Abrahamian, Ervand

Abrahamian, Ervand

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

Political Science

Արմատական իսլամ․ Իրանի մոջահեդները

Գիրքը ներկայացնում է Իրանի ժամանակակից քաղաքական և գաղափարախոսական պատմության կարևորագույն դրվագներից մեկը՝ կենտրոնանալով «Իրանի ժողովրդական մոջահեդների կազմակերպության» ձևավորման, զարգացման, գաղափարախոսական վերափոխումների և երկրի հասարակական-քաղաքական կյանքում ունեցած դերի ուսումնասիրության վրա։ Հեղինակն իր պատմաքաղաքական հետազոտության շրջանակում անդրադառնում է Իրանի հասարակության կառուցվածքային փոփոխություններին, միապետական կառավարման համակարգի առանձնահատկություններին, Փահլավիների հարստության իշխանությանը, պետական կառույցների և հասարակական խմբերի փոխհարաբերություններին, ինչպես նաև այն քաղաքական, սոցիալական և գաղափարախոսական նախադրյալներին, որոնք հանգեցրին Իրանի իսլամական հեղափոխությանը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է 1960-ական թվականներին մոջահեդական շարժման սկզբնավորության ուսումնասիրությունը, դրա կազմակերպական կայացման ընթացքը, առաջին գաղափարական սկզբունքների ձևավորումն ու զինված պայքարի ռազմավարության մշակումը։ Հեղինակը մանրամասն դիտարկում է շարժման աշխարհայացքային հիմքերը՝ ցույց տալով իսլամական կրոնական պատկերացումների, սոցիալական արդարության գաղափարների, հակաիմպերիալիստական դիրքորոշումների և ձախակողմյան քաղաքական մտքի փոխազդեցությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ շարժման գաղափարախոսությունը չէր սահմանափակվում ավանդական կրոնական հայացքներով, այլ ձգտում էր իսլամական ուսմունքը մեկնաբանել հասարակական վերափոխումների, սոցիալական հավասարության և քաղաքական ազատագրության գաղափարների համատեքստում։ Այս առումով կարևոր տեղ է հատկացվում իրանցի ազդեցիկ մտավորական և կրոնափիլիսոփայական գործիչ Ալի Շարիաթիի գաղափարներին, նրա աշխարհայացքի ձևավորմանը և երիտասարդական ու հեղափոխական շարժումների վրա ունեցած ազդեցությանը։ Աշխատության մեջ ներկայացվում է նաև կազմակերպության գործունեության առաջին շրջանը, ընդհատակյա կառույցների ձևավորումը, անդամների քաղաքական և գաղափարական պատրաստությունը, իշխանությունների հետ բախումները, ձերբակալություններն ու դատավարությունները, ինչպես նաև այն ծանր պայմանները, որոնցում շարժումը փորձում էր պահպանել իր գոյությունն ու կազմակերպական ամբողջականությունը։ Հետազոտության առանցքային թեմաներից է 1975 թվականին տեղի ունեցած գաղափարական պառակտումը, որի հետևանքով շարժման ներսում առաջացան տարբեր ուղղություններ՝ արտահայտելով իսլամական և մարքսիստական գաղափարների շուրջ խորացող հակասությունները։ Հեղինակը բացահայտում է այդ տարաձայնությունների պատճառները, դրանց ազդեցությունը կազմակերպության ներքին կառուցվածքի, քաղաքական նպատակների և հետագա գործունեության վրա՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարող են գաղափարախոսական տարբեր մեկնաբանությունները հանգեցնել նույնիսկ նույն քաղաքական շարժման ներսում հակադիր ուղղությունների ձևավորմանը։ Հատուկ ուշադրության է արժանանում 1977–1979 թվականների հեղափոխական գործընթացը, որի ընթացքում Իրանի քաղաքական դաշտում ի հայտ եկան նոր ուժեր, վերադասավորվեցին հասարակական խմբերի հարաբերությունները, իսկ նախկինում ընդդիմադիր շարժումները հնարավորություն ստացան վերանայելու իրենց դիրքերն ու գործունեության մեթոդները։ Գրքում ուսումնասիրվում է մոջահեդների մասնակցությունը հեղափոխական իրադարձություններին, հետհեղափոխական շրջանում