Готовые материалы

Տեխնիկական, կենսաբժշկական ինժեներիայի և ավտոմատ կառավարման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է վերին վերջույթների արհեստական պրոթեզների ադապտիվ կառավարման համակարգի մշակման և կատարելագործման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում ժամանակակից պրոթեզավորման տեխնոլոգիաների զարգացման հիմնական ուղղությունները, արհեստական վերջույթների կառուցվածքային առանձնահատկությունները և դրանց ֆունկցիոնալ հնարավորությունների ընդլայնման նշանակությունը մարդու շարժողական կարողությունների վերականգնման գործընթացում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ադապտիվ կառավարման տեսական հիմքերին, կենսաբանական ազդանշանների օգտագործմանը, շարժումների ճանաչման և կառավարման հրահանգների ձևավորման մեխանիզմներին։ Վերլուծվում են մկանային էլեկտրական ազդանշանների մշակման, զգայուն տվիչներից ստացվող տեղեկատվության գնահատման, շարժողական համակարգի արձագանքման և կառավարման ճշգրտության ապահովման մեթոդաբանական մոտեցումները։ Քննարկվում են կառավարման ալգորիթմների հարմարեցումը օգտագործողի անհատական առանձնահատկություններին, շարժումների փոփոխվող պայմաններին և արտաքին միջավայրի ազդեցություններին, ինչպես նաև համակարգի կայունության ու հուսալիության բարձրացման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել արհեստական վերջույթների շարժումների մոդելավորման, հետադարձ կապի կազմակերպման, կառավարման համակարգի փորձարարական գնահատման և տարբեր աշխատանքային ռեժիմներում դրա արդյունավետության համեմատական վերլուծության հարցերը։ Անդրադարձ է կատարվում մշակվող համակարգերի կիրառական նշանակությանը պրոթեզների գործառնական հնարավորությունների ընդլայնման, շարժումների բնականության բարելավման, օգտագործման հարմարավետության և մարդու ինքնուրույնության բարձրացման տեսանկյունից։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել կենսաբժշկական ինժեներիայի, ռոբոտատեխնիկայի, ավտոմատ կառավարման, վերականգնողական տեխնոլոգիաների և խելացի պրոթեզավորման համակարգերի նախագծման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Ֆինանսատնտեսագիտական և բանկային կառավարման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է բանկի վարկային պորտֆելի ռիսկի գնահատման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ վարիացիայի գործակցի մեթոդի կիրառման միջոցով։ Քննության են առնվում վարկային պորտֆելի ձևավորման և կառավարման տեսական հիմքերը, վարկային ռիսկի տնտեսական էությունը, դրա առաջացման հիմնական գործոնները և բանկի ֆինանսական կայունության վրա հնարավոր ազդեցությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վարկային պորտֆելի կառուցվածքին, վարկերի կենտրոնացման մակարդակին, վարկառուների վճարունակությանը, պարտավորությունների կատարման հավանականությանը և պորտֆելի որակական ու քանակական բնութագրերին։ Վերլուծվում են վարկային ռիսկի վիճակագրական գնահատման մոտեցումները, միջին մեծությունների, ստանդարտ շեղման և վարիացիայի գործակցի կիրառման առանձնահատկությունները՝ համապատասխան ցուցանիշների հարաբերական փոփոխականությունը գնահատելու նպատակով։ Քննարկվում են վարիացիայի գործակցի միջոցով տարբեր վարկային խմբերի ռիսկայնության համեմատական ուսումնասիրության հնարավորությունները, մեթոդի առավելությունները և դրա կիրառման սահմանափակումները բանկային ռիսկերի կառավարման համակարգում։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել վարկային պորտֆելի բազմազանեցման, ռիսկի կենտրոնացման նվազեցման, տվյալների վիճակագրական մշակման և գնահատման արդյունքների մեկնաբանման մեթոդաբանական հարցերը։ Անդրադարձ է կատարվում քանակական գնահատման արդյունքների կիրառմանը վարկային քաղաքականության կատարելագործման, ռիսկերի վերահսկման, ֆինանսական որոշումների հիմնավորման և բանկի գործունեության կայունության ապահովման նպատակով։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել բանկային գործի, ֆինանսական կառավարման, վարկային վերլուծության, ռիսկերի կառավարման և ֆինանսական