Հայկական ԽՍՀ-ում 1977–1978 թվականների դաշտային հնագիտական աշխատանքների արդյունքներին նվիրված զեկուցումների թեզիսներ

Այլ առարկաներ

Այս հրատարակությունը ներկայացնում է հատուկ դասարաններում սովորող ուսանողների համար նախատեսված կանոնների և կարգապահական պահանջների ամբողջություն՝ կապված Լազարևյան արևելյան լեզուների ինստիտուտում ուսումնական գործընթացի կազմակերպման հետ։ Նյութը արժեքավոր է հատկապես այն առումով, որ արտացոլում է 19-րդ դարի կրթական միջավայրում գործող ներքին կարգապահության, ուսանողների վարքագծի, պարտականությունների և ուսումնական կյանքի նկատմամբ ներկայացվող պահանջները։ Կանոնները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու ոչ միայն կրթական հաստատության առօրյայի, այլև այն ժամանակաշրջանի մանկավարժական մոտեցումների ու վարչական մշակույթի մասին։ Հրատարակության մեջ ուշադրություն է դարձվում սովորողների կարգապահությանը, դասերին մասնակցությանը, ուսումնական պարտականությունների կատարմանը, հաստատության ներքին կարգի պահպանմանը և ուսանողի պատշաճ վարքագծին։ Նման փաստաթղթերը կարևոր սկզբնաղբյուր են կրթության պատմության, արևելագիտության զարգացման և Մոսկվայի հայկական կրթական հաստատությունների գործունեության ուսումնասիրության համար։ Դրանք նաև օգնում են հասկանալու, թե ինչպիսի ակնկալիքներ էին ձևավորվում ուսանողների գիտելիքների, աշխատասիրության, պատասխանատվության և հասարակական վարքագծի նկատմամբ։ Հատուկ դասարանների կանոնակարգը կարելի է դիտարկել որպես տվյալ կրթական հաստատության կազմակերպական կառուցվածքն ու կրթական արժեքները բնութագրող պատմական վկայություն, որը միաժամանակ հետաքրքրություն է ներկայացնում ինչպես կրթության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների, այնպես էլ Լազարևյան ինստիտուտի և 19-րդ դարի արևելագիտական կրթության պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է օֆսեթային կառուցվածքով գերբարձր հաճախականության անտենային կոլիմատորի և արևային ճառագայթման կոնցենտրատորի նախագծման, մշակման և տեխնիկական բնութագրերի ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են էլեկտրամագնիսական և օպտիկական ճառագայթման ուղղորդման ու կենտրոնացման ֆիզիկական սկզբունքները, անդրադարձնող մակերևույթների երկրաչափական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև օֆսեթային համակարգերի կիրառման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պարաբոլական անդրադարձիչների կառուցվածքին, ճառագայթների տարածման օրինաչափություններին, ֆոկուսացման պայմաններին և անդրադարձնող մակերևույթի ձևի ազդեցությանը համակարգի արդյունավետության վրա։ Ուսումնասիրվում են գերբարձր հաճախականության անտենային կոլիմատորի աշխատանքի սկզբունքները, էլեկտրամագնիսական դաշտի բաշխման առանձնահատկությունները, ճառագայթման ուղղորդվածությունը և անտենային համակարգերի չափումների համար անհրաժեշտ պայմանների ձևավորումը։ Անդրադարձ է կատարվում արևային կոնցենտրատորի կառուցվածքային լուծումներին, արևային ճառագայթման հավաքման և կենտրոնացման մեխանիզմներին, էներգիայի կորուստների նվազեցմանը և ջերմային արդյունավետության բարձրացման հնարավորություններին։ Կարևորվում են օֆսեթային երկրաչափության առավելությունները, ճառագայթման ուղու ստվերարկման նվազեցումը, անդրադարձնող մակերևույթների ճշգրտությունը և սարքերի հիմնական երկրաչափական պարամետրերի օպտիմալ ընտրությունը։ Դիտարկվում են նաև համակարգերի մաթեմատիկական մոդելավորման, էլեկտրադինամիկական և երկրաչափական օպտիկայի հաշվարկների, կառուցվածքային նախագծման ու փորձարարական ստուգման մեթոդները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել անտենային կոլիմատորի և արևային կոնցենտրատորի նախագծման ընդհանուր սկզբունքները, դրանց գործառնական տարբերությունները և տեխնիկական ցուցանիշների գնահատման մոտեցումները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի ռադիոտեխնիկական չափումների կատարելագործման, միկրոալիքային համակարգերի զարգացման, արևային էներգիայի արդյունավետ օգտագործման և ճառագայթման կենտրոնացման նոր տեխնոլոգիական լուծումների մշակման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել ռադիոֆիզիկոսների, անտենային համակարգերի նախագծողների, օպտիկայի մասնագետների, էներգետիկայի ճարտարագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Տեխնոլոգիա