կազմակերպության ղեկավարության և կառուցվածքի փոփոխությունները, քաղաքական ծրագրերի վերաձևավորումը և նոր իշխանությունների հետ հարաբերությունների աստիճանական սրումը։ Միաժամանակ ներկայացվում են Իրանի ժամանակավոր կառավարության, Աբոլհասան Բանի Սադրի նախագահության և իսլամական հանրապետության պետական համակարգի ամրապնդման հետ կապված գործընթացները՝ հնարավորություն տալով հասկանալու, թե ինչպես ձևավորվեց հեղափոխությունից հետո քաղաքական իշխանության նոր հարաբերակցությունը և ինչու նախկին դաշնակիցների միջև առաջացան խոր տարաձայնություններ։ Հետազոտության կարևոր առանձնահատկություններից մեկն այն է, որ հեղինակը մոջահեդական շարժումը չի դիտարկում մեկուսացված երևույթ, այլ տեղադրում է Իրանի ավելի լայն պատմական, հասարակական և գաղափարախոսական զարգացումների շրջանակում։ Այդ մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու կրոնի և քաղաքականության փոխհարաբերությունները, հեղափոխական գաղափարախոսությունների ձևավորման մեխանիզմները, հասարակական դժգոհության դրսևորումները, պետական իշխանության լեգիտիմության խնդիրները և ընդդիմադիր շարժումների կազմակերպական առանձնահատկությունները։ Աշխատությունը կարևոր է նաև այն տեսանկյունից, որ ցույց է տալիս իսլամական քաղաքական շարժումների ներքին բազմազանությունը՝ հակադրվելով այն պարզեցված պատկերացմանը, թե իսլամական հեղափոխականությունը միասնական, անփոփոխ և գաղափարապես միատարր երևույթ է։ Հեղինակը վերլուծում է, թե ինչպես են կրոնական ավանդույթները, ժամանակակից քաղաքական տեսությունները, սոցիալական հակասությունները և ազգային պատմական փորձը միավորվում քաղաքական շարժումների գաղափարական համակարգերում՝ ստեղծելով երբեմն հակասական, բայց պատմականորեն ազդեցիկ աշխարհայացքներ։ Գիտական առումով աշխատությունն առանձնանում է պատմական փաստերի, քաղաքական իրադարձությունների և գաղափարախոսական գործընթացների համադրությամբ, ժամանակագրական հաջորդականությամբ և հասարակական երևույթները դրանց առաջացման պայմանների հետ կապակցելու մեթոդաբանությամբ։ Այն արժեքավոր նյութ է տրամադրում ոչ միայն Իրանի իսլամական հեղափոխության, այլև Մերձավոր Արևելքի ժամանակակից քաղաքական շարժումների, իսլամական արմատականության, հեղափոխական կազմակերպությունների և կրոնական գաղափարախոսությունների ուսումնասիրության համար։ Պատմական նշանակությունն այն է, որ գիրքը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու Փահլավիների միապետության անկման, իսլամական հանրապետության ձևավորման և հետհեղափոխական քաղաքական հակամարտությունների բարդ գործընթացները՝ միաժամանակ բացահայտելով այն ուժերի գործունեությունը, որոնք կարևոր դեր են ունեցել Իրանի նորագույն պատմության մեջ։ Այն առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում պատմաբանների, արևելագետների, քաղաքագետների, կրոնագետների, միջազգային հարաբերությունների մասնագետների, ինչպես նաև Իրանի և Մերձավոր Արևելքի քաղաքական զարգացումներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Աշխատությունը ոչ միայն ներկայացնում է կոնկրետ քաղաքական կազմակերպության պատմությունը, այլև ընթերցողին հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու գաղափարախոսության, կրոնի, հեղափոխության և պետական իշխանության փոխազդեցությունը՝ հասկանալու համար, թե ինչպես են ձևավորվում քաղաքական շարժումները, ինչ հանգամանքներում են փոխվում դրանց նպատակներն ու սկզբունքները, և ինչպես են ներքին տարաձայնություններն ու պատմական իրադարձությունները պայմանավորում դրանց հետագա ընթացքը։

