Պատրաստի նյութեր

«Ընդարձակ թվաբանություն» աշխատության առաջին հատորը նախատեսված է թվաբանական գիտելիքների համակարգված ուսուցման և ամրապնդման համար։ Այն պատկանում է մաթեմատիկական կրթության այն գրականությանը, որի նպատակն է սովորողին ներկայացնել թվերի, թվային գործողությունների և հաշվարկման հիմնական սկզբունքները՝ աստիճանաբար ձևավորելով մաթեմատիկական մտածողություն ու գործնական հաշվողական հմտություններ։ Թվաբանությունը կրթական ծրագրերի կարևոր բաղադրիչներից էր, քանի որ դրա իմացությունն անհրաժեշտ էր ինչպես հետագա մաթեմատիկական առարկաների ուսումնասիրման, այնպես էլ առօրյա կյանքում և առևտրատնտեսական գործունեության մեջ կիրառվող հաշվարկների համար։ Աշխատության ծավալն ու առաջին հատորի կառուցվածքը վկայում են թեմայի ընդարձակ ներկայացման և ուսումնական նյութի հաջորդական մատուցման նպատակի մասին։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում XIX դարի հայկական կրթական գրականության և մաթեմատիկական մտքի պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել ժամանակաշրջանի դպրոցական կրթության բովանդակությունը, թվաբանական գիտելիքների դասավանդման ավանդույթները և հայերեն մաթեմատիկական տերմինաբանության ձևավորումը հետազոտողների համար։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Զմյուռնիայի Սուրբ Մեսրոպյան վարժարանի գործունեության կազմակերպմանն ու ներքին կարգապահությանը վերաբերող ընդհանուր կանոնները։ Այն արտացոլում է XIX դարի հայկական կրթական հաստատություններում ընդունված կազմակերպչական սկզբունքները և դպրոցական կյանքի կարգավորման մոտեցումները։ Նման կանոնակարգերը սահմանում էին ուսումնական հաստատության գործունեության ընդհանուր ընթացքը, աշակերտների վարքագծի և կարգապահության պահանջները, ուսուցիչների ու կրթական պատասխանատուների պարտականությունները, ինչպես նաև ուսումնական միջավայրում փոխհարաբերությունների կազմակերպման հիմքերը։ Փաստաթուղթը կարևոր սկզբնաղբյուր է Զմյուռնիայի հայ համայնքի կրթական կյանքի, դպրոցական կառավարման և ազգային կրթական ավանդույթների ուսումնասիրության համար։ Այն հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել այն սկզբունքների մասին, որոնց միջոցով կարգավորվում էր վարժարանի առօրյան, պահպանվում կրթական հաստատության ներքին կարգը և կազմակերպվում աշակերտների դաստիարակությունը։ Հրատարակությունը արժեքավոր է նաև Օսմանյան կայսրության հայաբնակ քաղաքներում գործող հայկական դպրոցների պատմության, կրթական հաստատությունների կանոնակարգման և համայնքային ինքնակազմակերպման ուսումնասիրության տեսանկյունից։

«Ընծայ» խորագրով հրատարակությունը ներկայացնում է XIX դարի հայերեն գրավոր մշակույթի մի նմուշ, որի բովանդակության և ժանրային առանձնահատկությունների մասին միայն վերնագրի հիման վրա հնարավոր չէ հստակ եզրակացություն անել։ «Ընծայ» բառը նշանակում է նվեր կամ ընծայաբերում և կարող է մատնանշել ստեղծագործության՝ որևէ անձի, իրադարձության կամ գաղափարի նվիրաբերված բնույթը։ Այդպիսի խորագրերը հաճախ կիրառվել են գրական երկերի, բանաստեղծական ժողովածուների կամ տարբեր բնույթի նյութերի համար՝ ընդգծելով դրանց նվիրական կամ հոբելյանական նշանակությունը։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ գրքի պատմության և սփյուռքահայ տպագրական մշակույթի ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն վկայում է Փարիզում հայերեն գրքի հրատարակման և եվրոպական մշակութային միջավայրում հայալեզու ընթերցողական կյանքի գոյության մասին։ Գիրքը կարող է դիտարկվել որպես XIX դարի հայ տպագրության մատենագիտական ուսումնասիրության նյութ՝ նպաստելով ժամանակաշրջանի գրական հետաքրքրությունների, հրատարակչական գործունեության և հայերեն գրավոր ժառանգության տարածման պատմության ուսումնասիրությանը։

