Պատրաստի նյութեր

Բժշկագիտական, անեսթեզիոլոգիական և ցավի բժշկության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է սուր հետվիրահատական ցավի քրոնիկացման վաղ կանխարգելման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը՝ հետվիրահատական շրջանում տեբանտինի կիրառման համատեքստում։ Քննության են առնվում վիրահատական միջամտություններից հետո ցավային համախտանիշի առաջացման ֆիզիոլոգիական և ախտաֆիզիոլոգիական մեխանիզմները, ցավի ինտենսիվության փոփոխությունները և սուր ցավի քրոնիկական ձևի անցմանը նպաստող գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կենտրոնական և ծայրամասային նյարդային համակարգերի մասնակցությանը ցավային ազդակների փոխանցման ու մշակման գործընթացներում, ինչպես նաև հետվիրահատական ցավի նկատմամբ անհատական զգայունության առանձնահատկություններին։ Վերլուծվում են ցավի գնահատման կլինիկական չափանիշները, հիվանդների ֆունկցիոնալ վիճակի փոփոխությունները և հետվիրահատական վերականգնման ընթացքի վրա ցավային համախտանիշի ազդեցությունը։ Քննարկվում են տեբանտինի՝ գաբապենտինի հիմքով դեղամիջոցի, դեղաբանական առանձնահատկությունները, դրա կիրառման հնարավոր դերը բազմաբաղադրիչ ցավազրկման շրջանակներում և բուժման անվտանգության գնահատման անհրաժեշտությունը։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել հետվիրահատական ցավի ուժգնության, տևողության, լրացուցիչ ցավազրկման պահանջի և երկարաժամկետ ցավային ախտանիշների հաճախականության համեմատական գնահատման մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում ցավի քրոնիկացման ռիսկի վաղ հայտնաբերման, անհատականացված բուժման և կանխարգելիչ ռազմավարությունների արդյունավետության գիտական հիմնավորման խնդիրներին՝ հաշվի առնելով դեղորայքային միջամտությունների հնարավոր սահմանափակումներն ու անցանկալի ազդեցությունները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել անեսթեզիոլոգիայի, վերակենդանացման բժշկության, վիրաբուժության, կլինիկական դեղաբանության և ցավի կառավարման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Արվեստաբանական, պատմամշակութային և ձեռագրագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է XVIII դարի հայկական կազմարարության Արցախ-Ուտիքի դպրոցի ձևավորման, զարգացման և գեղարվեստական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում հայկական գրքի կազմարարության պատմական ավանդույթները, ձեռագիր մատյանների կազմերի պատրաստման և հարդարման մշակույթը, ինչպես նաև Արցախ-Ուտիքի տարածաշրջանի տեղը հայ գրքարվեստի զարգացման գործընթացում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում XVIII դարում կիրառված կազմարարական նյութերին, տեխնիկական լուծումներին, կազմերի կառուցվածքային առանձնահատկություններին և զարդարվեստի արտահայտչամիջոցներին։ Վերլուծվում են կաշվե կազմերի գեղարվեստական մշակման, դրոշմազարդման, երկրաչափական և բուսական զարդանախշերի կիրառման, ինչպես նաև զարդահորինվածքների կառուցման հնարավոր առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են Արցախ-Ուտիքի կազմարարական դպրոցի կապերը հայկական ձեռագրական կենտրոնների, տեղական արհեստագործական ավանդույթների և ժամանակաշրջանի մշակութային միջավայրի հետ։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել պահպանված ձեռագրակազմերի համեմատական վերլուծությունը, դրանց ոճական դասակարգումը, վարպետների ստեղծագործական ձեռագրի բացահայտումը և տարածաշրջանային առանձնահատկությունների որոշման հիմնախնդիրները։ Անդրադարձ է կատարվում կազմարարության դերին ձեռագիր մատյանների պահպանության, գրքի գեղարվեստական ամբողջականության և հայկական նյութական մշակույթի ժառանգության փոխանցման գործում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայ արվեստի պատմության, ձեռագրագիտության, գրքարվեստի, կիրառական արվեստի, մշակութային ժառանգության պահպանության և XVIII դարի հայկական արհեստագործական ավանդույթների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Գրադարանագիտական և մասնագիտական-մեթոդական բնույթի այս