Updated: 2026-11-21
Արմատական իսլամ․ Իրանի մոջահեդները

Free

Միսաք Մեծարենց Միսաք Մեծարենց 1886 թ․ – 1908 թ․ Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարական պոեզիայի ամենապայծառ ներկայացուցիչներից է։ Չնայած կարճ կյանքին, նա ստեղծել է բարձրարժեք գրական ժառանգություն։Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարերգության ամենապայծառ անուններից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, սերը և կյանքի գեղեցկությունը։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա հասցրել է ստեղծել բարձրարժեք պոեզիա։ Նրա լեզուն երաժշտական է և նուրբ։ Մեծարենցը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ռոմանտիկ պոեզիայի վրա։ Նրա բանաստեղծությունները լի են լույսով և զգացմունքայնությամբ։ Նա համարվում է արևմտահայ պոեզիայի ամենաքնարական ձայներից մեկը։ Նրա գործերը մինչ օրս սիրով ընթերցվում են։ Նրա ժառանգությունը փոքր ծավալով, բայց մեծ արժեք ունի։ Նա հայ գրականության բացառիկ տաղանդներից է։ menu_book2 Read more Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Read more Դերենիկ Դեմիրճյան Դերենիկ Դեմիրճյան 1877 թ․ – 1956 թ․ Դերենիկ Դեմիրճյանը գրող, դրամատուրգ և հասարակական գործիչ էր։ Նա առավել հայտնի է իր «Վարդանանք» պատմական վեպով, որը հայ գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից է։ Դեմիրճյանը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել հայկական պատմության և ազգային հերոսների նկատմամբ։ Նրա գործերում հաճախ հանդիպում են հայրենասիրական գաղափարներ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ պիեսներ և պատմվածքներ։ Դեմիրճյանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պատմական արձակի զարգացման վրա։ Նա կարևոր դեր է ունեցել նաև հայկական թատրոնի զարգացման գործում։ Նրա աշխատանքները մինչ օրս լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Դեմիրճյանը համարվում է հայ դասական գրականության կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը։ menu_book7 Read more Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Read more Հովհաննես Թումանյան Հովհաննես Թումանյան 1869 թ․ – 1923 թ․ Հովհաննես Թումանյանը հայ ժողովրդի ամենասիրված գրողներից և բանաստեղծներից է։ Նա ծնվել է Լոռու Դսեղ գյուղում և իր ստեղծագործություններում հաճախ պատկերել է ժողովրդական կյանքն ու ավանդույթները։ Թումանյանը գրել է հեքիաթներ, պոեմներ, պատմվածքներ և բանաստեղծություններ։ Նրա ամենահայտնի գործերից են «Գիքոր», «Անուշ», «Քաջ Նազար» և «Թմկաբերդի առումը»։ Նրա լեզուն պարզ է, բնական և հասկանալի բոլոր սերունդների համար։ Թումանյանի ստեղծագործությունները լի են հումորով, իմաստությամբ և մարդասիրությամբ։ Նա նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր և զբաղվել է բարեգործությամբ։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Թումանյանը հաճախ անվանվում է «Ամենայն հայոց բանաստեղծ»։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ հայկական մշակույթի հիմնասյուներից մեկը։ menu_book11 Read more Պարույր Սևակ Պարույր Սևակ 1924 թ․ – 1971 թ․ Պարույր Սևակը հայ գրականության ամենախոր և վերլուծական մտածող բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն մարդու ներաշխարհը, հասարակությունը և պատմական հիշողությունը։ Սևակը հայտնի է իր «Անլռելի զանգակատուն» պոեմով, որը նվիրված է Կոմիտասին։ Նրա լեզուն համարձակ է, նորարարական և մտավոր։ Սևակը հաճախ քննադատել է հասարակական խնդիրները և կեղծ արժեքները։ Նրա պոեզիան համադրում է զգացմունքներն ու ինտելեկտը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից պոեզիայի վրա։ Նրա ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Սևակը համարվում է 20-րդ դարի ամենաազդեցիկ բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book9 Read more