Ready-made Materials

Աշխատությունը նվիրված է 1950–1980-ական թվականների հայկական բեմանկարչության զարգացման հիմնական միտումների և գեղարվեստական արտահայտչամիջոցների փոփոխությունների ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է բեմական միջավայրի գեղարվեստական կազմակերպման, բեմանկարչական կերպարի ձևավորման, տարածության կառուցման, կոմպոզիցիոն սկզբունքների և գունային լուծումների զարգացման առանձնահատկությունների վրա։ Քննության են առնվում տարբեր ժամանակաշրջաններում բեմադրության տեսողական կառուցվածքի վերաբերյալ պատկերացումների փոփոխությունները և դրանց կապը թատերական արվեստի ընդհանուր գեղագիտական զարգացումների հետ։ Բեմանկարչությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես ներկայացման արտաքին ձևավորման միջոց, այլև որպես բեմադրության գաղափարական և կերպարային համակարգի կարևոր բաղադրիչ, որը մասնակցում է ստեղծագործության բովանդակության բացահայտմանը և հանդիսատեսի գեղարվեստական ընկալման ձևավորմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բեմական տարածության կազմակերպմանը՝ ուսումնասիրելով դեկորացիաների, ծավալների, հարթությունների, լուսային միջավայրի և դերասանի շարժման միջև ձևավորվող փոխհարաբերությունները։ Վերլուծվում են կոմպոզիցիոն լուծումների փոփոխությունները՝ ավանդական դեկորատիվ կառուցվածքներից մինչև պայմանական, ընդհանրացված և առավել արտահայտչական ձևերի կիրառումը։ Կարևորվում է նաև գույնի դերը բեմական կերպարի ստեղծման գործընթացում, դրա հուզական, խորհրդանշական և կառուցվածքային նշանակությունը, ինչպես նաև գունային հարաբերությունների կապը ներկայացման ընդհանուր գաղափարական ու գեղարվեստական մտահղացման հետ։ Անդրադարձ է կատարվում բեմանկարչի և ռեժիսորի ստեղծագործական համագործակցությանը, քանի որ բեմական ձևավորման սկզբունքների փոփոխությունները սերտորեն կապված են տվյալ ժամանակաշրջանի ռեժիսորական մտածողության և թատերական նորարարությունների հետ։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևել մի քանի տասնամյակների ընթացքում հայկական թատրոնի տեսողական լեզվի վերափոխմանը, ազգային գեղարվեստական ավանդույթների և ժամանակակից ձևաստեղծման սկզբունքների փոխազդեցությանը, ինչպես նաև առանձին ստեղծագործական մոտեցումների ազդեցությանը բեմանկարչության զարգացման վրա։ Բեմական ձևավորման օրինակների համեմատական դիտարկումը նպաստում է տարբեր ժամանակաշրջանների ոճական առանձնահատկությունների, գեղարվեստական որոնումների և նոր արտահայտչամիջոցների բացահայտմանը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հայ թատրոնի և կերպարվեստի փոխհարաբերությունների ուսումնասիրման համար՝ ներկայացնելով բեմանկարչությունը որպես ինքնուրույն ստեղծագործական ոլորտ և միաժամանակ թատերական ներկայացման ամբողջական համակարգի բաղադրիչ։ Նյութը կարող է օգտակար լինել թատերագիտության, արվեստաբանության, բեմանկարչության, թատրոնի պատմության և բեմական ձևավորման ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, նկարիչների, ռեժիսորների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Հրատարակությունը ընթացիկ մատենագիտական տեղեկատու է, որի հիմնական նպատակն է համակարգված ձևով ներկայացնել Հայկական ԽՍՀ մշակույթին և արվեստին վերաբերող նոր հրատարակված գրականությունը և ընթերցողներին տեղեկացնել տվյալ բնագավառներում լույս տեսած աշխատությունների մասին։ Մատենագիտական նյութերը կարող են ընդգրկել մշակութային կյանքի և արվեստի տարբեր ոլորտներին նվիրված գրքեր, գիտական ուսումնասիրություններ, հոդվածներ, ժողովածուներ, տեղեկատուներ և այլ տպագիր աղբյուրներ։ Ներկայացված գրականությունը հնարավորություն է տալիս հետևել կերպարվեստի, ճարտարապետության, երաժշտության, թատրոնի, կինոյի, պարարվեստի, ժողովրդական ստեղծագործության, մշակութային ժառանգության պահպանության և հարակից ոլորտների վերաբերյալ հրապարակումների ընթացքին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի աղբյուրների պարբերական հավաքագրումն ու դասակարգումը, քանի որ այն հեշտացնում է մասնագիտական գրականության որոնումը և հնարավորություն տալիս ուսումնասիրողին արագ կողմնորոշվել տվյալ ժամանակաշրջանում հրատարակված նյութերի շրջանակում։ Տեղեկատուի միջոցով հնարավոր է պատկերացում կազմել նաև համապատասխան ժամանակաշրջանի գիտական և մշակութային հետաքրքրությունների, հետազոտական առաջնահերթությունների և արվեստագիտական ուսումնասիրությունների հիմնական ուղղությունների մասին։ Մատենագիտական գրառումները ծառայում են որպես սկզբնաղբյուրների որոնման գործիք՝ օգնելով բացահայտել առանձին արվեստագետների, ստեղծագործական միավորումների, մշակութային հաստատությունների, հուշարձանների, գեղարվեստական ժանրերի և մշակութային իրադարձությունների վերաբերյալ հրապարակումները։ Միաժամանակ հրատարակությունն ունի պատմամշակութային արժեք, քանի որ դրա մեջ արձանագրված գրականության ամբողջությունը արտացոլում է որոշակի ժամանակաշրջանի մշակութային և