Պատրաստի նյութեր

Հրատարակությունը նվիրված է Ախթալային՝ Հայաստանի պատմական և մշակութային կարևոր վայրերից մեկին, որի անցյալը սերտորեն կապված է միջնադարյան Հայաստանի հոգևոր, ճարտարապետական և հասարակական կյանքի հետ։ Ախթալայի պատմական միջավայրի առանցքային հուշարձաններից է Պղնձահանքի վանական համալիրը, որը հայտնի է իր եկեղեցական ճարտարապետությամբ, որմնանկարներով և միջնադարյան հայկական մշակույթի արժեքավոր վկայություններով։ Տարածաշրջանի պատմության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու նրա բնակավայրերի ձևավորմանը, հոգևոր կենտրոնների գործունեությանը, տնտեսական կյանքին և մշակութային կապերին։ Հատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում վանական համալիրի կառուցվածքը, ճարտարապետական լուծումները, որմնանկարչական հարդարանքը և պատմական միջավայրի հետ ունեցած կապը։ Ախթալայի հուշարձանները կարևոր տեղեկություններ են հաղորդում միջնադարյան շինարարական արվեստի, կրոնական պատկերացումների, գեղարվեստական ավանդույթների և տարածաշրջանի բազմաշերտ պատմության մասին։ Հրատարակությունը նպաստում է Ախթալայի պատմական ու մշակութային արժեքների ճանաչմանը և ուշադրություն հրավիրում դրանց պահպանության ու ուսումնասիրության անհրաժեշտության վրա։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում Հայաստանի պատմությամբ, միջնադարյան ճարտարապետությամբ, եկեղեցական արվեստով և մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների, ուսանողների ու մասնագետների համար։

Բազմահատոր հրատարակության այս հատորը ներկայացնում է հայ ժողովրդի բանավոր ստեղծագործության կարևորագույն տեսակներից մեկի՝ ժողովրդական հեքիաթների հարուստ ժառանգությունը։ Հեքիաթները սերունդների ընթացքում փոխանցված պատմություններ են, որոնցում արտացոլվում են ժողովրդի աշխարհընկալումը, բարոյական պատկերացումները, կենսափորձը, հասարակական հարաբերություններն ու գեղարվեստական մտածողությունը։ Դրանց միջոցով ընթերցողը ծանոթանում է ավանդական կենցաղին, ընտանեկան և համայնքային հարաբերություններին, աշխատանքի ու բարության արժեքներին, մարդկային բնավորության տարբեր դրսևորումներին և կյանքի դժվարությունները հաղթահարելու ժողովրդական պատկերացումներին։ Հայկական հեքիաթային ավանդույթում միահյուսվում են հրաշապատում, իրապատում, կենդանական և կենցաղային պատմությունների տարրեր, ինչպես նաև սրամտության, հնարամտության, արդարության և բարու հաղթանակի գաղափարներ։ Հեքիաթների կերպարները, սյուժեները, կրկնվող մոտիվներն ու խորհրդանշական պատկերները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու հայկական բանահյուսության գեղարվեստական առանձնահատկությունները և դրա կապերը ժողովրդի պատմական հիշողության ու մշակութային միջավայրի հետ։ Այսպիսի ժողովածուները կարևոր դեր ունեն բանավոր ավանդույթի պահպանման, գրառված պատումների գիտական շրջանառության և հետագա սերունդներին փոխանցման գործում։ Հատորը արժեքավոր է բանագետների, գրականագետների, մանկավարժների, ուսանողների և հայկական ժողովրդական ստեղծագործությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Աշտարակի ուռուցին և դրա հետ կապված հնագույն հավատալիքների ու պաշտամունքային պատկերացումների ուսումնասիրությանը։ Հեղինակը դիտարկում է սրբազան ծառերի պաշտամունքի հետքերը՝ փորձելով բացահայտել դրանց տեղը հայկական ավանդական աշխարհընկալման և ժողովրդական կրոնական պատկերացումների համակարգում։ Ծառերի պաշտամունքը հնագույն հասարակություններում կապված է եղել բնության ուժերի հանդեպ ակնածանքի, կյանքի շարունակականության, պտղաբերության, պաշտպանության և համայնքի