հոդվածների ժողովածուն նվիրված է Հայկական ՍՍՌ գրադարանների գործունեության փորձի ընդհանրացմանը, գրադարանային աշխատանքի կազմակերպման առանձնահատկություններին և ոլորտի գործնական խնդիրների լուսաբանմանը։ Ժողովածուում կարող են ներկայացված լինել հանրապետության հանրային, գիտական, ուսումնական և մասնագիտական գրադարանների գործունեության տարբեր ուղղությունները՝ խորհրդային ժամանակաշրջանի մշակութային և կրթական քաղաքականության համատեքստում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գրադարանային ֆոնդերի համալրման, գրականության հաշվառման և պահպանման, գրացուցակների կազմման, մատենագիտական սպասարկման և ընթերցողների տեղեկատվական պահանջների բավարարման հարցերին։ Հոդվածներում կարող են քննարկվել ընթերցանության կազմակերպման, գրքի տարածման, մշակութային-լուսավորչական միջոցառումների իրականացման և բնակչության տարբեր խմբերի գրադարանային սպասարկման գործնական փորձը։ Դիտարկվում են գրադարանավարների մասնագիտական պատրաստվածության բարձրացման, աշխատանքի մեթոդների կատարելագործման, գրադարանների միջև համագործակցության և առաջավոր փորձի փոխանակման հնարավորությունները։ Ժողովածուն կարող է անդրադառնալ նաև գյուղական ու քաղաքային գրադարանների գործունեության առանձնահատկություններին, գրադարանային ցանցի զարգացմանը և գրադարանների դերին հասարակության կրթական ու մշակութային կյանքում։ Հրապարակված նյութերը կարող են արժեքավոր աղբյուր հանդիսանալ խորհրդային Հայաստանի գրադարանային համակարգի կազմակերպական կառուցվածքի, մասնագիտական մոտեցումների և պատմական զարգացման ուսումնասիրության համար։ Աշխատանքը նախատեսված է գրադարանավարների, մատենագետների, գրադարանագիտության մասնագետների, մշակույթի պատմաբանների և Հայաստանի գրադարանային գործի պատմությամբ հետաքրքրվող հետազոտողների համար։

Պատմագիտական և ռազմապատմական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է 1914–1920 թվականներին հայկական ազգային զինուժի կազմավորման, կազմակերպական զարգացման և մարտական գործողություններին մասնակցության ուսումնասիրությանը՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի, Հայոց ցեղասպանության, Ռուսաստանի կայսրության փլուզման և Հայաստանի Առաջին Հանրապետության ստեղծման պատմական իրադարձությունների համատեքստում։ Քննության են առնվում հայկական կամավորական ջոկատների ձևավորման նախադրյալները, ազգային զինված ուժերի ստեղծման քաղաքական ու ռազմական պայմանները և հայկական զորամիավորումների կազմակերպման հիմնական փուլերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայկական կամավորական շարժման, Հայկական կորպուսի և Հայաստանի Առաջին Հանրապետության կանոնավոր բանակի ձևավորման ու գործունեության պատմությանը։ Վերլուծվում են հայկական զորամասերի մասնակցությունը Կովկասյան ռազմաճակատի ռազմական գործողություններին, 1918 թվականի մայիսյան հերոսամարտերին և հետագա տարիների ռազմական դիմակայություններին։ Քննարկվում են զինուժի հրամանատարական կառուցվածքի, անձնակազմի համալրման, նյութատեխնիկական ապահովման, ռազմական պատրաստության և կազմակերպական կառավարման հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են ռազմական գործողությունների ընթացքի վրա ազդող ռազմաքաղաքական պայմանները, տարածաշրջանային հակամարտությունները և հայկական պետականության պաշտպանության մարտահրավերները։ Անդրադարձ է կատարվում պատմական փաստաթղթերի, ռազմական հաղորդագրությունների, հուշագրությունների և արխիվային նյութերի նշանակությանը հայկական ազգային զինուժի գործունեության պատմագիտական գնահատման համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայոց պատմության, ռազմական պատմության, Հայաստանի Առաջին Հանրապետության պատմության և XX դարի սկզբի ազգային-ազատագրական շարժումների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Կենսաբանական, հիդրոկենսաբանական և էկոլոգիական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Սևանա լճում և նրա վտակներում բնակվող գամարիդների կենսաբանական առանձնահատկությունների և ջրային