Պատրաստի նյութեր

Ժողովածուն ամփոփում է Հայկական ԽՍՀ տարածքում 1975–1976 թվականներին իրականացված դաշտային հնագիտական աշխատանքների արդյունքներին նվիրված գիտական զեկուցումները։ Այն ներկայացնում է տվյալ ժամանակահատվածում հնագիտական հետազոտությունների հիմնական ուղղություններն ու ձեռքբերումները՝ ընդգծելով հնավայրերի հայտնաբերման, պեղումների, հնագիտական նյութերի հավաքման և գիտական ուսումնասիրության նշանակությունը Հայաստանի պատմական անցյալի վերակազմության գործում։ Դաշտային աշխատանքների միջոցով ուսումնասիրվում են տարբեր ժամանակաշրջանների բնակավայրեր, ամրոցներ, դամբարանադաշտեր և այլ հուշարձաններ, որոնց նյութերը տեղեկություններ են հաղորդում բնակչության կենցաղի, տնտեսական գործունեության, արհեստների, թաղման ծեսերի և մշակութային կապերի մասին։ Պեղումներից ստացված խեցեղենը, մետաղե ու քարե իրերը, զարդերը, շինարարական մնացորդները և այլ գտածոներ հնարավորություն են տալիս բացահայտելու հասարակական կյանքի ու նյութական մշակույթի զարգացման առանձնահատկությունները։ Զեկուցումների թեզիսների ձևաչափը համառոտ ներկայացնում է հետազոտական խնդիրները, հիմնական դիտարկումներն ու գիտական եզրակացությունները՝ միաժամանակ պահպանելով տվյալ տարիների հնագիտական աշխատանքների մասին կարևոր տեղեկությունները։ Հրատարակությունը արժեքավոր է Հայաստանի հնագիտական ուսումնասիրությունների պատմության, հնավայրերի հետազոտության և նյութական մշակույթի գիտական մեկնաբանության տեսանկյունից։ Այն նախատեսված է հնագետների, պատմաբանների, հայագետների, ուսանողների և Հայաստանի հնագույն անցյալով հետաքրքրվողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն ցեղերի մշակույթի ուսումնասիրությանը՝ մ. թ. ա. III հազարամյակի պատմական և հնագիտական նյութերի հիման վրա։ Այս ժամանակաշրջանը կարևոր փուլ է տարածաշրջանի նախապատմական զարգացման մեջ, երբ ձևավորվում և ընդլայնվում էին բնակեցման կենտրոնները, զարգանում էին երկրագործությունն ու անասնապահությունը, արհեստագործությունը և մետաղամշակությունը։ Հնագիտական հուշարձանների ու նյութական գտածոների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու հին բնակչության կենցաղի, տնտեսական զբաղմունքների, բնակավայրերի կառուցվածքի, թաղման սովորույթների և գեղարվեստական պատկերացումների մասին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն խեցեղենը, քարե և մետաղե գործիքները, զարդերը, զենքերը և այլ իրեր, որոնք վկայում են արտադրական հմտությունների, տեխնոլոգիական առաջընթացի և մշակութային կապերի մասին։ Ուսումնասիրության շրջանակում հնագույն մշակույթը դիտարկվում է որպես բազմաշերտ պատմական երևույթ՝ ուշադրություն դարձնելով տարբեր տարածքների և հնագիտական մշակույթների առանձնահատկություններին ու փոխազդեցություններին։ Ատենախոսության սեղմագիրը ներկայացնում է հետազոտության հիմնական խնդիրներն ու գիտական դիտարկումները՝ նպաստելով Հայկական լեռնաշխարհի վաղ հասարակությունների պատմության և մշակութային զարգացման ընկալմանը։ Այն արժեքավոր է հնագետների, պատմաբանների և նախապատմական մշակույթով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Ժողովածուն ներկայացնում է Հայկական ԽՍՀ տարածքում 1977–1978 թվականներին իրականացված դաշտային հնագիտական աշխատանքների արդյունքներին նվիրված գիտական զեկուցումների թեզիսները։ Այն ամփոփում է հնագիտական հետազոտությունների հիմնական ուղղությունները՝ անդրադառնալով Հայաստանի տարբեր տարածքներում ուսումնասիրված հնավայրերին, պեղումների ընթացքին և հայտնաբերված նյութական մշակույթի նմուշների գիտական նշանակությանը։ Դաշտային հնագիտական աշխատանքները