բարօրության գաղափարների հետ։ Նման հավատալիքները կարող էին պահպանվել տարբեր ծեսերի, ավանդույթների, ուխտագնացությունների, տեղական պատմությունների և սրբավայրերի հետ կապված սովորույթների միջոցով՝ նույնիսկ այն ժամանակ, երբ դրանց սկզբնական իմաստը փոխվել կամ վերաիմաստավորվել էր։ Աշտարակի տեղական ավանդույթի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու բնության և սրբազան տարածքի փոխհարաբերությանը, ժողովրդական հիշողության պահպանման ձևերին և նախաքրիստոնեական պատկերացումների հնարավոր հետքերին հետագա մշակութային միջավայրում։ Աշխատության թեման կարևոր է նաև այն առումով, որ տեղական պաշտամունքային ավանդույթների ուսումնասիրությունը նպաստում է հայկական ժողովրդական մշակույթի պատմական շերտերի ճանաչմանը։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում ազգագրագետների, բանագետների, մշակութաբանների և հայկական հնագույն հավատալիքներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Հայկական ԽՍՀ տարածքում 1981–1982 թվականներին իրականացված դաշտային հնագիտական աշխատանքների արդյունքներին նվիրված գիտական նստաշրջանի նյութերը։ Այն արտացոլում է տվյալ ժամանակահատվածում Հայաստանի հնագիտական հուշարձանների ուսումնասիրման ընթացքը, հետազոտական ուղղություններն ու պեղումների արդյունքում ձեռք բերված գիտական դիտարկումները։ Դաշտային հնագիտական աշխատանքները կարևոր նշանակություն ունեն Հայաստանի հնագույն և միջնադարյան պատմության վերակազմության, բնակավայրերի զարգացման, մշակութային փոխազդեցությունների և հասարակական կյանքի առանձնահատկությունների բացահայտման համար։ Հնավայրերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս տեղեկություններ ստանալու տարբեր ժամանակաշրջաններում բնակչության զբաղմունքների, բնակարանաշինության, արհեստագործության, առևտրի, թաղման սովորույթների և հոգևոր պատկերացումների մասին։ Պեղումների ընթացքում հայտնաբերված խեցեղենը, մետաղե ու քարե առարկաները, զարդերը, շինարարական մնացորդներն ու այլ նյութական վկայությունները կարևոր հիմք են պատմական իրողությունների գիտական մեկնաբանության համար։ Գիտական նստաշրջանի նյութերը միավորում են հետազոտողների դիտարկումները և ներկայացնում հնագիտական ուսումնասիրությունների արդյունքները մասնագիտական քննարկման ու հետագա հետազոտությունների համար։ Ժողովածուն արժեքավոր է Հայաստանի հնագիտական ժառանգության, դաշտային պեղումների պատմության և նյութական մշակույթի ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն կարող է օգտակար լինել հնագետներին, պատմաբաններին, հայագետներին, ուսանողներին և Հայաստանի անցյալով հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Ժողովածուն ներկայացնում է 1978–1979 թվականներին իրականացված ազգագրական և բանահյուսական դաշտային հետազոտությունների արդյունքներին նվիրված գիտական նստաշրջանի նյութերը։ Այն արտացոլում է հայ ժողովրդի ավանդական մշակույթի, կենցաղի, սովորույթների, ծեսերի, հավատալիքների և բանավոր ստեղծագործության ուսումնասիրության տարբեր ուղղություններ։ Դաշտային հետազոտությունների կարևորությունը պայմանավորված է անմիջականորեն բնակավայրերում պահպանված մշակութային նյութերի հավաքմամբ, գրանցմամբ և գիտական վերլուծությամբ։ Ազգագրական դիտարկումները հնարավորություն են տալիս բացահայտելու ընտանիքի և համայնքի կյանքը, տնտեսական զբաղմունքները, տոնական ու ծիսական սովորույթները, ժողովրդական գիտելիքները և սերունդների միջև մշակութային ժառանգության փոխանցման ձևերը։ Բանահյուսական նյութերն իրենց հերթին կարևոր տեղեկություններ են պարունակում ժողովրդի պատմական