Պատրաստի նյութեր

Այս ժողովածուն ընդգրկում է տարբեր ժանրերի ստեղծագործություններ՝ հեքիաթներ, պոեմներ և արձակ գործեր, որոնք միասին ձևավորում են բազմաշերտ գեղարվեստական աշխարհ՝ միահյուսելով ժողովրդական բանահյուսության մոտիվները, հեղինակային պատկերային մտածողությունը և գեղարվեստական արձակի արտահայտչական հնարավորությունները։ Հեքիաթներում հաճախ ներկայացվում են բարու և չարի պայքարի, արդարության հաղթանակի, ինչպես նաև մարդու բարոյական ընտրությունների թեմաները՝ օգտագործելով խորհրդանշական կերպարներ և ֆանտաստիկ իրավիճակներ, որոնք հասկանալի են թե՛ մանկական, թե՛ մեծահասակ ընթերցողի համար։ Պոեմներում ավելի ընդգծված է զգացմունքային և փիլիսոփայական շերտը, որտեղ լեզվական ռիթմը և պատկերավորությունը ծառայում են ներքին ապրումների, բնության նկարագրությունների և կյանքի իմաստի շուրջ խորհումների փոխանցմանը։ Արձակ հատվածներում առավել շեշտադրվում են իրական կյանքի իրավիճակները, մարդկային հարաբերությունները, սոցիալական և հոգեբանական խնդիրները՝ ներկայացված դիտողական և հաճախ վերլուծական ոճով։ Այս երեք ժանրերի համադրությունը ստեղծում է ամբողջական գրական կառուցվածք, որտեղ ընթերցողը կարող է անցնել թե՛ հեքիաթային երևակայական աշխարհներով, թե՛ խորը լիրիկական և իրականության վրա հիմնված պատմություններով՝ զգալով լեզվի հարստությունը և հեղինակային մտածողության բազմազանությունը։

Diplomacy-ը համարվում է միջազգային հարաբերությունների և պետական դիվանագիտության դասական աշխատություններից մեկը, որտեղ հեղինակը՝ նախկին ԱՄՆ պետքարտուղար Հենրի Քիսինջերը, ներկայացնում է ուժային քաղաքականության պատմական զարգացումը և մեծ պետությունների միջև հարաբերությունների տրամաբանությունը՝ սկսած Վեստֆալյան համակարգից մինչև 20-րդ դարի վերջի աշխարհաքաղաքական իրադարձություններ։ Գրքում մանրամասն վերլուծվում է, թե ինչպես են տարբեր դարաշրջաններում պետությունները կառուցել իրենց արտաքին քաղաքականությունը՝ հավասարակշռելով ուժը, անվտանգությունը և ազգային շահերը, ինչպես նաև ինչպես է ձևավորվել «ռեալպոլիտիկ» մոտեցումը, որի հիմքում դրված է ոչ թե գաղափարախոսությունը, այլ ուժային հաշվարկը և գործնական արդյունքը։ Քիսինջերը անդրադառնում է Եվրոպայի դասական դիվանագիտությանը, օրինակ՝ Մետեռնիխի և Բիսմարկի համակարգերին, և ցույց է տալիս, թե ինչպես են այդ մոդելները ազդել ժամանակակից միջազգային կարգի վրա։ Գրքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև Սառը պատերազմի շրջանին, ԱՄՆ-ի արտաքին քաղաքականությանը, Չինաստանի հետ հարաբերությունների բացմանը և Խորհրդային Միության հետ ռազմավարական մրցակցությանը՝ ընդգծելով, թե ինչպես են առաջնորդները ձևավորում պատմությունը՝ միաժամանակ սահմանափակված լինելով ուժերի իրական հարաբերակցությամբ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը ոչ միայն պատմական վերլուծություն է, այլ նաև քաղաքական մտածողության ձեռնարկ, որը փորձում է բացատրել, թե ինչպես է կայունություն պահպանվում միջազգային համակարգում՝ հաճախ հակասությունների և բարդ փոխզիջումների միջոցով։

Հայրենիք-Սփյուռք հարաբերությունները. 1918 թվականից մինչև մեր օրերը-ը ուսումնասիրում է Հայաստանի և սփյուռքահայ համայնքների փոխհարաբերությունների զարգացումը 1918 թվականից սկսած՝ Առաջին Հանրապետության ձևավորումից հետո, մինչև ժամանակակից փուլը՝ անկախ Հայաստանի պետականության վերականգնումից և գլոբալ սփյուռքի ձևափոխություններից հետո։ Աշխատությունում ներկայացվում է, թե ինչպես են պատմական, քաղաքական և սոցիալական իրադարձությունները ձևավորել հայրենիքի և սփյուռքի միջև կապերը՝ ընդգծելով օգնության, համագործակցության, մշակութային փոխանակման և երբեմն նաև գաղափարական տարաձայնությունների դերը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում սփյուռքի մասնակցությանը Հայաստանի պետականաշինության գործընթացներին, տնտեսական աջակցությանը, կրթական և մշակութային նախաձեռնություններին, ինչպես նաև հայրենադարձության տարբեր փուլերին ու դրանց մարտահրավերներին։ Միաժամանակ վերլուծվում են այն դժվարությունները, որոնք առաջացել են աշխարհագրական բաժանվածության, քաղաքական տարբեր համակարգերի և ինքնության պահպանման խնդիրների հետևանքով։ Գրքում փորձ է արվում ցույց տալ, որ հայրենիք-սփյուռք հարաբերությունները մշտապես եղել են դինամիկ և բազմաշերտ համակարգ, որտեղ փոխկախվածությունն ու համագործակցությունը հաճախ գոյակցել են լարվածությունների և տարբեր մոտեցումների հետ, սակայն ընդհանուր ազգային ինքնության գաղափարը մնացել է կապող հիմնական հիմքը։

Հայոց պատմություն (Հնագույն շրջանից մինչև մեր օրերը)-ը համապարփակ ուսումնական և գիտահանրամատչելի աշխատություն է, որը ներկայացնում է հայ ժողովրդի պատմական ուղին ամենահին ժամանակներից մինչև ժամանակակից շրջան՝ ընդգրկելով պետականության ձևավորման, անկման և վերականգնման փուլերը, ինչպես նաև քաղաքական, սոցիալական, տնտեսական և մշակութային զարգացումները տարբեր դարաշրջաններում։ Գրքում դիտարկվում են Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն քաղաքակրթությունները, Ուրարտուի պետությունը, Արտաշեսյան և Արշակունյաց թագավորությունները, քրիստոնեության ընդունումը որպես պետական կրոն, միջնադարյան հայկական թագավորությունների և իշխանությունների ձևավորումը, ինչպես նաև օտար տիրապետությունների պայմաններում ազգային ինքնության պահպանման գործընթացները։ Ներկայացվում են նաև նոր և նորագույն շրջանի կարևոր իրադարձությունները՝ Օսմանյան և Ռուսական կայսրությունների ազդեցությունը, Հայոց ցեղասպանության հետևանքները, Հայաստանի Առաջին Հանրապետության ստեղծումն ու անկումը, խորհրդային շրջանի քաղաքական ու տնտեսական համակարգը և անկախ Հայաստանի պետականության հաստատումն ու զարգացման փուլերը։ Աշխատությունը միավորում է պատմական փաստերի համակարգված շարադրանքն ու վերլուծական մոտեցումը՝ փորձելով ցույց տալ հայ ժողովրդի շարունակական գոյատևման և ինքնության պահպանման հիմնական գործոնները տարբեր պատմական պայմաններում։

