում բանաստեղծի գեղարվեստական մտածողության ինքնատիպությունը, լեզվական արտահայտչամիջոցների կիրառությունը և պոեմների ու բալլադների ժանրային առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Սարյանի ստեղծագործությունների բառապաշարին, պատկերավորման համակարգին, փոխաբերությունների, համեմատությունների, մակդիրների և խորհրդանշական արտահայտությունների գեղարվեստական գործառույթներին։ Վերլուծվում են բանաստեղծական խոսքի ռիթմական ու հնչյունական կազմակերպումը, տաղաչափական առանձնահատկությունները, շարահյուսական կառուցվածքները և դրանց դերը ստեղծագործությունների հուզական ու գաղափարական բովանդակության արտահայտման գործում։ Քննարկվում են պոեմների պատմողական և քնարական տարրերի փոխհարաբերությունները, բալլադներին բնորոշ դրամատիկական լարվածությունը, կերպարների խոսքային բնութագրումները և հեղինակային վերաբերմունքի արտահայտման եղանակները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել ժողովրդական բանահյուսության, ազգային բանաստեղծական ավանդույթների և գրական լեզվի ազդեցությունները Գեղամ Սարյանի ստեղծագործական ոճի ձևավորման վրա։ Անդրադարձ է կատարվում բանաստեղծի խոսքարվեստի զարգացման ընթացքին, գեղարվեստական լեզվի անհատականացմանը և նրա պոեմների ու բալլադների տեղին հայ գրականության պատմության մեջ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայ գրականության պատմության, գրականության տեսության, լեզվաոճաբանության, բանաստեղծական խոսքի ուսումնասիրության և Գեղամ Սարյանի ստեղծագործական ժառանգության հետազոտությամբ զբաղվող մասնագետների ու ուսանողների համար։

Լեզվաբանական, բառարանագիտական և հայագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Ֆրանցիսկոս Ռիվոլայի «Հայերեն-լատիներեն բառարանի» ուսումնասիրությանը՝ հայ բառարանագրության պատմության և հայ-եվրոպական լեզվամշակութային առնչությունների համատեքստում։ Քննության են առնվում XVII դարի հայերեն բառարանագրության զարգացման առանձնահատկությունները, հայերենի ուսումնասիրության նկատմամբ եվրոպացի գիտնականների հետաքրքրությունը և Ռիվոլայի բառարանի ստեղծման պատմամշակութային նախադրյալները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բառարանի կառուցվածքին, բառահոդվածների կազմակերպման սկզբունքներին, հայերեն բառերի լատիներեն համարժեքների ներկայացմանը և բառապաշարի ընտրության առանձնահատկություններին։ Վերլուծվում են բառարանի լեզվական նյութի ընդգրկումը, բառերի իմաստային մեկնաբանությունները, քերականական տեղեկությունների հնարավոր կիրառությունը և հայերեն ու լատիներեն լեզուների միջև իմաստային համապատասխանությունների արտահայտման եղանակները։ Քննարկվում են գրաբարի բառապաշարի արտացոլման, բառերի գրության, թարգմանական համարժեքության և ժամանակաշրջանի բառարանագրական ավանդույթների հետ առնչվող հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են Ռիվոլայի բառարանի տեղը հայերենի եվրոպական ուսումնասիրությունների պատմության մեջ, դրա կապերը նախորդ բառարանագրական փորձի հետ և հետագա հայագիտական աշխատությունների համար ունեցած նշանակությունը։ Անդրադարձ է կատարվում բառարանի արժեքին՝ որպես հայերենի պատմական բառապաշարի, լեզվական փոխառնչությունների և վաղ նոր շրջանի գիտական հաղորդակցության ուսումնասիրության աղբյուրի։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայոց լեզվի պատմության, բառարանագիտության, գրաբարի, պատմահամեմատական լեզվաբանության և հայագիտության պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Լեզվաբանական և համեմատական տեղանվանագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է անգլերեն բնակավայրերի անվանումների՝ օյկոնիմների, բառաիմաստային և կառուցվածքային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ հայերեն համապատասխան տեղանունների հետ համեմատության հիման վրա։ Քննության են առնվում օյկոնիմների ձևավորման պատմալեզվական նախադրյալները, դրանց ծագումնաբանական առանձնահատկությունները և տեղանունների դերը ժողովուրդների լեզվական ու մշակութային ժառանգության պահպանման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում անգլերեն բնակավայրերի անվանումների բառային կազմին, իմաստային խմբերին, բառակազմական կաղապարներին և անվանակազմության հիմնական սկզբունքներին։ Վերլուծվում են աշխարհագրական միջավայրի, պատմական իրադարձությունների, անձնանունների, բնակչության զբաղմունքների և մշակութային ավանդույթների արտացոլման հնարավորությունները օյկոնիմների իմաստային կառուցվածքում։ Քննարկվում են անգլերեն և հայերեն բնակավայրերի անվանումների պարզ, ածանցավոր և բարդ կառուցվածքները, դրանց բաղադրիչների փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև լեզվական տարբեր համակարգերում տեղանվանակազմության ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են օյկոնիմների ստուգաբանական վերլուծության, բառաիմաստային դասակարգման, կառուցվածքային նկարագրության և համադրական լեզվաբանական հետազոտության մեթոդաբանական մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում տեղանունների պատմական փոփոխություններին, լեզվական փոխազդեցությունների հետևանքով առաջացած անվանակազմական առանձնահատկություններին և օյկոնիմների թարգմանության ու փոխանցման խնդիրներին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ընդհանուր և համեմատական լեզվաբանության, անգլերենի և հայերենի բառագիտության, տեղանվանագիտության, ստուգաբանության և լեզվամշակութային հետազոտությունների ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Լեզվաբանական և միջգիտակարգային բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության վերաբերյալ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի փաստաթղթերի խոսույթային և լեզվագործաբանական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում դիվանագիտական խոսույթի տեսական հիմքերը, միջազգային քաղաքական հաղորդակցության լեզվական առանձնահատկությունները և պաշտոնական փաստաթղթերում կիրառվող արտահայտչական ու հաղորդակցական միջոցները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի հայտարարությունների, առաջարկությունների և բանակցային գործընթացին առնչվող փաստաթղթերի լեզվական կառուցվածքին, բառապաշարին, իմաստային շեշտադրումներին և գործաբանական գործառույթներին։ Վերլուծվում են դիվանագիտական ձևակերպումների միջոցով քաղաքական դիրքորոշումների արտահայտման, բանակցային նպատակների ներկայացման, համաձայնության հասնելու և հակամարտության կարգավորման սկզբունքների հաղորդակցման առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են լեզվական չեզոքության, երկիմաստության, ենթատեքստի, խոսքային ակտերի, եղանակավորության և գնահատողական արտահայտությունների կիրառման հնարավորությունները միջազգային դիվանագիտական փաստաթղթերում։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են փաստաթղթերի տեքստային կազմակերպման, փաստարկման ռազմավարությունների, հաղորդակցական նպատակադրումների և լեզվական միջոցների ընտրության փոխկապակցվածությունները։ Անդրադարձ է կատարվում դիվանագիտական խոսույթի մեկնաբանման հիմնախնդիրներին, քաղաքական և իրավական հասկացությունների լեզվական ներկայացմանը, ինչպես նաև միջազգային միջնորդական գործընթացներում լեզվի նշանակությանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել խոսույթի վերլուծության, լեզվագործաբանության, քաղաքական լեզվաբանության, միջազգային հարաբերությունների և դիվանագիտական հաղորդակցության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Լեզվաբանական և հայագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է հայերենի բարբառներում կրոնաեկեղեցական բառապաշարի ձևավորման, տարածման, իմաստային