կենդանական համակեցություններում նրանց էկոլոգիական դերի ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում գամարիդների կարգաբանական պատկանելությունը, ձևաբանական առանձնահատկությունները, կենսական ցիկլը, բազմացման գործընթացները և ջրային միջավայրի տարբեր պայմաններին հարմարվելու հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Սևանա լճի և նրա վտակների հիդրոլոգիական, ջերմաստիճանային, թթվածնային ու էկոլոգիական պայմաններին, ինչպես նաև դրանց ազդեցությանը գամարիդների տարածվածության, քանակական ցուցանիշների և կենսագործունեության վրա։ Վերլուծվում են գամարիդների բնակավայրային նախասիրությունները, սննդառության առանձնահատկությունները, օրգանական նյութերի քայքայման գործընթացներին նրանց մասնակցությունը և դիրքը ջրային սննդային շղթաներում։ Քննարկվում են գամարիդների փոխհարաբերությունները հատակային անողնաշարավորների, ձկների և ջրային այլ օրգանիզմների հետ՝ լճի ու գետային էկոհամակարգերի կենդանական համակեցությունների կառուցվածքի համատեքստում։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել գամարիդների տեսակային կազմի, տարածական բաշխվածության, պոպուլյացիաների խտության և սեզոնային փոփոխությունների գնահատման մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում նրանց նշանակությանը ջրային էկոհամակարգերի կենսաբազմազանության պահպանման, նյութերի շրջանառության, ձկների կերային բազայի ձևավորման և շրջակա միջավայրի էկոլոգիական վիճակի գնահատման տեսանկյունից։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հիդրոկենսաբանության, կենդանաբանության, լիմնոլոգիայի, ջրային էկոլոգիայի և Սևանա լճի կենսաբազմազանության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Բժշկակենսաբանական, նյարդաֆիզիոլոգիական և հոգեֆիզիոլոգիական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է մարդու գլխուղեղի ֆունկցիոնալ վիճակի գնահատման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը՝ հոգեֆիզիոլոգիական և վեգետատիվ որոշ ցուցանիշների ժամանակային կառուցվածքի վերլուծության հիման վրա։ Քննության են առնվում կենտրոնական և վեգետատիվ նյարդային համակարգերի գործունեության փոխկապակցվածությունը, գլխուղեղի ֆունկցիոնալ վիճակների ձևավորման ֆիզիոլոգիական մեխանիզմները և օրգանիզմի կարգավորիչ համակարգերի դերը արտաքին ու ներքին ազդակներին հարմարվելու գործընթացներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ուշադրության, զգոնության, հոգնածության, հուզական լարվածության և աշխատունակության փոփոխությունների հետ կապված հոգեֆիզիոլոգիական ցուցանիշներին, ինչպես նաև սրտի ռիթմի, շնչառության և վեգետատիվ կարգավորման այլ բնութագրերի գնահատմանը։ Վերլուծվում են ֆիզիոլոգիական ազդանշանների ժամանակային կազմակերպման առանձնահատկությունները, դրանց տատանումները, պարբերականությունը, փոփոխականությունը և տարբեր ցուցանիշների միջև հնարավոր փոխկապակցվածությունները։ Քննարկվում են ժամանակային շարքերի մշակման, վիճակագրական վերլուծության, ռիթմային բաղադրիչների առանձնացման և ֆունկցիոնալ վիճակների համեմատական գնահատման մեթոդաբանական մոտեցումները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել հոգեֆիզիոլոգիական ծանրաբեռնվածության, հանգստի և տարբեր գործունեությունների պայմաններում գրանցվող ցուցանիշների փոփոխությունները՝ գլխուղեղի կարգավորիչ գործընթացների առանձնահատկությունները բացահայտելու նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում ստացված տվյալների կիրառական նշանակությանը մարդու ֆունկցիոնալ վիճակի օբյեկտիվ գնահատման, հոգնածության և լարվածության ուսումնասիրության, ինչպես նաև նյարդային համակարգի գործունեության հետազոտման տեսանկյունից։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել նյարդաֆիզիոլոգիայի, հոգեֆիզիոլոգիայի, բժշկական կենսաֆիզիկայի, ֆունկցիոնալ ախտորոշման և մարդու ֆիզիոլոգիայի ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Հոգեբանական և սոցիալ-հոգեբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է անձնավորության հարմարման