վիճակագրության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Մանկավարժական, լեզվաբանական և օտար լեզուների դասավանդման մեթոդիկայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է մասնագիտական բառապաշարի ընտրության և ուսուցման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ նախադպրոցական անգլերենի բուհական դասընթացի շրջանակներում։ Քննության են առնվում մասնագիտական բառապաշարի ձևավորման լեզվաբանական և մեթոդական հիմքերը, դրա դերը ապագա մանկավարժների մասնագիտական հաղորդակցական կարողությունների զարգացման և օտար լեզվով մասնագիտական գործունեության նախապատրաստման գործընթացում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նախադպրոցական կրթության ոլորտին առնչվող անգլերեն եզրույթների, մանկավարժական հասկացությունների, կրթական գործունեության և երեխաների զարգացման գործընթացները նկարագրող բառային միավորների ընտրության չափանիշներին։ Վերլուծվում են մասնագիտական բառապաշարի թեմատիկ խմբավորման, հաճախականության, գործածականության, իմաստային առանձնահատկությունների և ուսումնական նպատակներին համապատասխանության գնահատման մոտեցումները։ Քննարկվում են բառապաշարի ուսուցման հաղորդակցական, համատեքստային և գործնական մեթոդները, ինչպես նաև մասնագիտական տեքստերի, երկխոսությունների, իրավիճակային առաջադրանքների և ինտերակտիվ վարժությունների կիրառման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են ուսանողների բառապաշարային գիտելիքների յուրացման, մասնագիտական խոսքի զարգացման, տերմինաբանական ճշգրտության և ձեռք բերված լեզվական կարողությունների գնահատման մեթոդաբանական հարցերը։ Անդրադարձ է կատարվում բուհական կրթական ծրագրերի կատարելագործման, միջառարկայական կապերի ամրապնդման և ապագա նախադպրոցական մանկավարժների օտարալեզու մասնագիտական պատրաստվածության բարձրացման հնարավորություններին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել անգլերենի դասավանդման մեթոդիկայի, կիրառական լեզվաբանության, նախադպրոցական մանկավարժության և մասնագիտական օտարալեզու կրթության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Տնտեսագիտական և կառավարման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ձեռնարկատիրական գործունեության ձևավորման, զարգացման և արդյունավետ կազմակերպման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում ձեռնարկատիրության տնտեսական էությունը, դրա հիմնական ձևերը, գործառույթները և նշանակությունը շուկայական տնտեսության զարգացման, զբաղվածության ընդլայնման ու տնտեսական աճի ապահովման գործընթացներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի Հանրապետության ձեռնարկատիրական միջավայրի առանձնահատկություններին, փոքր և միջին ձեռնարկությունների գործունեությանը, գործարար նախաձեռնությունների իրականացման պայմաններին և ձեռնարկատիրության զարգացման վրա ազդող տնտեսական ու ինստիտուցիոնալ գործոններին։ Վերլուծվում են ձեռնարկատիրական գործունեության իրավական կարգավորման, հարկային քաղաքականության, ֆինանսական ռեսուրսների հասանելիության, ներդրումների ներգրավման և մրցակցային միջավայրի ձևավորման հիմնախնդիրները։ Քննարկվում են ձեռնարկությունների կառավարման արդյունավետության բարձրացման, նորարարական տեխնոլոգիաների ներդրման, արտադրական կարողությունների զարգացման և գործարար ռիսկերի նվազեցման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են պետական աջակցության ծրագրերի, ձեռնարկատիրական կրթության, ֆինանսավորման մեխանիզմների և գործարար ենթակառուցվածքների զարգացման նշանակությունը ձեռնարկատիրական ակտիվության խթանման համար։ Անդրադարձ է կատարվում միջազգային փորձի կիրառման, արտահանման հնարավորությունների ընդլայնման, տարածաշրջանային տնտեսական անհամաչափությունների մեղմման և ձեռնարկատիրության կայուն զարգացման հեռանկարներին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել տնտեսագիտության, բիզնեսի կառավարման, ձեռնարկատիրության, տնտեսական քաղաքականության և Հայաստանի Հանրապետության գործարար միջավայրի զարգացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Սոցիալ-տնտեսական և հանրային կառավարման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում սոցիալական պաշտպանության համակարգի հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը և դրանց լուծման հնարավոր ուղղությունների բացահայտմանը։ Քննության են առնվում սոցիալական պաշտպանության տեսական և իրավական հիմքերը, սոցիալական քաղաքականության նպատակները, պետական սոցիալական երաշխիքների նշանակությունը և բնակչության սոցիալական ապահովության կազմակերպման սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում աղքատության, գործազրկության, եկամուտների անհավասարության, սոցիալական խոցելիության և բնակչության տարբեր խմբերի սոցիալական կարիքների գնահատման խնդիրներին։ Վերլուծվում են կենսաթոշակային ապահովության, սոցիալական նպաստների, զբաղվածության աջակցության, հաշմանդամություն ունեցող անձանց, տարեցների, երեխաների և սոցիալապես անապահով ընտանիքների պաշտպանության կազմակերպական ու ֆինանսական առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են սոցիալական աջակցության հասցեականության, պետական միջոցների արդյունավետ բաշխման, սոցիալական ծառայությունների հասանելիության, կառավարման թափանցիկության և միջգերատեսչական համագործակցության կատարելագործման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են Հայաստանի Հանրապետության սոցիալական պաշտպանության համակարգի ինստիտուցիոնալ կառուցվածքը, սոցիալական ծրագրերի իրականացման մեխանիզմները և դրանց արդյունավետության գնահատման տնտեսական ու սոցիալական չափանիշները։ Անդրադարձ է կատարվում միջազգային փորձի կիրառման, սոցիալական ծառայությունների թվայնացման, զբաղվածության խթանման և սոցիալական ներառման քաղաքականության զարգացման հնարավորություններին՝ բնակչության բարեկեցության բարձրացման նպատակով։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել սոցիալական քաղաքականության, տնտեսագիտության, հանրային կառավարման, սոցիալական աշխատանքի և Հայաստանի Հանրապետության սոցիալ-տնտեսական զարգացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Բժշկագիտական, անեսթեզիոլոգիական և ցավի բժշկության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է սուր հետվիրահատական ցավի քրոնիկացման վաղ կանխարգելման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը՝ հետվիրահատական շրջանում տեբանտինի կիրառման համատեքստում։ Քննության են առնվում վիրահատական միջամտություններից հետո ցավային համախտանիշի առաջացման ֆիզիոլոգիական և ախտաֆիզիոլոգիական մեխանիզմները, ցավի ինտենսիվության փոփոխությունները և սուր ցավի քրոնիկական ձևի անցմանը նպաստող գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կենտրոնական և ծայրամասային նյարդային համակարգերի մասնակցությանը ցավային ազդակների փոխանցման ու մշակման գործընթացներում, ինչպես նաև հետվիրահատական ցավի նկատմամբ անհատական զգայունության առանձնահատկություններին։ Վերլուծվում են ցավի գնահատման կլինիկական չափանիշները, հիվանդների ֆունկցիոնալ վիճակի փոփոխությունները և հետվիրահատական վերականգնման ընթացքի վրա ցավային համախտանիշի ազդեցությունը։ Քննարկվում են տեբանտինի՝ գաբապենտինի հիմքով դեղամիջոցի, դեղաբանական առանձնահատկությունները, դրա կիրառման հնարավոր դերը բազմաբաղադրիչ ցավազրկման շրջանակներում և բուժման անվտանգության գնահատման անհրաժեշտությունը։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել հետվիրահատական ցավի ուժգնության, տևողության, լրացուցիչ ցավազրկման պահանջի և երկարաժամկետ ցավային ախտանիշների հաճախականության համեմատական գնահատման մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում ցավի քրոնիկացման ռիսկի վաղ հայտնաբերման, անհատականացված բուժման և կանխարգելիչ ռազմավարությունների արդյունավետության գիտական հիմնավորման խնդիրներին՝ հաշվի առնելով դեղորայքային միջամտությունների հնարավոր սահմանափակումներն ու անցանկալի ազդեցությունները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել անեսթեզիոլոգիայի, վերակենդանացման բժշկության, վիրաբուժության, կլինիկական