հնարավորություն են տալիս բացահայտելու հին բնակավայրերի ու բնակեցման կենտրոնների պատմությունը, ուսումնասիրելու դրանց կառուցվածքը, շինարարական առանձնահատկությունները, բնակչության կենցաղը, տնտեսական գործունեությունը և մշակութային կապերը։ Պեղումների ընթացքում հայտնաբերված խեցեղենը, գործիքները, զարդերը, զենքերը, թաղման կառույցներն ու այլ գտածոներ կարևոր տեղեկություններ են հաղորդում տարբեր ժամանակաշրջանների հասարակական կյանքի և մշակութային զարգացման մասին։ Զեկուցումների թեզիսների ձևաչափը ներկայացնում է հետազոտությունների հիմնական դիտարկումներն ու եզրակացությունները՝ միաժամանակ արտացոլելով տվյալ տարիներին Հայաստանի հնագիտության մեջ իրականացված գիտական աշխատանքների շրջանակը։ Հրատարակությունը արժեքավոր է Հայաստանի հնագիտական հուշարձանների ուսումնասիրության, դաշտային հետազոտությունների պատմության և նյութական մշակույթի գիտական մեկնաբանության տեսանկյունից։ Այն կարող է օգտակար լինել հնագետներին, պատմաբաններին, հայագետներին, ուսանողներին և Հայաստանի հնագույն անցյալով հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Աշխատությունը նվիրված է Արևելյան Հայաստանի գյուղական համայնքի պատմական և ազգագրական ուսումնասիրությանը՝ XIX դարի երկրորդ կեսից մինչև XX դարի սկիզբն ընկած ժամանակաշրջանում։ Այն դիտարկում է գյուղական համայնքը որպես հասարակական կազմակերպման կարևոր ձև, որի շրջանակում ձևավորվել և պահպանվել են բնակչության տնտեսական գործունեությունը, կենցաղային սովորույթները, փոխօգնության ավանդույթներն ու սոցիալական հարաբերությունները։ Ուսումնասիրության կենտրոնում համայնքի ներքին կառուցվածքն է, անդամների փոխհարաբերությունները, հողօգտագործման և սեփականության հարցերը, գյուղական տնտեսության կազմակերպումը, աշխատանքի բաժանումը և համայնքային կյանքի կարգավորման ձևերը։ Պատմաազգագրական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես էին հասարակական ու տնտեսական փոփոխություններն ազդում գյուղական բնակչության կենսակերպի, ավանդական հարաբերությունների և համայնքային կառավարման վրա։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում ընտանիքի և համայնքի փոխկապակցվածությունը, կոլեկտիվ պատասխանատվության ու փոխադարձ աջակցության դրսևորումները, ինչպես նաև սովորութային կարգերի և նոր հասարակական պայմանների հարաբերակցությունը։ Աշխատությունը նպաստում է Արևելյան Հայաստանի գյուղական հասարակության պատմական զարգացման, սոցիալական կառուցվածքի և ավանդական մշակույթի ավելի ամբողջական ընկալմանը։ Այն արժեքավոր է պատմաբանների, ազգագրագետների, սոցիոլոգների և հայ գյուղի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Հայկական ԽՍՀ տարածքում իրականացված դաշտային հնագիտական աշխատանքների արդյունքներին նվիրված գիտական զեկուցումների թեզիսները։ Այն ամփոփում է տարբեր հնագիտական ուսումնասիրությունների հիմնական ուղղություններն ու արդյունքները՝ ընդգրկելով Հայաստանի պատմական անցյալի տարբեր ժամանակաշրջաններին վերաբերող նյութեր։ Դաշտային հետազոտությունները կարևոր նշանակություն ունեն հնավայրերի հայտնաբերման, հնագիտական շերտերի ուսումնասիրման, պեղումների ընթացքում հայտնաբերված առարկաների փաստագրման և պատմական միջավայրի վերակազմության համար։ Դրանց միջոցով հետազոտողները տեղեկություններ են ստանում հին բնակավայրերի կառուցվածքի, բնակչության կենցաղի, տնտեսական գործունեության, արհեստների, թաղման սովորույթների և մշակութային կապերի մասին։ Զեկուցումների թեզիսների ձևաչափը հնարավորություն է տալիս համառոտ ներկայացնելու կատարված աշխատանքների հիմնական դիտարկումները, հետազոտական