արվեստագիտական մտքի զարգացումը, գիտական ուսումնասիրությունների թեմատիկան և հրատարակչական գործունեությունը։ Այն կարող է օգտագործվել նաև հետահայաց ուսումնասիրությունների ժամանակ՝ տարբեր տարիների մատենագիտական տվյալները համադրելու և մշակույթի առանձին ոլորտների վերաբերյալ գրականության զարգացման դինամիկան բացահայտելու նպատակով։ Որպես տեղեկատվական և որոնողական նշանակություն ունեցող հրատարակություն՝ այն նպաստում է մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ մասնագիտական աղբյուրների համակարգմանը, դրանց մատչելիության բարձրացմանը և հետազոտական աշխատանքի կազմակերպմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել արվեստաբանների, մշակութաբանների, պատմաբանների, մատենագետների, գրադարանային աշխատողների, թանգարանային մասնագետների, դասախոսների, ուսանողների և հայ մշակույթի ու արվեստի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է փորձագիտական գիտելիքների և մասնագետների կողմից կիրառվող որոշումների ընդունման մարտավարությունների ձևական ներկայացման մոդելների մշակմանը, ինչպես նաև դրանց ծրագրային իրականացման մեթոդների ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այնպիսի տեղեկատվական և տրամաբանական կառուցվածքների ստեղծման վրա, որոնք հնարավորություն են տալիս համակարգչային միջավայրում հնարավորինս համարժեք ներկայացնել փորձագետի դատողությունների հաջորդականությունը, ընտրության սկզբունքները, իրավիճակների գնահատման չափանիշները և որոշումների ընդունման գործընթացը։ Քննության են առնվում փորձագիտական համակարգերի գիտելիքների բազայի ձևավորման, գիտելիքների ներկայացման, կանոնների և տրամաբանական կապերի նկարագրման, ինչպես նաև տարբեր իրավիճակներում համապատասխան ռազմավարության ընտրության խնդիրները։ Կարևորվում է իրական փորձագիտական գործունեության առանձնահատկությունների ձևականացումը, քանի որ մասնագետի որոշումները հաճախ հիմնված են ոչ միայն հստակ սահմանված տվյալների, այլև կուտակված փորձի, մասնագիտական գնահատականների և փոխկապակցված պայմանների վրա։ Ուսումնասիրվում են փորձագիտական մարտավարությունների ներկայացման տարբեր մոդելների կառուցման սկզբունքները, դրանց ճկունությունը, ամբողջականությունը և կիրառելիությունը տարբեր խնդիրների լուծման ժամանակ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում մոդելների ծրագրային իրականացմանը, տվյալների և գիտելիքների կազմակերպմանը, տրամաբանական եզրահանգումների իրականացման մեխանիզմներին և օգտագործողի ու համակարգի միջև փոխգործակցության կազմակերպմանը։ Ծրագրային բաղադրիչը հնարավորություն է տալիս ստուգել առաջարկվող մոդելների գործնական կիրառելիությունը, իրականացնել տարբեր իրավիճակների համակարգչային մշակում և համեմատել համակարգի ստացած արդյունքները փորձագիտական գնահատականների հետ։ Կարևորվում են նաև ծրագրային համակարգի ընդլայնելիության և նոր գիտելիքների ավելացման հնարավորությունները, որոնք անհրաժեշտ են կիրառական միջավայրի փոփոխություններին համապատասխան համակարգը զարգացնելու համար։ Մոդելավորման և ծրագրային իրականացման համադրումը նպաստում է մարդկային մասնագիտական փորձի համակարգմանն ու մեքենայական մշակման համար հասանելի ձևով ներկայացմանը։ Հետազոտությունը կարող է կարևոր նշանակություն ունենալ որոշումների աջակցման համակարգերի, գիտելիքահեն ծրագրային միջոցների և ինտելեկտուալ տեղեկատվական համակարգերի նախագծման համար։ Նյութը կարող է օգտակար լինել արհեստական բանականության, համակարգչային գիտության, փորձագիտական համակարգերի, գիտելիքների ներկայացման և որոշումների ընդունման ավտոմատացման ոլորտներում աշխատող հետազոտողների, ծրագրավորողների, ինժեներների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է քաղաքական կուսակցությունների դասակարգման տեսական և մեթոդաբանական սկզբունքների ուսումնասիրությանը՝ կուսակցությունները դիտարկելով որպես քաղաքական համակարգի և հասարակության քաղաքական կազմակերպման կարևորագույն ինստիտուտներ։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն չափանիշների վրա, որոնց միջոցով հնարավոր է առանձնացնել կուսակցությունների տարբեր տեսակներ՝ հաշվի առնելով դրանց գաղափարախոսությունը, կազմակերպական կառուցվածքը, սոցիալական հենարանը, քաղաքական նպատակները, անդամակցության բնույթը, իշխանության նկատմամբ դիրքորոշումը և քաղաքական գործընթացներում ունեցած գործառույթները։ Քննության են առնվում զանգվածային և կադրային, խորհրդարանական և արտախորհրդարանական, իշխանական և ընդդիմադիր, գաղափարախոսական և պրագմատիկ, ինչպես նաև քաղաքական գիտության մեջ ընդունված այլ կուսակցական տիպերի առանձնահատկությունները։ Կարևորվում է կուսակցությունների կազմակերպական կառուցվածքի ուսումնասիրությունը՝ ղեկավար մարմինների, շարքային անդամների, տեղական կառույցների և քաղաքական առաջնորդության միջև հարաբերությունների տեսանկյունից։ Անդրադարձ է կատարվում կուսակցությունների գաղափարական ուղղվածությանը և այն