առանձնահատկությունների և պատմական զարգացման ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում հայոց լեզվի բարբառային համակարգում կրոնական հասկացությունների, եկեղեցական ծիսակարգերի, հոգևոր պաշտոնների, տոների, հավատալիքների և պաշտամունքային առարկաների անվանումների գործածության առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կրոնաեկեղեցական բառերի ծագումնաբանությանը, դրանց հնչյունական ու ձևաբանական տարբերակներին, իմաստային փոփոխություններին և աշխարհագրական տարածվածությանը։ Վերլուծվում են գրական հայերենի և բարբառների կրոնական բառապաշարի փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև գրաբարի, միջին հայերենի և օտար լեզուների ազդեցությունները բարբառային բառամթերքի ձևավորման վրա։ Դիտարկվում են քրիստոնեական ավանդույթների, ժողովրդական հավատալիքների և տեղական ծիսական սովորույթների արտացոլումները լեզվական միավորներում՝ ընդգծելով դրանց մշակութային և ազգագրական նշանակությունը։ Քննարկվում են կրոնաեկեղեցական բառապաշարի թեմատիկ դասակարգման, բարբառային տարբերակների համեմատության, բառերի ստուգաբանության և պատմական իմաստաբանության հետ կապված հարցերը։ Անդրադարձ է կատարվում բարբառային բառամթերքի պահպանման, լեզվական ժառանգության փաստագրման և հայ ժողովրդի հոգևոր մշակույթի ուսումնասիրության համար կրոնական բառապաշարի հետազոտության կարևորությանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայոց լեզվի պատմության, բարբառագիտության, բառագիտության, ստուգաբանության, ազգագրության և հայ եկեղեցական մշակույթի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։

Լեզվաբանական և պատմաբանասիրական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է IX–XIII դարերում հրեական քերականական ուսմունքի ձևավորման և զարգացման գործընթացների ուսումնասիրությանը՝ արաբական ու հրեական լեզվագիտական ավանդույթների փոխազդեցության համատեքստում։ Քննության են առնվում միջնադարյան եբրայերենի քերականական նկարագրության սկզբունքները, հրեական լեզվաբանական մտքի ձևավորման պատմական նախադրյալները և արաբական քերականագիտության ազդեցությունը եբրայերենի գիտական ուսումնասիրության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հնչյունաբանության, ձևաբանության, բառագիտության և շարահյուսության վերաբերյալ պատկերացումների զարգացմանը, ինչպես նաև եբրայերենի բառարմատների կառուցվածքի ու բառաձևերի կազմության բացատրության մեթոդներին։ Դիտարկվում են միջնադարյան հրեա քերականագետների լեզվաբանական մոտեցումները, արաբերեն գիտական տերմինաբանության կիրառությունը և արաբական լեզվագիտական տեսությունների հարմարեցումը եբրայերենի կառուցվածքային առանձնահատկություններին։ Քննարկվում են նաև եբրայերենի և արաբերենի համեմատական ուսումնասիրության, սեմական լեզուների ընդհանրությունների բացահայտման և քերականական հասկացությունների համակարգման հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում անդրադարձ է կատարվում արաբալեզու հրեական մտավոր միջավայրի, թարգմանական գործունեության, կրոնական տեքստերի մեկնաբանության և լեզվագիտական գիտելիքի փոխանցման նշանակությանը։ Վերլուծվում են հրեական քերականական ավանդույթի զարգացման փուլերը, տեսական մոտեցումների փոփոխությունները և միջմշակութային գիտական շփումների ազդեցությունը լեզվաբանական մտածողության ձևավորման վրա։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել պատմական լեզվաբանության, սեմական լեզվագիտության, եբրայագիտության, արաբագիտության և միջնադարյան լեզվաբանական ուսմունքների պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Լեզվաբանական և սոցիոլեզվաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Պակիստանի հյուսիսային տարածքներում բնակվող փուշթուն միգրանտների լեզվական առանձնահատկությունների, լեզվական միջավայրի և բազմալեզու հասարակության պայմաններում նրանց հաղորդակցական վարքագծի ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում փուշթու լեզվի տարածվածությունը, դրա բարբառային առանձնահատկությունները, միգրացիոն գործընթացների ազդեցությունը լեզվական գործածության վրա և փուշթուն համայնքների սոցիալ-մշակութային ինքնության պահպանման մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում փուշթուի փոխազդեցությանը Պակիստանի հյուսիսային շրջաններում կիրառվող տեղական լեզուների, ինչպես նաև ուրդուի և անգլերենի հետ։ Վերլուծվում են երկլեզվության և բազմալեզվության դրսևորումները, լեզվական փոխարկման երևույթները, լեզվական փոխառությունները և տարբեր հաղորդակցական իրավիճակներում լեզվի ընտրության առանձնահատկությունները։ Դիտարկվում են միգրանտների լեզվական հարմարվողականության, կրթական միջավայրում լեզուների կիրառման, միջսերնդային լեզվական փոխանցման և համայնքային հաղորդակցության հետ կապված հարցերը։ Քննարկվում են նաև լեզվի և էթնիկական ինքնության փոխհարաբերությունները, սոցիալական ինտեգրման գործընթացները, լեզվական հեղինակության ու կարգավիճակի փոփոխությունները և լեզվական բազմազանության պահպանման հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են կիրառվել սոցիոլեզվաբանական դիտարկման, հարցումների, լեզվական վարքագծի վերլուծության և համեմատական լեզվաբանական հետազոտության մեթոդներ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել սոցիոլեզվաբանության, իրանական լեզուների ուսումնասիրության, միգրացիոն լեզվաբանության, ազգալեզվաբանության և Հարավային Ասիայի լեզվամշակութային միջավայրի հետազոտությամբ զբաղվող մասնագետների ու ուսանողների համար։

Գրականագիտական և լեզվաոճաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է հայ մեծանուն բանաստեղծ Ավետիք Իսահակյանի չափածո ստեղծագործությունների խոսքարվեստի, գեղարվեստական լեզվի և բանաստեղծական արտահայտչամիջոցների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում Իսահակյանի պոեզիայի լեզվական առանձնահատկությունները, բառապաշարի հարստությունը, պատկերավորման համակարգը և գեղարվեստական խոսքի կառուցման հիմնական սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում փոխաբերությունների, համեմատությունների, մակդիրների, խորհրդանիշների, կրկնությունների և այլ ոճական միջոցների կիրառությանը, ինչպես նաև դրանց դերին բանաստեղծական պատկերների ու հուզական արտահայտչականության ձևավորման գործում։ Վերլուծվում են բանաստեղծի չափածոյի հնչյունական կազմակերպումը, ռիթմը, հանգավորման առանձնահատկությունները, տաղաչափական ձևերը և խոսքի երաժշտականությունը։ Դիտարկվում են ժողովրդական բանահյուսության, ազգային լեզվամտածողության և գրական ավանդույթների ազդեցությունները Իսահակյանի ստեղծագործական ոճի ձևավորման վրա։ Քննարկվում են սիրո, հայրենիքի, բնության, մարդկային ճակատագրի, կարոտի և փիլիսոփայական խոհերի արտահայտման լեզվական ու գեղարվեստական եղանակները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում անդրադարձ է կատարվում բանաստեղծի անհատական ոճի ինքնատիպությանը, խոսքի պատկերավորությանն ու իմաստային բազմաշերտությանը, ինչպես նաև նրա պոեզիայի տեղին հայ գրական լեզվի և բանաստեղծական արվեստի զարգացման գործընթացում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայ գրականության պատմության, գրականագիտության, լեզվաբանության, ոճագիտության և բանաստեղծական խոսքի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, ուսանողների ու հետազոտողների համար։

Պատմալեզվաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է XVIII դարի առաջին երրորդի ռուս գրական լեզվի բառային և քերականական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ Իվան Տիխոնովիչ Պոսոշկովի ստեղծագործությունների լեզվական նյութի հիման վրա։ Քննության են առնվում ռուս գրական լեզվի ձևավորման և զարգացման պատմական պայմանները, տվյալ ժամանակաշրջանի լեզվական փոփոխությունները և գրավոր խոսքի նորմավորման գործընթացները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Պոսոշկովի երկերում կիրառված բառապաշարին, բառերի իմաստային առանձնահատկություններին, հնացած և նոր ձևավորվող լեզվական միավորներին, ինչպես նաև հասարակական, տնտեսական ու քաղաքական հարաբերություններն արտահայտող բառերին։ Վերլուծվում են գոյականների, ածականների, դերանունների և բայերի քերականական ձևերը, հոլովման ու խոնարհման առանձնահատկությունները, բառակազմական միջոցները և շարահյուսական կառույցների կազմակերպման սկզբունքները։ Քննարկվում են նաև եկեղեցասլավոներենի, ժողովրդախոսակցական լեզվի և գրավոր գրական ավանդույթների փոխազդեցությունները՝ ռուս գրական լեզվի զարգացման համատեքստում։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են Պոսոշկովի ստեղծագործությունների լեզվական ոճը, հեղինակային արտահայտչամիջոցները և ժամանակաշրջանի լեզվական նորմերի արտացոլումը գրավոր աղբյուրներում։ Անդրադարձ է կատարվում պատմական բառագիտության, ձևաբանության և շարահյուսության մեթոդների կիրառմանը, ինչպես նաև XVIII դարի ռուսերենում տեղի ունեցած լեզվական փոփոխությունների բացահայտման հնարավորություններին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ռուսաց լեզվի պատմության, պատմական քերականության, բառագիտության, լեզվական ոճագիտության և ռուս գրական լեզվի զարգացման ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Լեզվաբանական և տրամաբանական-իմաստաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ռուսաց լեզվում կոնյունկտիվ, դիզյունկտիվ և իմպլիկատիվ լեզվական կառույցների կառուցվածքային ու իմաստային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում լեզվական միավորների միջև տրամաբանական հարաբերությունների արտահայտման միջոցները, շարահյուսական կառույցների ձևավորման սկզբունքները և դրանց իմաստաբանական գործառույթները հաղորդակցական տարբեր իրավիճակներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում համադասական և ստորադասական կապակցություններին, միավորող, տրոհական ու պայմանահետևանքային հարաբերությունների արտահայտմանը, ինչպես նաև համապատասխան շաղկապների և շարահյուսական միջոցների կիրառությանը։ Վերլուծվում են կոնյունկցիայի, դիզյունկցիայի և իմպլիկացիայի տրամաբանական հասկացությունների ու դրանց լեզվական դրսևորումների փոխհարաբերությունները՝ հաշվի առնելով բնական լեզվի իմաստային բազմազանությունը։ Քննարկվում են նաև նախադասությունների կառուցվածքային կազմակերպման, բաղադրիչների իմաստային փոխկապակցվածության, համատեքստային պայմանավորվածության և արտահայտությունների մեկնաբանման հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են ռուսաց լեզվի բառային ու շարահյուսական միջոցների համեմատական վերլուծության, տրամաբանական ձևայնացման և կառուցվածքային-իմաստաբանական նկարագրության մեթոդների կիրառման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում լեզվական կառույցների բազմիմաստությանը, տրամաբանական և հաղորդակցական նշանակությունների տարբերակմանը, ինչպես նաև լեզվի կառուցվածքի ու մտածողության փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ռուսաց լեզվի քերականության, ընդհանուր լեզվաբանության, ձևական իմաստաբանության, տրամաբանության և շարահյուսության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Լեզվաբանական և պատմահամեմատական բնույթի այս բազմապրակ հրատարակությունը նվիրված է Հայաստանի տարածքում տարածված լեզուների կառուցվածքում և բառապաշարում այսպես կոչված յաֆեթական տարրերի ուսումնասիրությանը։ Աշխատության մեջ դիտարկվում են լեզուների պատմական փոխառնչությունները, բառային ընդհանրությունները, հնչյունական համապատասխանությունները և քերականական առանձնահատկությունները՝ յաֆեթական լեզվաբանական տեսության շրջանակներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայերենի և տարածաշրջանի այլ լեզուների փոխազդեցություններին, հնագույն լեզվական շերտերի բացահայտման փորձերին, տեղանունների, անձնանունների և առանձին բառախմբերի ստուգաբանական մեկնաբանություններին։ Քննության են առնվում լեզվական նյութի համեմատական ուսումնասիրության սկզբունքները, պատմական լեզվաբանության խնդիրները և Կովկասի ու Հայկական լեռնաշխարհի լեզվական բազմազանության վերաբերյալ տեսական պատկերացումները։ Հրատարակությունը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու XX դարի առաջին կեսի լեզվաբանական հետազոտություններում տարածում գտած յաֆեթական տեսության մեթոդաբանական մոտեցումներին և գիտական եզրաբանությանը։ Միաժամանակ կարևոր է հաշվի առնել, որ յաֆեթական տեսության հիմնական դրույթները ժամանակակից լեզվաբանության մեջ գիտական ընդունելություն չունեն և այսօր առավելապես ուսումնասիրվում են լեզվաբանական մտքի պատմության համատեքստում։ Առանձին թողարկումները կարող են հետաքրքրություն ներկայացնել նաև Հայաստանի լեզվական պատմության, հնագույն մշակութային շփումների և տարածաշրջանային լեզվաբանական հետազոտությունների զարգացման ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել լեզվաբանության պատմության, հայագիտության, կովկասագիտության և պատմական լեզվաբանության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Լեզվաբանական և հաղորդակցագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է թերթային և ամսագրային տարբեր ժանրերում խոսքային մտադրության և մոդալության արտահայտման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում լրագրողական տեքստերի հաղորդակցական նպատակները, հեղինակային դիրքորոշման դրսևորման միջոցները և ընթերցողի ընկալման վրա ազդելու լեզվական մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տեղեկատվական, վերլուծական, հրապարակախոսական և այլ ժանրերում մտադրական մոդալության արտահայտման տարբերություններին։ Վերլուծվում են գնահատողական բառապաշարի, քերականական կառուցվածքների, շարահյուսական միջոցների և ոճական հնարների դերը հեղինակային վերաբերմունքի ու հաղորդակցական նպատակների փոխանցման գործընթացում։ Քննարկվում են նաև տեքստի գործաբանական առանձնահատկությունները, խոսքային ազդեցության ռազմավարությունները և ժանրային պայմանավորվածության նշանակությունը լեզվական միջոցների ընտրության հարցում։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու լրագրողական խոսքի մտադրական կառուցվածքի, հեղինակային գնահատականի և հաղորդակցական գործառույթների փոխկապակցվածությունը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել լեզվաբանության, մեդիալեզվաբանության, տեքստի վերլուծության, գործաբանության և լրագրության տեսության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Լեզվաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է հայերենի, անգլերենի և ռուսերենի բայական համակարգերում դիմավոր ձևերի զուգադրական և տիպաբանական ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում երեք լեզուներում բայի քերականական կարգերի արտահայտման միջոցները, դիմավորման առանձնահատկությունները և բայական ձևերի կառուցվածքային ու գործառական բնութագրերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դեմքի, թվի, ժամանակի, եղանակի և այլ քերականական իմաստների ձևաբանական ու շարահյուսական դրսևորումներին։ Վերլուծվում են լեզուների բայական համակարգերի ընդհանրություններն ու տարբերությունները՝ հաշվի առնելով դրանց կառուցվածքային և տիպաբանական առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են նաև դիմավոր բայաձևերի կիրառությունը նախադասության կառուցվածքում, դրանց կապը