Հայոց պատմություն-ը համապարփակ պատմագիտական աշխատություն է, որը ներկայացնում է հայ ժողովրդի անցած երկար պատմական ուղին հնագույն ժամանակներից մինչև ժամանակակից շրջան՝ ընդգրկելով պետականության ձևավորման, զարգացման, անկման և վերականգնման հիմնական փուլերը, ինչպես նաև քաղաքական, տնտեսական և մշակութային գործընթացների փոխկապակցվածությունը տարբեր դարաշրջաններում, սկսած Հայկական լեռնաշխարհի վաղ քաղաքակրթություններից և Ուրարտուի պետականությունից, շարունակելով Արտաշեսյանների և Արշակունիների թագավորություններով, քրիստոնեության ընդունմամբ որպես պետական կրոն և միջնադարյան հայկական պետական կազմավորումների գործունեությամբ, ապա անցնելով օտար տիրապետությունների ժամանակաշրջաններին, երբ ձևավորվել են ազգային ինքնության պահպանման նոր մեխանիզմներ, և հասնելով նոր ու նորագույն շրջանի իրադարձություններին՝ Օսմանյան և Ռուսական կայսրությունների ազդեցությանը, Հայոց ցեղասպանության հետևանքներին, Հայաստանի Առաջին Հանրապետության ստեղծմանն ու անկմանը, խորհրդային շրջանի քաղաքական և սոցիալ-տնտեսական համակարգին, ինչպես նաև անկախ Հայաստանի պետականության վերականգնման և զարգացման փուլերին, աշխատությունը միավորում է փաստական նյութն ու վերլուծական մոտեցումը՝ ցույց տալով հայ ժողովրդի պատմական շարունակականության և դիմակայության հիմնական գործոնները։

Հայոց պատմություն (համաշխարհային ընդհանուր պատմության հետ)-ը համակցված պատմագիտական ուսումնական աշխատություն է, որտեղ միաժամանակ ներկայացվում են հայ ժողովրդի պատմական զարգացումները և համաշխարհային պատմության հիմնական փուլերը՝ թույլ տալով դրանք դիտարկել փոխկապակցվածության մեջ, սկսած հնագույն քաղաքակրթություններից և պետականությունների ձևավորման գործընթացներից մինչև միջնադար, նոր և նորագույն շրջաններ, ներառյալ համաշխարհային կայսրությունների վերելքն ու անկումը, համաշխարհային պատերազմները, միջազգային հարաբերությունների ձևավորումը և ժամանակակից գլոբալ գործընթացները, իսկ հայկական պատմության հատվածում ընդգծվում են Հայկական լեռնաշխարհի հին քաղաքակրթությունները, հայկական պետականության տարբեր դրսևորումները, քրիստոնեության ընդունումը, միջնադարյան թագավորությունների զարգացումը, օտար տիրապետությունների պայմաններում ազգային ինքնության պահպանումը, ինչպես նաև նորագույն շրջանի վճռորոշ իրադարձությունները՝ ցեղասպանությունը, պետականության կորուստն ու վերականգնումը, խորհրդային ժամանակաշրջանը և անկախ Հայաստանի զարգացումը, աշխատության նպատակն է ուսանողին կամ ընթերցողին տալ ամբողջական պատկերացում թե ինչպես են համաշխարհային և ազգային պատմական գործընթացները փոխազդել միմյանց վրա և ձևավորել ներկայիս քաղաքական և մշակութային իրականությունը։

Հայոց լեզու և խոսքի մշակույթ. Գործնական աշխատանքների ձեռնարկ հումանիտար ֆակուլտետների ուսանողների համար-ը գործնական ուղղվածությամբ ուսումնական ձեռնարկ է, որը նախատեսված է հումանիտար ֆակուլտետների ուսանողների համար և նպատակ ունի զարգացնել հայոց լեզվի գործնական կիրառման հմտությունները, խոսքի մշակույթը և գրավոր ու բանավոր հաղորդակցության ճշտությունն ու արդյունավետությունը, աշխատությունում ընդգրկված են լեզվական նորմերի՝ ուղղագրության, կետադրության, բառապաշարի և քերականության կիրառման վարժություններ, ինչպես նաև խոսքի կառուցման, ոճաբանական ճիշտ ընտրության և հաղորդակցական իրավիճակներին համապատասխան արտահայտվելու վերաբերյալ առաջադրանքներ, հատուկ ուշադրություն է դարձվում պաշտոնական, գիտական և հրապարակախոսական խոսքի առանձնահատկություններին, սխալների վերլուծությանը և դրանց ուղղման մեթոդներին, միաժամանակ ներկայացվում են լեզվի մշակույթի հիմնարար սկզբունքները՝ հստակություն, տրամաբանություն, ճշգրտություն և արտահայտչականություն, որոնք անհրաժեշտ են մասնագիտական և հասարակական հաղորդակցության մեջ, ձեռնարկը նպատակ ունի ոչ միայն ամրապնդել տեսական գիտելիքները, այլ նաև ձևավորել լեզվական ինքնավստահություն և գրագետ խոսքի մշակույթ ապագա մասնագետների մոտ։