դեղաբանության և ցավի կառավարման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Արվեստաբանական, պատմամշակութային և ձեռագրագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է XVIII դարի հայկական կազմարարության Արցախ-Ուտիքի դպրոցի ձևավորման, զարգացման և գեղարվեստական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում հայկական գրքի կազմարարության պատմական ավանդույթները, ձեռագիր մատյանների կազմերի պատրաստման և հարդարման մշակույթը, ինչպես նաև Արցախ-Ուտիքի տարածաշրջանի տեղը հայ գրքարվեստի զարգացման գործընթացում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում XVIII դարում կիրառված կազմարարական նյութերին, տեխնիկական լուծումներին, կազմերի կառուցվածքային առանձնահատկություններին և զարդարվեստի արտահայտչամիջոցներին։ Վերլուծվում են կաշվե կազմերի գեղարվեստական մշակման, դրոշմազարդման, երկրաչափական և բուսական զարդանախշերի կիրառման, ինչպես նաև զարդահորինվածքների կառուցման հնարավոր առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են Արցախ-Ուտիքի կազմարարական դպրոցի կապերը հայկական ձեռագրական կենտրոնների, տեղական արհեստագործական ավանդույթների և ժամանակաշրջանի մշակութային միջավայրի հետ։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել պահպանված ձեռագրակազմերի համեմատական վերլուծությունը, դրանց ոճական դասակարգումը, վարպետների ստեղծագործական ձեռագրի բացահայտումը և տարածաշրջանային առանձնահատկությունների որոշման հիմնախնդիրները։ Անդրադարձ է կատարվում կազմարարության դերին ձեռագիր մատյանների պահպանության, գրքի գեղարվեստական ամբողջականության և հայկական նյութական մշակույթի ժառանգության փոխանցման գործում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայ արվեստի պատմության, ձեռագրագիտության, գրքարվեստի, կիրառական արվեստի, մշակութային ժառանգության պահպանության և XVIII դարի հայկական արհեստագործական ավանդույթների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Գրադարանագիտական և մասնագիտական-մեթոդական բնույթի այս հոդվածների ժողովածուն նվիրված է Հայկական ՍՍՌ գրադարանների գործունեության փորձի ընդհանրացմանը, գրադարանային աշխատանքի կազմակերպման առանձնահատկություններին և ոլորտի գործնական խնդիրների լուսաբանմանը։ Ժողովածուում կարող են ներկայացված լինել հանրապետության հանրային, գիտական, ուսումնական և մասնագիտական գրադարանների գործունեության տարբեր ուղղությունները՝ խորհրդային ժամանակաշրջանի մշակութային և կրթական քաղաքականության համատեքստում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գրադարանային ֆոնդերի համալրման, գրականության հաշվառման և պահպանման, գրացուցակների կազմման, մատենագիտական սպասարկման և ընթերցողների տեղեկատվական պահանջների բավարարման հարցերին։ Հոդվածներում կարող են քննարկվել ընթերցանության կազմակերպման, գրքի տարածման, մշակութային-լուսավորչական միջոցառումների իրականացման և բնակչության տարբեր խմբերի գրադարանային սպասարկման գործնական փորձը։ Դիտարկվում են գրադարանավարների մասնագիտական պատրաստվածության բարձրացման, աշխատանքի մեթոդների կատարելագործման, գրադարանների միջև համագործակցության և առաջավոր փորձի փոխանակման հնարավորությունները։ Ժողովածուն կարող է անդրադառնալ նաև գյուղական ու քաղաքային գրադարանների գործունեության առանձնահատկություններին, գրադարանային ցանցի զարգացմանը և գրադարանների դերին հասարակության կրթական ու մշակութային կյանքում։ Հրապարակված նյութերը կարող են արժեքավոր աղբյուր հանդիսանալ խորհրդային Հայաստանի գրադարանային համակարգի կազմակերպական կառուցվածքի, մասնագիտական մոտեցումների և պատմական զարգացման ուսումնասիրության համար։ Աշխատանքը նախատեսված է գրադարանավարների, մատենագետների, գրադարանագիտության մասնագետների, մշակույթի պատմաբանների և Հայաստանի գրադարանային գործի պատմությամբ հետաքրքրվող հետազոտողների համար։