Ղ. Հովակիմյանի աշխատությունը նվիրված է Թալեյրանի անձին և գործունեությանը։ Շառլ-Մորիս դը Թալեյրանը Ֆրանսիայի պատմության նշանավոր պետական գործիչ և դիվանագետ էր, որի գործունեությունն ընդգրկեց երկրի քաղաքական կյանքի մի շարք շրջադարձային ժամանակաշրջաններ՝ հեղափոխությունից մինչև Նապոլեոնյան դարաշրջան և Բուրբոնների վերականգնում։ Նրա կերպարը կարևոր տեղ է զբաղեցնում եվրոպական դիվանագիտության և պետական կառավարման պատմության մեջ՝ կապված քաղաքական փոփոխություններին հարմարվելու, միջազգային հարաբերություններում բանակցային մոտեցումների և Ֆրանսիայի արտաքին քաղաքականության ձևավորման հետ։ Գրքի կենսագրական ուղղվածությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել պատմական անհատի գործունեությունը ժամանակաշրջանի քաղաքական իրադարձությունների համատեքստում՝ ուշադրություն դարձնելով նրա դերակատարությանը, որոշումներին և պետական գործչի հասարակական դիրքին։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում Ֆրանսիայի նոր շրջանի պատմությամբ, եվրոպական քաղաքական զարգացումներով և դիվանագիտական հարաբերություններով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Այն նաև արտացոլում է XIX դարի հայերեն գրական միջավայրում եվրոպական պատմական անձանց ու քաղաքական անցքերի նկատմամբ եղած հետաքրքրությունը։

Հրատարակությունը միավորում է Թահիրի և Զոհրեի մասին պատմությունը և թուրքական երգեր՝ ներկայացնելով ժողովրդական պատմողական ու երգային ավանդույթների փոխկապակցվածությունը։ Թահիրի և Զոհրեի սյուժեն թուրքական ժողովրդական մշակույթում հայտնի սիրավեպային պատմությունների շրջանակում է, որտեղ կենտրոնական տեղ են զբաղեցնում երկու հերոսների հարաբերությունները, նրանց ապրումները և սիրո ճանապարհին հանդիպող դժվարությունները։ Պատմությունը ժողովրդական ստեղծագործության միջոցով արտահայտում է սիրո, հավատարմության, բաժանման և մարդկային զգացմունքների թեմաները։ Հրատարակության երգային բաժինը լրացնում է պատմողական նյութը՝ ընթերցողին ծանոթացնելով թուրքական երգարվեստի և բանավոր ավանդույթի մի հատվածի հետ։ Այսպիսով, գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում ոչ միայն որպես գեղարվեստական ընթերցանության նյութ, այլև որպես թուրքական ժողովրդական բանահյուսության, սիրավեպային պատումների և երգային ժառանգության ուսումնասիրության աղբյուր։ Այն կարող է օգտակար լինել նաև հայ-թուրքական մշակութային միջավայրում տարածված գրական ու բանահյուսական նյութերի, ինչպես նաև XIX դարի բազմալեզու ընթերցողական մշակույթի ուսումնասիրության համար։

Վ. Ավենարիուսի այս փոքրածավալ ստեղծագործությունը ներկայացված է կենդանական աշխարհի կերպարի՝ մեղվի միջոցով։ Վերնագրում ընդգծված անսովոր բնորոշումը հուշում է կերպարի առանձնահատկության և դրա շուրջ կառուցված պատմողական մտահղացման մասին։ Ստեղծագործությունը կարելի է դիտարկել մանկական ընթերցանության շրջանակում՝ որպես կենդանիների կերպարների միջոցով պատմվող գրական երկ, որը կարող է ընթերցողին ծանոթացնել բնության ու կենդանական աշխարհի նկատմամբ ուշադիր վերաբերմունքին։ Նմանատիպ ստեղծագործություններում կենդանիները հաճախ հանդես են գալիս ոչ միայն որպես պատմության մասնակիցներ, այլև որպես մարդկային բնավորության գծերի, վարքի և փոխհարաբերությունների գեղարվեստական արտահայտման միջոց։ Գործի լեզուն, պատմողական կառուցվածքն ու կերպարների ներկայացումը կարող են նպաստել ընթերցանության հմտությունների զարգացմանը և երևակայության խթանմանը։ Այն նաև հետաքրքրություն է ներկայացնում XIX դարի հայերեն հրատարակությունների և թարգմանական գրականության ուսումնասիրության տեսանկյունից՝ ցույց տալով, թե ինչպես էին այլալեզու հեղինակների ստեղծագործությունները ներմուծվում հայ ընթերցողական միջավայր։