խնդիրներն ու գիտական եզրակացությունները՝ միաժամանակ պատկերացում կազմելով տվյալ ժամանակաշրջանում Հայաստանի հնագիտական ուսումնասիրությունների ընթացքի մասին։ Ժողովածուն արժեքավոր սկզբնաղբյուր է հնագիտական հետազոտությունների պատմությամբ, Հայաստանի հնագույն և միջնադարյան անցյալով, հուշարձանների ուսումնասիրությամբ ու նյութական մշակույթի պահպանությամբ հետաքրքրվողների համար։ Այն կարող է օգտակար լինել հնագետներին, պատմաբաններին, գիտաշխատողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Աշխատությունը նվիրված է հին Արտաշատ քաղաքին՝ Հայաստանի հելլենիստական և հետագա պատմության կարևորագույն կենտրոններից մեկին։ Արտաշատը հիմնադրվել է Արտաշես Ա թագավորի օրոք և դարձել Մեծ Հայքի քաղաքական, տնտեսական ու մշակութային կյանքի առանցքային կենտրոններից։ Քաղաքի աշխարհագրական դիրքը, առևտրական ուղիների հետ կապը և ռազմավարական նշանակությունը նպաստել են նրա զարգացմանն ու տարածաշրջանային ազդեցության ընդլայնմանը։ Հնագիտական ուսումնասիրությունների միջոցով հնարավոր է պատկերացում կազմել քաղաքի կառուցապատման, ամրաշինական համակարգի, բնակելի թաղամասերի, արհեստագործական գործունեության և առօրյա կյանքի մասին։ Հատուկ նշանակություն ունեն պեղումների ընթացքում հայտնաբերված նյութական մշակույթի նմուշները, որոնք տեղեկություններ են հաղորդում բնակչության զբաղմունքների, տնտեսական կապերի, կենցաղային սովորույթների և գեղարվեստական ճաշակի մասին։ Արտաշատի պատմությունը նաև արտացոլում է Հայաստանի կապերը հելլենիստական աշխարհի և հարևան պետությունների հետ՝ բացահայտելով մշակութային փոխազդեցությունների ու քաղաքային կյանքի զարգացման առանձնահատկությունները։ Հրատարակությունը կարևոր է հին հայկական քաղաքաշինության, հնագիտական ժառանգության և պետականության պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, հնագետների, հայագետների, ուսանողների և Հայաստանի հնագույն անցյալով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Ժողովածուն ընդգրկում է Հին Հայաստանի պատմության և մշակույթի տարբեր հարցերին նվիրված գիտական զեկուցումներ՝ ներկայացված անվանի հնագետ և պատմաբան Գևորգ Տիրացյանի հիշատակին կազմակերպված գիտաժողովում։ Հրատարակությունը կարևորում է հին հայկական հասարակության պատմական զարգացման, նյութական մշակույթի, հնագիտական ժառանգության և հարևան ժողովուրդների ու քաղաքակրթությունների հետ ունեցած կապերի ուսումնասիրությունը։ Հին Հայաստանի անցյալի ճանաչման համար առանձնահատուկ նշանակություն ունեն հնագիտական հուշարձանները, բնակավայրերի ու դամբարանադաշտերի նյութերը, կենցաղային առարկաները, զարդերը, խեցեղենը, մետաղագործական իրերը և արվեստի նմուշները, որոնց ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու տարբեր ժամանակաշրջանների հասարակական ու մշակութային կյանքի պատկերը։ Ժողովածուի թեմատիկ ուղղվածությունը թույլ է տալիս դիտարկել նաև հնագիտական նյութերի պատմական մեկնաբանության, մշակութային փոխազդեցությունների և Հայաստանի՝ հին աշխարհի քաղաքակրթական գործընթացներում ունեցած տեղի հարցերը։ Գիտաժողովի ձևաչափը միավորում է հետազոտական տարբեր մոտեցումներ և ընդգծում Գևորգ Տիրացյանի գիտական ժառանգության նշանակությունը հնագիտության ու հայագիտության զարգացման գործում։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, հնագետների, մշակութաբանների, ուսանողների և Հին Հայաստանի պատմությամբ ու մշակույթով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Նախիջևանի տարածքում ստեղծված հայկական խաչքարերին՝ որպես հայ ժողովրդի միջնադարյան արվեստի, հոգևոր կյանքի և պատմական