Պատրաստի նյութեր

ԵՊՀ իրավագիտության ֆակուլտետի պրոֆեսորադասախոսական կազմի գիտաժողովի նյութերի ժողովածու-ը իրավագիտության ոլորտի գիտական հոդվածների ժողովածու է, որը ներառում է Երևանի պետական համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետի պրոֆեսորադասախոսական կազմի կողմից ներկայացված գիտաժողովային զեկուցումները և հետազոտական նյութերը, աշխատությունում ընդգրկված են սահմանադրական, քաղաքացիական, քրեական, վարչական և միջազգային իրավունքի տարբեր հարցերի վերաբերյալ գիտական վերլուծություններ, որտեղ քննարկվում են իրավական համակարգի զարգացման արդի խնդիրները, օրենսդրական բարեփոխումները, դատական պրակտիկայի առանձնահատկությունները և իրավունքի կիրառման մեխանիզմները, միաժամանակ ուշադրություն է դարձվում իրավական պետության սկզբունքների ամրապնդմանը, մարդու իրավունքների պաշտպանության հիմնահարցերին և իրավական կրթության զարգացման ուղղություններին, ժողովածուն ծառայում է որպես գիտական քննարկումների հարթակ՝ նպաստելով իրավական մտքի զարգացմանը և մասնագիտական փորձի փոխանակմանը իրավաբանական համայնքում։

Սույն ուսումնասիրությունը նվիրված է Քեսապի պատմա-ազգագրական առանձնահատկություններին՝ որպես հայկական բնակավայրի, որն աչքի է ընկել իր ինքնատիպ մշակութային, լեզվական և հասարակական կառուցվածքով։ Աշխատությունը վերլուծում է Քեսապի պատմական ձևավորման գործընթացը, բնակչության կազմի փոփոխությունները տարբեր ժամանակաշրջաններում, ինչպես նաև տարածաշրջանի աշխարհագրական դիրքի ազդեցությունը տնտեսական և մշակութային կյանքի զարգացման վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում քեսապահայերի ավանդական կենցաղին, ժողովրդական սովորույթներին, բարբառային առանձնահատկություններին, տոնական մշակույթին և համայնքային ինքնակազմակերպման ձևերին, որոնք նպաստել են ազգային ինքնության պահպանմանը։ Ուսումնասիրությունը նաև անդրադառնում է 20-րդ դարի պատմական իրադարձությունների ազդեցությանը համայնքի ճակատագրի վրա, տեղահանությունների և սփյուռքայնացման գործընթացներին, ինչպես նաև ժամանակակից շրջանում Քեսապի հայկական ինքնության պահպանման խնդիրներին։ Աշխատությունը կարևոր է հայ ազգագրության և պատմական ժողովրդագրության ուսումնասիրության համար՝ ընդգծելով Քեսապի դերը որպես մշակութային հիշողության և տարածաշրջանային հայկական ինքնության պահպանման յուրահատուկ կենտրոն։

Հայ Հեղափոխական Դաշնակցության պատմություն-ը քաղաքական պատմագիտության և կուսակցությունների ուսումնասիրության աշխատություն է, որը ներկայացնում է Հայ Հեղափոխական Դաշնակցության ձևավորման, գաղափարական հիմքերի, կազմակերպական կառուցվածքի և գործունեության հիմնական փուլերը՝ սկսած 19-րդ դարի վերջի ազգային-ազատագրական շարժումների պայմաններում նրա ստեղծումից մինչև նորագույն շրջանի քաղաքական զարգացումները, աշխատությունում վերլուծվում են կուսակցության գաղափարախոսության առանցքային բաղադրիչները՝ ազգային ազատագրություն, ինքնորոշում, սոցիալական արդարության ընկալումներ և կազմակերպված քաղաքական պայքարի մեխանիզմները, ինչպես նաև նրա դերը Օսմանյան կայսրության վերջին տարիների հայկական քաղաքական շարժումներում, Առաջին Հանրապետության պետականաշինության գործընթացում, սփյուռքահայ համայնքներում կազմակերպչական գործունեության մեջ և խորհրդային ու անկախության շրջանի քաղաքական կյանքում, միաժամանակ քննարկվում են կուսակցության ներսում տեղի ունեցած գաղափարական և ռազմավարական փոփոխությունները, արտաքին քաղաքական պայմանների ազդեցությունը և պատմական տարբեր փուլերում առաջացած գնահատականների բազմազանությունը, աշխատությունը նպատակ ունի ցույց տալու Դաշնակցության պատմությունը որպես երկարաժամկետ քաղաքական շարժման զարգացում, որը ձևավորվել է ազգային պայքարի, գաղափարական շարունակականության և փոփոխվող քաղաքական իրականությունների փոխազդեցությամբ։