Հրատարակությունը ֆրանսիացի գրող Էժեն Սյուի «Թափառական հրեան» հայտնի վեպի երկրորդ հատորն է։ Ստեղծագործությունը համադրում է պատմական, արկածային և փիլիսոփայական տարրեր՝ անդրադառնալով կրոնական անհանդուրժողականությանը, սոցիալական անարդարությանը, մարդկային տառապանքին և հասարակական հարաբերությունների հակասություններին։ Վեպի կենտրոնական կերպարը՝ թափառական հրեան, մարմնավորում է դարերի ընթացքում շարունակվող ճակատագրի և մարդկային տառապանքի գաղափարը։ Սյուժեն զարգանում է տարբեր հերոսների և նրանց փոխկապակցված պատմությունների միջոցով՝ բացահայտելով ժամանակաշրջանի հասարակական կառուցվածքը, եկեղեցական ու աշխարհիկ իշխանությունների ազդեցությունը և անհատի ազատության սահմանափակումները։ Երկի կարևոր առանձնահատկություններից են լարված պատմողական ընթացքը, խորհրդանշական կերպարները և հասարակական քննադատության ընդգծված շեշտադրումները։ Հայերեն հրատարակությունը վկայում է XIX դարի հայ ընթերցողական միջավայրում եվրոպական վիպագրության նկատմամբ հետաքրքրության և թարգմանական գրականության տարածման մասին։ Այն արժեքավոր նյութ է հայ թարգմանական գրականության, արևմտահայ գրահրատարակչության և համաշխարհային գրականության հայերեն ընկալման պատմության ուսումնասիրության համար։

Ֆ. Մոնֆորի այս հրատարակությունը XIX դարի վերջի հայերեն տպագիր գրականության նմուշներից է։ Վերնագիրը ներկայացված է արևմտահայերեն հնչյունական գրությամբ, և դրա ճշգրիտ իմաստը կամ սկզբնական լեզվով ձևը միայն առկա մատենագիտական տվյալներով միանշանակ որոշել հնարավոր չէ։ Հեղինակի անվան և հրատարակության բնույթի հիման վրա այն կարելի է դիտարկել որպես գեղարվեստական կամ թարգմանական գրականության նմուշ, որը տեղ է գտել Կոստանդնուպոլսի հայերեն գրահրատարակչական միջավայրում։ XIX դարի վերջին հայերենով տպագրվող նման աշխատությունները նպաստում էին օտարալեզու գրականության տարածմանը, ընթերցողական հետաքրքրությունների ընդլայնմանը և արևմտահայ գրական լեզվով տարբեր ժանրերի ստեղծագործությունների շրջանառությանը։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում արևմտահայ տպագիր ժառանգության, Կոստանդնուպոլսի գրական կյանքի և հայերեն թարգմանական գրականության պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել մատենագետներին, գրականագետներին և XIX դարի հայ գրքի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Թովմաս անունով հերոսի և նրա բնակավայրի շուրջ ձևավորված պատմողական ստեղծագործություն։ Վերնագրի հիման վրա այն կարելի է դասել գեղարվեստական արձակի շարքին, իսկ եղբոր կերպարի և տնակի պատկերումը կարող է առնչվել ընտանեկան միջավայրի, մարդկային հարաբերությունների և առօրյա կյանքի թեմաներին։ XIX դարի հայերեն գրականության մեջ նմանատիպ փոքրածավալ հրատարակությունները հաճախ նպաստել են ընթերցանության տարածմանը և գեղարվեստական պատումի միջոցով բարոյական ու հասարակական պատկերացումների փոխանցմանը։ Դրանք կարող էին նախատեսված լինել նաև երիտասարդ ընթերցողների համար՝ ներկայացնելով պարզ, մատչելի լեզվով շարադրված պատմություններ և մարդկային վարքագծի օրինակներ։ Ստեղծագործության կոնկրետ սյուժեն և սկզբնաղբյուրը միայն մատենագիտական տվյալներով հստակեցնել հնարավոր չէ, ուստի այն առավել նպատակահարմար է դիտարկել որպես XIX դարի հայերեն պատմողական գրականության նմուշ։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում Թիֆլիսի հայ տպագրական միջավայրի, հայ ընթերցողական մշակույթի և ժամանակաշրջանի գեղարվեստական ու դաստիարակչական գրականության ուսումնասիրության համար։