սկզբունքներին, որոնց հիման վրա դրանք ձևավորում են իրենց քաղաքական ծրագրերը, ներկայացնում հասարակական տարբեր խմբերի շահերը և մասնակցում ընտրական գործընթացներին։ Ուսումնասիրվում է նաև քաղաքական կուսակցությունների տիպաբանության և կուսակցական համակարգերի միջև փոխկապակցվածությունը՝ դիտարկելով միակուսակցական, երկկուսակցական և բազմակուսակցական համակարգերում տարբեր տիպի կուսակցությունների գործունեության առանձնահատկությունները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում պատմական զարգացման ազդեցությանը, քանի որ կուսակցությունների կառուցվածքը, գաղափարախոսությունը և գործունեության ձևերը կարող են փոփոխվել հասարակական հարաբերությունների, ընտրական համակարգերի, քաղաքական մշակույթի և պետական ինստիտուտների զարգացման հետ միասին։ Համեմատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել տարբեր երկրների և քաղաքական համակարգերի կուսակցությունների ընդհանուր հատկանիշներն ու առանձնահատկությունները, ինչպես նաև գնահատել գոյություն ունեցող դասակարգումների կիրառելիությունն ու սահմանափակումները։ Քաղաքական կուսակցությունների տիպաբանական ուսումնասիրությունը նպաստում է դրանց դերի առավել ամբողջական ընկալմանը քաղաքական ներկայացուցչության, հասարակական շահերի արտահայտման, ընտրողների քաղաքական մասնակցության և պետական իշխանության ձևավորման գործընթացներում։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել քաղաքագիտության, քաղաքական սոցիոլոգիայի, համեմատական քաղաքականության, կուսակցական համակարգերի և քաղաքական ինստիտուտների ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է անձի բնավորության արտահայտված գծերի ձևավորման վրա ազդող հոգեբանական գործոնների ուսումնասիրությանը և դրանց դերի բացահայտմանը անհատական զարգացման տարբեր փուլերում։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն հոգեբանական առանձնահատկությունների վրա, որոնց ազդեցությամբ բնավորության առանձին գծեր կարող են առավել ընդգծված դրսևորվել՝ պայմանավորելով մարդու վարքի, հուզական արձագանքների, հաղորդակցման և սոցիալական փոխհարաբերությունների առանձնահատկությունները։ Քննության են առնվում անհատական հոգեբանական տարբերությունները, խառնվածքի առանձնահատկությունները, ինքնագնահատականը, հուզական կայունությունը, ինքնակարգավորման կարողությունները, միջանձնային հարաբերությունները և սոցիալական միջավայրի ազդեցությունը։ Կարևորվում է ընտանիքի, դաստիարակության ոճի, հասակակիցների հետ հարաբերությունների, կրթական միջավայրի և սոցիալական փորձի նշանակությունը բնավորության ձևավորման գործընթացում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում դեռահասության և երիտասարդության շրջաններին, երբ անձնային հատկանիշները շարունակաբար զարգանում են, իսկ շրջապատի հետ փոխհարաբերությունները և սեփական անձի վերաբերյալ պատկերացումները կարող են էական նշանակություն ունենալ բնավորության գծերի արտահայտվածության համար։ Ուսումնասիրվում են նաև սթրեսային իրավիճակներին արձագանքելու առանձնահատկությունները, հուզական լարվածությունը, հաղորդակցական դժվարությունները և սոցիալական հարմարվողականության հետ կապված գործոնները։ Բնավորության շեշտվածությունը դիտարկվում է որպես որոշ հատկանիշների առավել ընդգծված դրսևորում, այլ ոչ ինքնին որպես հոգեկան խանգարում, ինչը կարևոր է անհատական տարբերությունների ճիշտ մեկնաբանման համար։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել հոգեբանական հարցարաններ, դիտարկման, համեմատական վերլուծության և հոգեախտորոշիչ այլ մեթոդներ՝ տարբեր բնավորության գծերի և դրանց հետ կապված հոգեբանական գործոնների փոխհարաբերությունները բացահայտելու նպատակով։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել անձի զարգացման ընթացքում ներքին հոգեբանական առանձնահատկությունների և արտաքին սոցիալական պայմանների փոխազդեցության մասին։ Ստացված արդյունքները կարող են կարևոր նշանակություն ունենալ հոգեբանական խորհրդատվության, կրթական հոգեբանության և անձի զարգացման ուսումնասիրության համար՝ նպաստելով անհատական առանձնահատկությունների ավելի ճշգրիտ գնահատմանը և համապատասխան հոգեբանական աջակցության մոտեցումների մշակմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել անձի և զարգացման հոգեբանության, մանկավարժական հոգեբանության և հոգեբանական խորհրդատվության ոլորտներում աշխատող մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է 1990–2010 թվականների հայ գրական մամուլի զարգացման ընթացքի, բովանդակային առանձնահատկությունների և գրական-մշակութային կյանքում ունեցած դերի համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում Հայաստանի անկախացմանը հաջորդած հասարակական, քաղաքական և մշակութային փոփոխությունների պայմաններում գրական պարբերականների գործունեությունը, դրանց գաղափարական և գեղագիտական ուղղվածությունը, ինչպես նաև նոր գրական միջավայրի ձևավորման