Մկրտումյան, Գայանե

Մկրտումյան, Գայանե

menu_book Посмотреть материалы

Книги автора (1)

Онлайн

История

Հրովարտակ-պայմանագրերը՝ որպես հայ-արաբական հարաբերությունների պատմական սկզբնաղբյուր (7–12-րդ դարեր)

Աշխատությունը նվիրված է միջնադարյան հայ-արաբական հարաբերությունների պատմական ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով 7–12-րդ դարերում կնքված հրովարտակ-պայմանագրերին և դրանց՝ որպես պատմական սկզբնաղբյուրների գիտական նշանակությանը։ Գրքի հիմնական նպատակն է բացահայտել այն քաղաքական, վարչական, իրավական, տնտեսական և հասարակական հարաբերությունները, որոնք ձևավորվել են Հայաստանի և արաբական իշխանությունների միջև արաբական նվաճումներից հետո և շարունակվել միջնադարի հետագա դարերում։ Հրովարտակներն ու պայմանագրերը կարևոր փաստաթղթային նյութեր են, որոնց միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել իշխանության և ենթակա բնակչության փոխհարաբերությունները, քաղաքական համաձայնությունների բնույթը, հարկային պարտավորությունները, վարչական իրավասությունները, կրոնական համայնքների կարգավիճակը և հայ բնակչության իրավունքների ու պարտականությունների սահմանման սկզբունքները։ Աշխատության առանցքային թեման պատմական փաստաթղթերի բովանդակային և աղբյուրագիտական քննությունն է՝ դրանցում պահպանված տեղեկությունները դիտարկելով ժամանակաշրջանի քաղաքական իրադարձությունների և հասարակական գործընթացների համատեքստում։ 7-րդ դարից սկսած՝ արաբական նվաճումները և Հայաստանի ընդգրկումը Արաբական խալիֆայության քաղաքական ազդեցության ոլորտում էական փոփոխություններ առաջացրին երկրի պետական, վարչական և հասարակական կյանքում։ Հայ իշխանական տները, եկեղեցական կառույցները և տեղական բնակչությունը ստիպված էին հարաբերություններ հաստատել նոր քաղաքական իշխանության հետ՝ տարբեր ժամանակաշրջաններում կիրառելով բանակցությունների, համաձայնությունների, հարկային պարտավորությունների ընդունման և ինքնավարության պահպանման տարբեր ձևեր։ Այս պայմաններում կնքված պայմանագրերը կարող էին սահմանել հայ իշխանների դիրքը, համայնքների իրավական կարգավիճակը, հարկային հարաբերությունները, զինվորական պարտավորությունները և կրոնական կյանքի կազմակերպման որոշակի պայմաններ։ Դրանց ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես էին փոխվում հայ-արաբական հարաբերությունները՝ կախված խալիֆայության ներքին քաղաքականությունից, տարածաշրջանային ուժերի հարաբերակցությունից և Հայաստանի ներքաղաքական իրավիճակից։ Առանձնահատուկ կարևորություն ունի փաստաթղթերում արտացոլված հայ իշխանական տների և արաբական վարչական ու ռազմական իշխանությունների փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությունը։ Հայ իշխանները տարբեր պատմական հանգամանքներում ձգտել են պահպանել իրենց քաղաքական դիրքերը, ժառանգական իրավունքները, տեղական ազդեցությունը և երկրի կառավարման մեջ ունեցած մասնակցությունը՝ միաժամանակ հաշվի առնելով խալիֆայության գերիշխանության պայմանները։ Հրովարտակ-պայմանագրերը հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու այդ հարաբերությունների իրավական հիմքերը, համաձայնությունների քաղաքական նշանակությունը և դրանց ազդեցությունը Հայաստանի ներքին կյանքի վրա։ Գրքի աղբյուրագիտական ուղղվածությունը կարևոր է նաև այն առումով, որ միջնադարյան փաստաթղթերը հնարավորություն են տալիս պատմական իրադարձությունները դիտարկելու ոչ միայն տարեգրությունների և պատմագրական երկերի միջոցով, այլև պաշտոնական բնույթի գրավոր վկայությունների հիման վրա։ Դրանց լեզվական ձևակերպումները, իրավական դրույթները, քաղաքական հասկացությունները և պահպանված տեղեկությունները կարող են բացահայտել ժամանակաշրջանի պետական մտածողության, դիվանագիտական հարաբերությունների և վարչական գործելակերպի առանձնահատկությունները։ Այս տեսանկյունից աշխատությունը կարևորում է պատմական սկզբնաղբյուրների համեմատական ուսումնասիրությունը, փաստաթղթերի քննադատական վերլուծությունը և դրանցում առկա տեղեկությունների համադրումը միջնադարյան Հայաստանի ու արաբական աշխարհի պատմական իրադարձությունների հետ։ Հատուկ ուշադրության են արժանի նաև կրոնական հարաբերությունները, քանի որ արաբական իշխանության ներքո քրիստոնյա հայ բնակչության իրավական և հասարակական դիրքը կարևոր նշանակություն ուներ երկրի ներքին կայունության և ազգային-եկեղեցական կյանքի պահպանման համար։ Պայմանագրային դրույթների ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել հայ եկեղեցու, հոգևոր հաստատությունների, կրոնական համայնքների և աշխարհիկ իշխանությունների փոխհարաբերությունների պատմական պատկերի ամբողջացմանը։ Աշխատության ընդգրկած ժամանակաշրջանը թույլ է տալիս հետևելու հայ-արաբական հարաբերությունների երկարատև զարգացմանը՝ արաբական նվաճումների սկզբնական փուլից մինչև այն ժամանակաշրջանը, երբ տարածաշրջանի քաղաքական կառուցվածքում աստիճանաբար փոփոխվում էին ուժերի հարաբերակցությունն ու տեղական իշխանությունների դիրքերը։ 7–12-րդ դարերի ընդգրկումը կարևոր է նաև այն պատճառով, որ այդ ընթացքում Հայաստանը տարբեր քաղաքական պայմաններում պահպանել և վերակազմավորել է իր հասարակական ու իշխանական կառույցները՝ գտնվելով խալիֆայության, տեղական իշխանությունների և տարածաշրջանային այլ ուժերի փոխազդեցության պայմաններում։ Գրական և գիտական առումով աշխատությունը պատկանում է պատմական աղբյուրագիտության և միջնադարյան արևելագիտության ոլորտին՝ համադրելով քաղաքական պատմության, դիվանագիտության, իրավունքի պատմության և հայ-արաբական մշակութային ու հասարակական կապերի ուսումնասիրությունը։ Դրա կարևորությունն այն է, որ հրովարտակ-պայմանագրերը դիտարկվում են ոչ միայն որպես առանձին պատմական փաստաթղթեր, այլև որպես միջնադարյան հասարակության կառուցվածքը, իշխանական հարաբերությունները և քաղաքական գործընթացները բացահայտող բազմակողմանի սկզբնաղբյուրներ։ Աշխատությունն արժեքավոր է հայագիտության և արաբագիտության համար, քանի որ նպաստում է երկու ժողովուրդների պատմական փոխհարաբերությունների առավել ամբողջական ընկալմանը և բացահայտում է միջնադարյան Հայաստանի պատմության այն կողմերը, որոնք հնարավոր է ուսումնասիրել փաստաթղթային նյութերի միջոցով։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբաններին, հայագետներին, արաբագետներին, արևելագետներին, իրավունքի պատմությամբ զբաղվող մասնագետներին և միջնադարյան դիվանագիտական հարաբերությունների ուսումնասիրողներին, ինչպես նաև այն ընթերցողներին, որոնք հետաքրքրված են Հայաստանի քաղաքական պատմությամբ, Արաբական խալիֆայության կառավարման համակարգով և հայ-արաբական բազմադարյա հարաբերությունների պատմական հիմքերով։