1920–1965 թվականներին Հայաստանում գրադարանային գործի զարգացումը սերտորեն կապված էր խորհրդային պետական համակարգի ձևավորման, կրթության տարածման և մշակութային քաղաքականության ընդլայնման հետ։ 1920-ականներին, Հայաստանի խորհրդայնացումից հետո, գրադարանային համակարգը սկսեց վերակազմավորվել պետական վերահսկողության ներքո՝ նպատակ ունենալով ապահովել բնակչության գրագիտության բարձրացում և գաղափարական կրթություն։ Այդ շրջանում ստեղծվեցին նոր հանրային գրադարաններ, վերակազմավորվեցին նախկին ուսումնական և քաղաքային գրադարանները, ձևավորվեց միասնական ցանց, որը ենթարկվում էր պետական կառավարման։ 1930-ականներին գրադարանային գործը ավելի համակարգված դարձավ՝ ընդլայնվեցին գյուղական գրադարանները, շարժական գրադարանների միջոցով գրքերը հասան հեռավոր բնակավայրեր, և սկսեց ձևավորվել կենտրոնացված գրքային ֆոնդերի բաշխման համակարգ։ Պատերազմական տարիներին՝ 1940-ականներին, գրադարանները շարունակեցին գործել դժվար պայմաններում՝ աջակցելով ինչպես ռազմաճակատին, այնպես էլ թիկունքի կրթական ու քարոզչական աշխատանքներին։ Հետպատերազմյան շրջանում սկսվեց արագ վերականգնում և զարգացում․ ավելացան գրադարանների թիվը, բարելավվեց գրքային ֆոնդը, զարգացավ մատենագիտական աշխատանքը, ստեղծվեցին մասնագիտացված գրադարաններ գիտական և տեխնիկական հաստատությունների համար։ 1950-60-ականներին գրադարանային համակարգը հասավ ավելի բարձր կազմակերպվածության՝ ներդրվեցին նոր կատալոգավորման մեթոդներ, ամրապնդվեց մեթոդական ղեկավարությունը, զարգացավ ընթերցողների սպասարկման մշակույթը և բարձրացավ գրադարանների դերը որպես գիտելիքի տարածման ու հասարակության կրթական մակարդակի բարձրացման կարևոր կենտրոններ։ Այս ամբողջ ժամանակահատվածում գրադարանային գործը Հայաստանում ձևավորվեց որպես պետական մշակութային քաղաքականության կարևոր բաղադրիչ, որը միաժամանակ ծառայեց ինչպես կրթական, այնպես էլ հասարակական-գաղափարական նպատակների իրականացմանը։

Գիտահետազոտական աշխատանք կատարելու հիմնական սկզբունքները-ը մեթոդաբանական և ուսումնական ձեռնարկ է, որը ներկայացնում է գիտական հետազոտություն իրականացնելու հիմնական կանոնները, փուլերը և կազմակերպման տրամաբանությունը՝ ընդգծելով գիտական աշխատանքի համակարգված և ապացուցողական բնույթը, աշխատությունում մանրամասն բացատրվում են հետազոտության հիմնական սկզբունքները՝ խնդիրի ճիշտ ձևակերպում, վարկածի կառուցում, գիտական աղբյուրների ընտրություն և վերլուծություն, տվյալների հավաքագրում, մշակման մեթոդների կիրառում և արդյունքների մեկնաբանում, միաժամանակ ներկայացվում են հետազոտության էթիկական պահանջները՝ օբյեկտիվություն, ճշգրտություն, ակադեմիական ազնվություն և կրկնելիություն ապահովելու անհրաժեշտությունը, աշխատությունը նաև անդրադառնում է տարբեր մեթոդաբանական մոտեցումների կիրառմանը՝ որակական և քանակական վերլուծություններ, համեմատական և փորձարարական մեթոդներ, ինչպես նաև գիտական աշխատանքի կառուցվածքային պահանջներին՝ ներածություն, մեթոդաբանություն, արդյունքներ և եզրակացություններ, նպատակ ունենալով ձևավորել համակարգված մտածողություն և գիտական հետազոտություն կատարելու գործնական հմտություններ։