գործընթացները։ Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում գրական թերթերի և ամսագրերի էջերում ներկայացված գեղարվեստական ստեղծագործություններին, գրաքննադատական հոդվածներին, գրականագիտական ուսումնասիրություններին, հրապարակախոսությանը, հարցազրույցներին, թարգմանություններին և մշակութային քննարկումներին։ Վերլուծվում է մամուլի նշանակությունը ժամանակակից հայ գրողների ստեղծագործությունների տարածման, նոր հեղինակների ներկայացման և գրական տարբեր սերունդների միջև կապի պահպանման գործում։ Անդրադարձ է կատարվում նաև հետխորհրդային ժամանակաշրջանում գրական մամուլի առջև ծառացած կազմակերպական և բովանդակային խնդիրներին, հրատարակչական պայմանների փոփոխությանը, ընթերցողական միջավայրի վերափոխմանը և հասարակության մշակութային պահանջների ազդեցությանը։ Կարևորվում է այն հանգամանքը, որ տվյալ ժամանակահատվածի պարբերականները ոչ միայն ներկայացնում էին գրական ստեղծագործություններ, այլև հանդիսանում էին գրական գործընթացների գնահատման, նոր գեղագիտական հայեցակարգերի քննարկման և գրականության զարգացման ուղղությունների շուրջ բանավեճերի կարևոր հարթակներ։ Ուսումնասիրվում են ավանդական և նորարարական միտումների փոխհարաբերությունները, ազգային գրական ժառանգության վերարժևորման գործընթացը, համաշխարհային գրականության հետ կապերի ընդլայնումը և թարգմանական գրականության դերը։ Գրական մամուլի նյութերի միջոցով հնարավոր է հետևել նաև ժամանակաշրջանի հասարակական մտահոգությունների, ազգային ինքնության, պատմական հիշողության, մշակութային արժեքների և ժամանակակից մարդու խնդիրների գրական արտացոլմանը։ Առանձին նշանակություն ունի գրաքննադատության և գրականագիտական մտքի ուսումնասիրությունը, քանի որ մամուլի էջերում հրապարակված հոդվածներն ու քննարկումները արտացոլում են տվյալ ժամանակաշրջանի գրական գնահատման չափանիշների և տեսական մոտեցումների փոփոխությունները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս գրական մամուլը դիտարկել ոչ միայն որպես ստեղծագործությունների հրապարակման միջոց, այլև որպես հայ գրական կյանքի կազմակերպման, մտավոր հաղորդակցության և մշակութային հիշողության պահպանման կարևոր հաստատություն։ Նյութը կարող է օգտակար լինել հայ գրականության պատմության, գրաքննադատության, լրագրության, մամուլի պատմության և ժամանակակից մշակութային գործընթացների ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, բանասերների, լրագրողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հյուսիսարևմտյան Իրանում բնակվող ժողովուրդների գենետիկական կառուցվածքի, նրանց միջև կենսաբանական ազգակցության և պատմական ժողովրդագրական գործընթացների ուսումնասիրությանը՝ հայրական և մայրական գծերով փոխանցվող գենետիկական մարկերների համադրված վերլուծության միջոցով։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է Y քրոմոսոմի և միտոքոնդրիումային ԴՆԹ-ի փոփոխականության վրա, որոնք պոպուլյացիոն գենետիկայում հնարավորություն են տալիս համապատասխանաբար ուսումնասիրել հայրական և մայրական ծագումնաբանական գծերի տարածվածությունն ու բազմազանությունը։ Տարբեր բնակչական խմբերից ստացված տվյալների համեմատական ուսումնասիրության միջոցով գնահատվում են գենետիկական նմանություններն ու տարբերությունները, առանձին գենետիկական գծերի հաճախականությունները և պոպուլյացիաների միջև հնարավոր պատմական կապերը։ Կարևորվում է տարածաշրջանի աշխարհագրական և պատմամշակութային առանձնահատկությունների ազդեցությունը բնակչության գենետիկական կազմի ձևավորման վրա, քանի որ Հյուսիսարևմտյան Իրանը պատմականորեն գտնվել է տարբեր ժողովուրդների տեղաշարժերի, առևտրային ճանապարհների և մշակութային փոխազդեցությունների տարածքում։ Գենետիկական տվյալները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրել բնակչության ձևավորման երկարաժամկետ գործընթացները, հնարավոր միգրացիոն հոսքերը, տարբեր խմբերի միջև գենային փոխանակությունը և որոշ հայրական կամ մայրական գծերի աշխարհագրական տարածման առանձնահատկությունները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում Y քրոմոսոմային և միտոքոնդրիումային տվյալների համեմատությանը, քանի որ դրանց միջև արձանագրվող տարբերությունները կարող են լրացուցիչ տեղեկություններ տրամադրել անցյալում տղամարդկանց և կանանց տեղաշարժերի ու ժողովրդագրական գործընթացների առանձնահատկությունների վերաբերյալ։ Հետազոտությունը կարող է ներառել նաև ուսումնասիրվող խմբերի տվյալների համեմատություն հարևան տարածաշրջանների և այլ պոպուլյացիաների գենետիկական ցուցանիշների հետ՝ ավելի լայն տարածաշրջանային փոխհարաբերությունները բացահայտելու նպատակով։ Գենետիկական բազմազանության ուսումնասիրությունը կատարվում է բնակչությունների պատմության վերակառուցման համատեքստում և չի ենթադրում անհատների մշակութային, լեզվական կամ ազգային ինքնության որոշում միայն կենսաբանական տվյալների հիման վրա։ Աշխատությունը համադրում է գենետիկայի, մարդաբանության, ժողովրդագրության և բնակչությունների պատմության մոտեցումները՝ տարածաշրջանի բնակչական կազմի ձևավորման վերաբերյալ առավել ամբողջական պատկեր ստանալու համար։ Նյութը կարող է օգտակար լինել պոպուլյացիոն և էվոլյուցիոն գենետիկայի, մոլեկուլային մարդաբանության, պատմական ժողովրդագրության և տարածաշրջանի ժողովուրդների ծագման ու փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, մասնագետների և ուսանողների համար։