ենթակայի հետ և տարբեր լեզուներում համապատասխան քերականական հարաբերությունների արտահայտման եղանակները։ Զուգադրական քննությունը հնարավորություն է տալիս ավելի հստակ բացահայտելու երեք լեզուների բայական համակարգերի կառուցվածքային օրինաչափությունները և տիպաբանական փոխհարաբերությունները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել համեմատական լեզվաբանության, հայերենի, անգլերենի և ռուսերենի քերականության, ինչպես նաև օտար լեզուների դասավանդման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Լեզվաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է հայերենի խոսքային հոսքում հնչյունների հաջորդականության, փոխազդեցության և կազմակերպման օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում հնչյունական միավորների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, դրանց դիրքային փոփոխությունները և բառի ու խոսքի տարբեր հատվածներում դրսևորվող հնչյունական երևույթները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ձայնավորների և բաղաձայնների համակցություններին, վանկային կառուցվածքին, հնչյունների հարակցությանը և արտասանական գործընթացում առաջացող փոխազդեցություններին։ Վերլուծվում են հնչյունափոխության, նմանեցման, հնչյունների անկման կամ հավելման և խոսքային հոսքի այլ հնչյունաբանական առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են նաև հնչյունական համակարգի և բառի կառուցվածքի փոխհարաբերությունները, արտասանական նորմերը և դրանց նշանակությունը գրական հայերենի հնչյունական կառուցվածքի նկարագրման համար։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համակարգված պատկերացում կազմելու հայերենի հնչյունների կապակցման և խոսքային շղթայի ձևավորման հիմնական սկզբունքների վերաբերյալ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայոց լեզվի, հնչյունաբանության, հնչույթաբանության և ընդհանուր լեզվաբանության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Լեզվաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ժամանակակից հայերենում լեզուների անվանումների ձևավորման, գործածության և կանոնակարգման հարցերի ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում լեզվանունների բառակազմական ու ձևաբանական առանձնահատկությունները, դրանց ծագման և հայերենում հարմարվելու սկզբունքները, ինչպես նաև տարբեր աղբյուրներում հանդիպող զուգաձևությունների և տարբերակային անվանումների խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում օտար լեզուների անվանումների հայերեն փոխանցման, ուղղագրական ձևերի ընտրության և միասնական գրական նորմերի հաստատման հարցերին։ Վերլուծվում են ավանդական ու նոր ձևավորված լեզվանունների գործածության միտումները, դրանց համապատասխանությունը ժամանակակից հայերենի բառակազմական և ուղղագրական օրինաչափություններին։ Քննարկվում են լեզվանունների ստանդարտացման անհրաժեշտությունը, տերմինաբանական միօրինակության ապահովումը և տարբերակների ընտրության լեզվաբանական չափանիշները։ Ուսումնասիրությունը նպաստում է ժամանակակից հայերենի բառապաշարի կանոնակարգման սկզբունքների հստակեցմանը և լեզվաբանական ու բառարանագրական աշխատանքներում լեզվանունների միասնական կիրառությանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայերենագիտության, բառարանագրության, տերմինաբանության և լեզվի նորմավորման խնդիրներով զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Լեզվաբանական և ուսումնական բնույթի այս աշխատությունը նվիրված է հայերենի և անգլերենի քերականական համակարգերի ներկայացմանը և համադրմանը։ Քննության են առնվում երկու լեզուների խոսքի մասերը, բառերի ձևափոխության օրինաչափությունները, քերականական կարգերը և նախադասությունների կառուցման հիմնական սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գոյականի, ածականի, դերանվան, բայի և մյուս խոսքի մասերի գործածությանը, ինչպես նաև հոլովման, խոնարհման, ժամանակային ձևերի և շարահյուսական կապերի առանձնահատկություններին։ Երկու լեզուների քերականական նյութի զուգահեռ ներկայացումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու դրանց կառուցվածքային ընդհանրություններն ու տարբերությունները և ավելի հստակ հասկանալու համապատասխան քերականական ձևերի կիրառությունը։ Աշխատությունը կարող է ներառել կանոնների բացատրություններ, լեզվական օրինակներ և գործնական դիտարկումներ, որոնք նպաստում են հայերենի ու անգլերենի համակարգված յուրացմանը։ Համեմատական մոտեցումը հատկապես կարևոր է լեզուների ուսուցման, թարգմանության և քերականական կառուցվածքների փոխադարձ մեկնաբանության տեսանկյունից։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել հայերեն կամ անգլերեն ուսումնասիրողներին, լեզվի ուսուցիչներին, թարգմանիչներին, բանասերներին և համեմատական քերականությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Լեզվաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է լաքերենի տարածքային տարբերակներից մեկի համակողմանի ուսումնասիրությանը և դրա լեզվական առանձնահատկությունների նկարագրությանը։ Քննության են առնվում բարբառի հնչյունական համակարգը, բառապաշարը, բառերի կազմության ձևերը, քերականական կառուցվածքը և խոսքային գործածության առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ձայնավորների և բաղաձայնների համակարգին, հնչյունական փոփոխություններին, անվանական ու բայական ձևերին, հոլովման և խոնարհման առանձնահատկություններին, ինչպես նաև նախադասությունների կառուցման սկզբունքներին։ Ուսումնասիրվում են տեղական բառերն ու արտահայտությունները, դրանց իմաստային առանձնահատկությունները և գրական լեզվի կամ լաքերենի այլ բարբառների համապատասխան ձևերի հետ ունեցած տարբերությունները։ Համեմատական քննությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տվյալ խոսվածքի ինքնատիպ հատկանիշները և որոշելու նրա տեղը լաքերենի բարբառային համակարգում։ Անդրադարձ է կատարվում նաև լեզվական նյութի պահպանման և փաստագրման կարևորությանը, քանի որ բարբառային տվյալները արժեքավոր աղբյուր են լեզվի պատմական զարգացման, տարածքային տարբերակման և լեզվական փոփոխությունների ուսումնասիրության համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել լեզվաբանների, բարբառագետների, կովկասագետների, համեմատական լեզվաբանության մասնագետների, ուսանողների և կովկասյան լեզուներով հետաքրքրվող հետազոտողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է միջնակարգ դպրոցում ժամանակակից հայոց լեզվի շարահյուսության ուսուցման տեսական և մեթոդական հիմքերի ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում շարահյուսական գիտելիքների յուրացման առանձնահատկությունները, դրանց տեղն ու նշանակությունը դպրոցականների լեզվական կրթության, գրավոր և բանավոր խոսքի զարգացման գործընթացում։ Վերլուծվում են բառակապակցության, նախադասության, նախադասության անդամների, պարզ և բարդ նախադասությունների, շարահյուսական կապերի ու հարաբերությունների ուսուցման հիմնական սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տեսական գիտելիքների և գործնական լեզվական կարողությունների փոխկապակցմանը, սովորողների կողմից շարահյուսական կառուցվածքների գիտակցված ընկալմանը և դրանք սեփական խոսքում ճիշտ կիրառելու հմտությունների ձևավորմանը։ Դիտարկվում են ուսուցման տարբեր մեթոդներ, վարժությունների համակարգեր, լեզվական վերլուծության ձևեր և դասի կազմակերպման եղանակներ՝ հաշվի առնելով սովորողների տարիքային ու ճանաչողական առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են շարահյուսական վերլուծության ընթացքում հանդիպող դժվարությունները, բնորոշ սխալները և դրանց կանխարգելման ու շտկման մեթոդական