Պատմագիտական և ռազմապատմական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է 1914–1920 թվականներին հայկական ազգային զինուժի կազմավորման, կազմակերպական զարգացման և մարտական գործողություններին մասնակցության ուսումնասիրությանը՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի, Հայոց ցեղասպանության, Ռուսաստանի կայսրության փլուզման և Հայաստանի Առաջին Հանրապետության ստեղծման պատմական իրադարձությունների համատեքստում։ Քննության են առնվում հայկական կամավորական ջոկատների ձևավորման նախադրյալները, ազգային զինված ուժերի ստեղծման քաղաքական ու ռազմական պայմանները և հայկական զորամիավորումների կազմակերպման հիմնական փուլերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայկական կամավորական շարժման, Հայկական կորպուսի և Հայաստանի Առաջին Հանրապետության կանոնավոր բանակի ձևավորման ու գործունեության պատմությանը։ Վերլուծվում են հայկական զորամասերի մասնակցությունը Կովկասյան ռազմաճակատի ռազմական գործողություններին, 1918 թվականի մայիսյան հերոսամարտերին և հետագա տարիների ռազմական դիմակայություններին։ Քննարկվում են զինուժի հրամանատարական կառուցվածքի, անձնակազմի համալրման, նյութատեխնիկական ապահովման, ռազմական պատրաստության և կազմակերպական կառավարման հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են ռազմական գործողությունների ընթացքի վրա ազդող ռազմաքաղաքական պայմանները, տարածաշրջանային հակամարտությունները և հայկական պետականության պաշտպանության մարտահրավերները։ Անդրադարձ է կատարվում պատմական փաստաթղթերի, ռազմական հաղորդագրությունների, հուշագրությունների և արխիվային նյութերի նշանակությանը հայկական ազգային զինուժի գործունեության պատմագիտական գնահատման համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայոց պատմության, ռազմական պատմության, Հայաստանի Առաջին Հանրապետության պատմության և XX դարի սկզբի ազգային-ազատագրական շարժումների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Կենսաբանական, հիդրոկենսաբանական և էկոլոգիական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Սևանա լճում և նրա վտակներում բնակվող գամարիդների կենսաբանական առանձնահատկությունների և ջրային կենդանական համակեցություններում նրանց էկոլոգիական դերի ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում գամարիդների կարգաբանական պատկանելությունը, ձևաբանական առանձնահատկությունները, կենսական ցիկլը, բազմացման գործընթացները և ջրային միջավայրի տարբեր պայմաններին հարմարվելու հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Սևանա լճի և նրա վտակների հիդրոլոգիական, ջերմաստիճանային, թթվածնային ու էկոլոգիական պայմաններին, ինչպես նաև դրանց ազդեցությանը գամարիդների տարածվածության, քանակական ցուցանիշների և կենսագործունեության վրա։ Վերլուծվում են գամարիդների բնակավայրային նախասիրությունները, սննդառության առանձնահատկությունները, օրգանական նյութերի քայքայման գործընթացներին նրանց մասնակցությունը և դիրքը ջրային սննդային շղթաներում։ Քննարկվում են գամարիդների փոխհարաբերությունները հատակային անողնաշարավորների, ձկների և ջրային այլ օրգանիզմների հետ՝ լճի ու գետային էկոհամակարգերի կենդանական համակեցությունների կառուցվածքի համատեքստում։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել գամարիդների տեսակային կազմի, տարածական բաշխվածության, պոպուլյացիաների խտության և սեզոնային փոփոխությունների գնահատման մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում նրանց նշանակությանը ջրային էկոհամակարգերի կենսաբազմազանության պահպանման, նյութերի շրջանառության, ձկների կերային բազայի ձևավորման և շրջակա միջավայրի էկոլոգիական վիճակի գնահատման տեսանկյունից։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հիդրոկենսաբանության, կենդանաբանության, լիմնոլոգիայի, ջրային էկոլոգիայի և Սևանա լճի կենսաբազմազանության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Բժշկակենսաբանական, նյարդաֆիզիոլոգիական և հոգեֆիզիոլոգիական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է մարդու գլխուղեղի ֆունկցիոնալ վիճակի գնահատման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը՝ հոգեֆիզիոլոգիական և վեգետատիվ որոշ ցուցանիշների