Книги автора (1)

Онлайн

Политология

Արմատական իսլամ․ Իրանի մոջահեդները

Գիրքը ներկայացնում է Իրանի ժամանակակից քաղաքական և գաղափարախոսական պատմության կարևորագույն դրվագներից մեկը՝ կենտրոնանալով «Իրանի ժողովրդական մոջահեդների կազմակերպության» ձևավորման, զարգացման, գաղափարախոսական վերափոխումների և երկրի հասարակական-քաղաքական կյանքում ունեցած դերի ուսումնասիրության վրա։ Հեղինակն իր պատմաքաղաքական հետազոտության շրջանակում անդրադառնում է Իրանի հասարակության կառուցվածքային փոփոխություններին, միապետական կառավարման համակարգի առանձնահատկություններին, Փահլավիների հարստության իշխանությանը, պետական կառույցների և հասարակական խմբերի փոխհարաբերություններին, ինչպես նաև այն քաղաքական, սոցիալական և գաղափարախոսական նախադրյալներին, որոնք հանգեցրին Իրանի իսլամական հեղափոխությանը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է 1960-ական թվականներին մոջահեդական շարժման սկզբնավորության ուսումնասիրությունը, դրա կազմակերպական կայացման ընթացքը, առաջին գաղափարական սկզբունքների ձևավորումն ու զինված պայքարի ռազմավարության մշակումը։ Հեղինակը մանրամասն դիտարկում է շարժման աշխարհայացքային հիմքերը՝ ցույց տալով իսլամական կրոնական պատկերացումների, սոցիալական արդարության գաղափարների, հակաիմպերիալիստական դիրքորոշումների և ձախակողմյան քաղաքական մտքի փոխազդեցությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ շարժման գաղափարախոսությունը չէր սահմանափակվում ավանդական կրոնական հայացքներով, այլ ձգտում էր իսլամական ուսմունքը մեկնաբանել հասարակական վերափոխումների, սոցիալական հավասարության և քաղաքական ազատագրության գաղափարների համատեքստում։ Այս առումով կարևոր տեղ է հատկացվում իրանցի ազդեցիկ մտավորական և կրոնափիլիսոփայական գործիչ Ալի Շարիաթիի գաղափարներին, նրա աշխարհայացքի ձևավորմանը և երիտասարդական ու հեղափոխական շարժումների վրա ունեցած ազդեցությանը։ Աշխատության մեջ ներկայացվում է նաև կազմակերպության գործունեության առաջին շրջանը, ընդհատակյա կառույցների ձևավորումը, անդամների քաղաքական և գաղափարական պատրաստությունը, իշխանությունների հետ բախումները, ձերբակալություններն ու դատավարությունները, ինչպես նաև այն ծանր պայմանները, որոնցում շարժումը փորձում էր պահպանել իր գոյությունն ու կազմակերպական ամբողջականությունը։ Հետազոտության առանցքային թեմաներից է 1975 թվականին տեղի ունեցած գաղափարական պառակտումը, որի հետևանքով շարժման ներսում առաջացան տարբեր ուղղություններ՝ արտահայտելով իսլամական և մարքսիստական գաղափարների շուրջ խորացող հակասությունները։ Հեղինակը բացահայտում է այդ տարաձայնությունների պատճառները, դրանց ազդեցությունը կազմակերպության ներքին կառուցվածքի, քաղաքական նպատակների և հետագա գործունեության վրա՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարող են գաղափարախոսական տարբեր մեկնաբանությունները հանգեցնել նույնիսկ նույն քաղաքական շարժման ներսում հակադիր ուղղությունների ձևավորմանը։ Հատուկ ուշադրության է արժանանում 1977–1979 թվականների հեղափոխական գործընթացը, որի ընթացքում Իրանի քաղաքական դաշտում ի հայտ եկան նոր ուժեր, վերադասավորվեցին հասարակական խմբերի հարաբերությունները, իսկ նախկինում ընդդիմադիր շարժումները հնարավորություն ստացան վերանայելու իրենց դիրքերն ու գործունեության մեթոդները։ Գրքում ուսումնասիրվում է մոջահեդների մասնակցությունը հեղափոխական իրադարձություններին, հետհեղափոխական շրջանում կազմակերպության ղեկավարության և կառուցվածքի փոփոխությունները, քաղաքական ծրագրերի վերաձևավորումը և նոր իշխանությունների հետ հարաբերությունների աստիճանական սրումը։ Միաժամանակ ներկայացվում են Իրանի ժամանակավոր կառավարության, Աբոլհասան Բանի Սադրի նախագահության և իսլամական հանրապետության պետական համակարգի ամրապնդման հետ կապված գործընթացները՝ հնարավորություն տալով հասկանալու, թե ինչպես ձևավորվեց հեղափոխությունից հետո քաղաքական իշխանության նոր հարաբերակցությունը և ինչու նախկին դաշնակիցների միջև առաջացան խոր տարաձայնություններ։ Հետազոտության կարևոր առանձնահատկություններից մեկն այն է, որ հեղինակը մոջահեդական շարժումը չի դիտարկում մեկուսացված երևույթ, այլ տեղադրում է Իրանի ավելի լայն պատմական, հասարակական և գաղափարախոսական զարգացումների շրջանակում։ Այդ մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու կրոնի և քաղաքականության փոխհարաբերությունները, հեղափոխական գաղափարախոսությունների ձևավորման մեխանիզմները, հասարակական դժգոհության դրսևորումները, պետական իշխանության լեգիտիմության խնդիրները և ընդդիմադիր շարժումների կազմակերպական առանձնահատկությունները։ Աշխատությունը կարևոր է նաև այն տեսանկյունից, որ ցույց է տալիս իսլամական քաղաքական շարժումների ներքին բազմազանությունը՝ հակադրվելով այն պարզեցված պատկերացմանը, թե իսլամական հեղափոխականությունը միասնական, անփոփոխ և գաղափարապես միատարր երևույթ է։ Հեղինակը վերլուծում է, թե ինչպես են կրոնական ավանդույթները, ժամանակակից քաղաքական տեսությունները, սոցիալական հակասությունները և ազգային պատմական փորձը միավորվում քաղաքական շարժումների գաղափարական համակարգերում՝ ստեղծելով երբեմն հակասական, բայց պատմականորեն ազդեցիկ աշխարհայացքներ։ Գիտական առումով աշխատությունն առանձնանում է պատմական փաստերի, քաղաքական իրադարձությունների և գաղափարախոսական գործընթացների համադրությամբ, ժամանակագրական հաջորդականությամբ և հասարակական երևույթները դրանց առաջացման պայմանների հետ կապակցելու մեթոդաբանությամբ։ Այն արժեքավոր նյութ է տրամադրում ոչ միայն Իրանի իսլամական հեղափոխության, այլև Մերձավոր Արևելքի ժամանակակից քաղաքական շարժումների, իսլամական արմատականության, հեղափոխական կազմակերպությունների և կրոնական գաղափարախոսությունների ուսումնասիրության համար։ Պատմական նշանակությունն այն է, որ գիրքը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու Փահլավիների միապետության անկման, իսլամական հանրապետության ձևավորման և հետհեղափոխական քաղաքական հակամարտությունների բարդ գործընթացները՝ միաժամանակ բացահայտելով այն ուժերի գործունեությունը, որոնք կարևոր դեր են ունեցել Իրանի նորագույն պատմության մեջ։ Այն առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում պատմաբանների, արևելագետների, քաղաքագետների, կրոնագետների, միջազգային հարաբերությունների մասնագետների, ինչպես նաև Իրանի և Մերձավոր Արևելքի քաղաքական զարգացումներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Աշխատությունը ոչ միայն ներկայացնում է կոնկրետ քաղաքական կազմակերպության պատմությունը, այլև ընթերցողին հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու գաղափարախոսության, կրոնի, հեղափոխության և պետական իշխանության փոխազդեցությունը՝ հասկանալու համար, թե ինչպես են ձևավորվում քաղաքական շարժումները, ինչ հանգամանքներում են փոխվում դրանց նպատակներն ու սկզբունքները, և ինչպես են ներքին տարաձայնություններն ու պատմական իրադարձությունները պայմանավորում դրանց հետագա ընթացքը։