Հրատարակությունը հանձնարարական մատենագիտական ցանկ է, որը նախատեսված է ատոմային էներգիայի խաղաղ կիրառությունների և տնտեսության տարբեր ոլորտներում դրա օգտագործման վերաբերյալ գրականության համակարգված ներկայացման համար։ Նյութում ընդգրկվող աղբյուրները հնարավորություն են տալիս ծանոթանալ միջուկային գիտության և տեխնիկայի զարգացման հիմնական ուղղություններին, ատոմային էներգիայի տնտեսական նշանակությանը և դրա կիրառական հնարավորություններին արդյունաբերության, էներգետիկայի, գյուղատնտեսության, բժշկության, գիտական հետազոտությունների և տեխնիկական արտադրության բնագավառներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում միջուկային էներգիայի՝ որպես էլեկտրաէներգիայի արտադրության աղբյուրի նշանակությանը, ատոմային էլեկտրակայանների զարգացմանը և միջուկային տեխնոլոգիաների արդյունաբերական կիրառություններին։ Մատենագիտական նյութերը կարող են ընդգրկել նաև ռադիոակտիվ իզոտոպների օգտագործումը տարբեր նյութերի և գործընթացների հետազոտման, չափումների, վերահսկման և արտադրական խնդիրների լուծման նպատակով։ Գյուղատնտեսության ոլորտում ներկայացվող գրականությունը կարող է վերաբերել իոնացնող ճառագայթման և իզոտոպային մեթոդների գիտական կիրառություններին, իսկ բժշկության ոլորտում՝ միջուկային տեխնոլոգիաների ախտորոշիչ և հետազոտական նշանակությանը։ Որպես հանձնարարական ցանկ՝ հրատարակության հիմնական գործառույթը թեմային վերաբերող գիտական, գիտահանրամատչելի և մասնագիտական աղբյուրների ընտրությունն ու ընթերցողին ուղղորդելն է, այլ ոչ թե խնդրի ամբողջական տեսական շարադրանքը։ Այդ պատճառով այն կարևոր տեղեկատվական և մատենագիտական օժանդակ միջոց է համապատասխան ժամանակաշրջանի գիտատեխնիկական գրականության ուսումնասիրության համար։ Միաժամանակ աղբյուրների կազմը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել այն մասին, թե տվյալ ժամանակաշրջանում ատոմային էներգիայի խաղաղ օգտագործման որ ուղղություններն էին համարվում առավել կարևոր և հեռանկարային։ Հրատարակությունն ունի նաև պատմագիտական արժեք, քանի որ արտացոլում է միջուկային տեխնոլոգիաների զարգացման որոշակի փուլի գիտական առաջնահերթությունները, տնտեսական ակնկալիքները և տեխնոլոգիական պատկերացումները։ Այն կարող է օգտակար լինել ատոմային էներգետիկայի և գիտության պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, մատենագետների, գրադարանային ոլորտի մասնագետների, ինչպես նաև համապատասխան թեմայով գրականություն որոնող ուսանողների և ընթերցողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է հարկաբյուջետային քաղաքականության տեսական և մեթոդաբանական հիմքերի, դրա հիմնական գործիքների ու տնտեսական գործընթացների վրա ազդեցության մեխանիզմների համակարգված ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է պետական եկամուտների և ծախսերի ձևավորման, հարկային համակարգի, պետական բյուջեի հավասարակշռության, բյուջետային պակասուրդի և պետական պարտքի կառավարման տեսական խնդիրների վրա։ Քննության են առնվում հարկերի և պետական ծախսերի ազդեցությունը տնտեսական աճի, համախառն պահանջարկի, ներդրումային ակտիվության, զբաղվածության և բնակչության եկամուտների բաշխման վրա։ Կարևորվում է հարկաբյուջետային քաղաքականության դերը մակրոտնտեսական կայունության ապահովման գործում՝ հատկապես տնտեսական անկումների, աճի արագացման, գնաճային ճնշումների և այլ տնտեսական տատանումների պայմաններում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում խթանող և զսպող քաղաքականության առանձնահատկություններին, դրանց կիրառման նախադրյալներին և հնարավոր տնտեսական հետևանքներին։ Ուսումնասիրվում են պետական ֆինանսական ռեսուրսների հավաքագրման և վերաբաշխման սկզբունքները, հարկային բեռի արդյունավետ բաշխման խնդիրները, հարկման արդարության և տնտեսական արդյունավետության փոխհարաբերությունը, ինչպես նաև պետական ծախսերի կառուցվածքի և առաջնահերթությունների որոշման մեթոդաբանական հարցերը։ Դիտարկվում են բյուջետային պլանավորման, կանխատեսման և վերահսկողության մեխանիզմները՝ որպես պետական ֆինանսների արդյունավետ կառավարման կարևոր բաղադրիչներ։ Անդրադարձ է կատարվում նաև բյուջետային պակասուրդի ֆինանսավորման տարբեր մոտեցումներին, պետական պարտքի կայունության գնահատմանը և երկարաժամկետ հարկաբյուջետային հավասարակշռության ապահովման անհրաժեշտությանը։ Տեսական տարբեր մոտեցումների համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել պետության տնտեսական միջամտության սահմանների, հարկային քաղաքականության արդյունավետության և