Այս աշխատանքը նվիրված է Վրաստանի տարբեր շրջաններում երիտասարդների մեղսագրված վարքի առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը և դրա կանխարգելման միջոցների վերլուծությանը։ Նյութում ներկայացվում են երիտասարդների կողմից կատարված իրավախախտումների տեսակները, տարածքային առկայությունը, սոցիալական, տնտեսական և կրթական գործոնների ազդեցությունը, ինչպես նաև իրավապահ մարմինների և համայնքային կառույցների դերակատարությունը հանցավորության կանխարգելման գործում։ Աշխատությունը ընդգծում է կանխարգելիչ ծրագրերի, կրթական և սոցիալական միջամտությունների, համայնքային ինտեգրման և ուսուցողական միջոցառումների կարևորությունը՝ նպատակ ունենալով նվազեցնել երիտասարդների հանցագործական վարքագիծը։ Նյութում առաջարկվում են նաև հանցագործության կանխարգելման ռազմավարություններ՝ հիմնված տվյալների վերլուծության, համայնքային համագործակցության և սոցիալական աջակցության մեխանիզմների վրա։ Աշխատությունը կարևոր է քրիմինոլոգների, սոցիոլոգների, իրավապահների և քաղաքական մշակողների համար՝ նպաստելով երիտասարդական հանցագործության խելամիտ և արդյունավետ կառավարումին։

Правовые основы светскости государства и образования աշխատությունը իրավաբանական և սահմանադրական իրավունքի ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է պետության աշխարհիկության սկզբունքի իրավական հիմքերին և դրա կիրառմանը կրթական համակարգում, այն վերլուծում է պետության և կրոնական կազմակերպությունների հարաբերությունների սահմանադրական կարգավորումները, աշխարհիկ պետության գաղափարի իրավական բովանդակությունը, ինչպես նաև կրթության ոլորտում կրոնի ազդեցության սահմանափակման և երաշխավորված չեզոքության սկզբունքները, գիրքը քննարկում է կրթական հաստատություններում հավասարության, խտրականության բացառման և գաղափարական բազմակարծության ապահովման մեխանիզմները, միաժամանակ անդրադառնում է միջազգային իրավական փորձին և տարբեր երկրների մոդելներին՝ ցույց տալով, թե ինչպես է աշխարհիկության սկզբունքը կիրառվում իրավական համակարգերում և կրթական քաղաքականության մեջ, ընդգծելով մարդու իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության կարևորությունը ժամանակակից հասարակությունում։

Աղայան. Երկեր աշխատությունը հայ մանկական գրականության և բանահյուսական մշակույթի կարևոր ժողովածուներից է, որը ներկայացնում է Հովհաննես Աղայանի ստեղծագործական ժառանգությունը՝ ներառելով նրա պատմվածքները, բանաստեղծությունները, մանկական գրական գործերը և ուսուցողական բնույթի նյութերը, գիրքը առանձնանում է պարզ, մատչելի լեզվով և դաստիարակչական ուղղվածությամբ, որտեղ կարևոր տեղ են զբաղեցնում բարոյական արժեքները, հայրենասիրությունը և կրթական գաղափարները, ինչպես նաև ժողովրդական բանահյուսության տարրերի կիրառումը, միաժամանակ այն ընդգծում է Աղայանի դերը հայ մանկական գրականության ձևավորման և դպրոցական կրթության զարգացման գործում, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր հայ գրականության և մանկավարժական մտքի ուսումնասիրության համար։