հիշողության կարևոր հուշարձանների։ Խաչքարերը հայկական մշակույթի ինքնատիպ դրսևորումներից են, որոնցում միավորվում են քրիստոնեական խորհրդաբանությունը, քանդակագործական վարպետությունը, զարդարվեստը և քարագործական ավանդույթները։ Դրանց ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տարածաշրջանի հայկական պատմական ներկայությունը, համայնքների հոգևոր կյանքը, հիշատակման ու նվիրատվության սովորույթները և տեղական արվեստի առանձնահատկությունները։ Հրատարակության թեման կարևոր է նաև խաչքարերի պատկերագրական և գեղարվեստական լեզուն հասկանալու տեսանկյունից․ խաչի տարբեր հորինվածքները, բուսական ու երկրաչափական զարդանախշերը, եզրազարդերը և արձանագրությունները տեղեկություններ են հաղորդում ժամանակաշրջանի գեղագիտական պատկերացումների, վարպետների ստեղծագործական մոտեցումների ու պատվիրատուների հիշատակային նպատակների մասին։ Վիմագրական նյութերը կարող են լրացուցիչ հիմք ծառայել հուշարձանների պատմական միջավայրի, անձնանունների, թվականների և համայնքային կյանքի ուսումնասիրության համար։ Գիրքը կարևոր նշանակություն ունի Նախիջևանի հայկական մշակութային ժառանգության ճանաչման և պահպանման հարցերի լուսաբանման համար։ Այն արժեքավոր է արվեստաբանների, պատմաբանների, վիմագրագետների և հայկական միջնադարյան արվեստով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Ժողովածուն նվիրված է հայ անվանի ազգագրագետ և պարագետ Սրբուհի Լիսիցյանի գիտական ժառանգությանը և նրա ծննդյան 110-ամյակի առթիվ կազմակերպված գիտաժողովի նյութերին։ Այն անդրադառնում է պարի և երաժշտության՝ որպես ժողովրդական մշակույթի կարևոր բաղադրիչների ուսումնասիրությանը, դրանց պատմական զարգացմանը, ավանդական ձևերին և հասարակական նշանակությանը։ Սրբուհի Լիսիցյանի գործունեությունը կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայկական ժողովրդական պարի գրառման, համակարգման, դասակարգման և գիտական ուսումնասիրության բնագավառում։ Նրա աշխատանքների շնորհիվ պարը դիտարկվել է ոչ միայն որպես գեղարվեստական արտահայտչամիջոց, այլև որպես ժողովրդի պատմական հիշողությունը, աշխարհայացքը, ծիսական պատկերացումները և համայնքային կյանքը ներկայացնող մշակութային երևույթ։ Գիտաժողովի նյութերը հնարավորություն են տալիս տարբեր հետազոտական դիտանկյուններից անդրադառնալու պարային ավանդույթների պահպանմանն ու փոխանցմանը, շարժման և երաժշտության փոխկապակցվածությանը, ժողովրդական կատարողական արվեստի առանձնահատկություններին և ազգային մշակութային ժառանգության ուսումնասիրման մեթոդներին։ Ժողովածուն կարևորում է նաև Սրբուհի Լիսիցյանի գիտական վաստակի գնահատումն ու նրա ուսումնասիրությունների շարունակական նշանակությունը հայ ժողովրդական արվեստի հետազոտության համար։ Այն օգտակար է ազգագրագետների, պարագետների, երաժշտագետների, մշակութաբանների, ուսանողների և հայկական ավանդական արվեստով հետաքրքրվողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Ղրիմի Սուրբ Խաչ վանքի պատմությանը և նրա նշանակությանը տարածաշրջանի հայկական մշակութային կյանքի ձևավորման ու պահպանման գործում։ Վանքը ներկայացվում է որպես հոգևոր կենտրոն, որը դարերի ընթացքում կարևոր դեր է ունեցել Ղրիմի հայ համայնքի կրոնական, կրթական և մշակութային ինքնության պահպանման գործում։ Ուսումնասիրության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում վանքի պատմական անցյալին, ճարտարապետական առանձնահատկություններին, եկեղեցական միջավայրին և հայկական մշակույթի հետ ունեցած կապերին։ Սուրբ Խաչի նշանակությունը չի սահմանափակվում միայն որպես կրոնական կառույցի դերով․ այն նաև հայկական համայնքային