հանրային ֆինանսների կառավարման վերաբերյալ գոյություն ունեցող հիմնական հայեցակարգային տարբերությունները։ Մեթոդաբանական տեսանկյունից կարևորվում են հարկաբյուջետային ցուցանիշների գնահատման, տնտեսական ազդեցությունների վերլուծության և քաղաքական որոշումների արդյունավետության չափման սկզբունքները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմել պետական բյուջեի և հարկային համակարգի փոխկապակցվածության, ինչպես նաև հարկաբյուջետային որոշումների կարճաժամկետ և երկարաժամկետ տնտեսական հետևանքների մասին։ Նյութը կարող է օգտակար լինել հանրային ֆինանսների, մակրոտնտեսագիտության, հարկային քաղաքականության, պետական կառավարման և տնտեսական քաղաքականության ոլորտներում աշխատող հետազոտողների, մասնագետների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության և եվրոպական կառույցների միջև հարաբերությունների ձևավորման, զարգացման և համագործակցության հիմնական ուղղությունների ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է անկախությունից հետո եվրոպական քաղաքական, տնտեսական և իրավական համակարգերի հետ փոխգործակցության ընդլայնման գործընթացների, դրանց նպատակների և երկրի արտաքին քաղաքականության մեջ ունեցած նշանակության վրա։ Քննության են առնվում եվրոպական կազմակերպությունների և հաստատությունների հետ քաղաքական երկխոսության ձևավորումը, ժողովրդավարական ինստիտուտների ամրապնդմանն ուղղված նախաձեռնությունները, իրավական և կառավարման բարեփոխումները, մարդու իրավունքների պաշտպանության մեխանիզմների զարգացումը և հասարակական հաստատությունների կատարելագործմանն աջակցող ծրագրերը։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում տնտեսական համագործակցությանը՝ դիտարկելով առևտրային հարաբերությունների զարգացումը, ներդրումային միջավայրի բարելավումը, ձեռնարկատիրության խթանումը, ենթակառուցվածքների արդիականացումը և տարբեր ոլորտներում իրականացվող տեխնիկական ու ֆինանսական աջակցության ծրագրերը։ Ուսումնասիրվում են նաև կրթության, գիտության, մշակույթի, երիտասարդական քաղաքականության, շրջակա միջավայրի պահպանության, տարածաշրջանային զարգացման և հասարակական կազմակերպությունների մասնակցության ոլորտներում իրականացվող նախաձեռնությունները։ Եվրոպական կառույցների հետ համագործակցությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես արտաքին հարաբերությունների ուղղություն, այլև որպես ներքին բարեփոխումների և պետական կառավարման համակարգի զարգացման վրա ազդեցություն ունեցող գործոն։ Կարևորվում է համապատասխան ծրագրերի դերը օրենսդրական և ինստիտուցիոնալ փոփոխությունների իրականացման, մասնագիտական կարողությունների զարգացման և եվրոպական փորձի կիրառման գործընթացներում։ Անդրադարձ է կատարվում նաև համագործակցության տարբեր փուլերին, պայմանագրային և քաղաքական շրջանակների փոփոխություններին ու այն հանգամանքներին, որոնք ազդել են Հայաստանի և եվրոպական գործընկերների հարաբերությունների խորության և առաջնահերթությունների վրա։ Միաժամանակ դիտարկվում են տարածաշրջանային քաղաքական միջավայրի, անվտանգության խնդիրների և արտաքին տնտեսական պայմանների ազդեցությունը համագործակցության զարգացման վրա։ Հիմնական ծրագրերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել դրանց նպատակները, իրականացման մեխանիզմները և նշանակությունը երկրի հասարակական ու տնտեսական վերափոխումների համար։ Աշխատությունը կարևոր է Հայաստանի արտաքին քաղաքականության եվրոպական ուղղության, միջազգային կազմակերպությունների հետ փոխգործակցության և եվրոպական ինտեգրման գործընթացների առանձնահատկությունների համակարգված ընկալման տեսանկյունից։ Նյութը կարող է օգտակար լինել միջազգային հարաբերությունների, քաղաքագիտության, եվրոպագիտության, պետական կառավարման և Հայաստանի արտաքին քաղաքականության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, մասնագետների և ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության արդյունաբերական համակարգի զարգացման օրինաչափությունների, կառուցվածքային առանձնահատկությունների և արտահանման ներուժի ընդլայնման հիմնական խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է արդյունաբերության դերի գնահատման վրա երկրի տնտեսական աճի, զբաղվածության, արտադրողականության բարձրացման և արտաքին տնտեսական հարաբերությունների զարգացման համատեքստում։ Քննության են առնվում արդյունաբերության տարբեր ճյուղերի վիճակը, արտադրական կարողությունների օգտագործման արդյունավետությունը, տեխնոլոգիական զարգացման մակարդակը, ներդրումային միջավայրը և ձեռնարկությունների մրցունակության վրա ազդող գործոնները։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում արտադրանքի արտահանման կառուցվածքին և աշխարհագրությանը, արտաքին շուկաներում հայկական արտադրանքի դիրքավորմանը, ինչպես նաև միջազգային մրցունակությունը սահմանափակող տնտեսական և կազմակերպական խնդիրներին։ Ուսումնասիրվում են արտադրության արդիականացման, նոր