Հայոց գյուղական մշակույթի հիմնական համալիրները-ը ուսումնասիրում է հայ գյուղական մշակույթի ձևավորման և զարգացման հիմնական բաղադրիչները՝ ներկայացնելով ավանդական գյուղական կյանքի կառուցվածքը, նյութական ու հոգևոր մշակույթի փոխկապակցվածությունը և դրանց դերը ազգային ինքնության պահպանման գործում, որտեղ առանձնապես դիտարկվում են գյուղական բնակավայրերի կազմակերպման ձևերը, կենցաղային ավանդույթները, ժողովրդական տնտեսության հիմքերը՝ հողագործություն, անասնապահություն և արհեստներ, ինչպես նաև համայնքային հարաբերությունների համակարգը, որը ձևավորվել է գյուղական ինքնակառավարման և սովորութային իրավունքի վրա, աշխատությունում ընդգծվում է նաև հայ գյուղի հոգևոր մշակույթը՝ տոնածիսական համակարգը, ժողովրդական հավատալիքները, երգն ու բանահյուսությունը, որոնք արտացոլում են ժողովրդի պատմական փորձը և աշխարհընկալումը, միաժամանակ ներկայացվում է նաև այն, թե ինչպես են սոցիալ-տնտեսական փոփոխությունները, քաղաքայնացումը և արդիականացման գործընթացները ազդել գյուղական մշակույթի վրա՝ բերելով ինչպես ավանդույթների փոփոխության, այնպես էլ դրանց որոշ տարրերի պահպանման և վերաիմաստավորման, աշխատությունը նպատակ ունի ցույց տալ գյուղական մշակույթի ամբողջական համակարգը որպես կենսակերպ, որը ձևավորել է հայ հասարակության հիմքերը դարերի ընթացքում։

Հայոց ինքնության հիմնահարցեր-ը գիտական և վերլուծական բնույթի աշխատություն է, որը ուսումնասիրում է հայ ազգային ինքնության ձևավորման, զարգացման և պահպանման հիմնական գործոնները պատմական տարբեր փուլերում՝ սկսած հնագույն քաղաքակրթական արմատներից մինչև ժամանակակից գլոբալիզացիայի պայմանները, որտեղ քննարկվում են էթնոմշակութային ինքնության բաղադրիչները՝ լեզուն, կրոնը, պատմական հիշողությունը, մշակութային ավանդույթները և պետականության գաղափարը, ինչպես նաև դրանց փոխազդեցությունը արտաքին քաղաքական, սոցիալական և տնտեսական պայմանների հետ, աշխատությունում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն պատմական հանգամանքներին, որոնք ազդել են ինքնության վերափոխման կամ ամրապնդման վրա՝ օտար տիրապետությունների շրջաններ, գաղթաշխարհի ձևավորում, ցեղասպանության հետևանքներ և սփյուռքահայության դերակատարություն, միաժամանակ ներկայացվում են նաև տարբեր գիտական մոտեցումներ ինքնության ընկալման վերաբերյալ՝ էթնոսիմվոլիկ, պատմամշակութային և քաղաքական մեկնաբանություններով, որոնք բացահայտում են հայ ինքնության բազմաշերտ և դինամիկ բնույթը, աշխատությունը նպատակ ունի ցույց տալ, որ հայոց ինքնությունը ոչ թե կայուն և անփոփոխ երևույթ է, այլ պատմականորեն զարգացող համակարգ, որը մշտապես վերաձևավորվել է արտաքին ճնշումների և ներքին զարգացումների ազդեցությամբ՝ պահպանելով իր հիմնական առանցքային բաղադրիչները։