Այս թեման վերաբերում է շինարարական արտադրության ռեսուրսների արդյունավետ և նպատակային օգտագործման հիմնախնդիրներին այն պայմաններում, որտեղ աշխատանքները իրականացվում են լեռնային բարդ ռելիեֆ ունեցող տարածքներում։ Լեռնային պայմաններում շինարարությունը ուղեկցվում է մի շարք օբյեկտիվ դժվարություններով՝ բարդ տեղագրություն, տրանսպորտային սահմանափակումներ, կլիմայական կտրուկ փոփոխություններ, սողանքային և սեյսմիկ ռիսկեր, ինչպես նաև շինանյութերի տեղափոխման և պահեստավորման բարձր ծախսեր։ Այդ գործոնները էականորեն ազդում են ռեսուրսների՝ նյութերի, էներգիայի, աշխատուժի և տեխնիկայի օգտագործման արդյունավետության վրա, հաճախ առաջացնելով կորուստներ և արտադրողականության նվազում։ Խնդրի ուսումնասիրությունը ներառում է նաև կազմակերպչական և տեխնոլոգիական լուծումների որոնում՝ շինարարական գործընթացների օպտիմալ պլանավորում, տեղական նյութերի առավելագույն օգտագործում, մեխանիզացիայի ճիշտ ընտրություն և աշխատանքների փուլային կազմակերպում։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև շրջակա միջավայրի պահպանությունը, քանի որ լեռնային էկոհամակարգերը զգայուն են միջամտությունների նկատմամբ, և անարդյունավետ օգտագործումը կարող է բերել երկարաժամկետ բնապահպանական վնասների։ Այսպիսով, ռեսուրսների ռացիոնալ օգտագործման խնդիրը լեռնային պայմաններում ունի ինչպես տնտեսական, այնպես էլ տեխնիկական և էկոլոգիական բազմաբաղադրիչ բնույթ։