Սույն ուսումնասիրությունը նվիրված է քիմիական ձեռնարկությունների էկոլոգիական ռիսկերի գնահատմանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով աղաթթվի և ացետիլենի արտադրական գործընթացներին, որոնք բնութագրվում են բարձր վտանգավորությամբ և շրջակա միջավայրի վրա հնարավոր նշանակալի ազդեցությամբ։ Աշխատությունը վերլուծում է արտադրական ցիկլերում առաջացող արտանետումները, թունավոր նյութերի արտահոսքի հավանական աղբյուրները, ինչպես նաև վթարային իրավիճակների առաջացման ռիսկերը՝ ընդգրկելով օդային, ջրային և հողային միջավայրերի աղտոտման մեխանիզմները։ Ուսումնասիրության ընթացքում կիրառվում են էկոլոգիական մոնիթորինգի, ռիսկի քանակական գնահատման և սցենարային մոդելավորման մեթոդներ, որոնք թույլ են տալիս գնահատել հնարավոր վթարների հավանականությունն ու դրանց հետևանքների ծանրությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում արտադրական անվտանգության համակարգերին, կանխարգելիչ միջոցառումներին և տեխնոլոգիական գործընթացների օպտիմալացման հնարավորություններին՝ նպատակ ունենալով նվազեցնել վտանգավոր արտանետումները և բարձրացնել շրջակա միջավայրի պաշտպանվածության մակարդակը։ Աշխատությունը նաև համադրում է միջազգային փորձը և արդյունաբերական անվտանգության ժամանակակից մոտեցումները՝ առաջարկելով էկոլոգիական ռիսկերի կառավարման արդյունավետ ռազմավարություններ քիմիական արտադրության ոլորտում։

Այս ուսումնական ձեռնարկը նախատեսված է զբոսաշրջության ոլորտը ուսումնասիրող ուսանողների համար և ներկայացնում է զբոսաշրջության հիմնական հասկացությունները, կառուցվածքը և ժամանակակից զարգացման միտումները։ Գրքում անդրադարձ է կատարվում զբոսաշրջության տեսակներին՝ ներառյալ մշակութային, էկոլոգիական, գործարար և զվարճային զբոսաշրջությունը, ինչպես նաև դրանց կազմակերպման և կառավարման հիմնական սկզբունքներին։ Հեղինակը բացատրում է զբոսաշրջային արդյունաբերության բաղադրիչները՝ տրանսպորտ, հյուրանոցային սպասարկում, տուրօպերատորական գործունեություն և հաճախորդների սպասարկման որակի ապահովում։ Նյութում ներկայացվում են նաև միջազգային զբոսաշրջության զարգացման գործոնները, շուկայի պահանջարկի ձևավորումը և ոլորտի տնտեսական ազդեցությունը տարբեր երկրների վրա։ Գիրքը համադրում է տեսական նյութը և գործնական օրինակները՝ նպաստելով ուսանողների մասնագիտական գիտելիքների և կիրառական հմտությունների զարգացմանը։

Սույն ուսումնասիրությունը նվիրված է Հայաստանում էպիլեպսիայով հիվանդների կյանքի որակի ցուցանիշների քանակական գնահատմանը՝ ընդգծելով ֆիզիկական, հոգեբանական և սոցիալական կողմերի համակցված ազդեցությունը հիվանդության վրա։ Աշխատությունը ներառում է հարցման, հարցաթերթիկների և վիճակագրական վերլուծության մեթոդներ՝ նպատակ ունենալով չափել հիվանդների ինքնագնահատականը, սոցիալական ինտեգրացիան, հոգեբանական առողջությունը և բուժման արդյունավետության հետ կապված կարիքները։ Վերլուծվում են հիվանդության ծանրության, դեղորայքային ու թերապևտիկ ռազմավարությունների, ինչպես նաև ընտանիքի և հասարակության աջակցության դերը կյանքի որակի վրա, ինչը թույլ է տալիս ճշգրիտ ու օբյեկտիվ գնահատել հիվանդների սոցիալական և բժշկական կարիքները։ Աշխատությունը ծառայում է որպես հիմք առողջապահական քաղաքականության ձևավորման, բուժման և հոգեբուժական աջակցության ծրագրերի մշակման, ինչպես նաև հասարակության ու մասնագետների իրազեկման համար՝ նպաստելով էպիլեպսիայով հիվանդների կյանքի որակի բարձրացմանն ու սոցիալական ինտեգրմանը։