հիշողության, աշխարհայացքի, արժեքային պատկերացումների և ստեղծագործական ավանդույթների մասին։ Ժողովածուն կարևորում է նաև այդ նյութերի գիտական փաստագրման ու պահպանման անհրաժեշտությունը՝ դրանք դիտարկելով որպես ազգային մշակութային ժառանգության անբաժանելի մաս։ Գիտական նստաշրջանի պատմական առիթը նյութերին հաղորդում է նաև ժամանակաշրջանի հասարակական և գիտական միջավայրի առանձնահատկությունները ճանաչելու հնարավորություն։ Հրատարակությունը արժեքավոր է ազգագրագետների, բանագետների, պատմաբանների, մշակութաբանների, ուսանողների և հայ ժողովրդական մշակույթով հետաքրքրվողների համար։

Աշխատությունը ներկայացնում է Հայկական հարցի պատմական զարգացումն ու դրա առնչությունները սփյուռքահայության հասարակական և քաղաքական կյանքի հետ՝ մինչև Խորհրդային Միության փլուզումը։ Ուսումնասիրության առանցքում Հայկական հարցի միջազգային, ազգային և հասարակական նշանակությունն է, ինչպես նաև տարբեր երկրներում բնակվող հայ համայնքների դերն այդ հարցի պահպանման և հանրային օրակարգում ներկայացման գործում։ Հայկական սփյուռքը դիտարկվում է որպես պատմական իրադարձությունների, ազգային ինքնության պահպանման, կազմակերպված հասարակական գործունեության և հայրենիքի հետ կապերի ձևավորման արդյունքում զարգացած բազմազան համայնքների ամբողջություն։ Կարևորվում են սփյուռքահայ կազմակերպությունների, հասարակական ու մշակութային կառույցների գործունեությունը, ազգային հիշողության փոխանցումը, պատմական արդարության պահանջի ձևակերպումը և Հայկական հարցի շուրջ միջազգային հանրության ուշադրությունը պահպանելու ջանքերը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու նաև խորհրդային Հայաստանի և սփյուռքի հարաբերությունները, քաղաքական սահմանափակումների ու միջազգային իրադրության ազդեցությունը հայկական համայնքների գործունեության վրա։ ԽՍՀՄ փլուզման նախորդող ժամանակաշրջանի ընդգրկումը կարևոր է հասկանալու համար, թե ինչ պատմական ու քաղաքական պայմաններում են ձևավորվել սփյուռքահայության հետագա գործունեության նախադրյալները։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել հայոց պատմությամբ, Հայկական հարցով, սփյուռքագիտությամբ և միջազգային հարաբերություններով հետաքրքրվող ընթերցողների ու հետազոտողների համար։

Ժողովածուն ամփոփում է Հայկական ԽՍՀ տարածքում 1975–1976 թվականներին իրականացված դաշտային հնագիտական աշխատանքների արդյունքներին նվիրված գիտական զեկուցումները։ Այն ներկայացնում է տվյալ ժամանակահատվածում հնագիտական հետազոտությունների հիմնական ուղղություններն ու ձեռքբերումները՝ ընդգծելով հնավայրերի հայտնաբերման, պեղումների, հնագիտական նյութերի հավաքման և գիտական ուսումնասիրության նշանակությունը Հայաստանի պատմական անցյալի վերակազմության գործում։ Դաշտային աշխատանքների միջոցով ուսումնասիրվում են տարբեր ժամանակաշրջանների բնակավայրեր, ամրոցներ, դամբարանադաշտեր և այլ հուշարձաններ, որոնց նյութերը տեղեկություններ են հաղորդում բնակչության կենցաղի, տնտեսական գործունեության, արհեստների, թաղման ծեսերի և մշակութային կապերի մասին։ Պեղումներից ստացված խեցեղենը, մետաղե ու քարե իրերը, զարդերը, շինարարական մնացորդները և այլ գտածոներ հնարավորություն են տալիս բացահայտելու հասարակական կյանքի ու նյութական մշակույթի զարգացման առանձնահատկությունները։ Զեկուցումների թեզիսների ձևաչափը համառոտ ներկայացնում է հետազոտական խնդիրները, հիմնական դիտարկումներն ու գիտական եզրակացությունները՝ միաժամանակ պահպանելով տվյալ տարիների հնագիտական աշխատանքների մասին կարևոր տեղեկությունները։ Հրատարակությունը արժեքավոր է Հայաստանի հնագիտական ուսումնասիրությունների