Մանկավարժություն

Աշխատանքը նվիրված է աուտիզմ ունեցող երեխաների խոսքային հաղորդակցման ձևավորման առանձնահատկությունների և դրա զարգացմանն ուղղված շտկողական միջոցների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են հաղորդակցական և խոսքային զարգացման այն առանձնահատկությունները, որոնք կարող են դրսևորվել աուտիզմի դեպքում՝ ներառյալ խոսքի զարգացման ուշացումը, բառապաշարի և քերականական կառուցվածքների յուրացման դժվարությունները, երկխոսության կառուցման սահմանափակումները, դիմացինի խոսքի ընկալման առանձնահատկությունները և խոսքային հաղորդակցության սոցիալական բաղադրիչների կիրառման դժվարությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ոչ միայն երեխայի կողմից բառերի և նախադասությունների օգտագործմանը, այլև խոսքի գործնական ու հաղորդակցական նշանակությանը՝ խնդրանք արտահայտելու, կարիքները փոխանցելու, հարցեր տալու, պատասխանելու, ուշադրություն կիսելու և սոցիալական փոխազդեցության մեջ ներգրավվելու կարողություններին։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են խոսքային հաղորդակցության ձևավորման փուլերը, երեխայի անհատական զարգացման մակարդակի գնահատման եղանակները և շտկողական աշխատանքի նպատակների ընտրության սկզբունքները։ Կարևորվում է անհատականացված մոտեցումը, քանի որ աուտիզմ ունեցող երեխաների խոսքային և հաղորդակցական կարողությունները կարող են զգալիորեն տարբերվել միմյանցից։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել խաղային, տեսողական, վարքաբանական, լոգոպեդական և այլ զարգացնող մեթոդների կիրառման հնարավորությունները՝ երեխայի հաղորդակցական նախաձեռնությունը խթանելու և խոսքի գործնական կիրառությունը ընդլայնելու նպատակով։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում այլընտրանքային և լրացուցիչ հաղորդակցման միջոցներին այն երեխաների համար, որոնց խոսքային կարողությունները սահմանափակ են կամ դեռևս չեն ձևավորվել։ Ուսումնասիրվում է նաև ընտանիքի, մանկավարժների, լոգոպեդների և այլ մասնագետների համագործակցության նշանակությունը, քանի որ հաղորդակցական հմտությունների ամրապնդման համար կարևոր է դրանց կիրառումը տարբեր միջավայրերում և առօրյա իրավիճակներում։ Աշխատանքը կարող է ներառել շտկողական միջամտությունների արդյունավետության գնահատում, երեխայի խոսքային ակտիվության և սոցիալական փոխազդեցության փոփոխությունների դիտարկում և տարբեր մեթոդների արդյունքների համեմատություն։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել աուտիզմ ունեցող երեխաների հաղորդակցական ներուժի առավել ամբողջական բացահայտմանը, խոսքային հմտությունների նպատակային զարգացմանը և սոցիալական միջավայրում նրանց ինքնուրույն ու արդյունավետ հաղորդակցման հնարավորությունների ընդլայնմանը։

Լեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Վասպուրականի տարածքի խոսվածքներում քմային ձայնավորների ուսումնասիրությանը՝ համադրելով համաժամանակյա և տարաժամանակյա վերլուծության մեթոդները։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել տվյալ տարածքի բարբառային համակարգում քմային ձայնավորների հնչյունական և հնչույթաբանական առանձնահատկությունները, դրանց տարածվածությունը, գործառույթները և պատմական զարգացման օրինաչափությունները։ Համաժամանակյա քննության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել քմային ձայնավորների արտասանական առանձնահատկությունները, դրանց հնչյունական դիրքը, տարբերակները, բաշխումը և փոխհարաբերությունները տվյալ խոսվածքների մյուս ձայնավորների հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն դիրքերին, որտեղ քմայնությունը կարող է պայմանավորված լինել հարակից բաղաձայնների ազդեցությամբ, վանկի կառուցվածքով, շեշտով կամ այլ հնչյունական գործոններով։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել նաև քմային ձայնավորների հակադրությունների և դրանց գործառական նշանակության վերլուծություն՝ պարզելու համար, թե տվյալ առանձնահատկությունը երբ է հանդես գալիս որպես հնչյունաբանական տարբերակիչ հատկանիշ, իսկ երբ՝ որպես դիրքային կամ պայմանավորված հնչյունական երևույթ։ Տարաժամանակյա քննությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել քմային ձայնավորների ձևավորումն ու փոփոխությունները պատմական զարգացման ընթացքում և դրանք կապել հայերենի բարբառային համակարգի ընդհանուր փոփոխությունների հետ։ Այս համատեքստում կարող են ուսումնասիրվել հին և նոր լեզվական վիճակների միջև առկա հարաբերությունները, հնչյունական տեղաշարժերը, ձայնավորների փոխակերպումները և հարակից բարբառների հետ ունեցած ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև Վասպուրականի տարածքի տարբեր բնակավայրերի խոսվածքների համեմատությունը, քանի որ աշխարհագրական և պատմական պայմանները կարող են հանգեցնել նույն հնչյունական երևույթի տարբեր դրսևորումների։ Աշխատությունը կարող է հիմնվել բարբառային նյութի, բանավոր խոսքի նմուշների, գրավոր աղբյուրների և նախորդ լեզվաբանական ուսումնասիրությունների վրա՝ հնարավորություն տալով առավել ամբողջական պատկերացում կազմել ուսումնասիրվող հնչյունական համակարգի մասին։ Քմային ձայնավորների ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն տվյալ տարածքի բարբառների նկարագրության, այլև հայերենի պատմական հնչյունաբանության և բարբառների փոխհարաբերությունների բացահայտման տեսանկյունից։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել նաև այն հարցի պարզաբանմանը, թե ինչպիսի տեղ է զբաղեցնում Վասպուրականի տարածքի լեզվական նյութը հայերենի բարբառային բազմազանության ընդհանուր համակարգում և ինչ պատմալեզվաբանական տեղեկություններ կարելի է ստանալ դրա հնչյունական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունից։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել հայ բարբառագիտությամբ, պատմական լեզվաբանությամբ, հնչյունաբանությամբ և հայերենի պատմությամբ զբաղվող մասնագետների, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը համադրում է Վասպուրականի տարածքի քմային ձայնավորների ներկա լեզվական վիճակի նկարագրությունը և դրանց պատմական զարգացման քննությունը՝ բացահայտելով դրանց հնչյունական կառուցվածքը, տարածքային տարբերակները, գործառական առանձնահատկությունները և հայերենի բարբառային համակարգում ունեցած նշանակությունը։