ժամանակային կառուցվածքի վերլուծության հիման վրա։ Քննության են առնվում կենտրոնական և վեգետատիվ նյարդային համակարգերի գործունեության փոխկապակցվածությունը, գլխուղեղի ֆունկցիոնալ վիճակների ձևավորման ֆիզիոլոգիական մեխանիզմները և օրգանիզմի կարգավորիչ համակարգերի դերը արտաքին ու ներքին ազդակներին հարմարվելու գործընթացներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ուշադրության, զգոնության, հոգնածության, հուզական լարվածության և աշխատունակության փոփոխությունների հետ կապված հոգեֆիզիոլոգիական ցուցանիշներին, ինչպես նաև սրտի ռիթմի, շնչառության և վեգետատիվ կարգավորման այլ բնութագրերի գնահատմանը։ Վերլուծվում են ֆիզիոլոգիական ազդանշանների ժամանակային կազմակերպման առանձնահատկությունները, դրանց տատանումները, պարբերականությունը, փոփոխականությունը և տարբեր ցուցանիշների միջև հնարավոր փոխկապակցվածությունները։ Քննարկվում են ժամանակային շարքերի մշակման, վիճակագրական վերլուծության, ռիթմային բաղադրիչների առանձնացման և ֆունկցիոնալ վիճակների համեմատական գնահատման մեթոդաբանական մոտեցումները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել հոգեֆիզիոլոգիական ծանրաբեռնվածության, հանգստի և տարբեր գործունեությունների պայմաններում գրանցվող ցուցանիշների փոփոխությունները՝ գլխուղեղի կարգավորիչ գործընթացների առանձնահատկությունները բացահայտելու նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում ստացված տվյալների կիրառական նշանակությանը մարդու ֆունկցիոնալ վիճակի օբյեկտիվ գնահատման, հոգնածության և լարվածության ուսումնասիրության, ինչպես նաև նյարդային համակարգի գործունեության հետազոտման տեսանկյունից։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել նյարդաֆիզիոլոգիայի, հոգեֆիզիոլոգիայի, բժշկական կենսաֆիզիկայի, ֆունկցիոնալ ախտորոշման և մարդու ֆիզիոլոգիայի ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Հոգեբանական և սոցիալ-հոգեբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է անձնավորության հարմարման գործընթացների ուսումնասիրությանը սոցիալական տարբեր միջավայրերում՝ զինվորների և ուսանողների շրջանում իրականացվող հետազոտությունների հիման վրա։ Քննության են առնվում սոցիալական և հոգեբանական հարմարման տեսական հիմքերը, անձնավորության անհատական առանձնահատկությունների դերը և նոր սոցիալական պայմաններին համապատասխանելու հիմնական մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում զինվորական ծառայության և բուհական կրթության միջավայրերի կազմակերպական, հաղորդակցական ու հոգեբանական առանձնահատկություններին, ինչպես նաև դրանց ազդեցությանը անձի վարքագծի, հուզական վիճակի և միջանձնային հարաբերությունների վրա։ Վերլուծվում են սոցիալական դերերի յուրացման, խմբային նորմերին համապատասխանելու, ինքնագնահատականի, սթրեսակայունության, հաղորդակցական կարողությունների և սոցիալական աջակցության նշանակությունը հարմարման գործընթացում։ Քննարկվում են զինվորների և ուսանողների հարմարման առանձնահատկությունների համեմատական ուսումնասիրության հնարավորությունները՝ հաշվի առնելով նրանց գործունեության պայմանները, պատասխանատվության աստիճանը, սոցիալական սպասումները և միջավայրային պահանջները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել հոգեբանական հարցումների, դիտարկումների, անհատական առանձնահատկությունների գնահատման և վիճակագրական վերլուծության մեթոդները՝ հարմարման մակարդակի ու դրա վրա ազդող գործոնների բացահայտման նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում սոցիալ-հոգեբանական աջակցության, հարմարման դժվարությունների կանխարգելման, խմբային փոխհարաբերությունների բարելավման և անձնավորության հոգեբանական բարեկեցության ապահովման հնարավորություններին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել անձի հոգեբանության, սոցիալական հոգեբանության, ռազմական հոգեբանության, կրթության հոգեբանության և երիտասարդների սոցիալական հարմարման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Մանկավարժական և բնագիտական կրթության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է «Բնագիտություն» առարկայի խորացված ուսուցման կազմակերպման տեսական և մեթոդական հիմնախնդիրներին՝ «Կենսոլորտի ֆիզիկա» ընտրովի դասընթացի դասավանդման օրինակով։ Քննության են առնվում բնագիտական կրթության բովանդակության ընդլայնման, սովորողների գիտական աշխարհայացքի ձևավորման և միջառարկայական կապերի ամրապնդման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆիզիկայի, կենսաբանության, աշխարհագրության և էկոլոգիայի գիտելիքների համադրմանը՝ կենսոլորտում տեղի ունեցող բնական գործընթացների և դրանց ֆիզիկական հիմքերի բացահայտման նպատակով։ Դիտարկվում են արեգակնային ճառագայթման, ջերմափոխանակության, էներգիայի հոսքերի, մթնոլորտային երևույթների, ջրի շրջանառության և կենդանի օրգանիզմների ու շրջակա միջավայրի փոխազդեցության ուսումնասիրման ուսումնական հնարավորությունները։ Վերլուծվում են ընտրովի դասընթացի բովանդակության կառուցման, ուսումնական նյութի հաջորդական ներկայացման, գործնական աշխատանքների և հետազոտական առաջադրանքների կազմակերպման մեթոդական մոտեցումները։ Քննարկվում են խնդիրների լուծման, դիտարկումների, փորձարարական աշխատանքների, նախագծային ուսուցման և ժամանակակից կրթական տեխնոլոգիաների կիրառման հնարավորությունները սովորողների ճանաչողական ակտիվության ու ինքնուրույն մտածողության զարգացման գործում։ Անդրադարձ է կատարվում խորացված ուսուցման արդյունքների գնահատմանը, բնագիտական հասկացությունների համակարգային յուրացմանը և սովորողների էկոլոգիական գիտակցության ձևավորման նշանակությանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել բնագիտության և ֆիզիկայի ուսուցիչներին, կրթական ծրագրեր մշակողներին, մանկավարժներին, բնագիտական կրթության մեթոդաբանության մասնագետներին և միջառարկայական ուսուցման հիմնախնդիրներով զբաղվող հետազոտողներին։

Տնտեսագիտական և տնտեսամաթեմատիկական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ներդրումների արդյունավետության գնահատման տեսական, մեթոդաբանական և կիրառական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության տնտեսության օրինակով։ Քննության են առնվում ներդրումների տնտեսական էությունը, դրանց դասակարգումը, ներդրումային գործունեության կազմակերպման առանձնահատկությունները և ներդրումների դերը տնտեսական աճի, արտադրողականության բարձրացման ու տնտեսության կառուցվածքային զարգացման գործընթացներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ներդրումային նախագծերի արդյունավետության գնահատման չափանիշներին, կապիտալ ներդրումների եկամտաբերությանը, ծախսերի և արդյունքների համադրությանը, ինչպես նաև ներդրումային որոշումների կայացման վրա ազդող տնտեսական գործոններին։ Վերլուծվում են տնտեսամաթեմատիկական մոդելավորման, վիճակագրական գնահատման, կանխատեսման, օպտիմալացման և ռիսկերի քանակական վերլուծության մեթոդների կիրառման հնարավորությունները ներդրումային գործունեության արդյունավետության որոշման գործընթացում։ Քննարկվում են դրամական հոսքերի գնահատման, զուտ ներկա արժեքի, եկամտաբերության ներքին նորմայի, ներդրումների վերադարձելիության և այլ տնտեսական ցուցանիշների հաշվարկման ու մեկնաբանման մեթոդաբանական մոտեցումները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են Հայաստանի Հանրապետության ներդրումային միջավայրի առանձնահատկությունները, տնտեսական զարգացման պայմանները, ներդրումային ակտիվության վրա ազդող մակրոտնտեսական գործոնները և տարբեր ոլորտներում ներդրումների արդյունավետության համեմատական գնահատման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում տնտեսամաթեմատիկական մեթոդների կիրառմանը ներդրումային ռիսկերի նվազեցման, ֆինանսական ռեսուրսների արդյունավետ բաշխման, ներդրումային նախագծերի ընտրության և տնտեսական քաղաքականության հիմնավորման նպատակով։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել տնտեսագիտության, ներդրումային կառավարման, ֆինանսական վերլուծության, տնտեսամաթեմատիկական մոդելավորման և Հայաստանի տնտեսական զարգացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։