Ջանգոզյան, Վարդան Վլադիմիրի

Экономика

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է ջրամատակարարման և ջրահեռացման ոլորտներում սակագների ձևավորման տեսական ու գործնական հիմնահարցերի ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության պայմանների և ոլորտային առանձնահատկությունների հաշվառմամբ։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել այն տնտեսական, ֆինանսական, տեխնոլոգիական և սոցիալական գործոնները, որոնք պետք է հաշվի առնվեն ջրի մատակարարման և ջրահեռացման ծառայությունների սակագների սահմանման ժամանակ, ինչպես նաև գնահատել գործող մոտեցումների արդյունավետությունն ու կատարելագործման հնարավորությունները։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է ջրամատակարարման և ջրահեռացման ծառայությունների ինքնարժեքի ձևավորման ուսումնասիրությունը, քանի որ սակագինը պետք է, մի կողմից, հնարավորություն տա ծածկելու ծառայությունների մատուցման, պահպանման և զարգացման համար անհրաժեշտ ծախսերը, իսկ մյուս կողմից՝ հաշվի առնի բնակչության վճարունակությունը և սոցիալական մատչելիության պահանջները։ Ուսումնասիրվում են ջրային ռեսուրսների օգտագործման, ջրի արդյունահանման և մաքրման, պոմպակայանների շահագործման, էներգիայի սպառման, ջրատար և կոյուղու ցանցերի պահպանման, վերանորոգման ու ներդրումային ծրագրերի հետ կապված ծախսերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սակագնի կառուցվածքին և դրա առանձին բաղադրիչների փոխհարաբերությանը՝ հասկանալու համար, թե ինչպես են ոլորտի ծախսերը վերածվում վերջնական սպառողի համար սահմանվող վճարի։ Հայաստանի Հանրապետության նյութերի հիման վրա կարող են վերլուծվել ոլորտի զարգացման պատմությունը, կառավարման և կարգավորման առանձնահատկությունները, ծառայությունների մատուցման ծավալները, սպառման մակարդակները, ֆինանսական ցուցանիշները և սակագնային քաղաքականության փոփոխությունները։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է նաև սակագնային քաղաքականության սոցիալական կողմը։ Ջրամատակարարումն ու ջրահեռացումը կենսական նշանակության հանրային ծառայություններ են, ուստի դրանց արժեքը պետք է դիտարկվի ոչ միայն տնտեսական արդյունավետության, այլև սոցիալական արդարության տեսանկյունից։ Այս համատեքստում կարևորվում են ցածր եկամուտ ունեցող ընտանիքների համար ծառայությունների հասանելիության ապահովումը, սոցիալական աջակցության մեխանիզմները և սակագների փոփոխությունների ազդեցությունը բնակչության տարբեր խմբերի վրա։ Աշխատության մեջ կարող է ուսումնասիրվել նաև ջրի սպառման և սակագնի փոխկապակցվածությունը, քանի որ հաշվառման համակարգերի կատարելագործումը, կորուստների նվազեցումը և սպառման նկատմամբ վերահսկողության բարձրացումը կարող են էապես ազդել ինչպես ոլորտի ֆինանսական կայունության, այնպես էլ սակագնային բեռի վրա։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի ջրամատակարարման համակարգերում ջրի կորուստների խնդիրը, քանի որ ցանցերի տեխնիկական վիճակը և ոչ արդյունավետ օգտագործվող ջրի ծավալները կարող են մեծացնել ծառայության փաստացի ինքնարժեքը և սահմանափակել ոլորտի ֆինանսական արդյունավետությունը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև ներդրումային քաղաքականության և սակագների կապը․ ջրային ենթակառուցվածքների արդիականացումը պահանջում է երկարաժամկետ ֆինանսական ռեսուրսներ, իսկ սակագնային համակարգը պետք է հնարավորություն ստեղծի անհրաժեշտ ներդրումների իրականացման համար՝ միաժամանակ չստեղծելով անհամաչափ սոցիալական բեռ։ Հետազոտության գործնական արժեքը կայանում է նրանում, որ առաջարկվող մոտեցումները կարող են օգտագործվել սակագների հաշվարկման մեթոդաբանության կատարելագործման, ոլորտի ֆինանսական կայունության բարձրացման, ջրամատակարարման ծառայությունների որակի բարելավման և սպառողների շահերի ավելի արդյունավետ պաշտպանության համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, ոլորտային կարգավորողներին, հանրային ծառայությունների կառավարման մասնագետներին, ջրային տնտեսության կազմակերպություններին, պետական կառավարման մարմիններին և սոցիալ-տնտեսական քաղաքականության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ջրամատակարարման և ջրահեռացման սակագինը դիտարկում է որպես տնտեսական արդյունավետության, ենթակառուցվածքների զարգացման, ծառայությունների որակի և սոցիալական մատչելիության միջև հավասարակշռություն ապահովող կարևոր գործիք՝ Հայաստանի Հանրապետության պայմաններում դրա ձևավորման և կատարելագործման հնարավորությունները ներկայացնելով համալիր տեսանկյունից։