Գրականություն

Գիրքը ներկայացնում է Թահիրի և Զոհրեի սիրային պատմությունը և դրան առնչվող թուրքական ժողովրդական երգերը՝ միավորելով բանավոր ավանդության պատմողական ու երաժշտական բաղադրիչները։ Թահիրի և Զոհրեի պատմությունը թուրքական և հարակից արևելյան ժողովուրդների ժողովրդական գրականության մեջ հայտնի սիրային պատումներից է, որի հիմքում ընկած են երկու երիտասարդների զգացմունքները, սիրո ճանապարհին հանդիպող դժվարությունները և անհատական ցանկությունների ու հասարակական սահմանափակումների հակադրությունը։ Նման ավանդազրույցներում սիրահարների հարաբերությունները հաճախ զարգանում են ընտանեկան կամ հասարակական խոչընդոտների պայմաններում, իսկ հերոսների ապրումները արտահայտվում են թե՛ պատմողական դրվագներով, թե՛ երգերով։ Ժողովրդական երգերը կարևոր դեր ունեն պատումի հուզական բովանդակությունը փոխանցելու, կերպարների ներաշխարհը բացահայտելու և պատմության հիմնական թեմաները՝ սերը, կարոտը, բաժանումը, հավատարմությունն ու տառապանքը, ընդգծելու գործում։ Բանավոր ավանդության մեջ պատմություններն ու երգերը փոխանցվել են սերնդեսերունդ՝ տարբեր միջավայրերում ձեռք բերելով լեզվական, կատարողական և բովանդակային առանձնահատկություններ։ Այդ պատճառով նման ժողովածուները կարևոր նյութ են ժողովրդական գրականության և երաժշտական մշակույթի փոխկապակցվածությունն ուսումնասիրելու համար։ Հրատարակությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու նաև ժողովրդական սիրային պատումների տարածմանը, դրանց պահպանման գրավոր եղանակներին և բանահյուսական նյութի գրահրատարակչական ներկայացմանը։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել թուրքական ժողովրդական մշակույթով, արևելյան սիրային ավանդազրույցներով, բանահյուսությամբ և ժողովրդական երգերի պատմությամբ զբաղվող ընթերցողներին ու հետազոտողներին։ Այն արժեքավոր է նաև հայ գրքի պատմության տեսանկյունից՝ որպես հայ տպագրական միջավայրում ներկայացված թուրքալեզու բանահյուսական նյութ։