միջոցները։ Կարևորվում է շարահյուսության ուսուցման կապը ուղղագրության, կետադրության, ոճաբանության և կապակցված խոսքի զարգացման հետ։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ուսումնական նյութի հաջորդական ներկայացմանը, ինքնուրույն և ստեղծագործական առաջադրանքների կիրառմանը, ինչպես նաև սովորողների գիտելիքների ու կարողությունների գնահատման սկզբունքներին։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել հայոց լեզվի դասավանդման մեթոդական համակարգի կատարելագործմանը, շարահյուսության ուսուցման արդյունավետության բարձրացմանը և աշակերտների լեզվական ու հաղորդակցական կարողությունների զարգացմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել հայոց լեզվի ուսուցիչների, մանկավարժների, մեթոդիստների, բանասերների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է գեղարվեստական թարգմանության ընթացքում մտաշահարկման լեզվագործաբանական առանձնահատկությունների պահպանման խնդրի ուսումնասիրությանը՝ Ջորջ Օրուելի «1984» վեպի հայերեն թարգմանության նյութի հիման վրա։ Քննության են առնվում այն լեզվական և հաղորդակցական միջոցները, որոնց միջոցով բնագրում ձևավորվում են խոսքային ներգործությունը, գաղափարական վերահսկողությունը, իրականության լեզվական վերաձևակերպումը և հասցեատիրոջ ընկալման ուղղորդումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բառապաշարի ընտրությանը, իմաստային փոփոխություններին, կրկնություններին, կարգախոսային կառույցներին, գնահատողական բառամթերքին, փոխաբերություններին, ենթատեքստին և խոսքային ռազմավարություններին։ Վերլուծվում է, թե ինչպես են այդ միջոցները վերարտադրվում հայերեն թարգմանության մեջ և որքանով են պահպանվում դրանց գործաբանական գործառույթները, հուզական ազդեցությունն ու համատեքստային նշանակությունը։ Քննարկվում են բնագրի և թարգմանվածքի միջև հնարավոր իմաստային ու ոճական տեղաշարժերը, թարգմանչական փոխակերպումները և մշակութային ու լեզվական տարբերություններով պայմանավորված լուծումները։ Կարևորվում է նաև վեպում ստեղծված հատուկ բառապաշարի, քաղաքական լեզվի և իմաստների սահմանափակմանն ուղղված լեզվական կառուցվածքների փոխանցման խնդիրը, քանի որ դրանք էական դեր ունեն ստեղծագործության գաղափարական և գեղարվեստական համակարգում։ Համադրական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու ոչ միայն առանձին բառերի ու արտահայտությունների համարժեքությունը, այլև դրանց հաղորդակցական նպատակն ու ընթերցողի վրա նախատեսված ազդեցության պահպանման աստիճանը։ Ուսումնասիրությունը նպաստում է գեղարվեստական թարգմանության, գործաբանության և մտաշահարկային խոսույթի փոխհարաբերությունների առավել խորքային ըմբռնմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել թարգմանաբանների, լեզվաբանների, գրականագետների, անգլերենի և հայերենի մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է հայերենի բարբառային համակարգի առանձին տարածքային խոսվածքի համակողմանի լեզվաբանական ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում բարբառի հնչյունական, բառագիտական, ձևաբանական և շարահյուսական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև գրական հայերենի ու հարակից բարբառների հետ դրա ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ձայնավորների և բաղաձայնների համակարգին, պատմական հնչյունափոխություններին, շեշտադրությանը և կենդանի խոսքում դրսևորվող արտասանական առանձնահատկություններին։ Վերլուծվում են գոյականի, ածականի, դերանվան, բայի և մյուս խոսքի մասերի ձևաբանական հատկանիշները, հոլովման ու խոնարհման ձևերը, ժամանակային և եղանակային համակարգերը, ինչպես նաև բարբառին բնորոշ քերականական կառուցվածքները։ Բառապաշարի ուսումնասիրության ընթացքում դիտարկվում են տեղական բառերը, հնաբանությունները, փոխառությունները, դարձվածային միավորները և առօրյա կյանքի տարբեր ոլորտներին վերաբերող բառաշերտերը։ Քննարկվում են նաև նախադասությունների կառուցման և բառերի կապակցման առանձնահատկությունները՝ բացահայտելով խոսվածքի շարահյուսական ինքնատիպ գծերը։ Բարբառային նյութը դիտարկվում է պատմական և տարածքային համատեքստում, ինչը հնարավորություն է տալիս պարզելու դրա տեղը հայերենի բարբառների համակարգում և հետևելու լեզվական որոշ երևույթների զարգացման ընթացքին։ Կարևորվում է կենդանի խոսքի, բանավոր պատմությունների, ժողովրդական արտահայտությունների և այլ լեզվական նյութերի գրանցումն ու պահպանումը՝ որպես լեզվամշակութային ժառանգության արժեքավոր աղբյուր։ Ուսումնասիրությունը նպաստում է հայերենի տարածքային տարբերակների պատմության և կառուցվածքի առավել ամբողջական ճանաչմանը և կարող է օգտակար լինել լեզվաբանների, բարբառագետների, հայագետների, ազգագրագետների, բանահավաքների, հետազոտողների և բանասիրական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է XVII–XVIII դարերում ֆրանսերենից անգլերեն ներթափանցած բառերի յուրացման և անգլերենի բառապաշարին հարմարվելու գործընթացի ուսումնասիրությանը՝ բառարանային լեզվանյութի հիման վրա։ Դիտարկվում են փոխառությունների առաջացման պատմամշակութային և լեզվական նախադրյալները, դրանց տարածման ուղիները և անգլերենի բառային համակարգում ամրապնդվելու առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում փոխառված բառերի հնչյունական, ուղղագրական, ձևաբանական և իմաստային փոփոխություններին, որոնց միջոցով օտար ծագում ունեցող բառերը աստիճանաբար համապատասխանել են ընդունող լեզվի օրինաչափություններին։ Վերլուծվում են բառերի սկզբնական և հետագա իմաստները, իմաստային ընդլայնման կամ նեղացման դեպքերը, գործածության ոլորտների փոփոխությունները և նոր բառային կապերի ձևավորումը։ Քննարկվում է նաև տարբեր ժամանակաշրջանների բառարաններում փոխառությունների արձանագրման ձևը, դրանց բացատրությունների և ուղղագրական տարբերակների զարգացումը, ինչպես նաև բառարանային տվյալների նշանակությունը լեզվական փոփոխությունների պատմական ընթացքը վերականգնելու համար։ Անդրադարձ է կատարվում հասարակական, քաղաքական և մշակութային շփումների ազդեցությանը անգլերենի բառապաշարի համալրման վրա և այն ոլորտներին, որոնցում ֆրանսիական լեզվական ազդեցությունն առավել նկատելի է եղել։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել փոխառության և լեզվական յուրացման փոխկապակցված մեխանիզմները, ինչպես նաև գնահատել ֆրանսերենի դերը նոր շրջանի անգլերենի բառապաշարի զարգացման մեջ։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել լեզվաբանների, բառագետների, պատմական լեզվաբանության և անգլերենի պատմության մասնագետների, թարգմանիչների, դասախոսների, ասպիրանտների և ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է անգլերեն տեքստային որմնագրության՝ որպես զանգվածային հաղորդակցության առանձնահատուկ մոդելի լեզվական և հաղորդակցական ուսումնասիրությանը։ Դիտարկվում են հանրային տարածքներում ստեղծվող գրավոր հաղորդագրությունների կառուցվածքը, բովանդակությունը, լեզվաոճական առանձնահատկությունները և դրանց միջոցով հասարակական տարբեր խմբերի հետ հաղորդակցվելու եղանակները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տեքստի համառոտությանը, արտահայտչականությանը, բառապաշարի ընտրությանը, լեզվական նորաբանություններին, խոսակցական ձևերին, կարգախոսներին և այլ միջոցներին, որոնք նպաստում են հաղորդագրության արագ ընկալմանն ու տարածմանը։ Վերլուծվում է տեքստային և տեսողական բաղադրիչների փոխազդեցությունը, ինչպես նաև դրանց դերը հաղորդագրության իմաստային և հուզական ազդեցության ձևավորման գործում։ Քննարկվում են որմնագրության հեղինակների և հանրային լսարանի միջև հաղորդակցության առանձնահատկությունները, հաղորդագրությունների սոցիալական ու մշակութային