կյանքի, ավանդույթների, հոգևոր արժեքների և մշակութային հիշողության պահպանման կարևոր վայր է։ Վանքի պատմությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու Ղրիմի հայերի պատմական ներկայությունը, նրանց հասարակական ու հոգևոր կազմակերպվածությունը և տարածաշրջանի մշակութային բազմազանության մեջ ունեցած ներդրումը։ Հատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում հայկական ճարտարապետական ժառանգության և եկեղեցական արվեստի ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև այն հարցը, թե ինչպես են նման հոգևոր կենտրոնները նպաստել ազգային ինքնության պահպանմանը հայրենիքից դուրս։ Հրատարակությունը արժեքավոր է Ղրիմի հայ համայնքի պատմությամբ, հայկական սփյուռքի մշակութային ժառանգությամբ, եկեղեցական պատմությամբ և միջնադարյան ճարտարապետությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների ու մասնագետների համար։

Գիրքը նվիրված է Հայաստանում ստալինյան ժամանակաշրջանի քաղաքական բռնաճնշումների պատմական, հասարակական և մշակութային հետևանքների ուսումնասիրությանը։ Այն դիտարկում է բռնաճնշումները ոչ միայն որպես խորհրդային իշխանության քաղաքականության մաս, այլև որպես հասարակության, ընտանիքների և անհատների կյանքը խորապես փոխած պատմական իրողություն։ Ուսումնասիրության մեջ կարևորվում են բռնաճնշումների կազմակերպման ու իրականացման պայմանները, դրանց ազդեցությունը տարբեր սոցիալական խմբերի վրա, ինչպես նաև վախի, լռության, անվստահության և կորստի մթնոլորտի ձևավորումը։ Պատմական փաստերի քննությունը զուգակցվում է հիշողության և առօրյա կյանքի ուսումնասիրության հետ՝ հնարավորություն տալով հասկանալու, թե ինչպես են այդ իրադարձություններն ընկալվել ժամանակակիցների կողմից և ինչպես են պահպանվել ընտանիքների ու հետագա սերունդների հիշողության մեջ։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի անհատական և հավաքական հիշողության փոխհարաբերությունը, բռնաճնշումների մասին պատմությունների փոխանցումը, լռեցված փորձառությունների վերականգնումը և անցյալի ազդեցությունը հասարակական ինքնագիտակցության վրա։ Նյութը կարևոր է նաև այն առումով, որ պատմական իրադարձությունները ներկայացնում է մարդկային ճակատագրերի և առօրյա կյանքի համատեքստում՝ ընդլայնելով խորհրդային շրջանի Հայաստանի մասին պատկերացումները։ Հրատարակությունը արժեքավոր է Հայաստանի նորագույն պատմությամբ, խորհրդային հասարակության ուսումնասիրությամբ, պատմական հիշողությամբ և բռնաճնշումների սոցիալական հետևանքներով հետաքրքրվող ընթերցողների ու հետազոտողների համար։

Գիտական հոդվածների ժողովածուն նվիրված է Հայոց եկեղեցու պատմության տարբեր հարցերի ուսումնասիրմանը՝ համադրելով վիմագրագիտական և պատմագիտական մոտեցումները։ Վիմական արձանագրությունները կարևոր սկզբնաղբյուրներ են եկեղեցական կառույցների, հոգևորականների, բարերարների, նվիրատվությունների, շինարարական աշխատանքների և համայնքային կյանքի պատմությունը բացահայտելու համար։ Դրանք հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու եկեղեցական հաստատությունների ձևավորումն ու զարգացումը, հոգևոր և աշխարհիկ իշխանությունների փոխհարաբերությունները, տարբեր ժամանակաշրջաններում եկեղեցու հասարակական դերը, ինչպես նաև կրոնական ու մշակութային կյանքի առանձնահատկությունները։ Ժողովածուում ներկայացված ուսումնասիրությունների ընդհանուր ուղղվածությունը թույլ է տալիս դիտարկել արձանագրությունները ոչ միայն որպես գրավոր հուշարձաններ, այլև որպես պատմական հիշողության կրողներ, որոնք տեղեկություններ են պահպանել անձանց, իրադարձությունների, ժամանակագրության, շինարարական նախաձեռնությունների և նվիրատվական ավանդույթների մասին։ Վիմագրական նյութերի պատմագիտական քննությունը կարևոր նշանակություն ունի պատմական փաստերի ճշգրտման, սկզբնաղբյուրների համադրման և եկեղեցական պատմության քիչ ուսումնասիրված հարցերի լուսաբանման համար։ Հրատարակությունը արժեքավոր է հայ եկեղեցու պատմությամբ, վիմագրությամբ, միջնադարյան մշակույթով և պատմական սկզբնաղբյուրների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։