Աշխատությունը հանդիսանում է համահավաք մատենագիտական գրացուցակ, որը ներկայացնում է Հայաստանի գիտական և բուհական գրադարաններում 1978-1987 թվականներին ստացված արտասահմանյան լեզուներով գրականության համակարգված ցանկը՝ նպատակ ունենալով ապահովել տեղեկատվական ամբողջականություն և հեշտ հասանելիություն այդ տարիներին ներմուծված գիտական ու մասնագիտական հրատարակությունների վերաբերյալ տվյալներին։ Այն ընդգրկում է տարբեր գիտաճյուղերին վերաբերվող գրքեր, ժողովածուներ, գիտական ուսումնասիրություններ և այլ հրատարակություններ, որոնք ստացվել են արտասահմանյան լեզուներով և համալրել են Հայաստանի գրադարանային ֆոնդերը՝ նպաստելով գիտական հետազոտությունների զարգացմանը և միջազգային գիտական կապերի ընդլայնմանը։ Գրացուցակում նյութերը դասավորված են մատենագիտական խիստ կանոններով՝ ըստ թեմաների, հեղինակների և հրատարակչական տվյալների, ինչը հնարավորություն է տալիս արդյունավետ որոնում իրականացնել և կողմնորոշվել գիտական տեղեկատվության մեծ հոսքի մեջ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում գրադարանների միջև գրքափոխանակության գործընթացներին, գիտական ինֆորմացիայի շրջանառությանը և արտասահմանյան աղբյուրներից գիտական գրականության ներմուծման դերին՝ խորհրդային Հայաստանի գիտական և կրթական համակարգի զարգացման համատեքստում։ Աշխատությունը ծառայում է որպես կարևոր տեղեկատու գործիք գրադարանավարների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար՝ ապահովելով գիտական տեղեկատվության համակարգված ներկայացում և նպաստելով միջազգային գիտական գրականության արդյունավետ օգտագործմանը։

Գրքում ուսումնասիրվում է Աբխազիայի կարգավիճակի հիմնահարցը 1917–1921 թվականներին՝ ընդգրկելով Ռուսաստանի կայսրության փլուզման, հեղափոխական գործընթացների և Կովկասում նոր պետական կազմավորումների ձևավորման պատմական համատեքստը, վերլուծվում են Աբխազիայի քաղաքական ինքնորոշման փորձերը, տարածաշրջանային իշխանությունների փոփոխությունները և տարբեր քաղաքական ուժերի ազդեցությունը կարգավիճակի ձևավորման վրա, ներկայացվում են Աբխազիայի հարաբերությունները Վրաստանի, Ռուսաստանի և այլ տարածաշրջանային դերակատարների հետ, դիտարկվում են ռազմական և վարչական վերահսկողության փոփոխությունները քաղաքացիական պատերազմի տարիներին, ինչպես նաև միջազգային և ներքին քաղաքական գործոնները, որոնք ազդել են տարածքի իրավական և պետական կարգավիճակի չկայունացման վրա, աշխատանքը հիմնված է պատմական աղբյուրների և փաստաթղթերի վերլուծության վրա՝ փորձելով բացահայտել այդ ժամանակաշրջանի քաղաքական գործընթացների տրամաբանությունը և երկարաժամկետ հետևանքները Հարավային Կովկասի տարածաշրջանային հարաբերությունների համար։

Այս աշխատանքը ուսումնասիրում է ռուսերենի ուղղագրության ինտենսիվ ուսուցման մեթոդական հիմքերը նախնական փուլում՝ կենտրոնանալով նախաբուհական կրթության կենտրոնների (ՑԴՕ) ուսումնական գործընթացի վրա։ Նյութում վերլուծվում են ուղղագրական հմտությունների ձևավորման հիմնական սկզբունքները՝ կանոնների աստիճանական յուրացում, վարժությունների համակարգված կիրառություն և սխալների կանխարգելման մեթոդներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ինտենսիվ ուսուցման առանձնահատկություններին, որտեղ ուսուցման կարճ ժամանակահատվածում կիրառվում են խտացված, նպատակային և գործնական մոտեցումներ՝ ուղղված ուղղագրական ավտոմատիզմի ձևավորմանը։ Աշխատությունը ներկայացնում է նաև տարբեր մեթոդական հնարքներ՝ թելադրություններ, փոխադարձ ստուգում, ինտերակտիվ վարժություններ և լեզվական խաղեր, որոնք նպաստում են սովորողների ակտիվ ներգրավվածությանը և նյութի ավելի արագ յուրացմանը։ Քննարկվում է նաև սխալների վերլուծության դերը ուսուցման գործընթացում՝ որպես արդյունավետ գործիք լեզվական հմտությունների ամրապնդման համար։