համատեքստը և հանրային տարածքի՝ որպես տեղեկատվության փոխանցման միջավայրի նշանակությունը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև լեզվական ինքնարտահայտման, հասարակական դիրքորոշումների ներկայացման, խմբային ինքնության և ժամանակակից քաղաքային մշակույթի արտացոլման հարցերին։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս որմնագրային տեքստերը դիտարկել ոչ միայն որպես լեզվական երևույթ, այլև որպես զանգվածային հաղորդակցության միջոց, որի միջոցով տեղեկատվությունը հասանելի է դառնում լայն և բազմազան լսարանի համար։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել լեզվաբանների, հաղորդակցության և մեդիայի մասնագետների, սոցիոլեզվաբանների, մշակութաբանների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է հին հայերենի բայական համակարգում հրամայական եղանակի ձևաբանական, իմաստային և շարահյուսական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Վերլուծվում են հրամայական ձևերի կազմության սկզբունքները, դրանց քերականական կառուցվածքը, բայերի տարբեր խմբերում հանդիպող ձևային տարբերակները և կիրառության օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հրաման, հորդոր, խնդրանք, ցանկություն, արգելք և կամային այլ նշանակություններ արտահայտող լեզվական միջոցներին, ինչպես նաև դրանց իմաստային տարբերություններին՝ կախված խոսքային և շարահյուսական միջավայրից։ Քննարկվում են դրական և ժխտական հրամայական կառույցները, դրանց ձևավորման միջոցները և նախադասության մյուս բաղադրիչների հետ ունեցած կապերը։ Ուսումնասիրվում են հին հայերեն գրավոր աղբյուրներում հանդիպող կիրառությունները, որոնք հնարավորություն են տալիս բացահայտել հրամայական եղանակի գործառական բազմազանությունն ու պատմական առանձնահատկությունները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև բայական ձևերի զարգացմանը, հին հայերենի քերականական համակարգում դրանց զբաղեցրած տեղին և հետագա լեզվական փուլերում տեղի ունեցած փոփոխություններին։ Հրամայական կառույցների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալ գրաբարի բայական համակարգի կառուցվածքը, խոսողի կամային վերաբերմունքի արտահայտման եղանակները և հին հայերենի ձևաբանական ու շարահյուսական համակարգերի փոխկապակցվածությունը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել հայոց լեզվի պատմության, գրաբարի, պատմական քերականության և հայերենի ձևաբանության ուսումնասիրությամբ զբաղվող լեզվաբանների, բանասերների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է գերմաներենի անցյալի անորոշ դերբայի քերականական, իմաստային և գործառական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ հայերենի համապատասխան լեզվական միջոցների հետ զուգադրությամբ։ Վերլուծվում են տվյալ դերբայական կառույցների կազմության սկզբունքները, նախադասության մեջ դրանց կիրառման ձևերը և տարբեր խոսքային իրավիճակներում արտահայտվող ժամանակային ու իմաստային հարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն միջոցներին, որոնց օգնությամբ գերմաներենում արտահայտվող գործողության նախորդությունը, ավարտվածությունը կամ այլ ժամանակային հարաբերությունները փոխանցվում են հայերենում։ Զուգադրական վերլուծության միջոցով բացահայտվում են երկու լեզուների քերականական համակարգերի ընդհանրություններն ու տարբերությունները, ինչպես նաև այն դեպքերը, երբ մի լեզվի որոշակի քերականական կառուցվածքը մյուսում չունի ամբողջությամբ նույնական ձև և պահանջում է այլ արտահայտչամիջոցների կիրառում։ Քննարկվում են դերբայական կառույցների շարահյուսական գործառույթները, դրանց կապը նախադասության մյուս անդամների հետ և համատեքստի ազդեցությունը համապատասխան հայերեն համարժեքի ընտրության վրա։ Ուսումնասիրվում են նաև թարգմանության ընթացքում առաջացող խնդիրները և այն լեզվական փոխակերպումները, որոնք անհրաժեշտ են սկզբնական իմաստի հնարավորինս ճշգրիտ պահպանման համար։ Աշխատությունը նպաստում է գերմաներենի և հայերենի քերականական կառուցվածքների փոխհարաբերությունների առավել խորքային ընկալմանը և կարող է կիրառական նշանակություն ունենալ թարգմանության տեսության ու պրակտիկայի, օտար լեզուների ուսուցման և համեմատական լեզվաբանության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել լեզվաբանների, գերմաներենի մասնագետների, թարգմանիչների, դասախոսների և բանասիրական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից հայերենի շարադասական համակարգի ձևայնացված նկարագրությանը և այն համակարգչային լեզվաբանության գործիքներով ներկայացնելու խնդիրներին։ Հետազոտության առանցքում հայերեն նախադասությունների կառուցվածքի, բառերի ու բառակապակցությունների միջև շարահյուսական հարաբերությունների և դրանց մեքենայորեն մշակելի ներկայացման սկզբունքների ուսումնասիրությունն է։ Քննության են առնվում նախադասության հիմնական և երկրորդական անդամների փոխհարաբերությունները, բառերի դասավորության օրինաչափությունները, համաձայնությունը, խնդրառությունը, կապակցման միջոցները, պարզ և բարդ շարահյուսական կառույցները, ինչպես նաև հայերենին բնորոշ այն առանձնահատկությունները, որոնք անհրաժեշտ է հաշվի առնել լեզվական տեղեկատվությունը ձևայնացնելիս։ UNL միջավայրը դիտարկվում է որպես բնական լեզուներով արտահայտված բովանդակությունը միասնական իմաստային ներկայացման միջոցով նկարագրելու հնարավորություն, որի պայմաններում կարևոր խնդիր է հայերենի քերականական կառուցվածքների համապատասխանեցումը համակարգի ձևային միավորներին և հարաբերություններին։ Հետազոտության ընթացքում կարող են մշակվել հայերեն նախադասությունների վերլուծության կանոններ, սահմանվել լեզվական միավորների միջև հարաբերությունների տեսակները և ձևավորվել այնպիսի նկարագրություններ, որոնք հնարավոր կլինի օգտագործել համակարգչային ավտոմատ մշակման ժամանակ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ձևաբանական և շարահյուսական մակարդակների փոխկապակցվածությանը, քանի որ բառաձևերի քերականական հատկանիշները կարևոր դեր ունեն նախադասության կառուցվածքի և բառերի գործառույթների որոշման գործում։ Ուսումնասիրվում են նաև հայերենի համեմատաբար ազատ բառադասության հետ կապված խնդիրները, երբ նույն կամ մոտ իմաստային հարաբերությունները կարող են արտահայտվել բառերի տարբեր դասավորությամբ։ Ձևային կանոնների համակարգի ստեղծումը հնարավորություն է տալիս բնական լեզվի կառուցվածքային առանձնահատկությունները ներկայացնել համակարգչի համար մշակելի տեսքով և հիմք ստեղծել ավտոմատ շարահյուսական վերլուծության համար։ Նման մոտեցումները կիրառական նշանակություն կարող են ունենալ մեքենայական թարգմանության, տեղեկատվության որոնման, տեքստերի ավտոմատ վերլուծության, լեզվական տվյալների մշակման և բազմալեզու համակարգերի զարգացման ոլորտներում։ Աշխատությունն ունի միջգիտակարգային նշանակություն՝ համադրելով հայոց լեզվի շարահյուսության տեսական ուսումնասիրությունը, ձևային քերականության մեթոդները և համակարգչային լեզվաբանության տեխնոլոգիական մոտեցումները՝ նպաստելով հայերենի թվային մշակման գործիքների և լեզվական ռեսուրսների զարգացմանը։