պատմության, հնավայրերի հետազոտության և նյութական մշակույթի գիտական մեկնաբանության տեսանկյունից։ Այն նախատեսված է հնագետների, պատմաբանների, հայագետների, ուսանողների և Հայաստանի հնագույն անցյալով հետաքրքրվողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն ցեղերի մշակույթի ուսումնասիրությանը՝ մ. թ. ա. III հազարամյակի պատմական և հնագիտական նյութերի հիման վրա։ Այս ժամանակաշրջանը կարևոր փուլ է տարածաշրջանի նախապատմական զարգացման մեջ, երբ ձևավորվում և ընդլայնվում էին բնակեցման կենտրոնները, զարգանում էին երկրագործությունն ու անասնապահությունը, արհեստագործությունը և մետաղամշակությունը։ Հնագիտական հուշարձանների ու նյութական գտածոների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու հին բնակչության կենցաղի, տնտեսական զբաղմունքների, բնակավայրերի կառուցվածքի, թաղման սովորույթների և գեղարվեստական պատկերացումների մասին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն խեցեղենը, քարե և մետաղե գործիքները, զարդերը, զենքերը և այլ իրեր, որոնք վկայում են արտադրական հմտությունների, տեխնոլոգիական առաջընթացի և մշակութային կապերի մասին։ Ուսումնասիրության շրջանակում հնագույն մշակույթը դիտարկվում է որպես բազմաշերտ պատմական երևույթ՝ ուշադրություն դարձնելով տարբեր տարածքների և հնագիտական մշակույթների առանձնահատկություններին ու փոխազդեցություններին։ Ատենախոսության սեղմագիրը ներկայացնում է հետազոտության հիմնական խնդիրներն ու գիտական դիտարկումները՝ նպաստելով Հայկական լեռնաշխարհի վաղ հասարակությունների պատմության և մշակութային զարգացման ընկալմանը։ Այն արժեքավոր է հնագետների, պատմաբանների և նախապատմական մշակույթով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Ժողովածուն ներկայացնում է Հայկական ԽՍՀ տարածքում 1977–1978 թվականներին իրականացված դաշտային հնագիտական աշխատանքների արդյունքներին նվիրված գիտական զեկուցումների թեզիսները։ Այն ամփոփում է հնագիտական հետազոտությունների հիմնական ուղղությունները՝ անդրադառնալով Հայաստանի տարբեր տարածքներում ուսումնասիրված հնավայրերին, պեղումների ընթացքին և հայտնաբերված նյութական մշակույթի նմուշների գիտական նշանակությանը։ Դաշտային հնագիտական աշխատանքները հնարավորություն են տալիս բացահայտելու հին բնակավայրերի ու բնակեցման կենտրոնների պատմությունը, ուսումնասիրելու դրանց կառուցվածքը, շինարարական առանձնահատկությունները, բնակչության կենցաղը, տնտեսական գործունեությունը և մշակութային կապերը։ Պեղումների ընթացքում հայտնաբերված խեցեղենը, գործիքները, զարդերը, զենքերը, թաղման կառույցներն ու այլ գտածոներ կարևոր տեղեկություններ են հաղորդում տարբեր ժամանակաշրջանների հասարակական կյանքի և մշակութային զարգացման մասին։ Զեկուցումների թեզիսների ձևաչափը ներկայացնում է հետազոտությունների հիմնական դիտարկումներն ու եզրակացությունները՝ միաժամանակ արտացոլելով տվյալ տարիներին Հայաստանի հնագիտության մեջ իրականացված գիտական աշխատանքների շրջանակը։ Հրատարակությունը արժեքավոր է Հայաստանի հնագիտական հուշարձանների ուսումնասիրության, դաշտային հետազոտությունների պատմության և նյութական մշակույթի գիտական մեկնաբանության տեսանկյունից։ Այն կարող է օգտակար լինել հնագետներին, պատմաբաններին, հայագետներին, ուսանողներին և Հայաստանի հնագույն անցյալով հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Աշխատությունը նվիրված է Արևելյան Հայաստանի գյուղական համայնքի պատմական և ազգագրական ուսումնասիրությանը՝ XIX դարի երկրորդ կեսից մինչև XX դարի սկիզբն ընկած ժամանակաշրջանում։ Այն դիտարկում է գյուղական համայնքը որպես