Հայկական ազգանուններ-ը լեզվաբանական և պատմամշակութային ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է հայկական ազգանունների ծագման, կառուցվածքի և զարգացման գործընթացներին՝ ներկայացնելով, թե ինչպես են դրանք ձևավորվել տարբեր պատմական փուլերում և ինչ լեզվական ու սոցիալական գործոններ են ազդել դրանց կայացման վրա, աշխատությունում դիտարկվում են հայկական ազգանունների հիմնական կազմավորման եղանակները՝ հայրանունային հիմքեր (օրինակ՝ -յան, -եան վերջածանցներ), մասնագիտական անվանումներից առաջացած ազգանուններ, տեղանունային և մականունային ծագում ունեցող ձևեր, ինչպես նաև այն փոփոխությունները, որոնք տեղի են ունեցել օտար տիրապետությունների և գաղթերի ազդեցությամբ, առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, թե ինչպես են ազգանունները դարձել ոչ միայն ընտանիքի պատկանելության նշան, այլ նաև սոցիալական հիշողության, ծագումնաբանության և մշակութային ինքնության պահպանման միջոց, միաժամանակ վերլուծվում է հայկական սփյուռքում ազգանունների պահպանման և երբեմն ձևափոխման գործընթացը՝ կապված տարբեր լեզվական միջավայրերի և ադմինիստրատիվ համակարգերի հետ, աշխատությունը ցույց է տալիս, որ հայկական ազգանունները լեզվական համակարգից բացի կրում են նաև պատմական տեղեկություններ՝ արտացոլելով ժողովրդի շարժումները, մասնագիտությունները և հասարակական կառուցվածքը դարերի ընթացքում։

Հայկական համաբարբառ-ը լեզվաբանական և աղբյուրագիտական բնույթի խոշորածավալ տեղեկատու աշխատություն է, որը նախատեսված է հայերեն տեքստերի բառերի համակարգված որոնման, վերլուծության և համեմատական ուսումնասիրության համար, որտեղ ներկայացվում է բառերի և արտահայտությունների ամբողջական ցանկը՝ իրենց գործածության կոնտեքստներով, ինչը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել լեզվի կառուցվածքը, բառապաշարի զարգացումը և տարբեր հեղինակների կամ ժամանակաշրջանների լեզվական առանձնահատկությունները, աշխատությունը կարևոր գործիք է թե՛ լեզվաբանների, թե՛ պատմաբանների, թե՛ գրականագետների համար, քանի որ այն օգնում է բացահայտել բառերի կիրառման հաճախականությունը, իմաստային փոփոխությունները և տեքստային կապերը տարբեր աղբյուրների միջև, ինչպես նաև նպաստում է հին ձեռագրերի, պատմական փաստաթղթերի և գրական ժառանգության ավելի ճշգրիտ մեկնաբանությանը, միաժամանակ այն ծառայում է որպես գիտական հենք՝ լեզվի պատմական զարգացման և բառային համակարգի ամբողջական քարտեզագրման համար։

19-րդ դարավերջի և 20-րդ դարասկզբի հայ գրականությունը-ը գրականագիտական ուսումնասիրություն է, որը ներկայացնում է հայ նոր գրականության ձևավորման և զարգացման հիմնական միտումները 19-րդ դարավերջից մինչև 20-րդ դարասկիզբ՝ ընդգրկելով այն ժամանակաշրջանը, երբ ազգային-քաղաքական, սոցիալական և մշակութային փոփոխությունները վճռական ազդեցություն ունեցան գրական մտածողության վրա, աշխատությունում վերլուծվում են այդ շրջանի գրական ուղղությունները, ռեալիզմի, ռոմանտիզմի և լուսավորական գաղափարների դրսևորումները, ինչպես նաև դրանց փոխակերպումը ազգային ինքնագիտակցության ամրապնդման գործընթացում, հատուկ ուշադրություն է դարձվում ժամանակի նշանավոր գրողների ստեղծագործություններին, որոնց միջոցով ձևավորվել են նոր գրական լեզու, թեմատիկ բազմազանություն և հասարակական քննադատության ավանդույթներ, միաժամանակ ընդգծվում է գրականության կապը հասարակական կյանքի, ազգային ազատագրական շարժումների և քաղաքական իրադարձությունների հետ, ինչը գրականությունը դարձրել է ոչ միայն գեղարվեստական արտահայտման միջոց, այլ նաև ազգային ինքնության պահպանման և ձևավորման կարևոր հարթակ, աշխատությունը ցույց է տալիս նաև արևելահայ և արևմտահայ գրական զարգացումների առանձնահատկությունները, ինչպես նաև սփյուռքահայ մշակութային ազդեցությունները, որոնք միասին ձևավորել են այդ շրջանի հայ գրականության բազմաշերտ պատկերը։