գործընթացների ուսումնասիրությանը սոցիալական տարբեր միջավայրերում՝ զինվորների և ուսանողների շրջանում իրականացվող հետազոտությունների հիման վրա։ Քննության են առնվում սոցիալական և հոգեբանական հարմարման տեսական հիմքերը, անձնավորության անհատական առանձնահատկությունների դերը և նոր սոցիալական պայմաններին համապատասխանելու հիմնական մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում զինվորական ծառայության և բուհական կրթության միջավայրերի կազմակերպական, հաղորդակցական ու հոգեբանական առանձնահատկություններին, ինչպես նաև դրանց ազդեցությանը անձի վարքագծի, հուզական վիճակի և միջանձնային հարաբերությունների վրա։ Վերլուծվում են սոցիալական դերերի յուրացման, խմբային նորմերին համապատասխանելու, ինքնագնահատականի, սթրեսակայունության, հաղորդակցական կարողությունների և սոցիալական աջակցության նշանակությունը հարմարման գործընթացում։ Քննարկվում են զինվորների և ուսանողների հարմարման առանձնահատկությունների համեմատական ուսումնասիրության հնարավորությունները՝ հաշվի առնելով նրանց գործունեության պայմանները, պատասխանատվության աստիճանը, սոցիալական սպասումները և միջավայրային պահանջները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել հոգեբանական հարցումների, դիտարկումների, անհատական առանձնահատկությունների գնահատման և վիճակագրական վերլուծության մեթոդները՝ հարմարման մակարդակի ու դրա վրա ազդող գործոնների բացահայտման նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում սոցիալ-հոգեբանական աջակցության, հարմարման դժվարությունների կանխարգելման, խմբային փոխհարաբերությունների բարելավման և անձնավորության հոգեբանական բարեկեցության ապահովման հնարավորություններին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել անձի հոգեբանության, սոցիալական հոգեբանության, ռազմական հոգեբանության, կրթության հոգեբանության և երիտասարդների սոցիալական հարմարման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Մանկավարժական և բնագիտական կրթության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է «Բնագիտություն» առարկայի խորացված ուսուցման կազմակերպման տեսական և մեթոդական հիմնախնդիրներին՝ «Կենսոլորտի ֆիզիկա» ընտրովի դասընթացի դասավանդման օրինակով։ Քննության են առնվում բնագիտական կրթության բովանդակության ընդլայնման, սովորողների գիտական աշխարհայացքի ձևավորման և միջառարկայական կապերի ամրապնդման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆիզիկայի, կենսաբանության, աշխարհագրության և էկոլոգիայի գիտելիքների համադրմանը՝ կենսոլորտում տեղի ունեցող բնական գործընթացների և դրանց ֆիզիկական հիմքերի բացահայտման նպատակով։ Դիտարկվում են արեգակնային ճառագայթման, ջերմափոխանակության, էներգիայի հոսքերի, մթնոլորտային երևույթների, ջրի շրջանառության և կենդանի օրգանիզմների ու շրջակա միջավայրի փոխազդեցության ուսումնասիրման ուսումնական հնարավորությունները։ Վերլուծվում են ընտրովի դասընթացի բովանդակության կառուցման, ուսումնական նյութի հաջորդական ներկայացման, գործնական աշխատանքների և հետազոտական առաջադրանքների կազմակերպման մեթոդական մոտեցումները։ Քննարկվում են խնդիրների լուծման, դիտարկումների, փորձարարական աշխատանքների, նախագծային ուսուցման և ժամանակակից կրթական տեխնոլոգիաների կիրառման հնարավորությունները սովորողների ճանաչողական ակտիվության ու ինքնուրույն մտածողության զարգացման գործում։ Անդրադարձ է կատարվում խորացված ուսուցման արդյունքների գնահատմանը, բնագիտական հասկացությունների համակարգային յուրացմանը և սովորողների էկոլոգիական գիտակցության ձևավորման նշանակությանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել բնագիտության և ֆիզիկայի ուսուցիչներին, կրթական ծրագրեր մշակողներին, մանկավարժներին, բնագիտական կրթության մեթոդաբանության մասնագետներին և միջառարկայական ուսուցման հիմնախնդիրներով զբաղվող հետազոտողներին։