հասարակական կազմակերպման կարևոր ձև, որի շրջանակում ձևավորվել և պահպանվել են բնակչության տնտեսական գործունեությունը, կենցաղային սովորույթները, փոխօգնության ավանդույթներն ու սոցիալական հարաբերությունները։ Ուսումնասիրության կենտրոնում համայնքի ներքին կառուցվածքն է, անդամների փոխհարաբերությունները, հողօգտագործման և սեփականության հարցերը, գյուղական տնտեսության կազմակերպումը, աշխատանքի բաժանումը և համայնքային կյանքի կարգավորման ձևերը։ Պատմաազգագրական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես էին հասարակական ու տնտեսական փոփոխություններն ազդում գյուղական բնակչության կենսակերպի, ավանդական հարաբերությունների և համայնքային կառավարման վրա։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում ընտանիքի և համայնքի փոխկապակցվածությունը, կոլեկտիվ պատասխանատվության ու փոխադարձ աջակցության դրսևորումները, ինչպես նաև սովորութային կարգերի և նոր հասարակական պայմանների հարաբերակցությունը։ Աշխատությունը նպաստում է Արևելյան Հայաստանի գյուղական հասարակության պատմական զարգացման, սոցիալական կառուցվածքի և ավանդական մշակույթի ավելի ամբողջական ընկալմանը։ Այն արժեքավոր է պատմաբանների, ազգագրագետների, սոցիոլոգների և հայ գյուղի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Հայկական ԽՍՀ տարածքում իրականացված դաշտային հնագիտական աշխատանքների արդյունքներին նվիրված գիտական զեկուցումների թեզիսները։ Այն ամփոփում է տարբեր հնագիտական ուսումնասիրությունների հիմնական ուղղություններն ու արդյունքները՝ ընդգրկելով Հայաստանի պատմական անցյալի տարբեր ժամանակաշրջաններին վերաբերող նյութեր։ Դաշտային հետազոտությունները կարևոր նշանակություն ունեն հնավայրերի հայտնաբերման, հնագիտական շերտերի ուսումնասիրման, պեղումների ընթացքում հայտնաբերված առարկաների փաստագրման և պատմական միջավայրի վերակազմության համար։ Դրանց միջոցով հետազոտողները տեղեկություններ են ստանում հին բնակավայրերի կառուցվածքի, բնակչության կենցաղի, տնտեսական գործունեության, արհեստների, թաղման սովորույթների և մշակութային կապերի մասին։ Զեկուցումների թեզիսների ձևաչափը հնարավորություն է տալիս համառոտ ներկայացնելու կատարված աշխատանքների հիմնական դիտարկումները, հետազոտական խնդիրներն ու գիտական եզրակացությունները՝ միաժամանակ պատկերացում կազմելով տվյալ ժամանակաշրջանում Հայաստանի հնագիտական ուսումնասիրությունների ընթացքի մասին։ Ժողովածուն արժեքավոր սկզբնաղբյուր է հնագիտական հետազոտությունների պատմությամբ, Հայաստանի հնագույն և միջնադարյան անցյալով, հուշարձանների ուսումնասիրությամբ ու նյութական մշակույթի պահպանությամբ հետաքրքրվողների համար։ Այն կարող է օգտակար լինել հնագետներին, պատմաբաններին, գիտաշխատողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Աշխատությունը նվիրված է հին Արտաշատ քաղաքին՝ Հայաստանի հելլենիստական և հետագա պատմության կարևորագույն կենտրոններից մեկին։ Արտաշատը հիմնադրվել է Արտաշես Ա թագավորի օրոք և դարձել Մեծ Հայքի քաղաքական, տնտեսական ու մշակութային կյանքի առանցքային կենտրոններից։ Քաղաքի աշխարհագրական դիրքը, առևտրական ուղիների հետ կապը և ռազմավարական նշանակությունը նպաստել են նրա զարգացմանն ու տարածաշրջանային ազդեցության ընդլայնմանը։ Հնագիտական ուսումնասիրությունների միջոցով հնարավոր է պատկերացում կազմել քաղաքի կառուցապատման, ամրաշինական համակարգի, բնակելի թաղամասերի, արհեստագործական գործունեության և առօրյա կյանքի մասին։ Հատուկ նշանակություն ունեն պեղումների ընթացքում հայտնաբերված նյութական մշակույթի նմուշները, որոնք տեղեկություններ են հաղորդում բնակչության