Հայերենի կետադրություն-ը լեզվաբանական և ուսումնական բնույթի ձեռնարկ է, որը ներկայացնում է հայերենում կետադրական նշանների կիրառման կանոնները, դրանց գործառույթները և ճիշտ օգտագործման սկզբունքները գրավոր խոսքում, աշխատությունում համակարգված ձևով բացատրվում են հիմնական կետադրական նշանները՝ ստորակետ, կետ, միջակետ, վերջակետ, գծիկ, փակագծեր, չակերտներ և այլ նշաններ, ինչպես նաև դրանց կիրառման տարբեր իրավիճակները պարզ և բարդ նախադասություններում, բարդ ստորադասական կառուցվածքներում և ուղղակի խոսքում, հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն դեպքերին, երբ կետադրությունը կարող է փոխել նախադասության իմաստը կամ ոճական երանգը, ընդգծվում են նաև հաճախ հանդիպող սխալները և դրանց ուղղման մեթոդները, միաժամանակ ներկայացվում են կետադրության ոճաբանական կողմերը՝ ինչպես այն նպաստում է խոսքի հստակությանը, տրամաբանությանը և ընթեռնելիությանը, աշխատությունը ծառայում է որպես գործնական ուղեցույց ուսանողների, ուսուցիչների և բոլոր նրանց համար, ովքեր ցանկանում են կատարելագործել իրենց գրավոր խոսքի մշակույթը և պահպանել լեզվական ճիշտ նորմերը։

Հայաստանի Հանրապետության ծագումն ու զարգացումը-ը նորագույն պատմության և պետականագիտության ուղղվածությամբ աշխատություն է, որը ներկայացնում է Հայաստանի Հանրապետության ձևավորման պատմական նախադրյալները, նրա ստեղծման ընթացքը և պետական համակարգի զարգացման հիմնական փուլերը՝ սկսած 1918 թվականի Առաջին Հանրապետության հռչակումից մինչև ժամանակակից պետականության կայացման գործընթացները, աշխատությունում վերլուծվում են այն քաղաքական, ռազմական և սոցիալ-տնտեսական պայմանները, որոնք հնարավորություն տվեցին պետականության վերականգնմանը՝ ընդգծելով տարածաշրջանային բարդ իրավիճակը Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո, Օսմանյան և Ռուսական կայսրությունների փլուզման հետևանքները, ինչպես նաև արտաքին ուժերի ազդեցությունը նորաստեղծ պետության վրա, հատուկ ուշադրություն է դարձվում պետական կառույցների ձևավորմանը, սահմանադրական զարգացման փուլերին, արտաքին քաղաքականության հիմնական ուղղություններին և ազգային ինքնության ամրապնդման գործընթացներին, միաժամանակ քննարկվում են նաև դժվարությունները՝ պատերազմներ, տարածքային կորուստներ, տնտեսական ճգնաժամեր և քաղաքական անկայունություն, որոնք ուղեկցել են պետականության կայացմանը տարբեր ժամանակահատվածներում, աշխատությունը նպատակ ունի ցույց տալ Հայաստանի Հանրապետության պատմական զարգացման շարունակականությունը՝ որպես բարդ, բազմաշերտ և փոփոխական գործընթաց, որը ձևավորվել է ներքին և արտաքին գործոնների փոխազդեցությամբ։