Հրատարակությունը նվիրված է ազգագրությանը՝ որպես ժողովրդի նյութական և հոգևոր մշակույթը, կենցաղը, հասարակական հարաբերությունները, սովորույթներն ու ավանդույթներն ուսումնասիրող գիտական բնագավառի։ Այն անդրադառնում է ազգագրական հետազոտության հիմնական ուղղություններին, ուսումնասիրության առարկային, մեթոդներին և աղբյուրներին՝ ներկայացնելով ժողովրդի պատմական փորձի ու մշակութային ժառանգության ճանաչման կարևորությունը։ Ազգագրական նյութերի միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել բնակչության առօրյա կյանքը, ընտանեկան և համայնքային հարաբերությունները, ծեսերն ու տոները, հավատալիքները, ժողովրդական գիտելիքները, արհեստներն ու տնտեսական զբաղմունքները, ինչպես նաև ավանդական մշակույթի ձևավորման և փոխանցման գործընթացները։ Հրատարակությունը կարևորում է ազգագրական փաստերի հավաքման, պահպանման, համադրման և գիտական մեկնաբանման նշանակությունը՝ ցույց տալով, թե ինչպես են կենցաղային սովորույթներն ու մշակութային դրսևորումները արտացոլում հասարակության պատմական զարգացումը, աշխարհայացքն ու ինքնությունը։ Այն նպաստում է ավանդական մշակույթի բազմակողմանի ընկալմանը և հնարավորություն է տալիս դիտարկելու մշակութային ժառանգությունը ոչ թե որպես անփոփոխ երևույթ, այլ որպես սերունդների ընթացքում ձևավորվող ու փոփոխվող համակարգ։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել ազգագրությամբ, մարդաբանությամբ, մշակութաբանությամբ և հայ ժողովրդի ավանդական կյանքի ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների, ուսանողների ու հետազոտողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է հայերեն վիմական արձանագրությունների լեզվական ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով դրանցում արտացոլված հնչյունական երևույթներին։ Վիմական արձանագրությունները կարևոր սկզբնաղբյուր են ոչ միայն պատմական իրադարձությունների, անձնանունների, տեղանունների և հասարակական կյանքի ուսումնասիրության, այլև հայերենի պատմական զարգացման ու տարբեր ժամանակաշրջանների լեզվական առանձնահատկությունների բացահայտման համար։ Դրանց գրավոր ձևերը հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու հնչյունների արտասանական և գրային դրսևորումները, ձայնավորների ու բաղաձայնների փոփոխությունները, հնչյունական հերթագայությունները, գրության և արտասանության հնարավոր տարբերությունները, ինչպես նաև բարբառային և ժամանակագրական առանձնահատկությունների արտացոլումը։ Հնչյունաբանական դիտարկումների միջոցով հնարավոր է պարզել, թե ինչպես են լեզվական փոփոխություններն արձանագրվել քարի վրա պահպանված գրություններում, և ինչ տեղեկություններ են դրանք հաղորդում հայերենի պատմական հնչյունական համակարգի մասին։ Գիրքը միավորում է լեզվաբանական և վիմագրագիտական մոտեցումները՝ գրավոր հուշարձանը դիտարկելով որպես լեզվի պատմության ուսումնասիրության ինքնուրույն նյութ։ Այն արժեքավոր է հայոց լեզվի պատմությամբ, պատմական հնչյունաբանությամբ, հին ու միջնադարյան գրավոր աղբյուրներով և հայ վիմագրության լեզվական առանձնահատկություններով հետաքրքրվող մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։