զբաղմունքների, տնտեսական կապերի, կենցաղային սովորույթների և գեղարվեստական ճաշակի մասին։ Արտաշատի պատմությունը նաև արտացոլում է Հայաստանի կապերը հելլենիստական աշխարհի և հարևան պետությունների հետ՝ բացահայտելով մշակութային փոխազդեցությունների ու քաղաքային կյանքի զարգացման առանձնահատկությունները։ Հրատարակությունը կարևոր է հին հայկական քաղաքաշինության, հնագիտական ժառանգության և պետականության պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, հնագետների, հայագետների, ուսանողների և Հայաստանի հնագույն անցյալով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Ժողովածուն ընդգրկում է Հին Հայաստանի պատմության և մշակույթի տարբեր հարցերին նվիրված գիտական զեկուցումներ՝ ներկայացված անվանի հնագետ և պատմաբան Գևորգ Տիրացյանի հիշատակին կազմակերպված գիտաժողովում։ Հրատարակությունը կարևորում է հին հայկական հասարակության պատմական զարգացման, նյութական մշակույթի, հնագիտական ժառանգության և հարևան ժողովուրդների ու քաղաքակրթությունների հետ ունեցած կապերի ուսումնասիրությունը։ Հին Հայաստանի անցյալի ճանաչման համար առանձնահատուկ նշանակություն ունեն հնագիտական հուշարձանները, բնակավայրերի ու դամբարանադաշտերի նյութերը, կենցաղային առարկաները, զարդերը, խեցեղենը, մետաղագործական իրերը և արվեստի նմուշները, որոնց ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու տարբեր ժամանակաշրջանների հասարակական ու մշակութային կյանքի պատկերը։ Ժողովածուի թեմատիկ ուղղվածությունը թույլ է տալիս դիտարկել նաև հնագիտական նյութերի պատմական մեկնաբանության, մշակութային փոխազդեցությունների և Հայաստանի՝ հին աշխարհի քաղաքակրթական գործընթացներում ունեցած տեղի հարցերը։ Գիտաժողովի ձևաչափը միավորում է հետազոտական տարբեր մոտեցումներ և ընդգծում Գևորգ Տիրացյանի գիտական ժառանգության նշանակությունը հնագիտության ու հայագիտության զարգացման գործում։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, հնագետների, մշակութաբանների, ուսանողների և Հին Հայաստանի պատմությամբ ու մշակույթով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Նախիջևանի տարածքում ստեղծված հայկական խաչքարերին՝ որպես հայ ժողովրդի միջնադարյան արվեստի, հոգևոր կյանքի և պատմական հիշողության կարևոր հուշարձանների։ Խաչքարերը հայկական մշակույթի ինքնատիպ դրսևորումներից են, որոնցում միավորվում են քրիստոնեական խորհրդաբանությունը, քանդակագործական վարպետությունը, զարդարվեստը և քարագործական ավանդույթները։ Դրանց ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տարածաշրջանի հայկական պատմական ներկայությունը, համայնքների հոգևոր կյանքը, հիշատակման ու նվիրատվության սովորույթները և տեղական արվեստի առանձնահատկությունները։ Հրատարակության թեման կարևոր է նաև խաչքարերի պատկերագրական և գեղարվեստական լեզուն հասկանալու տեսանկյունից․ խաչի տարբեր հորինվածքները, բուսական ու երկրաչափական զարդանախշերը, եզրազարդերը և արձանագրությունները տեղեկություններ են հաղորդում ժամանակաշրջանի գեղագիտական պատկերացումների, վարպետների ստեղծագործական մոտեցումների ու պատվիրատուների հիշատակային նպատակների մասին։ Վիմագրական նյութերը կարող են լրացուցիչ հիմք ծառայել հուշարձանների պատմական միջավայրի, անձնանունների, թվականների և համայնքային կյանքի ուսումնասիրության համար։ Գիրքը կարևոր նշանակություն ունի Նախիջևանի հայկական մշակութային ժառանգության ճանաչման և պահպանման հարցերի լուսաբանման համար։ Այն արժեքավոր է արվեստաբանների, պատմաբանների, վիմագրագետների և հայկական միջնադարյան արվեստով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։