տեխնոլոգիաների ներդրման, արտադրանքի որակի բարձրացման, միջազգային չափանիշներին համապատասխանության և ավելացված արժեքի մեծացման հնարավորությունները։ Կարևորվում է արտահանման դիվերսիֆիկացումը՝ ինչպես ապրանքային տեսականու ընդլայնման, այնպես էլ նոր արտաքին շուկաների հասանելիության ապահովման տեսանկյունից։ Անդրադարձ է կատարվում փոքր և միջին արդյունաբերական ձեռնարկությունների զարգացմանը, ներդրումների ներգրավմանը, նորարարական գործունեության խթանմանը և արտադրական ենթակառուցվածքների կատարելագործմանը։ Արտահանման արդյունավետության գնահատման շրջանակում դիտարկվում են նաև տրանսպորտային և լոգիստիկ սահմանափակումները, արտադրական ծախսերը, ֆինանսական ռեսուրսների հասանելիությունը և արտաքին տնտեսական միջավայրի փոփոխությունների ազդեցությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում պետական արդյունաբերական և արտահանման քաղաքականության գործիքներին, որոնք կարող են նպաստել ձեռնարկությունների արտադրողականության բարձրացմանը, ներդրումային ծրագրերի իրականացմանը և արտահանող կազմակերպությունների մրցակցային դիրքերի ամրապնդմանը։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել արդյունաբերության զարգացմանը խոչընդոտող կառուցվածքային խնդիրները և գնահատել այն ուղղությունները, որոնց իրականացումը կարող է նպաստել տնտեսության արտադրական հիմքի ամրապնդմանը։ Միաժամանակ ընդգծվում է արդյունաբերության և արտահանման փոխկապակցվածությունը, քանի որ մրցունակ արտադրական համակարգի ձևավորումը կարևոր նախադրյալ է արտաքին շուկաներում կայուն ներկայություն ապահովելու համար։ Նյութը կարող է օգտակար լինել տնտեսագիտության, արդյունաբերական քաղաքականության, միջազգային առևտրի, արտահանման կառավարման և տնտեսական զարգացման ոլորտներում աշխատող հետազոտողների, մասնագետների և ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է 1950-ականներից մինչև 2020-ական թվականներն ընդգրկող ժամանակաշրջանում հայ ոճագիտական մտքի ձևավորման, զարգացման և տեսական վերափոխումների հիմնական խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է հայ լեզվաբանության և գրականագիտության շրջանակներում ոճի, ոճական համակարգի, լեզվական արտահայտչականության և խոսքի կազմակերպման վերաբերյալ գիտական պատկերացումների զարգացման վրա։ Քննության են առնվում տարբեր ժամանակաշրջաններում ձևավորված տեսական մոտեցումները, գիտական հայեցակարգերը և մեթոդաբանական սկզբունքները՝ բացահայտելով դրանց ընդհանրությունները, տարբերությունները և փոխազդեցությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում ոճագիտության՝ որպես ինքնուրույն գիտակարգի կայացման ընթացքին, դրա ուսումնասիրության առարկայի և հիմնական հասկացությունների սահմանման խնդիրներին, ինչպես նաև լեզվաբանության, գրականագիտության, տեքստաբանության և հաղորդակցական ուսումնասիրությունների հետ ունեցած կապերին։ Դիտարկվում են գործառական ոճերի դասակարգման, անհատական հեղինակային ոճի, գեղարվեստական խոսքի, լեզվական միջոցների ընտրության և արտահայտչական հնարավորությունների վերաբերյալ հայ գիտական մտքում առաջադրված տեսակետները։ Ուսումնասիրվում է նաև հասարակական, մշակութային և լեզվական փոփոխությունների ազդեցությունը ոճագիտական ուսումնասիրությունների ուղղությունների վրա՝ խորհրդային շրջանի գիտական ավանդույթներից մինչև անկախության ժամանակաշրջանում ձևավորված նոր տեսական ու մեթոդաբանական մոտեցումներ։ Կարևորվում է ժամանակակից լեզվաբանության նոր ուղղությունների ազդեցությունը, որոնց շնորհիվ ոճը կարող է դիտարկվել ոչ միայն լեզվական միավորների ընտրության, այլև տեքստի կառուցվածքի, հաղորդակցական նպատակի, խոսքային իրավիճակի և լեզվակիրների փոխազդեցության համատեքստում։ Տարբեր հեղինակների աշխատությունների և գիտական դպրոցների համեմատական քննությունը հնարավորություն է տալիս հետևել տերմինաբանական համակարգի փոփոխություններին, տեսական դրույթների շարունակականությանը և գիտական բանավեճերի զարգացմանը։ Աշխատությունը միաժամանակ համակարգում է մի քանի տասնամյակների ընթացքում կուտակված գիտական ժառանգությունը և հնարավորություն տալիս բացահայտել այն հիմնահարցերը, որոնք շարունակել են պահպանել իրենց արդիականությունը նորագույն ուսումնասիրություններում։ Նյութը կարևոր նշանակություն ունի հայ լեզվաբանական մտքի պատմության, ոճագիտական տեսությունների զարգացման և ժամանակակից հայերենի ուսումնասիրության մեթոդաբանական հիմքերի գնահատման տեսանկյունից։ Այն կարող է օգտակար լինել լեզվաբանների, գրականագետների, ոճագիտության և հայոց լեզվի պատմության մասնագետների, բանասիրական ուղղությունների դասախոսների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է XX դարի երկրորդ կեսի հայ կոմպոզիտորների ստեղծագործություններում պոլիֆոնիկ մտածողության և բազմաձայն գրելաոճի առանձնահատկությունների երաժշտագիտական ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է տարբեր ձայների ինքնուրույն զարգացման, դրանց