Обновлено. 2026-11-21
Արմատական իսլամ․ Իրանի մոջահեդները

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Ավետիք Իսահակյան Ավետիք Իսահակյան 1875 թ․ – 1957 թ․ Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա պոեզիան լի է սիրո, հայրենիքի, կարոտի և մարդկային զգացմունքների թեմաներով։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև արտերկրում։Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում սերը, հայրենիքը, կարոտը և մարդու ներաշխարհը։ Իսահակյանի լեզուն առանձնանում է մեղմությամբ, երաժշտականությամբ և խոր զգացմունքայնությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Աբու Լալա Մահարին» և բազմաթիվ քնարական բանաստեղծություններ։ Նա երկար տարիներ ապրել է արտասահմանում, սակայն մշտապես կապված է եղել հայրենիքի հետ։ Իսահակյանի պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել նաև միջազգային մակարդակով։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Նա եղել է նաև հասարակական և մշակութային ակտիվ գործիչ։ Իսահակյանի ստեղծագործությունները շարունակում են սիրել տարբեր սերունդներ։ Նա համարվում է հայ պոեզիայի մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Подробнее Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Подробнее Հակոբ Պարոնյան Հակոբ Պարոնյան 1843 թ․ – 1891 թ․ Հակոբ Պարոնյանը հայ երգիծական գրականության ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում քննադատել է հասարակական արատները, կեղծավորությունը և անարդարությունը։ Նրա հումորը սուր է և հաճախ շատ արդիական նույնիսկ այսօր։ Պարոնյանը ստեղծել է բազմաթիվ հիշարժան կերպարներ։ Նրա գործերը համատեղում են ծիծաղն ու հասարակական քննադատությունը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ երգիծանքի զարգացման վրա։ Նրա լեզուն կենդանի է և արտահայտիչ։ Պարոնյանի ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են դպրոցներում և համալսարաններում։ Նա համարվում է հայ սատիրայի դասականը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին։ menu_book2 Подробнее Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Подробнее Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Подробнее Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Подробнее