Հրատարակությունը նվիրված է Աբգարի անվան հետ կապված պատմական և գրական ավանդությանը։ Հայ պատմագրության մեջ Աբգարը հիշատակվում է որպես Եդեսիայի արքա Աբգար V, որի անվան հետ կապվում է Հիսուս Քրիստոսի և Աբգարի միջև նամակագրության մասին ավանդությունը։ Այդ պատմությունը կարևոր տեղ է զբաղեցնում քրիստոնեական վաղ շրջանի մատենագրության և հայ եկեղեցական ավանդության մեջ՝ առնչվելով քրիստոնեության տարածման, առաջին հավատացյալ համայնքների ձևավորման և Հայաստանի քրիստոնեական պատմական հիշողության թեմաներին։ Աբգարի նամակի մասին ավանդությունը հետագա դարերում տարբեր մեկնաբանություններով և պատմագրական անդրադարձներով տեղ է գտել կրոնական ու պատմական գրականության մեջ։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ քրիստոնեական մատենագրության, եկեղեցական պատմության և վաղ քրիստոնեական ավանդությունների ուսումնասիրության համար։ Այն նաև արժեքավոր նյութ է XIX դարի Մխիթարյան հրատարակչական գործունեության և հայերեն կրոնական ու պատմական գրականության տարածման պատմության տեսանկյունից։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել հայագիտությամբ, աստվածաբանությամբ և քրիստոնեական պատմական սկզբնաղբյուրներով հետաքրքրվող ընթերցողների ու հետազոտողների համար։

Հրատարակությունը բազմահատոր գրական երկի երրորդ մասն է, որի վերնագիրը մատնանշում է թուրք կանանց և աղջիկների կյանքին ու հասարակական միջավայրին առնչվող թեմատիկ ուղղվածություն։ Այն կարելի է դիտարկել XIX դարի հայերեն տպագիր գրականության այն նմուշների շարքում, որոնք անդրադառնում էին տարբեր ժողովուրդների կենցաղին, ընտանեկան հարաբերություններին և հասարակական սովորույթներին։ Վերնագրային թեման հնարավորություն է տալիս աշխատությունը կապելու կանանց հասարակական դիրքի, կրթության, ընտանեկան կյանքի և ավանդական միջավայրում նրանց ունեցած դերի ուսումնասիրության հետ, սակայն կոնկրետ սյուժետային կամ փաստական բովանդակությունը միայն վերնագրով հնարավոր չէ հստակեցնել։ Հատորը հետաքրքրություն է ներկայացնում Կոստանդնուպոլսի բազմալեզու և բազմամշակութային միջավայրում ձևավորված հայ գրական կյանքի, արևմտահայ ընթերցողական մշակույթի և XIX դարի գրականության թեմատիկ բազմազանության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել հայ գրքի պատմությամբ, կանանց պատմությամբ, հասարակական հարաբերություններով և արևմտահայ տպագիր ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների ու հետազոտողների համար։