Обновлено. 2026-11-17
Հրովարտակ-պայմանագրերը՝ որպես հայ-արաբական հարաբերությունների պատմական սկզբնաղբյուր (7–12-րդ դարեր)

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Հրանտ Մաթևոսյան Հրանտ Մաթևոսյան 1935 թ․ – 2002 թ․ Հրանտ Մաթևոսյանը համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի մեծագույն վարպետներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում խորությամբ ներկայացված են գյուղական կյանքը, մարդկային հարաբերությունները և ազգային մտածողությունը։Հրանտ Մաթևոսյանը հայ արձակի ամենամեծ վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական աշխարհի, մարդու և բնության փոխհարաբերությունը։ Նա հայտնի է իր խորը հոգեբանական դիտարկումներով և յուրահատուկ լեզվով։ Նրա գործերը հաճախ ներկայացնում են մարդու ներքին պայքարը և ազգային մտածողությունը։ Մաթևոսյանի հայտնի գործերից են «Մենք ենք, մեր սարերը» և բազմաթիվ պատմվածքներ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից գրականության վրա։ Նրա լեզուն պատկերավոր և փիլիսոփայական է։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս ուսումնասիրվում են։ Նա համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի հիմնասյուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book4 Подробнее Գուրգեն Մահարի Գուրգեն Մահարի 1903 թ․ – 1969 թ․ Գուրգեն Մահարին հայ արձակի և հուշագրության կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ հիմնված են սեփական կյանքի փորձի վրա։ Նա նկարագրել է խորհրդային ժամանակների դժվարությունները և բանտային կյանքը։ Նրա հայտնի գործերից է «Ծաղկած փշալարեր» վեպը։ Մահարու լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նրա ստեղծագործություններում կարևոր տեղ ունի մարդու ազատության գաղափարը։ Նա նաև անդրադարձել է պատմական և սոցիալական թեմաներին։ Մահարու գործերը արժեքավոր վկայություն են ժամանակաշրջանի մասին։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից արձակի վրա։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել այսօր։ menu_book4 Подробнее Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Подробнее Վահան Թեքեյան Վահան Թեքեյան 1878 թ․ – 1945 թ․ Վահան Թեքեյանը սփյուռքահայ գրականության ամենահայտնի բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հայտնի են իրենց խորը քնարականությամբ և հայրենասիրությամբ։ Թեքեյանը գրել է սիրո, հայրենիքի և մարդկային կյանքի մասին։ Նա նաև ակտիվ լրագրող և հասարակական գործիչ էր։ Նրա պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել հայկական սփյուռքում։ Թեքեյանի լեզուն նուրբ է և արտահայտիչ։ Նա կարևոր դեր է ունեցել արևմտահայ մշակույթի պահպանման գործում։ Նրա գործերը թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։ Շատ գրականագետներ նրան անվանում են «Սփյուռքի բանաստեղծ իշխան»։ Նրա անունը շարունակում է մնալ հայ պոեզիայի կարևոր էջերից մեկը։ menu_book2 Подробнее Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Подробнее Հակոբ Պարոնյան Հակոբ Պարոնյան 1843 թ․ – 1891 թ․ Հակոբ Պարոնյանը հայ երգիծական գրականության ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում քննադատել է հասարակական արատները, կեղծավորությունը և անարդարությունը։ Նրա հումորը սուր է և հաճախ շատ արդիական նույնիսկ այսօր։ Պարոնյանը ստեղծել է բազմաթիվ հիշարժան կերպարներ։ Նրա գործերը համատեղում են ծիծաղն ու հասարակական քննադատությունը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ երգիծանքի զարգացման վրա։ Նրա լեզուն կենդանի է և արտահայտիչ։ Պարոնյանի ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են դպրոցներում և համալսարաններում։ Նա համարվում է հայ սատիրայի դասականը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին։ menu_book2 Подробнее