Տնտեսագիտական և տնտեսամաթեմատիկական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ներդրումների արդյունավետության գնահատման տեսական, մեթոդաբանական և կիրառական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության տնտեսության օրինակով։ Քննության են առնվում ներդրումների տնտեսական էությունը, դրանց դասակարգումը, ներդրումային գործունեության կազմակերպման առանձնահատկությունները և ներդրումների դերը տնտեսական աճի, արտադրողականության բարձրացման ու տնտեսության կառուցվածքային զարգացման գործընթացներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ներդրումային նախագծերի արդյունավետության գնահատման չափանիշներին, կապիտալ ներդրումների եկամտաբերությանը, ծախսերի և արդյունքների համադրությանը, ինչպես նաև ներդրումային որոշումների կայացման վրա ազդող տնտեսական գործոններին։ Վերլուծվում են տնտեսամաթեմատիկական մոդելավորման, վիճակագրական գնահատման, կանխատեսման, օպտիմալացման և ռիսկերի քանակական վերլուծության մեթոդների կիրառման հնարավորությունները ներդրումային գործունեության արդյունավետության որոշման գործընթացում։ Քննարկվում են դրամական հոսքերի գնահատման, զուտ ներկա արժեքի, եկամտաբերության ներքին նորմայի, ներդրումների վերադարձելիության և այլ տնտեսական ցուցանիշների հաշվարկման ու մեկնաբանման մեթոդաբանական մոտեցումները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են Հայաստանի Հանրապետության ներդրումային միջավայրի առանձնահատկությունները, տնտեսական զարգացման պայմանները, ներդրումային ակտիվության վրա ազդող մակրոտնտեսական գործոնները և տարբեր ոլորտներում ներդրումների արդյունավետության համեմատական գնահատման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում տնտեսամաթեմատիկական մեթոդների կիրառմանը ներդրումային ռիսկերի նվազեցման, ֆինանսական ռեսուրսների արդյունավետ բաշխման, ներդրումային նախագծերի ընտրության և տնտեսական քաղաքականության հիմնավորման նպատակով։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել տնտեսագիտության, ներդրումային կառավարման, ֆինանսական վերլուծության, տնտեսամաթեմատիկական մոդելավորման և Հայաստանի տնտեսական զարգացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Օրգանական քիմիայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է պրոպարգիլային տիպի խմբեր պարունակող ամոնիումային աղերի Սթիվենսի վերախմբավորման ռեակցիայի ուսումնասիրությանը և դրա հիման վրա օրգանական միացությունների սինթեզի հնարավորությունների բացահայտմանը։ Քննության են առնվում ամոնիումային աղերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, դրանց քիմիական ակտիվությունը և վերախմբավորման ռեակցիաների նշանակությունը ժամանակակից օրգանական սինթեզում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Սթիվենսի վերախմբավորման տեսական հիմքերին, ռեակցիայի ընթացքի վրա ազդող կառուցվածքային և էլեկտրոնային գործոններին, ինչպես նաև պրոպարգիլային խմբերի մասնակցությամբ հնարավոր մոլեկուլային փոխակերպումներին։ Վերլուծվում են վերախմբավորման ընթացքում քիմիական կապերի վերակազմավորման օրինաչափությունները, միջանկյալ մասնիկների առաջացման հնարավորությունները և ստացվող միացությունների կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են ելանյութերի կառուցվածքի և ռեակցիայի ուղղության փոխկապակցվածությունը, տարբեր փոխակերպումների ընտրողականությունը և սինթեզվող նյութերի նույնականացման տեսական ու վերլուծական մոտեցումները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել ստացված միացությունների կառուցվածքի հաստատման, ֆիզիկաքիմիական հատկությունների բնութագրման և դրանց հետագա քիմիական փոխակերպումների հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում Սթիվենսի վերախմբավորման կիրառական նշանակությանը նոր օրգանական կառուցվածքների ստացման, սինթետիկ մոտեցումների ընդլայնման և օրգանական ռեակցիաների մեխանիզմների ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել օրգանական քիմիայի, սինթետիկ քիմիայի, ռեակցիաների մեխանիզմների և ազոտ պարունակող օրգանական միացությունների հետազոտությամբ զբաղվող մասնագետների ու գիտաշխատողների համար։