Աշխատությունը նվիրված է գրաբարի քերականական համակարգում ածականի և մակբայի միջև տեղի ունեցող խոսքիմասային անցումների, դրանց կառուցվածքային, իմաստային և գործառական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում այն լեզվական պայմանները, որոնց ազդեցությամբ ածականական միավորները կարող են ձեռք բերել մակբայական գործառույթ, իսկ որոշ մակբայական ձևեր՝ հանդես գալ ածականին բնորոշ նշանակությամբ կամ շարահյուսական դերով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բառերի խոսքիմասային պատկանելությունը որոշող ձևաբանական, շարահյուսական և իմաստաբանական հատկանիշներին, ինչպես նաև այն դեպքերին, երբ նույն բառաձևի դասակարգումը հնարավոր է միայն տվյալ նախադասության կառուցվածքի և համատեքստային նշանակության հիման վրա։ Քննության են առնվում ածականների մակբայական կիրառությունները՝ գործողության հատկանիշ, եղանակ, չափ, աստիճան կամ այլ հանգամանքային նշանակություն արտահայտելու տեսանկյունից։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում են այն երևույթները, որոնց դեպքում բառի գործառական փոփոխությունը կարող է աստիճանաբար հանգեցնել նրա քերականական կարգավիճակի վերաիմաստավորմանը։ Վերլուծության համար կարևորվում են գրաբարի մատենագրական աղբյուրներից քաղված լեզվական օրինակները, որոնց համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու խոսքիմասային փոխանցումների տարածվածությունը, կիրառման օրինաչափությունները և պատմական զարգացման առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրվում է նաև բառի բառարանային նշանակության և նախադասության մեջ ստանձնած շարահյուսական դերի փոխհարաբերությունը՝ պարզելու համար, թե ինչպիսի գործոններ են նպաստում մի խոսքի մասից մյուսին անցմանը։ Անդրադարձ է կատարվում խոսքիմասային փոխանցումների և բառապաշարի զարգացման կապին, քանի որ գործառական տեղաշարժերը կարող են նպաստել նոր իմաստների և կիրառությունների ձևավորմանը։ Համեմատական դիտարկումները հնարավորություն են տալիս բացահայտելու նաև գրաբարի համապատասխան երևույթների հետագա զարգացումները հայերենի մյուս պատմական փուլերում և ժամանակակից լեզվում։ Աշխատանքը կարևոր նշանակություն ունի գրաբարի ձևաբանության, շարահյուսության, բառագիտության և հայերենի պատմական քերականության ուսումնասիրության համար՝ նպաստելով խոսքի մասերի փոխհարաբերությունների և հայերենի քերականական համակարգի պատմական զարգացման առավել խորքային ըմբռնմանը։

Աշխատությունը նվիրված է ֆրանսիացի բանաստեղծ Սեն-Ժոն Պերսի ստեղծագործությունների հայերեն թարգմանություններում կիրառված լեզվական միջոցների, թարգմանական սկզբունքների և գեղարվեստական խոսքի առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում բնագրի և հայերեն տարբերակների բառապաշարային, քերականական, շարահյուսական ու ոճական համապատասխանությունները՝ բացահայտելու համար, թե ինչպես են հայերենում փոխանցվել հեղինակի բանաստեղծական մտածողությունը, պատկերային համակարգը, խոսքի ռիթմը և արտահայտչականությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բառընտրությանը, փոխաբերությունների, խորհրդանիշների, պատկերավոր արտահայտությունների, դարձվածքների և բանաստեղծական այլ միջոցների վերարտադրմանը։ Ուսումնասիրվում են այն լեզվական լուծումները, որոնց միջոցով թարգմանիչները փորձել են պահպանել բնագրի իմաստային բազմաշերտությունը և միաժամանակ ստեղծել բնական ու գեղարվեստական արժեք ունեցող հայերեն խոսք։ Քննության են առնվում երկար և բարդ շարահյուսական կառույցների փոխանցման եղանակները, նախադասությունների կառուցվածքային փոփոխությունները, բառերի դասավորությունը և հայերենի լեզվական հնարավորությունների կիրառումը բանաստեղծական ռիթմի ու հնչերանգի պահպանման նպատակով։ Կարևորվում է նաև հեղինակի ինքնատիպ բառապաշարի, մշակութային հասկացությունների և բնության, մարդու ու աշխարհի վերաբերյալ պատկերների հայերեն արտահայտման խնդիրը։ Համեմատական վերլուծության միջոցով հնարավոր է բացահայտել թարգմանության ընթացքում կատարված բառային կամ կառուցվածքային փոխակերպումները, իմաստային շեշտադրումների փոփոխությունները և թարգմանչական մեկնաբանության դերը վերջնական տեքստի ձևավորման մեջ։ Անդրադարձ է կատարվում նաև հայերենի գրական և ոճական միջոցների ընտրությանը, նոր բառային համադրությունների ստեղծմանը և բանաստեղծական խոսքի արտահայտչական հնարավորությունների օգտագործմանը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել ֆրանսիական բանաստեղծական լեզվի հայերեն վերարտադրության առանձնահատկությունները և բացահայտել տարբեր լեզվական համակարգերի միջև գեղարվեստական տեքստի փոխանցման ընթացքում առաջացող հիմնական խնդիրները։ Աշխատանքը կարևոր նշանակություն ունի թարգմանաբանության, համեմատական գրականագիտության և հայոց լեզվի ոճաբանության համար՝ նպաստելով գեղարվեստական թարգմանության լեզվի և ֆրանս-հայկական գրական փոխառնչությունների առավել խորքային ուսումնասիրությանը։

Աշխատությունը նվիրված է Եղիշե Չարենցի բանաստեղծական լեզվի և անհատական ոճի համակողմանի լեզվաբանական ու գրականագիտական ուսումնասիրությանը՝ նրա ստեղծագործական տարբեր շրջանների նյութի հիման վրա։ Հետազոտության առանցքում բանաստեղծի բառապաշարի, պատկերավորման համակարգի, քերականական կառուցվածքների, խոսքային արտահայտչամիջոցների, տաղաչափական առանձնահատկությունների և դրանց միջոցով ձևավորվող ինքնատիպ գեղարվեստական աշխարհի բացահայտումն է։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել բառընտրությանը՝ ուսումնասիրելով գրական հայերենի, ժողովրդախոսակցական շերտերի, հնաբանությունների, նորաբանությունների, փոխառությունների և հեղինակային բառաստեղծման փոխհարաբերությունները։ Կարևոր ուղղություն է փոխաբերությունների, մակդիրների, համեմատությունների, խորհրդանիշների, կրկնությունների և հակադրությունների քննությունը, քանի որ դրանք էական դեր ունեն բանաստեղծական պատկերների, հուզական լարվածության և գաղափարական շեշտադրումների ձևավորման մեջ։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև շարահյուսական կազմակերպմանը՝ պարզաբանելով կարճ ու ընդարձակ նախադասությունների, զուգահեռ կառույցների, բացականչական և հարցական ձևերի, բառերի անսովոր դասավորության ու խոսքային ռիթմի գեղարվեստական գործառույթները։ Բանաստեղծական հնչողության տեսանկյունից կարող են ուսումնասիրվել հանգավորման համակարգը, ռիթմը, հնչյունական կրկնությունները և բառերի երաժշտական կազմակերպումը՝ ցույց տալով դրանց մասնակցությունը ստեղծագործության ընդհանուր տրամադրության ձևավորմանը։ Առանձին նշանակություն ունի ստեղծագործական տարբեր փուլերի համեմատությունը, որը հնարավորություն է տալիս հետևելու լեզվաոճական որոնումների զարգացմանը, բանաստեղծական ձևերի փոփոխությանը և գեղարվեստական արտահայտության նոր միջոցների յուրացմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող է քննվել նաև անհատական ոճի կապը XX դարի հայ գրական լեզվի զարգացման, ժամանակաշրջանի գրական շարժումների և համաշխարհային պոեզիայի գեղարվեստական նորարարությունների հետ։ Բանաստեղծի լեզուն այս համատեքստում ներկայանում է որպես ոչ միայն ստեղծագործական անհատականության արտահայտություն, այլև հայ բանաստեղծական խոսքի հնարավորությունների ընդլայնման կարևոր երևույթ։ Լեզվական և գրականագիտական վերլուծությունների համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ձևի ու բովանդակության փոխկապակցվածությունը և պարզելու, թե լեզվական յուրաքանչյուր մակարդակ ինչպես է մասնակցում ստեղծագործության իմաստային ու հուզական ամբողջության կառուցմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը կարևոր ներդրում է չարենցագիտության և հայ գեղարվեստական խոսքի ուսումնասիրության մեջ՝ համակարգված կերպով ներկայացնելով բանաստեղծի լեզվական վարպետությունն ու ոճական ինքնատիպությունը։