Հրատարակությունը ներկայացնում է կենտրոնական գրավաճառատան հայերեն գրքերի համակարգված և ամբողջական ցանկը՝ ծառայելով որպես գրքային արտադրանքի որոնման, ընտրության և ձեռքբերման տեղեկատու միջոց։ Այն հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու XIX դարի վերջի հայերեն հրատարակությունների բազմազանության, գրականության շրջանառության և գրավաճառական գործունեության կազմակերպման մասին։ Նման գրացուցակներում սովորաբար գրքերը ներկայացվում են մատենագիտական տվյալներով՝ վերնագրերով, հեղինակների անուններով և հրատարակությունների վերաբերյալ տեղեկություններով, ինչը հեշտացնում է անհրաժեշտ գրքի նույնականացումն ու որոնումը։ Ցանկը կարող է ընդգրկել տարբեր բնագավառների գրականություն՝ գեղարվեստական և կրոնական երկերից մինչև ուսումնական, գիտական, պատմական և տեղեկատու հրատարակություններ՝ արտացոլելով հայ ընթերցողական պահանջների ու գրքային շուկայի թեմատիկ լայն շրջանակը։ Այն կարևոր աղբյուր է հայ գրքի պատմության, մատենագիտության, հրատարակչական և գրավաճառական գործունեության ուսումնասիրության համար։ Հատկապես արժեքավոր է Թիֆլիսի՝ որպես հայ տպագրության և գրական շրջանառության կարևոր կենտրոնի պատմական միջավայրի բացահայտման տեսանկյունից։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել մատենագետներին, գրադարանագետներին և հայ տպագիր ժառանգությամբ հետաքրքրվող հետազոտողներին։

Աշխատությունը նվիրված է մարդկային կյանքի, վարքագծի և հասարակական հարաբերությունների բարոյական հիմքերի ուսումնասիրությանը։ Այն անդրադառնում է մարդու գործողությունների, որոշումների և հասարակական պարտավորությունների գնահատման սկզբունքներին՝ փորձելով բացահայտել այն բարոյական չափանիշները, որոնցով կարելի է առաջնորդվել առօրյա և հասարակական կյանքում։ Վերնագրում շեշտադրված գործնական բարոյականության գաղափարը մատնանշում է ոչ միայն բարոյական հասկացությունների տեսական քննարկումը, այլև դրանց կիրառությունը մարդկային փոխհարաբերություններում և կյանքի տարբեր իրավիճակներում։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակը կապված է բարու և չարի, արդարության, խղճի, պարտքի, պատասխանատվության, ազնվության և մարդկային արժանապատվության վերաբերյալ փիլիսոփայական հարցադրումների հետ։ Նման բնույթի երկերը կարևոր դեր են ունեցել բարոյական դաստիարակության, անհատական վարքագծի ձևավորման և հասարակական արժեքների տարածման գործում։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում XIX դարի հայ հասարակական ու փիլիսոփայական մտքի, բարոյագիտական գրականության և Կոստանդնուպոլսի հայ մտավոր միջավայրի ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել փիլիսոփայությամբ, էթիկայով և հայ հասարակական մտքի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների ու հետազոտողների համար։

Ալեքսանդր Դյումայի նշանավոր արկածային վեպի այս մասը շարունակում է Էդմոն Դանտեսի կյանքի, ճակատագրի և վրեժխնդրության պատմությունը։ Վեպի հիմքում ընկած են անարդարացի մեղադրանքի, երկարատև բանտարկության, ազատության վերագտնման և անցյալի նկատմամբ հաշվեհարդարի թեմաները։ Գլխավոր հերոսի կերպարի միջոցով հեղինակը բացահայտում է մարդկային բնավորության բարդությունը, արդարության և վրեժի սահմանները, հարստության ու իշխանության ազդեցությունը մարդկանց հարաբերությունների վրա։ Ստեղծագործության կարևոր առանձնահատկություններից են բազմաթիվ հերոսների փոխկապակցված ճակատագրերը, անսպասելի իրադարձությունները, գաղտնիքները և սյուժետային լարված զարգացումները։ Հայերեն հրատարակությունը վկայում է ֆրանսիական և եվրոպական գեղարվեստական գրականության նկատմամբ հայ ընթերցողական հետաքրքրության մասին։ Այն նաև արժեքավոր նյութ է XIX դարի հայ թարգմանական գրականության, արևմտահայ գրքի պատմության և Զմյուռնիայի տպագրական միջավայրի ուսումնասիրության համար։ Վեպի այս մասը հնարավորություն է տալիս հետևելու բազմահատոր ստեղծագործության ընդհանուր սյուժետային ընթացքին և ծանոթանալու համաշխարհային գրականության հայտնի երկերից մեկի հայերեն տարածման պատմությանը։