Տեխնիկական և նյութագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է կոշիկի արտադրության մեջ օգտագործվող նյութերի ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների հետազոտման մեթոդների մշակմանը և դրանց համալիր գնահատման համակարգի կատարելագործմանը։ Քննության են առնվում կոշիկի նյութերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, դասակարգումը, կիրառման ոլորտները և դրանց որակական բնութագրերի նշանակությունը պատրաստի արտադրանքի հուսալիության, հարմարավետության ու երկարակեցության ապահովման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բնական և արհեստական կաշվի, տեքստիլ, պոլիմերային և այլ նյութերի ամրության, առաձգականության, ճկունության, մաշակայունության, դեֆորմացիոն հատկությունների և արտաքին ազդեցությունների նկատմամբ դիմադրողականության գնահատմանը։ Վերլուծվում են նյութերի ֆիզիկամեխանիկական ցուցանիշների որոշման տեսական և փորձարարական մոտեցումները, չափումների ճշգրտության ապահովման խնդիրները և հետազոտության արդյունքների համադրելիության պայմանները։ Քննարկվում են առանձին հատկությունների փոխկապակցվածությունը, նյութերի շահագործական վարքագծի կանխատեսման հնարավորությունները և որակի գնահատման բազմաչափ չափանիշների ձևավորման սկզբունքները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են փորձարկման մեթոդների կատարելագործման, չափորոշիչ ցուցանիշների ընտրության, ստացված տվյալների վիճակագրական մշակման և նյութերի համեմատական գնահատման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում հետազոտության արդյունքների կիրառմանը կոշիկի արտադրության համար համապատասխան նյութերի ընտրության, տեխնոլոգիական գործընթացների օպտիմալացման, արտադրանքի որակի վերահսկման և արտադրական արդյունավետության բարձրացման նպատակով։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել նյութագիտության, թեթև արդյունաբերության տեխնոլոգիաների, կոշիկի արտադրության, արտադրանքի որակի կառավարման և ֆիզիկամեխանիկական փորձարկումների ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Աշխարհագրական, պատմաճանաչողական և ճանապարհորդական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Արարատ լեռան վերելքին, դրա բնական պայմանների նկարագրությանը և լեռնագնացության հետ կապված պատմական ու մշակութային առանձնահատկությունների ներկայացմանը։ Քննության են առնվում Արարատ լեռան աշխարհագրական դիրքը, երկրաբանական կառուցվածքը, բարձրադիր գոտիների բնութագրերը, կլիմայական պայմանները և լեռնային լանդշաֆտների առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Արարատի տեղին հայկական պատմական հիշողության, մշակութային ժառանգության, ազգային ինքնության և ժողովրդական ավանդությունների համակարգում։ Աշխատանքի շրջանակներում կարող են ներկայացվել լեռան ուսումնասիրության պատմությունը, տարբեր ժամանակաշրջաններում իրականացված գիտական արշավախմբերը, ճանապարհորդների վկայությունները և լեռնագնացության զարգացման հիմնական փուլերը։ Դիտարկվում են վերելքի ընթացքում հանդիպող բնական միջավայրի առանձնահատկությունները, բարձրության փոփոխության ազդեցությունը ճանապարհորդության պայմանների վրա և լեռնային տարածքների ուսումնասիրության գիտաճանաչողական նշանակությունը։ Անդրադարձ է կատարվում Արարատ լեռան վերաբերյալ աշխարհագրական նկարագրություններին, պատմական աղբյուրներին, ճանապարհորդական գրականությանը և դրանցում արտացոլված բնապատկերային ու մշակութային պատկերացումներին։ Կարևորվում է Արարատի՝ որպես բնական հուշարձանի և պատմամշակութային խորհրդանիշի նշանակությունը տարածաշրջանի աշխարհագրության, պատմության և մշակույթի ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել աշխարհագրության, պատմության, երկրագիտության, մշակութաբանության, զբոսաշրջության և ճանապարհորդական գրականության ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների ու հետազոտողների համար։