Աշխատությունը նվիրված է անգլերենում խոսքային փոխներգործության ճանաչողական և գործաբանական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ լեզվական հաղորդակցությունը դիտարկելով որպես խոսողների գիտելիքների, մտադրությունների, ենթադրությունների և հաղորդակցական ռազմավարությունների փոխկապակցված համակարգ։ Հետազոտության կենտրոնում այն մեխանիզմներն են, որոնց միջոցով հաղորդակցության մասնակիցները ձևավորում, փոխանցում և մեկնաբանում են իմաստը՝ հաշվի առնելով ոչ միայն արտահայտության բառային ու քերականական կառուցվածքը, այլև հաղորդակցական իրավիճակը, համատեքստը և զրուցակիցների ընդհանուր գիտելիքները։ Ճանաչողական մոտեցման շրջանակում խոսքային փոխներգործությունը դիտարկվում է որպես տեղեկատվության ընկալման, մշակման և մտային ներկայացումների ակտիվացման գործընթաց, որի ընթացքում լեզվական միավորների նշանակությունը փոխկապակցվում է մարդու փորձի և աշխարհընկալման հետ։ Գործաբանական տեսանկյունից ուշադրություն է հատկացվում խոսողի հաղորդակցական նպատակին, խոսքային ակտերի գործառույթներին, ենթատեքստային իմաստներին և այն եղանակներին, որոնց միջոցով հասցեատերը վերականգնում է խոսողի ակնարկած կամ ուղղակիորեն չարտահայտված բովանդակությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել հարցերի, խնդրանքների, առաջարկների, համաձայնության, անհամաձայնության, գնահատման և այլ հաղորդակցական գործողությունների լեզվական իրացման առանձնահատկությունները։ Կարևոր ուղղություն է խոսքային փոխներգործության հաջորդական կազմակերպումը, քանի որ երկխոսության յուրաքանչյուր արտահայտություն սովորաբար պայմանավորված է նախորդ հաղորդակցական քայլով և միաժամանակ ձևավորում է հետագա արձագանքի հնարավոր շրջանակը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն քաղաքավարության ռազմավարությունները, խոսքային համագործակցության սկզբունքները, հաղորդակցական ակնկալիքները և սոցիալական հարաբերությունների ազդեցությունը լեզվական միջոցների ընտրության վրա։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև բացահայտ և ներակա իմաստների հարաբերակցությանը, համատեքստային ենթադրություններին, հեգնանքի, ակնարկի և անուղղակի խոսքային գործողությունների մեկնաբանման ճանաչողական հիմքերին։ Անգլերեն խոսքային նյութի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես են լեզվական կառուցվածքները և ճանաչողական գործընթացները համատեղ գործում իրական հաղորդակցության ընթացքում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ճանաչողական լեզվաբանության, գործաբանության, դիսկուրսի վերլուծության և հաղորդակցական լեզվաբանության մոտեցումները՝ խոսքային փոխներգործությունը ներկայացնելով որպես լեզվական, մտավոր և սոցիալական գործոնների փոխազդեցությամբ ձևավորվող բարդ հաղորդակցական գործընթաց։

Աշխատությունը նվիրված է հին հայկական օրացույցում գործածված ամիսների անվանումների լեզվաբանական, պատմական և մշակութային ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում ամսանունների ծագումնաբանությունն է, դրանց բառային կազմությունը, հնարավոր ստուգաբանական մեկնաբանությունները և այն պատմամշակութային միջավայրը, որի պայմաններում ձևավորվել ու գործածվել են այդ անվանումները։ Հին հայկական տոմարական համակարգի բառապաշարը դիտարկվում է որպես լեզվական արժեքավոր նյութ, որի միջոցով հնարավոր է բացահայտել հայերենի պատմական զարգացման որոշ առանձնահատկություններ, ինչպես նաև հին հասարակության ժամանակային պատկերացումների, տնտեսական գործունեության, բնության շրջափուլերի և ավանդական մշակույթի միջև գոյություն ունեցող կապերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ամսանունների ձևաբանական կառուցվածքին և դրանց բաղադրիչների հնարավոր իմաստներին՝ համադրելով հայերենում պահպանված հնագույն բառային միավորները, պատմական աղբյուրների վկայությունները և հարակից լեզուներում հանդիպող համապատասխան ձևերը։ Նման համեմատությունը հնարավորություն է տալիս քննարկելու, թե առանձին անվանումներ կարող են ունենալ բնիկ հայկական ծագում, պատմական փոխառությունների հետ կապված հիմքեր կամ մշակութային շփումների արդյունքում ձևավորված առանձնահատկություններ։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություն է նաև ամսանունների տարբեր գրային ձևերի և պատմական տարբերակների քննությունը, քանի որ ձեռագրային և տպագիր աղբյուրներում նույն տոմարական անվանումները կարող են հանդիպել որոշակի ուղղագրական կամ հնչյունական տարբերություններով։ Տոմարագիտական տեսանկյունից դրանք դիտարկվում են հայկական ժամանակագրական համակարգի կառուցվածքի շրջանակում՝ բացահայտելով տարվա բաժանման և ժամանակի հաշվարկման ավանդական սկզբունքների հետ ունեցած կապը։ Միաժամանակ լեզվաբանական վերլուծությունը կարող է նպաստել այն մշակութային պատկերացումների վերականգնմանը, որոնք ժամանակի ընթացքում այլևս անմիջականորեն հասկանալի չեն դարձել անվանումների բառային ձևից։ Հին ամսանունների ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև պատմական բառագիտության և ստուգաբանության համար, քանի որ դրանցում կարող են պահպանված լինել լեզվի վաղ շրջաններին բնորոշ բառարմատներ և իմաստային շերտեր։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հայոց լեզվի պատմության, ստուգաբանության, տոմարագիտության և մշակութաբանության մոտեցումները՝ հին հայկական ժամանակային անվանակարգը ներկայացնելով որպես լեզվական և պատմամշակութային ժառանգության կարևոր բաղադրիչ։

Աշխատությունը նվիրված է անգլերենի և ռուսերենի դարձվածային միավորների տիպաբանական ու զուգադրական ուսումնասիրությանը՝ անգլալեզու գեղարվեստական ստեղծագործությունների և դրանց ռուսերեն թարգմանությունների նյութի հիման վրա։ Հետազոտության կենտրոնում երկու լեզուների դարձվածաբանության կառուցվածքային, իմաստաբանական, ոճական և գործառական առանձնահատկություններն են, ինչպես նաև բնագրում հանդիպող դարձվածքների՝ թարգմանության ընթացքում փոխանցման եղանակները։ Քննության են առնվում դարձվածային միավորների կառուցվածքային տիպերը, բաղադրիչների միջև իմաստային հարաբերությունները, ամբողջական դարձվածային նշանակության ձևավորումը և դրանց արտահայտչական հնարավորությունները գեղարվեստական խոսքում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում անգլերեն դարձվածքների և դրանց ռուսերեն համապատասխանությունների միջև լիակատար, մասնակի և համատեքստային համարժեքության հարաբերություններին։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե որ դեպքերում երկու լեզուներում գոյություն ունեն կառուցվածքով և իմաստով մոտ դարձվածային միավորներ, իսկ որ դեպքերում թարգմանիչը ստիպված է կիրառել այլ լեզվական միջոցներ՝ բնագրի իմաստային ու ոճական ազդեցությունը պահպանելու համար։ Դիտարկվում են դարձվածքային համարժեքի ընտրությունը, նկարագրական փոխանցումը, բառային փոխարինումը, կառուցվածքային վերափոխումը և այլ թարգմանական լուծումներ՝ որպես երկու լեզուների տարբեր համակարգերով պայմանավորված երևույթներ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում դարձվածքների ազգային-մշակութային բաղադրիչի ուսումնասիրությունը, քանի որ կայուն արտահայտություններում հաճախ արտացոլվում են տվյալ լեզվակիր հանրության պատմական փորձը, պատկերավոր մտածողությունը և մշակութային առանձնահատկությունները։ Գեղարվեստական տեքստում դարձվածքները դիտարկվում են նաև կերպարների խոսքի անհատականացման, հեղինակային ոճի ձևավորման, հուզական երանգավորման և պատկերավորության ստեղծման միջոցներ։ Բնագրի ու թարգմանության համեմատական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու թարգմանության ընթացքում հնարավոր իմաստային կամ ոճական փոփոխությունները և գնահատելու դրանց ազդեցությունը տեքստի ընդհանուր ընկալման վրա։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է դարձվածաբանության, լեզվաբանական տիպաբանության, զուգադրական լեզվաբանության և թարգմանագիտության մոտեցումները՝ նպաստելով անգլերեն ու ռուսերեն դարձվածային համակարգերի ընդհանրությունների և տարբերությունների, ինչպես նաև գեղարվեստական թարգմանության ընթացքում դրանց փոխհարաբերությունների առավել ամբողջական բացահայտմանը։