փոխհարաբերությունների, հակադրության և միաժամանակյա հնչողության կազմակերպման սկզբունքների վրա՝ բացահայտելով պոլիֆոնիայի դերը երաժշտական ձևի և գեղարվեստական արտահայտչականության կառուցման գործընթացում։ Դիտարկվում են ավանդական պոլիֆոնիկ տեխնիկայի և ժամանակակից կոմպոզիցիոն միջոցների փոխազդեցությունները, ինչպես նաև այն եղանակները, որոնցով հայ հեղինակները վերաիմաստավորել են դասական բազմաձայնության սկզբունքները նոր երաժշտական լեզվի պայմաններում։ Ուսումնասիրվում են իմիտացիոն զարգացումը, կանոնային և ֆուգային սկզբունքները, հակադիր ձայների համադրումը, թեմատիկ նյութի բազմաձայն մշակումը, օստինատային կառուցվածքները և պոլիֆոնիկ հյուսվածքի կազմակերպման այլ ձևեր։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում պոլիֆոնիկ և հոմոֆոն-հարմոնիկ մտածողության փոխհարաբերությանը, դրանց միաձուլման եղանակներին և երաժշտական ստեղծագործության ընդհանուր դրամատուրգիայի մեջ բազմաձայնության կատարած գործառույթներին։ Քննարկվում է նաև հայկական ազգային երաժշտական ավանդույթների ազդեցությունը կոմպոզիտորական մտածողության վրա՝ ուսումնասիրելով ժողովրդական և հոգևոր երաժշտությունից բխող մեղեդային, ռիթմական ու ինտոնացիոն տարրերի ներգրավումը բազմաձայն կառուցվածքների մեջ։ Այս համատեքստում պոլիֆոնիան դիտարկվում է ոչ միայն որպես տեխնիկական հնարքների համակարգ, այլև որպես անհատական հեղինակային ոճի և ազգային երաժշտական մտածողության արտահայտման կարևոր միջոց։ Տարբեր ստեղծագործությունների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել կոմպոզիտորների մոտեցումների ընդհանրություններն ու տարբերությունները, հետևել բազմաձայն գրելաոճի զարգացման միտումներին և գնահատել նորարարական լուծումների նշանակությունը ժամանակակից հայկական երաժշտության մեջ։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի տվյալ ժամանակաշրջանի հայկական կոմպոզիտորական դպրոցի ոճական առանձնահատկությունների, երաժշտական լեզվի զարգացման և եվրոպական մասնագիտական ավանդույթների հետ դրա փոխհարաբերությունների ուսումնասիրման համար։ Նյութը կարող է օգտակար լինել երաժշտագետների, կոմպոզիտորների, երաժշտության տեսաբանների, կատարողների, երաժշտական բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների դասախոսների և ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է ֆոտոսինթեզող բակտերիաներում 5-ամինալևուլինաթթվի կենսասինթեզի առանձնահատկությունների և այդ գործընթացի արդյունավետության վրա ազդող կենսաբանական ու կենսաքիմիական գործոնների ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է միկրոօրգանիզմների նյութափոխանակային հնարավորությունների, նպատակային միացության առաջացման կենսաքիմիական ուղիների և դրա կուտակման օրինաչափությունների բացահայտման վրա։ 5-ամինալևուլինաթթուն դիտարկվում է որպես բջջային նյութափոխանակության կարևոր միջանկյալ միացություն, որը մասնակցում է տետրապիրոլային կառուցվածք ունեցող կենսաբանական նյութերի ձևավորմանը և կապված է բակտերիաների մի շարք կենսաքիմիական գործընթացների հետ։ Ուսումնասիրվում են ֆոտոսինթեզող բակտերիաների աճի և զարգացման պայմանները, սննդային միջավայրի բաղադրությունը, լուսային պայմանները, ջերմաստիճանը, միջավայրի թթվայնությունը և այլ գործոններ, որոնք կարող են ազդել նպատակային նյութի կենսասինթեզի ինտենսիվության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում մանրէային բջիջներում ընթացող ֆերմենտային գործընթացներին և նյութափոխանակային փոխակերպումներին՝ պարզելու համար կենսասինթեզի կարգավորման հնարավոր մեխանիզմները։ Տարբեր աճեցման պայմանների համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել բակտերիաների կենսասինթետիկ ակտիվությունը և բացահայտել այն գործոնները, որոնք նպաստում են վերջնական արտադրանքի առավել արդյունավետ առաջացմանն ու կուտակմանը։ Կարևորվում է նաև տարբեր մանրէային կուլտուրաների կամ շտամների կենսաքիմիական առանձնահատկությունների գնահատումը և բարձր արտադրողականությամբ տարբերակների բացահայտման հնարավորությունը։ Հետազոտությունը համատեղում է մանրէաբանության, կենսաքիմիայի, մոլեկուլային կենսաբանության և կենսատեխնոլոգիայի մոտեցումները՝ նպատակային կենսաբանական միացության առաջացման գործընթացը համալիր կերպով ուսումնասիրելու համար։ Ստացված գիտելիքները կարող են նպաստել մանրէային կենսասինթեզի մեխանիզմների առավել խոր ըմբռնմանը և կենսատեխնոլոգիական գործընթացների կատարելագործմանը։ Նպատակային նյութի կենսաբանական նշանակությունն ու կիրառական ներուժը հետազոտությանը տալիս են նաև գործնական կարևորություն՝ հատկապես մանրէային արտադրության և կենսաբանական ակտիվ միացությունների ստացման տեխնոլոգիաների զարգացման տեսանկյունից։ Նյութը կարող է օգտակար լինել կենսաքիմիայի, մանրէաբանության, մանրէային ֆիզիոլոգիայի, կենսատեխնոլոգիայի և ֆոտոսինթեզող միկրոօրգանիզմների ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, մասնագետների և ուսանողների համար։