Բժշկագիտական, ստոմատոլոգիական և հանրային առողջապահության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության բնակչության ստոմատոլոգիական հիվանդացության գնահատմանը՝ հաշվի առնելով բժշկասոցիալական գործոնները և առաջնային կանխարգելման ծրագրերի արդյունավետությունը։ Քննության են առնվում բերանի խոռոչի և ատամների հիվանդությունների տարածվածության առանձնահատկությունները, դրանց առաջացման հիմնական ռիսկի գործոնները և բնակչության տարբեր տարիքային ու սոցիալական խմբերում ստոմատոլոգիական առողջության վիճակը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ատամների կարիեսի, պարոդոնտի հիվանդությունների և այլ տարածված ստոմատոլոգիական ախտահարումների ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև դրանց հաճախականության և ինտենսիվության գնահատման ցուցանիշներին։ Վերլուծվում են սոցիալ-տնտեսական պայմանների, բնակչության կրթական մակարդակի, սննդային սովորությունների, բերանի խոռոչի հիգիենայի և ստոմատոլոգիական ծառայությունների հասանելիության հնարավոր ազդեցությունները հիվանդացության կառուցվածքի վրա։ Քննարկվում են առաջնային կանխարգելման հիմնական ուղղությունները, բնակչության ստոմատոլոգիական կրթության, հիգիենիկ հմտությունների ձևավորման և կանխարգելիչ միջոցառումների կազմակերպման առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են համաճարակաբանական հետազոտությունների, ստոմատոլոգիական զննումների, բժշկասոցիալական հարցումների և վիճակագրական վերլուծության մեթոդները՝ հիվանդացության մակարդակի և կանխարգելման ծրագրերի արդյունքների գնահատման նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում Հայաստանի առողջապահական համակարգում ստոմատոլոգիական կանխարգելման կազմակերպման, բնակչության իրազեկվածության բարձրացման և կանխարգելիչ ծառայությունների արդյունավետության կատարելագործման հնարավորություններին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ստոմատոլոգիայի, հանրային առողջապահության, բժշկական համաճարակաբանության, կանխարգելիչ բժշկության և առողջապահության կազմակերպման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Տնտեսագիտական, կառավարման և տեղեկատվական համակարգերի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է բիզնես գործընթացների արտադրողականության առաջնային բնութագրիչների գնահատման համակարգի մշակման և կիրառման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում բիզնես գործընթացների կառավարման տեսական և մեթոդաբանական հիմքերը, կազմակերպության գործունեության արդյունավետության գնահատման սկզբունքները և արտադրողականության ցուցանիշների դերը կառավարչական որոշումների ընդունման գործընթացում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գործընթացների իրականացման ժամանակին, ռեսուրսների օգտագործման ծավալին, գործառնական ծախսերին, աշխատանքի ինտենսիվությանը, արդյունքների որակին և արտադրողականությունը բնութագրող այլ հիմնական ցուցանիշներին։ Վերլուծվում են բիզնես գործընթացների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, դրանց առանձին փուլերի փոխկապակցվածությունը և արտադրողականության վրա ազդող կազմակերպական, տեխնոլոգիական ու տնտեսական գործոնները։ Քննարկվում են գնահատման չափանիշների ընտրության, ցուցանիշների քանակական չափման, տվյալների հավաքագրման, մշակման և համեմատական վերլուծության մեթոդաբանական մոտեցումները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են արտադրողականության գնահատման համակարգի տեղեկատվական ապահովման, գործընթացների մոդելավորման, ավտոմատացված վերահսկման և արդյունավետության ցուցանիշների համադրման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում գնահատման արդյունքների կիրառմանը բիզնես գործընթացների օպտիմալացման, ռեսուրսների արդյունավետ բաշխման, գործառնական կորուստների նվազեցման և կազմակերպության մրցունակության բարձրացման նպատակով։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել բիզնեսի կառավարման, գործառնական մենեջմենթի, տնտեսական վերլուծության, տեղեկատվական համակարգերի նախագծման և կազմակերպական գործընթացների արդյունավետության գնահատման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։